| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา • Khuddasikkhā-mūlasikkhā |
๙. ปฎิคฺคาหนิเทฺทสวณฺณนา
9. Paṭiggāhaniddesavaṇṇanā
๑๐๖. อิทานิ ‘‘ปฎิคฺคาโห’’ติ ปทํ วิตฺถาเรตุํ ‘‘ทาตุกามาภิหาโร จา’’ติอาทิ อารทฺธํฯ ตตฺถ ทาตุกามสฺส อภิหาโร ทาตุกามาภิหาโรฯ เอเตน อญฺญสฺส ปเตฺต ปกฺขิปิตุํ อาลุเลนฺตสฺส ผุสิตานิ อุฎฺฐหิตฺวา อญฺญสฺส ปเตฺต สเจ ปตนฺติ, ปฎิคฺคหณํ น รุหตีติ ทีปิตํ โหติฯ เอรณกฺขมนฺติ ถามมชฺฌิเมน ปุริเสน อุกฺขิปนกฺขมํ, ตโต มหเนฺต ปฎิคฺคหณํ น รุหติฯ ติธา เทเนฺตติ กายกายปฺปฎิพทฺธนิสฺสคฺคิยานํ วเสน ติธา เทเนฺตฯ ตสฺส ภิกฺขุโน กายกายปฺปฎิพเทฺธหิ ทฺวิธา คาโหติ อโตฺถฯ ปญฺจโงฺค เอวํ ปญฺจเงฺควํฯ ทาตุกามาภิหาโร เอกํ, หตฺถปาโส เอกํ, เอรณกฺขมตา เอกํ, เทวมนุสฺสติรจฺฉานคเตสุ เอเกน ติธา ทานเมกํ, ทฺวิธา คาโห เอกนฺติ เอวํ ปญฺจงฺคานิ โหนฺติฯ
106. Idāni ‘‘paṭiggāho’’ti padaṃ vitthāretuṃ ‘‘dātukāmābhihāro cā’’tiādi āraddhaṃ. Tattha dātukāmassa abhihāro dātukāmābhihāro. Etena aññassa patte pakkhipituṃ ālulentassa phusitāni uṭṭhahitvā aññassa patte sace patanti, paṭiggahaṇaṃ na ruhatīti dīpitaṃ hoti. Eraṇakkhamanti thāmamajjhimena purisena ukkhipanakkhamaṃ, tato mahante paṭiggahaṇaṃ na ruhati. Tidhā denteti kāyakāyappaṭibaddhanissaggiyānaṃ vasena tidhā dente. Tassa bhikkhuno kāyakāyappaṭibaddhehi dvidhā gāhoti attho. Pañcaṅgo evaṃ pañcaṅgevaṃ. Dātukāmābhihāro ekaṃ, hatthapāso ekaṃ, eraṇakkhamatā ekaṃ, devamanussatiracchānagatesu ekena tidhā dānamekaṃ, dvidhā gāho ekanti evaṃ pañcaṅgāni honti.
๑๐๗. อิทานิ เยน กายปฺปฎิพเทฺธน ปฎิคฺคหณํ น รุหติ, ตํ ทเสฺสตุํ ‘‘อสํหาริเย’’ติอาทิมาหฯ ขาณุเก (ปาจิ. อฎฺฐ. ๒๖๕) พนฺธิตฺวา ฐปิตมญฺจาทิมฺหิ วา ผลเก วา ปาสาเณ วา อสํหาริเย น รุหตีติ อโตฺถฯ ตตฺถชาเต ปทุมินิปเณฺณ วา กิํสุกปณฺณาทิมฺหิ วา น วฎฺฎติ, สุขุเม จิญฺจอาทีนํ ปเณฺณ วา น รุหติ, ยญฺจ มชฺฌิมปุริโส สนฺธาเรตุํ น สโกฺกติ, ตสฺมิํ อสยฺหภาเร จ ปฎิคฺคโห น รุหตีติ อโตฺถฯ
107. Idāni yena kāyappaṭibaddhena paṭiggahaṇaṃ na ruhati, taṃ dassetuṃ ‘‘asaṃhāriye’’tiādimāha. Khāṇuke (pāci. aṭṭha. 265) bandhitvā ṭhapitamañcādimhi vā phalake vā pāsāṇe vā asaṃhāriye na ruhatīti attho. Tatthajāte paduminipaṇṇe vā kiṃsukapaṇṇādimhi vā na vaṭṭati, sukhume ciñcaādīnaṃ paṇṇe vā na ruhati, yañca majjhimapuriso sandhāretuṃ na sakkoti, tasmiṃ asayhabhāre ca paṭiggaho na ruhatīti attho.
๑๐๘. อิทานิ ปฎิคฺคหณวิชหนํ ทเสฺสตุํ ‘‘สิกฺขามรณลิเงฺคหี’’ติอาทิ อารทฺธํฯ ตตฺถายํ ปิณฺฑโตฺถ – สิกฺขาปจฺจกฺขาเนน จ มรเณน จ ลิงฺคปริวตฺตเนน จ ‘‘น ตํ ทานิ ปริภุญฺชิสฺสามี’’ติ วา ‘‘น ปุน ปฎิคฺคเหตฺวา ปริภุญฺชิสฺสามี’’ติ วา เอวํ อนเปกฺขวิสฺสชฺชเนน จ โจราทีหิ วา อเจฺฉทา จ อนุปสมฺปนฺนสฺส ทานา จ คาโห ปฎิคฺคาโห อุปสมฺมติ วิชหตีติฯ ภิกฺขุนิยา ปน สิกฺขาปจฺจกฺขานสฺส อภาวา วิพฺภมเนน จ วิชหตีติ คเหตพฺพํฯ
108. Idāni paṭiggahaṇavijahanaṃ dassetuṃ ‘‘sikkhāmaraṇaliṅgehī’’tiādi āraddhaṃ. Tatthāyaṃ piṇḍattho – sikkhāpaccakkhānena ca maraṇena ca liṅgaparivattanena ca ‘‘na taṃ dāni paribhuñjissāmī’’ti vā ‘‘na puna paṭiggahetvā paribhuñjissāmī’’ti vā evaṃ anapekkhavissajjanena ca corādīhi vā acchedā ca anupasampannassa dānā ca gāho paṭiggāho upasammati vijahatīti. Bhikkhuniyā pana sikkhāpaccakkhānassa abhāvā vibbhamanena ca vijahatīti gahetabbaṃ.
๑๐๙-๑๑๐
109-110
. อิทานิ ปฎิคฺคเหตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ ทเสฺสตุํ ‘‘อปฺปฎิคฺคหิตํ สพฺพ’’นฺติอาทิ วุตฺตํฯ ตสฺสโตฺถ (กงฺขา. อฎฺฐ. ทนฺตโปนสิกฺขาปท) – จตุกาลิกปริยาปนฺนํ อนฺตมโส รชเรณุมฺปิ อปฺปฎิคฺคเหตฺวา สพฺพํ ปริภุญฺชโต ปาจิตฺติฯ อิทานิ อปฺปฎิคฺคเหตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ ทเสฺสตุํ ‘‘สุทฺธญฺจ นาติพหล’’นฺติอาทิ วุตฺตํฯ ตตฺถ สุทฺธญฺจาติ อเญฺญสํ รเสน อสมฺมิสฺสํฯ หิโมทกสมุโทฺททกาทีสุ ปฎิคฺคหณกิจฺจํ นตฺถิฯ โลณญฺจ อสฺสุ จ โลณสฺสุฯ เอตฺถ โลณํ นาม สรีเร อุฎฺฐิตํฯ เอตานิ ปน สพฺพานิ อวิจฺฉินฺนาเนว กปฺปนฺติ, เนตรานิฯ
. Idāni paṭiggahetvā paribhuñjitabbaṃ dassetuṃ ‘‘appaṭiggahitaṃ sabba’’ntiādi vuttaṃ. Tassattho (kaṅkhā. aṭṭha. dantaponasikkhāpada) – catukālikapariyāpannaṃ antamaso rajareṇumpi appaṭiggahetvā sabbaṃ paribhuñjato pācitti. Idāni appaṭiggahetvā paribhuñjitabbaṃ dassetuṃ ‘‘suddhañca nātibahala’’ntiādi vuttaṃ. Tattha suddhañcāti aññesaṃ rasena asammissaṃ. Himodakasamuddodakādīsu paṭiggahaṇakiccaṃ natthi. Loṇañca assu ca loṇassu. Ettha loṇaṃ nāma sarīre uṭṭhitaṃ. Etāni pana sabbāni avicchinnāneva kappanti, netarāni.
๑๑๑. อิทานิ อนงฺคลคฺคานิปิ ทเสฺสตุํ ‘‘คูถมตฺติกมุตฺตานี’’ติอาทิมาหฯ ตถาวิเธติ ตถาวิเธ กาเล, สปฺปทฎฺฐกาเลติ อโตฺถฯ อเญฺญสํ ปน อปฺปฎิคฺคหิตํ อนงฺคลคฺคํ น วฎฺฎติฯ กสฺมา ? ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ยํ กโรโนฺต ปฎิคฺคณฺหาติ, เสฺวว ปฎิคฺคโห กโต, น ปุน ปฎิคฺคเหตโพฺพ’’ติ (มหาว. ๒๖๘) วุตฺตตฺตาฯ
111. Idāni anaṅgalaggānipi dassetuṃ ‘‘gūthamattikamuttānī’’tiādimāha. Tathāvidheti tathāvidhe kāle, sappadaṭṭhakāleti attho. Aññesaṃ pana appaṭiggahitaṃ anaṅgalaggaṃ na vaṭṭati. Kasmā ? ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, yaṃ karonto paṭiggaṇhāti, sveva paṭiggaho kato, na puna paṭiggahetabbo’’ti (mahāva. 268) vuttattā.
๑๑๒. ทุรูปจิเณฺณติ ทุปฺปรามเฎฺฐ ผลิกรุกฺขวลฺลิอาทิํ จาเลนฺตสฺส วา อามิสภริตภาชนํ อปฺปฎิคฺคหิตํ ปรามสนฺตสฺส วา ทุรูปจิณฺณทุกฺกฎํ โหตีติ อโตฺถฯ รโชกิเณฺณติ ภิกฺขาย จรนฺตสฺส ปเตฺต ปติตรชํ อปฺปฎิคฺคเหตฺวา ปุน ภิกฺขํ คณฺหโต วินยทุกฺกฎํ โหตีติ อโตฺถฯ อถุคฺคหปฺปฎิคฺคเหติ อถ อุคฺคหปฺปฎิคฺคเห, อตฺตนา เอว อุคฺคเหตฺวา คหิเตติ อโตฺถฯ อกปฺปิยกุฎิยํ อโนฺตวุเตฺถ จ ยตฺถ กตฺถจิ ภิกฺขุนา สยํปเกฺก จ อตฺตนา วา ปเรน วา อกปฺปิยกุฎิยํ อโนฺตปเกฺก จาติ สพฺพตฺถ ทุกฺกฎนฺติ อธิปฺปาโยฯ ปฎิคฺคาหวินิจฺฉโยฯ
112.Durūpaciṇṇeti dupparāmaṭṭhe phalikarukkhavalliādiṃ cālentassa vā āmisabharitabhājanaṃ appaṭiggahitaṃ parāmasantassa vā durūpaciṇṇadukkaṭaṃ hotīti attho. Rajokiṇṇeti bhikkhāya carantassa patte patitarajaṃ appaṭiggahetvā puna bhikkhaṃ gaṇhato vinayadukkaṭaṃ hotīti attho. Athuggahappaṭiggaheti atha uggahappaṭiggahe, attanā eva uggahetvā gahiteti attho. Akappiyakuṭiyaṃ antovutthe ca yattha katthaci bhikkhunā sayaṃpakke ca attanā vā parena vā akappiyakuṭiyaṃ antopakke cāti sabbattha dukkaṭanti adhippāyo. Paṭiggāhavinicchayo.
ปฎิคฺคาหนิเทฺทสวณฺณนา นิฎฺฐิตาฯ
Paṭiggāhaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
