Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / খুদ্দসিক্খা-মূলসিক্খা • Khuddasikkhā-mūlasikkhā

৫. পত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা

5. Pattaniddesavaṇṇanā

৬০. ইদানি ভাজনৰিকতিং দস্সেতুং ‘‘পত্তো চা’’তি উদ্ধটং। এত্থ পন পঠমগাথা সুৰিঞ্ঞেয্যা।

60. Idāni bhājanavikatiṃ dassetuṃ ‘‘patto cā’’ti uddhaṭaṃ. Ettha pana paṭhamagāthā suviññeyyā.

৬১. দুতিযে ‘‘মগধনাল়িদ্ৰযতণ্ডুলসাধিত’’ন্তি ৰত্তব্বে ৰিভত্তিলোপং অকত্ৰা গাথাবন্ধসুখত্থং ‘‘মগধে নাল়িদ্ৰযতণ্ডুলসাধিত’’ন্তি ৰুত্তং, পচিতন্তি অত্থো। এত্থ (পারা॰ ৬০২; পারা॰ অট্ঠ॰ ২.৬০২; কঙ্খা॰ অট্ঠ॰ পত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা) মগধনাল়ি নাম অড্ঢতেরসপলং গণ্হাতি। ওদনন্তি এত্থ সব্বপ্পকারসম্পন্নং অৰস্সাৰিতোদনং গহেতব্বং। ওদনস্স চতুত্থভাগপ্পমাণং নাতিঘনং নাতিতনুকং হত্থহারিযমুগ্গসূপঞ্চ আলোপস্স আলোপস্স অনুরূপং যাৰ চরিমকালোপপ্পহোনকং মচ্ছমংসাদিব্যঞ্জনঞ্চ যো পত্তো গণ্হাতি, সো উক্কট্ঠো নামাতি অত্থো। সপ্পিতেলতক্করসকঞ্জিকাদীনি পন গণনূপগানি ন হোন্তি, তানি হি ওদনগতিকানেৰ হোন্তি, নেৰ হাপেতুং, ন ৰড্ঢেতুং সক্কোন্তি। এৰমেতং সব্বং পক্খিত্তং সচে পত্তস্স হেট্ঠিমরাজিসমং তিট্ঠতি, সুত্তেন ৰা হীরেন ৰা ছিন্দন্তস্স সুত্তস্স ৰা হীরস্স ৰা হেট্ঠিমন্তং ফুসতি, অযং উক্কট্ঠো নাম পত্তো। সচে তং রাজিং অতিক্কমিত্ৰা থূপীকতং তিট্ঠতি, অযং উক্কট্ঠোমকো নাম পত্তো। সচে তং রাজিং ন সম্পাপুণাতি, অন্তোগতমেৰ হোতি, অযং উক্কট্ঠুক্কট্ঠো নাম পত্তো।

61. Dutiye ‘‘magadhanāḷidvayataṇḍulasādhita’’nti vattabbe vibhattilopaṃ akatvā gāthābandhasukhatthaṃ ‘‘magadhe nāḷidvayataṇḍulasādhita’’nti vuttaṃ, pacitanti attho. Ettha (pārā. 602; pārā. aṭṭha. 2.602; kaṅkhā. aṭṭha. pattasikkhāpadavaṇṇanā) magadhanāḷi nāma aḍḍhaterasapalaṃ gaṇhāti. Odananti ettha sabbappakārasampannaṃ avassāvitodanaṃ gahetabbaṃ. Odanassa catutthabhāgappamāṇaṃ nātighanaṃ nātitanukaṃ hatthahāriyamuggasūpañca ālopassa ālopassa anurūpaṃ yāva carimakālopappahonakaṃ macchamaṃsādibyañjanañca yo patto gaṇhāti, so ukkaṭṭho nāmāti attho. Sappitelatakkarasakañjikādīni pana gaṇanūpagāni na honti, tāni hi odanagatikāneva honti, neva hāpetuṃ, na vaḍḍhetuṃ sakkonti. Evametaṃ sabbaṃ pakkhittaṃ sace pattassa heṭṭhimarājisamaṃ tiṭṭhati, suttena vā hīrena vā chindantassa suttassa vā hīrassa vā heṭṭhimantaṃ phusati, ayaṃ ukkaṭṭho nāma patto. Sace taṃ rājiṃ atikkamitvā thūpīkataṃ tiṭṭhati, ayaṃ ukkaṭṭhomako nāma patto. Sace taṃ rājiṃ na sampāpuṇāti, antogatameva hoti, ayaṃ ukkaṭṭhukkaṭṭho nāma patto.

৬২. ‘‘মজ্ঝিমো নাম পত্তো নাল়িকোদনং গণ্হাতী’’তি ৰুত্তত্তা ‘‘মজ্ঝিমো তস্সুপড্ঢো ৰা’’তি ৰুত্তং। এত্থাপি ৰুত্তপ্পকারেন মজ্ঝিমো মজ্ঝিমোমকো মজ্ঝিমুক্কট্ঠোতি পত্তত্তিকং ৰেদিতব্বং। ‘‘ওমকো নাম পত্তো পত্থোদনং গণ্হাতী’’তি (পারা॰ ৬০২) ৰচনতো ‘‘ততোপড্ঢো’’তি ৰুত্তং। মগধনাল়িযা উপড্ঢনাল়িকোদনঞ্চ তদূপিযং সূপং ব্যঞ্জনঞ্চ গণ্হাতি, সো ওমকো নাম। ইধাপি ওমকো ওমকোমকো ওমকুক্কট্ঠোতি পত্তত্তিকং ৰেদিতব্বং। ইমেসু পন নৰসু পত্তেসু উক্কট্ঠুক্কট্ঠো চ ওমকোমকো চ অপত্তো। এতেসু অধিট্ঠাতব্বকিচ্চং নত্থি, সেসা সত্ত পত্তা অধিট্ঠাতব্বা, ৰিকপ্পেতব্বা চাতি অত্থো।

62. ‘‘Majjhimo nāma patto nāḷikodanaṃ gaṇhātī’’ti vuttattā ‘‘majjhimo tassupaḍḍho vā’’ti vuttaṃ. Etthāpi vuttappakārena majjhimo majjhimomako majjhimukkaṭṭhoti pattattikaṃ veditabbaṃ. ‘‘Omako nāma patto patthodanaṃ gaṇhātī’’ti (pārā. 602) vacanato ‘‘tatopaḍḍho’’ti vuttaṃ. Magadhanāḷiyā upaḍḍhanāḷikodanañca tadūpiyaṃ sūpaṃ byañjanañca gaṇhāti, so omako nāma. Idhāpi omako omakomako omakukkaṭṭhoti pattattikaṃ veditabbaṃ. Imesu pana navasu pattesu ukkaṭṭhukkaṭṭho ca omakomako ca apatto. Etesu adhiṭṭhātabbakiccaṃ natthi, sesā satta pattā adhiṭṭhātabbā, vikappetabbā cāti attho.

৬৩. অতিরেকপত্তোতি (পারা॰ ৬০১) অনধিট্ঠিতো অৰিকপ্পিতো। সকোতি সসন্তকো। কপ্পোতি কপ্পিযো। অযমেৰেত্থ সঙ্খেপো – যো পত্তো কাকণিকমত্তস্সাপি মূলস্স দাতব্বস্স নত্থিতায সকো। অযোপত্তো পঞ্চহি পাকেহি মত্তিকাপত্তো দ্ৰীহি পাকেহি পক্কত্তা কপ্পো। সো দসাহপরমং কালং অনধিট্ঠিতো অৰিকপ্পিতো ধারেয্যোতি।

63.Atirekapattoti (pārā. 601) anadhiṭṭhito avikappito. Sakoti sasantako. Kappoti kappiyo. Ayamevettha saṅkhepo – yo patto kākaṇikamattassāpi mūlassa dātabbassa natthitāya sako. Ayopatto pañcahi pākehi mattikāpatto dvīhi pākehi pakkattā kappo. So dasāhaparamaṃ kālaṃ anadhiṭṭhito avikappito dhāreyyoti.

৬৪. অচ্ছেদাদযো চীৰরে ৰুত্তপ্পভেদাযেৰ। ছিদ্দেনাতি (পারা॰ অট্ঠ॰ ২.৬০৮; কঙ্খা॰ অট্ঠ॰ পত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা) এত্থ যস্স পত্তস্স মুখৰট্টিতো হেট্ঠা দ্ৰঙ্গুলপ্পদেসে যেন ছিদ্দেন কঙ্গুসিত্থং নিক্খমতি, তত্তকেন ছিদ্দেন ভিজ্জতি। তস্মিং পন অযচুণ্ণাদীহি পটিপাকতিকে কতে দসাহব্ভন্তরে পুন অধিট্ঠাতব্বং। পত্তাধিট্ঠানমুজ্ঝতীতি পত্তো অধিট্ঠানং উজ্ঝতি।

64.Acchedādayo cīvare vuttappabhedāyeva. Chiddenāti (pārā. aṭṭha. 2.608; kaṅkhā. aṭṭha. pattasikkhāpadavaṇṇanā) ettha yassa pattassa mukhavaṭṭito heṭṭhā dvaṅgulappadese yena chiddena kaṅgusitthaṃ nikkhamati, tattakena chiddena bhijjati. Tasmiṃ pana ayacuṇṇādīhi paṭipākatike kate dasāhabbhantare puna adhiṭṭhātabbaṃ. Pattādhiṭṭhānamujjhatīti patto adhiṭṭhānaṃ ujjhati.

৬৫. ইদানি পরিহরণৰিধিং দস্সেতুং ‘‘পত্তং ন পটিসামেয্য সোদক’’ন্তিআদি আরদ্ধং। সোদকং (চূল়ৰ॰ ২৫৪) পত্তং ন পটিসামেয্য, আতপে চ সোদকং পত্তং ন ওতপেতি অধিপ্পাযো। ন নিদহেতি নিরুদকং কত্ৰাপি অতিকালং ন নিদহেতি অধিপ্পাযো। ভুম্যাতি ভূমিযং। ন ঠপেতি তট্টিকাচম্মখণ্ডাদীসু যেন কেনচি অনত্থতায পংসুসক্খরমিস্সায ভূমিযা ন ঠপেয্যাতি অত্থো। নো চ লগ্গযেতি এত্থপি নাগদন্তাদীসু (চূল়ৰ॰ ২৫৪) যত্থ কত্থচি লগ্গন্তস্স দুক্কটমেৰ।

65. Idāni pariharaṇavidhiṃ dassetuṃ ‘‘pattaṃ na paṭisāmeyya sodaka’’ntiādi āraddhaṃ. Sodakaṃ (cūḷava. 254) pattaṃ na paṭisāmeyya, ātape ca sodakaṃ pattaṃ na otapeti adhippāyo. Na nidaheti nirudakaṃ katvāpi atikālaṃ na nidaheti adhippāyo. Bhumyāti bhūmiyaṃ. Na ṭhapeti taṭṭikācammakhaṇḍādīsu yena kenaci anatthatāya paṃsusakkharamissāya bhūmiyā na ṭhapeyyāti attho. No ca laggayeti etthapi nāgadantādīsu (cūḷava. 254) yattha katthaci laggantassa dukkaṭameva.

৬৬. মিড্ঢন্তেতি (চূল়ৰ॰ ২৫৪; চূল়ৰ॰ অট্ঠ॰ ২৫৪) মিড্ঢপরিযন্তে। সচে পন পরিৰত্তেত্ৰা তত্থেৰ পতিট্ঠাতি, এৰরূপায ৰিত্থিণ্ণায মিড্ঢিযা অব্ভন্তরপরিচ্ছেদে ঠপেতুং ৰট্টতি, ন পরিযন্তে। পরিভণ্ডন্তেতি বাহিরপস্সে কতায তনুকমিড্ঢিযা অন্তেতি অত্থো। অঙ্কে ৰাতি (চূল়ৰ॰ ২৫৪) দ্ৰিন্নং ঊরূনং মজ্ঝে। এত্থ পন অংসবদ্ধকে অংসকূটে লগ্গেত্ৰা অঙ্কে ঠপেতুং ৰট্টতি, ন ইতরথা। আতপত্তকেতি ছত্তে। এত্থ ভত্তপূরোপি অংসকূটে লগ্গিতপত্তোপি ঠপেতুং ন ৰট্টতি।

66.Miḍḍhanteti (cūḷava. 254; cūḷava. aṭṭha. 254) miḍḍhapariyante. Sace pana parivattetvā tattheva patiṭṭhāti, evarūpāya vitthiṇṇāya miḍḍhiyā abbhantaraparicchede ṭhapetuṃ vaṭṭati, na pariyante. Paribhaṇḍanteti bāhirapasse katāya tanukamiḍḍhiyā anteti attho. Aṅke vāti (cūḷava. 254) dvinnaṃ ūrūnaṃ majjhe. Ettha pana aṃsabaddhake aṃsakūṭe laggetvā aṅke ṭhapetuṃ vaṭṭati, na itarathā. Ātapattaketi chatte. Ettha bhattapūropi aṃsakūṭe laggitapattopi ṭhapetuṃ na vaṭṭati.

৬৭. উচ্ছিট্ঠোদকং (চূল়ৰ॰ ২৫৫; চূল়ৰ॰ অট্ঠ॰ ২৫৫) নাম মুখৰিক্খালনোদকং, তং পত্তে নিট্ঠুভিত্ৰা পত্তেন ন নীহরেয্যাতি অত্থো। চলকঞ্চ অট্ঠিকঞ্চ চলকট্ঠিকং। এতেসু যং কিঞ্চি পত্তেন নীহরন্তস্স দুক্কটং। পত্তং পটিগ্গহং কত্ৰা হত্থং ধোৰিতুম্পি ন লভতি। হত্থধোৰিতৰত্থধোৰিতউদকম্পি পত্তে আকিরিত্ৰা নীহরিতুং ন ৰট্টতি। অনুচ্ছিট্ঠপত্তং উচ্ছিট্ঠহত্থেন গহেতুম্পি ন ৰট্টতি। হত্থং পন বহি ধোৰিত্ৰা গহেতুং ৰট্টতি। মচ্ছমংসফলাফলাদীনি খাদন্তো যং মুখেন লুঞ্চিত্ৰা লুঞ্চিত্ৰা খাদতি, তং ৰা তেসং অট্ঠিআদিকং ৰা মুখতো নীহটং পুন অখাদিতুকামো ছড্ডেতুকামো পত্তে ঠপেতুং ন লভতি। সিঙ্গিৰেরনাল়িকেরখণ্ডাদীনি খাদন্তেহি ডংসিত্ৰা ডংসিত্ৰা পুন ঠপেতুং লভতি। ‘‘ন ভিক্খৰে পত্তহত্থেন কৰাটং পণামেতব্বং, যো পণামেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ॰ ২৫৫) ৰুত্তত্তা যেন কেনচি সরীরাৰযৰেন পত্তং গহেত্ৰা ঠিতো যেন কেনচি সরীরাৰযৰেন কৰাটং পণামেতুং ন লভতি, তস্মা ‘‘পত্তহত্থোৰা’’তি ৰুত্তং। অংসকূটে লগ্গিত্ৰা ঠিতস্স ৰট্টতি।

67.Ucchiṭṭhodakaṃ (cūḷava. 255; cūḷava. aṭṭha. 255) nāma mukhavikkhālanodakaṃ, taṃ patte niṭṭhubhitvā pattena na nīhareyyāti attho. Calakañca aṭṭhikañca calakaṭṭhikaṃ. Etesu yaṃ kiñci pattena nīharantassa dukkaṭaṃ. Pattaṃ paṭiggahaṃ katvā hatthaṃ dhovitumpi na labhati. Hatthadhovitavatthadhovitaudakampi patte ākiritvā nīharituṃ na vaṭṭati. Anucchiṭṭhapattaṃ ucchiṭṭhahatthena gahetumpi na vaṭṭati. Hatthaṃ pana bahi dhovitvā gahetuṃ vaṭṭati. Macchamaṃsaphalāphalādīni khādanto yaṃ mukhena luñcitvā luñcitvā khādati, taṃ vā tesaṃ aṭṭhiādikaṃ vā mukhato nīhaṭaṃ puna akhāditukāmo chaḍḍetukāmo patte ṭhapetuṃ na labhati. Siṅgiveranāḷikerakhaṇḍādīni khādantehi ḍaṃsitvā ḍaṃsitvā puna ṭhapetuṃ labhati. ‘‘Na bhikkhave pattahatthena kavāṭaṃ paṇāmetabbaṃ, yo paṇāmeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 255) vuttattā yena kenaci sarīrāvayavena pattaṃ gahetvā ṭhito yena kenaci sarīrāvayavena kavāṭaṃ paṇāmetuṃ na labhati, tasmā ‘‘pattahatthovā’’ti vuttaṃ. Aṃsakūṭe laggitvā ṭhitassa vaṭṭati.

৬৮. ভূমিআধারকেতি এত্থ দন্তৰল্লিৰেত্তৰাকাদীহি কতে ৰলযাধারকে। দারুদণ্ডাধারেতি একদারুনা কতআধারকে চ বহূহি দণ্ডেহি কতআধারকে চাতি অত্থো। তিদণ্ডে ন ৰট্টতি। এতেসু পন সুসজ্জিতেসু একং পত্তং ঠপেত্ৰাৰ তস্সুপরি একং ঠপেতুং ৰট্টতি, তযো পন ন ৰট্টন্তি। একং নিক্কুজ্জিত্ৰাৰ ভূমিযন্তি এত্থ ভূমিযং কটসারকাদীসু অঞ্ঞতরং পত্থরিত্ৰা তস্সুপরি নিক্কুজ্জিত্ৰা ৰা উক্কুজ্জিত্ৰা ৰা একং ঠপেয্য, দ্ৰে ঠপেতুং ন ৰট্টতীতি অধিপ্পাযো। দ্ৰে পন ঠপেন্তেন উপরি ঠপিতপত্তং একেন পস্সেন ভূমিযং ফুসাপেত্ৰা ঠপেতুং ৰট্টতীতি ৰদন্তি।

68.Bhūmiādhāraketi ettha dantavallivettavākādīhi kate valayādhārake. Dārudaṇḍādhāreti ekadārunā kataādhārake ca bahūhi daṇḍehi kataādhārake cāti attho. Tidaṇḍe na vaṭṭati. Etesu pana susajjitesu ekaṃ pattaṃ ṭhapetvāva tassupari ekaṃ ṭhapetuṃ vaṭṭati, tayo pana na vaṭṭanti. Ekaṃ nikkujjitvāva bhūmiyanti ettha bhūmiyaṃ kaṭasārakādīsu aññataraṃ pattharitvā tassupari nikkujjitvā vā ukkujjitvā vā ekaṃ ṭhapeyya, dve ṭhapetuṃ na vaṭṭatīti adhippāyo. Dve pana ṭhapentena upari ṭhapitapattaṃ ekena passena bhūmiyaṃ phusāpetvā ṭhapetuṃ vaṭṭatīti vadanti.

৬৯-৭০. ইদানি অকপ্পিযপত্তে দস্সেতুং ‘‘দারুরূপিযসোৰণ্ণা’’তিআদি আরদ্ধং। তত্থ মণিৰেল়ুরিযামযাতি (চূল়ৰ॰ ২৫২; চূল়ৰ॰ অট্ঠ॰ ২৫২) মণীতি ইন্দনীলকবরকতাদি। সচে গহট্ঠা ভত্তগ্গে সুৰণ্ণরূপিযতট্টকাদীসু সূপব্যঞ্জনং কত্ৰা উপনামেন্তি, আমসিতুম্পি ন ৰট্টতি। ঘটিকটাহজা (চূল়ৰ॰ ২৫৫; চূল়ৰ॰ অট্ঠ॰ ২৫৫) চ তুম্বকটাহজা চ ঘটিতুম্বকটাহজা। এত্থ তুম্বকটাহজানাম অলাবু। পত্তৰিনিচ্ছযো।

69-70. Idāni akappiyapatte dassetuṃ ‘‘dārurūpiyasovaṇṇā’’tiādi āraddhaṃ. Tattha maṇiveḷuriyāmayāti (cūḷava. 252; cūḷava. aṭṭha. 252) maṇīti indanīlakabarakatādi. Sace gahaṭṭhā bhattagge suvaṇṇarūpiyataṭṭakādīsu sūpabyañjanaṃ katvā upanāmenti, āmasitumpi na vaṭṭati. Ghaṭikaṭāhajā (cūḷava. 255; cūḷava. aṭṭha. 255) ca tumbakaṭāhajā ca ghaṭitumbakaṭāhajā. Ettha tumbakaṭāhajānāma alābu. Pattavinicchayo.

পত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।

Pattaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.





© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact