| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಸಾರತ್ಥದೀಪನೀ-ಟೀಕಾ • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
೩. ಪತ್ತವಗ್ಗೋ
3. Pattavaggo
೧. ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
1. Pattasikkhāpadavaṇṇanā
೫೯೮-೬೦೨. ಪತ್ತವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಭಣ್ಡನ್ತಿ ವಿಕ್ಕೇತಬ್ಬಭಣ್ಡಂ। ಯಸ್ಮಾ ವಣ್ಣಸದ್ದೋ ಸಣ್ಠಾನಜಾತಿರೂಪಾಯತನಕಾರಣಪಮಾಣಗುಣಪಸಂಸಾದೀಸು ದಿಸ್ಸತಿ। ‘‘ಮಹನ್ತಂ ಸಪ್ಪರಾಜವಣ್ಣಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೪೨) ಹಿ ಸಣ್ಠಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ। ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋವ ಸೇಟ್ಠೋ ವಣ್ಣೋ, ಹೀನೋ ಅಞ್ಞೋ ವಣ್ಣೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೪೦೨) ಜಾತಿ। ‘‘ಪರಮಾಯ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೩೦೩) ರೂಪಾಯತನಂ।
598-602. Pattavaggassa paṭhame bhaṇḍanti vikketabbabhaṇḍaṃ. Yasmā vaṇṇasaddo saṇṭhānajātirūpāyatanakāraṇapamāṇaguṇapasaṃsādīsu dissati. ‘‘Mahantaṃ sapparājavaṇṇaṃ abhinimminitvā’’tiādīsu (saṃ. ni. 1.142) hi saṇṭhānaṃ vuccati. ‘‘Brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo’’tiādīsu (ma. ni. 2.402) jāti. ‘‘Paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato’’tiādīsu (dī. ni. 1.303) rūpāyatanaṃ.
‘‘ನ ಹರಾಮಿ ನ ಭಞ್ಜಾಮಿ, ಆರಾ ಸಿಙ್ಘಾಮಿ ವಾರಿಜಂ।
‘‘Na harāmi na bhañjāmi, ārā siṅghāmi vārijaṃ;
ಅಥ ಕೇನ ನು ವಣ್ಣೇನ, ಗನ್ಧತ್ಥೇನೋತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೨೩೪; ಜಾ॰ ೧.೬.೧೧೬) –
Atha kena nu vaṇṇena, gandhatthenoti vuccatī’’ti. (saṃ. ni. 1.234; jā. 1.6.116) –
ಆದೀಸು ಕಾರಣಂ। ‘‘ತಯೋ ಪತ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಪಾರಾ॰ ೬೦೨) ಪಮಾಣಂ। ‘‘ಕದಾ ಸಞ್ಞುಳ್ಹಾ ಪನ ತೇ ಗಹಪತಿ ಇಮೇ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಣ್ಣಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೭೭) ಗುಣೋ। ‘‘ವಣ್ಣಾರಹಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೩) ಪಸಂಸಾ। ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಯೋ ಪತ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಾತಿ ತೀಣಿ ಪತ್ತಸ್ಸ ಪಮಾಣಾನೀ’’ತಿ।
Ādīsu kāraṇaṃ. ‘‘Tayo pattassa vaṇṇā’’tiādīsu (pārā. 602) pamāṇaṃ. ‘‘Kadā saññuḷhā pana te gahapati ime samaṇassa gotamassa vaṇṇā’’tiādīsu (ma. ni. 2.77) guṇo. ‘‘Vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsatī’’tiādīsu (a. ni. 4.3) pasaṃsā. Tasmā vuttaṃ ‘‘tayo pattassa vaṇṇāti tīṇi pattassa pamāṇānī’’ti.
ಅಡ್ಢತೇರಸಪಲಾ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಮಾಸಾನಂ ಅಡ್ಢತೇರಸಪಲಾನಿ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ‘‘ಮಗಧನಾಳಿ ನಾಮ ಛಪಸತಾ ನಾಳೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ। ‘‘ಅಟ್ಠಪಸತಾ’’ತಿ ಅಪರೇ। ತತ್ಥ ಪುರಿಮಾನಂ ಮತೇನ ತಿಪಸತಾಯ ನಾಳಿಯಾ ದ್ವೇ ನಾಳಿಯೋ ಏಕಾ ಮಗಧನಾಳಿ ಹೋತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಾನಂ ಚತುಪಸತಾಯ ನಾಳಿಯಾ ದ್ವೇ ನಾಳಿಯೋ ಏಕಾ ಮಗಧನಾಳಿ। ಆಚರಿಯಧಮ್ಮಪಾಲತ್ಥೇರೇನ ಪನ ‘‘ಪಕತಿಯಾ ಚತುಮುಟ್ಠಿಕಂ ಕುಡುವಂ, ಚತುಕುಡುವಂ ನಾಳಿಕಂ, ತಾಯ ನಾಳಿಯಾ ಸೋಳಸ ನಾಳಿಯೋ ದೋಣಂ, ತಂ ಪನ ಮಗಧನಾಳಿಯಾ ದ್ವಾದಸ ನಾಳಿಯೋ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತೇನ ನಯೇನ ‘‘ಮಗಧನಾಳಿ ನಾಮ ಪಞ್ಚ ಕುಡುವಾನಿ ಏಕಞ್ಚ ಮುಟ್ಠಿಂ ಏಕಾಯ ಮುಟ್ಠಿಯಾ ತತಿಯಞ್ಚ ಭಾಗಂ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
Aḍḍhaterasapalā hotīti ettha ‘‘māsānaṃ aḍḍhaterasapalāni gaṇhātī’’ti vadanti. ‘‘Magadhanāḷi nāma chapasatā nāḷī’’ti keci. ‘‘Aṭṭhapasatā’’ti apare. Tattha purimānaṃ matena tipasatāya nāḷiyā dve nāḷiyo ekā magadhanāḷi hoti, pacchimānaṃ catupasatāya nāḷiyā dve nāḷiyo ekā magadhanāḷi. Ācariyadhammapālattherena pana ‘‘pakatiyā catumuṭṭhikaṃ kuḍuvaṃ, catukuḍuvaṃ nāḷikaṃ, tāya nāḷiyā soḷasa nāḷiyo doṇaṃ, taṃ pana magadhanāḷiyā dvādasa nāḷiyo hontī’’ti vuttaṃ, tasmā tena nayena ‘‘magadhanāḷi nāma pañca kuḍuvāni ekañca muṭṭhiṃ ekāya muṭṭhiyā tatiyañca bhāgaṃ gaṇhātī’’ti veditabbaṃ.
ಸಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಸಙ್ಖತೋತಿ ಜೀರಕಾದಿಸಬ್ಬಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಸಙ್ಖತೋ। ಆಲೋಪಸ್ಸ ಆಲೋಪಸ್ಸ ಅನುರೂಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ಮತ್ತಾ ನಾಮ ಓದನಚತುತ್ಥೋ ಭಾಗೋ’’ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಯುಸುತ್ತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೮೭) ವುತ್ತತ್ತಾ ಆಲೋಪಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಭಾಗಪ್ಪಮಾಣಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಆಲೋಪಸ್ಸ ಅನುರೂಪನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಇಧ ಪನ ಸೂಪಸ್ಸೇವ ಓದನಚತುತ್ಥಭಾಗಪ್ಪಮಾಣತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಏತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣೇ ದಸ್ಸಿತೇ ಇತರಸ್ಸಪಿ ದಸ್ಸಿತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ತಥಾ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಪಮಾಣಂ ನ ದಸ್ಸಿತಂ।
Sabbasambhārasaṅkhatoti jīrakādisabbasambhārehi saṅkhato. Ālopassa ālopassa anurūpanti ettha ‘‘byañjanassa mattā nāma odanacatuttho bhāgo’’ti brahmāyusuttassa aṭṭhakathāyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 2.387) vuttattā ālopassa catutthabhāgappamāṇaṃ byañjanaṃ ālopassa anurūpanti gahetabbaṃ. Idha pana sūpasseva odanacatutthabhāgappamāṇataṃ dassetvā etassa lakkhaṇe dassite itarassapi dassitameva hotīti byañjanassa tathā visesetvā pamāṇaṃ na dassitaṃ.
ಮಗಧನಾಳಿಯಾ ಉಪಡ್ಢಪ್ಪಮಾಣೋ ಇಧ ಪತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪತ್ಥೋದನನ್ತಿ ಮಗಧನಾಳಿಯಾ ಉಪಡ್ಢನಾಳಿಕೋದನ’’ನ್ತಿ। ಇಮಿನಾ ಚ ‘‘ಪತ್ಥದ್ವಯಂ ಮಗಧನಾಳೀ’’ತಿ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ। ಪತ್ಥೋ ಚ ‘‘ಚತುಪಲೋ ಕುಡುವೋ, ಚತುಕುಡುವೋ ಪತ್ಥೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಲೋಕಿಯವೋಹಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಭಾಜನಪರಿಭೋಗೇನಾತಿ ಉದಕಾಹರಣಾದಿನಾ ಭಾಜನಪರಿಭೋಗೇನ।
Magadhanāḷiyā upaḍḍhappamāṇo idha patthoti āha ‘‘patthodananti magadhanāḷiyā upaḍḍhanāḷikodana’’nti. Iminā ca ‘‘patthadvayaṃ magadhanāḷī’’ti dassitaṃ hoti. Pattho ca ‘‘catupalo kuḍuvo, catukuḍuvo pattho’’ti iminā lokiyavohārena veditabbo. Bhājanaparibhogenāti udakāharaṇādinā bhājanaparibhogena.
೬೦೭. ಧೋತೇತಿ ಪರಿಭೋಗಾವಸಾನದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಧೋತೇಯೇವ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ತತೋ ಪುರೇತರಂ ಪರಿಭೋಗಕಾಲೇಯೇವ ಆಪಜ್ಜನತೋ।
607.Dhoteti paribhogāvasānadassanatthaṃ vuttaṃ, na pana dhoteyeva dukkaṭaṃ āpajjati tato puretaraṃ paribhogakāleyeva āpajjanato.
೬೦೮. ಪಞ್ಚಹಿ ದ್ವೀಹೀತಿ ಇದಂ ‘‘ಏತ್ತಾವತಾ ಕಾಳವಣ್ಣತಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಯದಿ ಪನ ಏಕೇನಪಿ ಪಾಕೇನ ಕಾಳವಣ್ಣೋ ಹೋತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗೋಯೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಹತ್ಥಾನಾಗತಸ್ಸಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಯದಿಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಇಮಿನಾ ಚ ದೂರೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುಞ್ಚ ಲಭತಿ, ಠಪಿತಟ್ಠಾನಸಲ್ಲಕ್ಖಣಞ್ಚ ನ ಪಮಾಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸುತ್ವಾ ವಾತಿ ಪತ್ತಕಾರಕೇನ ಪೇಸಿತಭಿಕ್ಖುನಾ ಅನಾಣತ್ತೋ ಕೇವಲಂ ತಸ್ಸ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ವಚನಮತ್ತಂ ಸುತ್ವಾ। ನ ಪಮಾಣನ್ತಿ ತೇನ ಅಪೇಸಿತತ್ತಾ। ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇತಿ ಇದಂ ಉಪಚಾರಮತ್ತಂ, ತತೋ ದೂರೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ। ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಉಪಚಾರಮತ್ತಂ, ಪತ್ತಸಲ್ಲಕ್ಖಣಮೇವೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ। ಪತ್ತೇ ವಾ ಛಿದ್ದಂ ಹೋತೀತಿ ಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತೋಕಾಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಛಿದ್ದಂ ಹೋತಿ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಠಮಕಥಿನೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
608.Pañcahi dvīhīti idaṃ ‘‘ettāvatā kāḷavaṇṇatā sampajjatī’’ti dassanatthaṃ vuttaṃ. ‘‘Yadi pana ekenapi pākena kāḷavaṇṇo hoti, adhiṭṭhānupagoyevā’’ti vadanti. Hatthānāgatassapi adhiṭṭhātabbabhāvadassanatthaṃ ‘‘yadihī’’tiādi vuttaṃ. Iminā ca dūre ṭhitampi adhiṭṭhātuṃ vikappetuñca labhati, ṭhapitaṭṭhānasallakkhaṇañca na pamāṇanti veditabbaṃ. Sutvā vāti pattakārakena pesitabhikkhunā anāṇatto kevalaṃ tassa kathentassa vacanamattaṃ sutvā. Na pamāṇanti tena apesitattā. Sāmantavihāreti idaṃ upacāramattaṃ, tato dūre ṭhitampi adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatiyeva. Ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvāti idampi upacāramattaṃ, pattasallakkhaṇamevettha pamāṇaṃ. Patte vā chiddaṃ hotīti mukhavaṭṭito heṭṭhā dvaṅgulamattokāsato paṭṭhāya yattha katthaci chiddaṃ hoti. Sesamettha paṭhamakathine vuttanayameva.
ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Pattasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ವಿನಯಪಿಟಕ • Vinayapiṭaka / ಮಹಾವಿಭಙ್ಗ • Mahāvibhaṅga / ೧. ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಂ • 1. Pattasikkhāpadaṃ
ಅಟ್ಠಕಥಾ • Aṭṭhakathā / ವಿನಯಪಿಟಕ (ಅಟ್ಠಕಥಾ) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / ಮಹಾವಿಭಙ್ಗ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ೧. ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ • 1. Pattasikkhāpadavaṇṇanā
ಟೀಕಾ • Tīkā / ವಿನಯಪಿಟಕ (ಟೀಕಾ) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / ವಜಿರಬುದ್ಧಿ-ಟೀಕಾ • Vajirabuddhi-ṭīkā / ೧. ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ • 1. Pattasikkhāpadavaṇṇanā
ಟೀಕಾ • Tīkā / ವಿನಯಪಿಟಕ (ಟೀಕಾ) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / ವಿಮತಿವಿನೋದನೀ-ಟೀಕಾ • Vimativinodanī-ṭīkā / ೧. ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ • 1. Pattasikkhāpadavaṇṇanā
