| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā |
៤. បឋមសេនាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា
4. Paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā
១១០. ‘‘ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតី’’តិ វចនតោ, បរិវារេ ‘‘ឯកា បញ្ញត្តិ, ឯកា អនុបញ្ញត្តី’’តិ (បរិ. ២២៦) វចនតោ ច ឥធ អត្ថិ អនុបញ្ញត្តីតិ សិទ្ធំ។ កិញ្ចាបិ សិទ្ធំ, ‘‘ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថា’’តិអាទិនា បន បញ្ញត្តិដ្ឋានំ ន បញ្ញាយតិ, កេវលំ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋមាសេ…បេ.… និក្ខិបិតុ’’ន្តិ ឯត្តកមេវ វុត្តំ, តំ កស្មាតិ ចេ? បឋមបញ្ញត្តិយំ វុត្តនយេនេវ វត្តព្ពតោ អវិសេសត្តា ន វុត្តំ។ យទិ ឯវំ កា ឯត្ថ អនុបញ្ញត្តីតិ? អជ្ឈោកាសេតិ។ អយមនុបញ្ញត្តិ បញ្ញត្តិយម្បិ អត្ថីតិ ចេ? អត្ថិ, តំ បន ឱកាសមត្តទីបនំ, ទុតិយំ ចាតុវស្សិកមាសសង្ខាតកាលទីបនំ។ យស្មា ឧភយម្បិ ឯកំ កាលោកាសំ ឯកតោ កត្វា ‘‘អជ្ឈោកាសេ’’តិ វុត្តន្តិ ទីបេន្តោ ភគវា ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ…បេ.… និក្ខិបិតុ’’ន្តិ អាហាតិ វេទិតព្ពំ។ តេនេវ មាតិកាដ្ឋកថាយំ (កង្ខា. អដ្ឋ. បឋមសេនាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា) វុត្តំ ‘‘យត្ថ ច យទា ច សន្ថរិតុំ ន វដ្ដតិ, តំ សព្ពមិធ អជ្ឈោកាសសង្ខ្យមេវ គតន្តិ វេទិតព្ព’’ន្តិ។ ហេមន្តកាលស្ស អនាបត្តិសមយត្តា ឥទំ សិក្ខាបទំ និទានានបេក្ខន្តិ សិទ្ធំ, តថា ហិ អជ្ឈោកាសបទសាមត្ថិយេន អយំ វិសេសោ – វស្សានកាលេ ឱវស្សកដ្ឋានេ អជ្ឈោកាសេ, មណ្ឌបាទិម្ហិ ច ន វដ្ដតិ។ ហេមន្តកាលេ បកតិអជ្ឈោកាសេ ន វដ្ដតិ, សព្ពមិធ ឱវស្សកេបិ មណ្ឌបាទិម្ហិ វដ្ដតិ, តញ្ច ខោ យត្ថ ហិមវស្សេន សេនាសនំ ន តេមេតិ, គិម្ហកាលេ បកតិអជ្ឈោកាសេបិ វដ្ដតិ, តញ្ច ខោ អកាលមេឃាទស្សនេយេវាតិ អយំ វិសេសោ ‘‘អដ្ឋ មាសេ’’តិ ច ‘‘អវស្សិកសង្កេតេ’’តិ ច ឯតេសំ ទ្វិន្នំ បទានំ សាមត្ថិយតោបិ សិទ្ធោ។
110. ‘‘Evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hotī’’ti vacanato, parivāre ‘‘ekā paññatti, ekā anupaññattī’’ti (pari. 226) vacanato ca idha atthi anupaññattīti siddhaṃ. Kiñcāpi siddhaṃ, ‘‘evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyāthā’’tiādinā pana paññattiṭṭhānaṃ na paññāyati, kevalaṃ ‘‘anujānāmi, bhikkhave, aṭṭhamāse…pe… nikkhipitu’’nti ettakameva vuttaṃ, taṃ kasmāti ce? Paṭhamapaññattiyaṃ vuttanayeneva vattabbato avisesattā na vuttaṃ. Yadi evaṃ kā ettha anupaññattīti? Ajjhokāseti. Ayamanupaññatti paññattiyampi atthīti ce? Atthi, taṃ pana okāsamattadīpanaṃ, dutiyaṃ cātuvassikamāsasaṅkhātakāladīpanaṃ. Yasmā ubhayampi ekaṃ kālokāsaṃ ekato katvā ‘‘ajjhokāse’’ti vuttanti dīpento bhagavā ‘‘anujānāmi, bhikkhave…pe… nikkhipitu’’nti āhāti veditabbaṃ. Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā) vuttaṃ ‘‘yattha ca yadā ca santharituṃ na vaṭṭati, taṃ sabbamidha ajjhokāsasaṅkhyameva gatanti veditabba’’nti. Hemantakālassa anāpattisamayattā idaṃ sikkhāpadaṃ nidānānapekkhanti siddhaṃ, tathā hi ajjhokāsapadasāmatthiyena ayaṃ viseso – vassānakāle ovassakaṭṭhāne ajjhokāse, maṇḍapādimhi ca na vaṭṭati. Hemantakāle pakatiajjhokāse na vaṭṭati, sabbamidha ovassakepi maṇḍapādimhi vaṭṭati, tañca kho yattha himavassena senāsanaṃ na temeti, gimhakāle pakatiajjhokāsepi vaṭṭati, tañca kho akālameghādassaneyevāti ayaṃ viseso ‘‘aṭṭha māse’’ti ca ‘‘avassikasaṅkete’’ti ca etesaṃ dvinnaṃ padānaṃ sāmatthiyatopi siddho.
កិញ្ច ភិយ្យោ – អដ្ឋកថាយំ សន្ទស្សិតវិសេសោវ។ ចម្មាទិនា ឱនទ្ធកោ វា នវវាយិមោ វា ន សីឃំ វិនស្សតិ។ កាយានុគតិកត្តាតិ កាយេ យត្ថ, តត្ថ គតត្តា។ សង្ឃិកមញ្ចាទិម្ហិ កាយំ ផុសាបេត្វា វិហរិតុំ ន វដ្ដតីតិ ធម្មសិរិត្ថេរោ។ ‘‘សង្ឃិកំ បន ‘អជ្ឈោកាសបរិភោគេន បរិភុញ្ជថ, ភន្តេ, យថាសុខ’ន្តិ ទាយកា ទេន្តិ សេនាសនំ, ឯវរូបេ អនាបត្តី’’តិ អន្ធកដ្ឋកថាយំ វចនតោ, ឥធ ច បដិក្ខេបាភាវតោ វដ្ដតិ។ ‘‘អញ្ញញ្ច ឯវរូបន្តិ អបរេ’’តិ វុត្តំ។ ‘‘បាទដ្ឋានាភិមុខាតិ និសីទន្តស្ស បាទបតនដ្ឋានាភិមុខា’’តិ លិខិតំ។ សម្មជ្ជន្តស្ស បាទដ្ឋានាភិមុខន្តិ អាចរិយស្ស តក្កោ។
Kiñca bhiyyo – aṭṭhakathāyaṃ sandassitavisesova. Cammādinā onaddhako vā navavāyimo vā na sīghaṃ vinassati. Kāyānugatikattāti kāye yattha, tattha gatattā. Saṅghikamañcādimhi kāyaṃ phusāpetvā viharituṃ na vaṭṭatīti dhammasiritthero. ‘‘Saṅghikaṃ pana ‘ajjhokāsaparibhogena paribhuñjatha, bhante, yathāsukha’nti dāyakā denti senāsanaṃ, evarūpe anāpattī’’ti andhakaṭṭhakathāyaṃ vacanato, idha ca paṭikkhepābhāvato vaṭṭati. ‘‘Aññañca evarūpanti apare’’ti vuttaṃ. ‘‘Pādaṭṭhānābhimukhāti nisīdantassa pādapatanaṭṭhānābhimukhā’’ti likhitaṃ. Sammajjantassa pādaṭṭhānābhimukhanti ācariyassa takko.
១១១. ‘‘បាទុទ្ធារេនាតិ ពហិឧបចារេ ឋិតត្តា’’តិ លិខិតំ។ គច្ឆន្តិ, ទុក្កដំ ធម្មកថិកស្ស វិយ។ កស្មា ន បាចិត្តិយំ? បច្ឆា អាគតេហិ វុឌ្ឍតរេហិ ឧដ្ឋាបេត្វា គហេតព្ពតោ។ ធម្មកថិកស្ស បន អនុដ្ឋបេតព្ពត្តា។ ‘‘អនាណត្តិយា បញ្ញត្តិយម្បិ តស្ស ភារោ’’តិ វុត្តំ។
111.‘‘Pāduddhārenāti bahiupacāre ṭhitattā’’ti likhitaṃ. Gacchanti, dukkaṭaṃ dhammakathikassa viya. Kasmā na pācittiyaṃ? Pacchā āgatehi vuḍḍhatarehi uṭṭhāpetvā gahetabbato. Dhammakathikassa pana anuṭṭhapetabbattā. ‘‘Anāṇattiyā paññattiyampi tassa bhāro’’ti vuttaṃ.
១១២. បរិហរណេយេវាតិ ឯត្ថ គហេត្វា វិចារណេតិ ធម្មសិរិត្ថេរោ។ អត្តនោ សន្តកករណេតិ ឧបតិស្សត្ថេរោ។ ពីជនីបត្តកំ ចតុរស្សពីជនី។
112.Pariharaṇeyevāti ettha gahetvā vicāraṇeti dhammasiritthero. Attano santakakaraṇeti upatissatthero. Bījanīpattakaṃ caturassabījanī.
១១៣. ‘‘យោ ភិក្ខុ វា សាមណេរោ វា…បេ.… លជ្ជី ហោតី’តិ វុត្តត្តា អលជ្ជិំ អាបុច្ឆិត្វា គន្តុំ ន វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ។ បាឋេ ‘‘កេនចិ បលិពុទ្ធំ ហោតី’’តិ ច អដ្ឋកថាយំ ‘‘បលិពុទ្ធ’’ន្តិ ច សេនាសនំយេវ សន្ធាយ វុត្តំ, តស្មា តថាបិ អត្ថីតិ គហេតព្ពំ។ ‘‘អនាបុច្ឆំ វា’’តិ បាឋោ។
113. ‘‘Yo bhikkhu vā sāmaṇero vā…pe… lajjī hotī’ti vuttattā alajjiṃ āpucchitvā gantuṃ na vaṭṭatī’’ti vadanti. Pāṭhe ‘‘kenaci palibuddhaṃ hotī’’ti ca aṭṭhakathāyaṃ ‘‘palibuddha’’nti ca senāsanaṃyeva sandhāya vuttaṃ, tasmā tathāpi atthīti gahetabbaṃ. ‘‘Anāpucchaṃ vā’’ti pāṭho.
បឋមសេនាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ២. ភូតគាមវគ្គោ • 2. Bhūtagāmavaggo
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ៤. បឋមសេនាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា • 4. Paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ៤. បឋមសេនាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា • 4. Paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ៤. បឋមសេនាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា • 4. Paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ៤. បឋមសេនាសនសិក្ខាបទំ • 4. Paṭhamasenāsanasikkhāpadaṃ
