| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិនយាលង្ការ-ដីកា • Vinayālaṅkāra-ṭīkā |
២. បរិក្ខារវិនិច្ឆយកថា
2. Parikkhāravinicchayakathā
៦. ឯវំ ទិវាសេយ្យវិនិច្ឆយំ កថេត្វា ឥទានិ បរិក្ខារវិនិច្ឆយំ កថេតុំ ‘‘បរិក្ខារោតិ សមណបរិក្ខារោ’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ ទិវាសេយ្យវិនិច្ឆយកថាយ អាទិម្ហិ វុត្តំ ‘‘តត្ថា’’តិ បទំ អានេត្វា តត្ថ តេសុ មាតិកាបទេសុ សមភិនិវិដ្ឋស្ស ‘‘បរិក្ខារោ’’តិ បទស្ស ‘‘សមណបរិក្ខារោ’’តិ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោតិ យោជនា, ឯស នយោ ឥតោ បរេបិ។ សមណបរិក្ខារោ វុត្តោ, ន គិហិបរិក្ខារោតិ អធិប្បាយោ។ បរិសមន្តតោ ករិយតេតិ បរិក្ខារោ, ឆត្តាទិកោ។ តត្រាតិ សមណបរិក្ខារេ។ កប្បតីតិ កប្បិយោ, ន កប្បិយោ អកប្បិយោ, កប្បិយោ ច អកប្បិយោ ច កប្បិយាកប្បិយោ, សមាហារទ្វន្ទេបិ បុល្លិង្គមិច្ឆន្តិ បណ្ឌិតា។ កប្បិយាកប្បិយោ ច សោ បរិក្ខារោ ចេតិ តថា, តស្ស វិនិច្ឆយោ កប្បិយាកប្បិយបរិក្ខារវិនិច្ឆយោ។
6. Evaṃ divāseyyavinicchayaṃ kathetvā idāni parikkhāravinicchayaṃ kathetuṃ ‘‘parikkhāroti samaṇaparikkhāro’’tiādimāha. Tattha divāseyyavinicchayakathāya ādimhi vuttaṃ ‘‘tatthā’’ti padaṃ ānetvā tattha tesu mātikāpadesu samabhiniviṭṭhassa ‘‘parikkhāro’’ti padassa ‘‘samaṇaparikkhāro’’ti attho daṭṭhabboti yojanā, esa nayo ito parepi. Samaṇaparikkhāro vutto, na gihiparikkhāroti adhippāyo. Parisamantato kariyateti parikkhāro, chattādiko. Tatrāti samaṇaparikkhāre. Kappatīti kappiyo, na kappiyo akappiyo, kappiyo ca akappiyo ca kappiyākappiyo, samāhāradvandepi pulliṅgamicchanti paṇḍitā. Kappiyākappiyo ca so parikkhāro ceti tathā, tassa vinicchayo kappiyākappiyaparikkhāravinicchayo.
កេចិ តាលបណ្ណច្ឆត្តន្តិ ឥទំ ឧបលក្ខណមត្តំ។ សព្ពម្បិ ហិ ឆត្តំ តថាករិយមានំ ន វដ្ដតិ។ តេនេវាហ វជិរពុទ្ធិដីកាយំ (វជិរ. ដី. បារាជិក ៨៥) ‘‘សព្ពបរិក្ខារេសុ វណ្ណមដ្ឋវិការំ ករោន្តស្ស ទុក្កដន្តិ ទីបេន្តេន ន វដ្ដតីតិ វុត្តន្តិ វេទិតព្ព’’ន្តិ។ ន វណ្ណមដ្ឋត្ថាយាតិ ឥមិនា ថិរករណត្ថំ ឯកវណ្ណសុត្តេន វិនន្ធិយមានំ យទិ វណ្ណមដ្ឋំ ហោតិ, តត្ថ ន ទោសោតិ ទស្សេតិ។ អារគ្គេនាតិ និខាទនមុខេន។ យទិ ន វដ្ដតិ, តាទិសំ ឆត្តទណ្ឌំ លភិត្វា កិំ កាតព្ពន្តិ អាហ ‘‘ឃដកំ វា’’តិអាទិ។ សុត្តកេន វា ទណ្ឌោ វេឋេតព្ពោតិ យថា លេខា ន បញ្ញាយតិ, តថា វេឋេតព្ពោ។ ទណ្ឌពុន្ទេតិ ទណ្ឌមូលេ, ឆត្តទណ្ឌស្ស ហេដ្ឋិមកោដិយន្តិ អត្ថោ។ ឆត្តមណ្ឌលិកន្តិ ឆត្តស្ស អន្តោ ខុទ្ទកមណ្ឌលំ, ឆត្តបញ្ជរេ មណ្ឌលាការេន ពទ្ធទណ្ឌវលយំ វា។ ឧក្កិរិត្វាតិ និន្នំ, ឧន្នតំ វា កត្វា ឧដ្ឋាបេត្វា។ សា វដ្ដតីតិ សា លេខា រជ្ជុកេហិ ពន្ធន្តុ វា មា វា, ពន្ធិតុំ យុត្តដ្ឋានត្តា វដ្ដតិ។ តេន វុត្តំ អាចរិយពុទ្ធទត្តមហាថេរេន –
Keci tālapaṇṇacchattanti idaṃ upalakkhaṇamattaṃ. Sabbampi hi chattaṃ tathākariyamānaṃ na vaṭṭati. Tenevāha vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. pārājika 85) ‘‘sabbaparikkhāresu vaṇṇamaṭṭhavikāraṃ karontassa dukkaṭanti dīpentena na vaṭṭatīti vuttanti veditabba’’nti. Na vaṇṇamaṭṭhatthāyāti iminā thirakaraṇatthaṃ ekavaṇṇasuttena vinandhiyamānaṃ yadi vaṇṇamaṭṭhaṃ hoti, tattha na dosoti dasseti. Āraggenāti nikhādanamukhena. Yadi na vaṭṭati, tādisaṃ chattadaṇḍaṃ labhitvā kiṃ kātabbanti āha ‘‘ghaṭakaṃ vā’’tiādi. Suttakena vā daṇḍo veṭhetabboti yathā lekhā na paññāyati, tathā veṭhetabbo. Daṇḍabundeti daṇḍamūle, chattadaṇḍassa heṭṭhimakoṭiyanti attho. Chattamaṇḍalikanti chattassa anto khuddakamaṇḍalaṃ, chattapañjare maṇḍalākārena baddhadaṇḍavalayaṃ vā. Ukkiritvāti ninnaṃ, unnataṃ vā katvā uṭṭhāpetvā. Sā vaṭṭatīti sā lekhā rajjukehi bandhantu vā mā vā, bandhituṃ yuttaṭṭhānattā vaṭṭati. Tena vuttaṃ ācariyabuddhadattamahātherena –
‘‘ឆត្តំ បណ្ណមយំ កិញ្ចិ, ពហិ អន្តោ ច សព្ពសោ;
‘‘Chattaṃ paṇṇamayaṃ kiñci, bahi anto ca sabbaso;
បញ្ចវណ្ណេន សុត្តេន, សិព្ពិតុំ ន ច វដ្ដតិ។
Pañcavaṇṇena suttena, sibbituṃ na ca vaṭṭati.
‘‘ឆិន្ទិតុំ អឌ្ឍចន្ទំ វា, បណ្ណេ មករទន្តកំ;
‘‘Chindituṃ aḍḍhacandaṃ vā, paṇṇe makaradantakaṃ;
ឃដកំ វាឡរូបំ វា, លេខា ទណ្ឌេ ន វដ្ដតិ។
Ghaṭakaṃ vāḷarūpaṃ vā, lekhā daṇḍe na vaṭṭati.
‘‘សិព្ពិតុំ ឯកវណ្ណេន, ឆត្តំ សុត្តេន វដ្ដតិ;
‘‘Sibbituṃ ekavaṇṇena, chattaṃ suttena vaṭṭati;
ថិរត្ថំ បញ្ចវណ្ណេន, បញ្ជរំ វា វិនន្ធិតុំ។
Thiratthaṃ pañcavaṇṇena, pañjaraṃ vā vinandhituṃ.
‘‘ឃដកំ វាឡរូបំ វា, លេខា វា បន កេវលា;
‘‘Ghaṭakaṃ vāḷarūpaṃ vā, lekhā vā pana kevalā;
ឆិន្ទិត្វា វាបិ ឃំសិត្វា, ធារេតុំ បន វដ្ដតិ។
Chinditvā vāpi ghaṃsitvā, dhāretuṃ pana vaṭṭati.
‘‘អហិច្ឆត្តកសណ្ឋានំ , ទណ្ឌពុន្ទម្ហិ វដ្ដតិ;
‘‘Ahicchattakasaṇṭhānaṃ , daṇḍabundamhi vaṭṭati;
ឧក្កិរិត្វា កតា លេខា, ពន្ធនត្ថាយ វដ្ដតី’’តិ។
Ukkiritvā katā lekhā, bandhanatthāya vaṭṭatī’’ti.
តស្ស វណ្ណនាយម្បិ ឆត្តំ បណ្ណមយំ កិញ្ចីតិ តាលបណ្ណាទិបណ្ណច្ឆទនំ យំ កិញ្ចិ ឆត្តំ។ ពហីតិ ឧបរិ។ អន្តោតិ ហេដ្ឋា។ សិព្ពិតុន្តិ រូបំ ទស្សេត្វា សូចិកម្មំ កាតុំ។ បណ្ណេតិ ឆទនបណ្ណេ។ អឌ្ឍចន្ទន្តិ អឌ្ឍចន្ទាការំ។ មករទន្តកន្តិ មករទន្តាការំ, យំ ‘‘គិរិកូដ’’ន្តិ វុច្ចតិ។ ឆិន្ទិតុំ ន វដ្ដតីតិ សម្ពន្ធោ។ មុខវដ្ដិយា នាមេត្វា ពទ្ធបណ្ណកោដិយា វា មត្ថកមណ្ឌលកោដិយា វា គិរិកូដាទិំ ករោន្តិ, ឥមិនា តំ បដិក្ខិត្តំ។ ទណ្ឌេតិ ឆត្តទណ្ឌេ។ ឃដកន្តិ ឃដាការោ។ វាឡរូបំ វាតិ ព្យគ្ឃាទិវាឡានំ រូបកំ វា។ លេខាតិ ឧក្កិរិត្វា វា ឆិន្ទិត្វា វា ចិត្តកម្មវសេន វា កតរាជិ។ បញ្ចវណ្ណានំ សុត្តានំ អន្តរេ នីលាទិឯកវណ្ណេន សុត្តេន ថិរត្ថំ ឆត្តំ អន្តោ ច ពហិ ច សិព្ពិតុំ វា ឆត្តទណ្ឌគ្គាហកសលាកបញ្ជរំ ថិរត្ថំ វិនន្ធិតុំ វា វដ្ដតីតិ យោជនា។ បញ្ចវណ្ណានំ ឯកវណ្ណេន ថិរត្ថន្តិ ឥមិនា អនេកវណ្ណេហិ សុត្តេហិ វណ្ណមដ្ឋត្ថាយ សិព្ពិតុញ្ច វិនន្ធិតុញ្ច ន វដ្ដតីតិ ទីបេតិ។ បោត្ថកេសុ បន ‘‘បញ្ចវណ្ណេនា’’តិ បាឋោ ទិស្សតិ, តស្ស ឯកវណ្ណេន បញ្ចវណ្ណេន វា សុត្តេន ថិរត្ថំ សិព្ពិតុំ វិនន្ធិតុំ វា វដ្ដតីតិ យោជនា កាតព្ពា ហោតិ។
Tassa vaṇṇanāyampi chattaṃ paṇṇamayaṃ kiñcīti tālapaṇṇādipaṇṇacchadanaṃ yaṃ kiñci chattaṃ. Bahīti upari. Antoti heṭṭhā. Sibbitunti rūpaṃ dassetvā sūcikammaṃ kātuṃ. Paṇṇeti chadanapaṇṇe. Aḍḍhacandanti aḍḍhacandākāraṃ. Makaradantakanti makaradantākāraṃ, yaṃ ‘‘girikūṭa’’nti vuccati. Chindituṃ na vaṭṭatīti sambandho. Mukhavaṭṭiyā nāmetvā baddhapaṇṇakoṭiyā vā matthakamaṇḍalakoṭiyā vā girikūṭādiṃ karonti, iminā taṃ paṭikkhittaṃ. Daṇḍeti chattadaṇḍe. Ghaṭakanti ghaṭākāro. Vāḷarūpaṃ vāti byagghādivāḷānaṃ rūpakaṃ vā. Lekhāti ukkiritvā vā chinditvā vā cittakammavasena vā katarāji. Pañcavaṇṇānaṃ suttānaṃ antare nīlādiekavaṇṇena suttena thiratthaṃ chattaṃ anto ca bahi ca sibbituṃ vā chattadaṇḍaggāhakasalākapañjaraṃ thiratthaṃ vinandhituṃ vā vaṭṭatīti yojanā. Pañcavaṇṇānaṃ ekavaṇṇena thiratthanti iminā anekavaṇṇehi suttehi vaṇṇamaṭṭhatthāya sibbituñca vinandhituñca na vaṭṭatīti dīpeti. Potthakesu pana ‘‘pañcavaṇṇenā’’ti pāṭho dissati, tassa ekavaṇṇena pañcavaṇṇena vā suttena thiratthaṃ sibbituṃ vinandhituṃ vā vaṭṭatīti yojanā kātabbā hoti.
ឯត្ថ ច ហេដ្ឋា វុត្តេន ‘‘បញ្ចវណ្ណេន សុត្តេន សិព្ពិតុំ ន ច វដ្ដតី’’តិ បាឋេន ច ‘‘កេចិ តាលបណ្ណច្ឆត្តំ អន្តោ វា ពហិ វា បញ្ចវណ្ណេន សុត្តេន សិព្ពេត្វា វណ្ណមដ្ឋំ ករោន្តិ, តំ ន វដ្ដតិ, ឯកវណ្ណេ បន នីលេន វា បីតកេន វា យេន កេនចិ សុត្តេន អន្តោ វា ពហិ វា សិព្ពិតុំ, ឆត្តទណ្ឌគ្គាហកំ សលាកបញ្ជរំ វា វិនន្ធិតុំ វដ្ដតិ, តញ្ច ខោ ថិរករណត្ថំ, ន វណ្ណមដ្ឋត្ថាយា’’តិ អដ្ឋកថាបាឋេន ច វិរុជ្ឈតិ, តស្មា សោ ន គហេតព្ពោ។
Ettha ca heṭṭhā vuttena ‘‘pañcavaṇṇena suttena sibbituṃ na ca vaṭṭatī’’ti pāṭhena ca ‘‘keci tālapaṇṇacchattaṃ anto vā bahi vā pañcavaṇṇena suttena sibbetvā vaṇṇamaṭṭhaṃ karonti, taṃ na vaṭṭati, ekavaṇṇe pana nīlena vā pītakena vā yena kenaci suttena anto vā bahi vā sibbituṃ, chattadaṇḍaggāhakaṃ salākapañjaraṃ vā vinandhituṃ vaṭṭati, tañca kho thirakaraṇatthaṃ, na vaṇṇamaṭṭhatthāyā’’ti aṭṭhakathāpāṭhena ca virujjhati, tasmā so na gahetabbo.
លេខា វា បន កេវលាតិ យថាវុត្តប្បការា សកលា លេខា វា។ ឆិន្ទិត្វាតិ ឧក្កិរិត្វា កតំ ឆិន្ទិត្វា។ ឃំសិត្វាតិ ចិត្តកម្មាទិវសេន កតំ ឃំសិត្វា។ ទណ្ឌពុន្ទម្ហីតិ ឆត្តទណ្ឌស្ស បញ្ជរេ គាហណត្ថាយ ផាលិតពុន្ទម្ហិ, មូលេតិ អត្ថោ។ អយមេត្ថ និស្សន្ទេហេ វុត្តនយោ។ ខុទ្ទសិក្ខាគណ្ឋិបទេ បន ‘‘ឆត្តបិណ្ឌិយា មូលេ’’តិ វុត្តំ។ អហិច្ឆត្តកសណ្ឋានន្តិ ផុល្លអហិច្ឆត្តកាការំ។ រជ្ជុកេហិ គាហាបេត្វា ទណ្ឌេ ពន្ធន្តិ, តស្មិំ ពន្ធនដ្ឋានេ វលយមិវ ឧក្កិរិត្វាតិ វលយំ វិយ ឧបដ្ឋាបេត្វា។ ពន្ធនត្ថាយាតិ វាតេន យថា ន ចលតិ, ឯវំ រជ្ជូហិ ទណ្ឌេ បញ្ជរស្ស ពន្ធនត្ថាយ។ ឧក្កិរិត្វា កតា លេខា វដ្ដតីតិ យោជនា។ យថា វាតប្បហារេន អចលនត្ថំ ឆត្តមណ្ឌលិកំ រជ្ជុកេហិ គាហាបេត្វា ទណ្ឌេ ពន្ធន្តិ, តស្មិំ ពន្ធនដ្ឋានេ វលយមិវ ឧក្កិរិត្វា លេខំ ឋបេន្តិ, សា វដ្ដតីតិ។ សចេបិ ន ពន្ធតិ, ពន្ធនារហដ្ឋានត្តា វលយំ ឧក្កិរិត្វា វដ្ដតីតិ គណ្ឋិបទេ វត្តន្តីតិ អាគតំ, តស្មា បក្ខរណេសុ អាគតនយេនេវ ឆត្តេ បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ។
Lekhāvā pana kevalāti yathāvuttappakārā sakalā lekhā vā. Chinditvāti ukkiritvā kataṃ chinditvā. Ghaṃsitvāti cittakammādivasena kataṃ ghaṃsitvā. Daṇḍabundamhīti chattadaṇḍassa pañjare gāhaṇatthāya phālitabundamhi, mūleti attho. Ayamettha nissandehe vuttanayo. Khuddasikkhāgaṇṭhipade pana ‘‘chattapiṇḍiyā mūle’’ti vuttaṃ. Ahicchattakasaṇṭhānanti phullaahicchattakākāraṃ. Rajjukehi gāhāpetvā daṇḍe bandhanti, tasmiṃ bandhanaṭṭhāne valayamiva ukkiritvāti valayaṃ viya upaṭṭhāpetvā. Bandhanatthāyāti vātena yathā na calati, evaṃ rajjūhi daṇḍe pañjarassa bandhanatthāya. Ukkiritvā katā lekhā vaṭṭatīti yojanā. Yathā vātappahārena acalanatthaṃ chattamaṇḍalikaṃ rajjukehi gāhāpetvā daṇḍe bandhanti, tasmiṃ bandhanaṭṭhāne valayamiva ukkiritvā lekhaṃ ṭhapenti, sā vaṭṭatīti. Sacepi na bandhati, bandhanārahaṭṭhānattā valayaṃ ukkiritvā vaṭṭatīti gaṇṭhipade vattantīti āgataṃ, tasmā pakkharaṇesu āgatanayeneva chatte paṭipajjitabbanti.
៧. ចីវរេ បន នានាសុត្តកេហីតិ (សារត្ថ. ដី. ២.៨៥; វិ. វិ. ដី. ១.៨៥) នានាវណ្ណេហិ សុត្តេហិ។ ឥទញ្ច តថា ករោន្តានំ វសេន វុត្តំ, ឯកវណ្ណសុត្តកេនបិ ន វដ្ដតិយេវ។ ‘‘បកតិសូចិកម្មមេវ វដ្ដតី’’តិ ហិ វុត្តំ។ បដ្ដមុខេតិ ទ្វិន្នំ បដ្ដានំ សង្ឃដិតដ្ឋានំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ។ បរិយន្តេតិ ចីវរបរិយន្តេ។ អនុវាតំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ។ វេណីតិ វរកសីសាការេន សិព្ពនំ។ សង្ខលិកន្តិ ទ្វិគុណសង្ខលិកាការេន សិព្ពនំ, ពិឡាលសង្ខលិកាការេន សិព្ពនំ វា។ វេណិំ វា សង្ខលិកំ វា ករោន្តីតិ ករណកិរិយាយ សម្ពន្ធោ។ អគ្ឃិយំ នាម ចេតិយសណ្ឋានំ , យំ ‘‘អគ្ឃិយត្ថម្ភោ’’តិ វទន្តិ។ គយា នាម មូលេ តនុកំ អគ្គេ មហន្តំ កត្វា គទាការេន សិព្ពនំ។ មុគ្គរោ នាម មូលេ ច អគ្គេ ច ឯកសទិសំ កត្វា មុគ្គរាការេន សិព្ពនំ។ កក្កដក្ខីនិ ឧក្កិរន្តីតិ គណ្ឋិកបដ្ដបាសកបដ្ដានំ អន្តេ បាឡិពទ្ធំ កត្វា កក្កដកានំ អក្ខិសណ្ឋានំ បដ្ឋបេន្តិ, ករោន្តីតិ អត្ថោ។ ‘‘កោណសុត្តបិឡកាតិ គណ្ឋិកបាសកបដ្ដានំ កោណេហិ នីហដសុត្តានំ កោដិយោ’’តិ តីសុបិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ។ កថំ បន តា បិឡកា ទុវិញ្ញេយ្យរូបា កាតព្ពាតិ? កោណេហិ នីហដសុត្តានំ អន្តេសុ ឯកវារំ គណ្ឋិកករណេន វា បុន និវត្តេត្វា សិព្ពនេន វា ទុវិញ្ញេយ្យសភាវំ កត្វា សុត្តកោដិយោ រស្សំ កត្វា ឆិន្ទិតព្ពា។ ធម្មសិរិត្ថេរេន បន ‘‘កោណសុត្តា ច បិឡកា, ទុវិញ្ញេយ្យាវ កប្បរេ’’តិ វុត្តំ, តថា អាចរិយពុទ្ធទត្តត្ថេរេនបិ ‘‘សុត្តា ច បិឡកា តត្ថ, ទុវិញ្ញេយ្យាវ ទីបិតា’’តិ វុត្តំ, តស្មា តេសំ មតេន កោណសុត្តា ច បិឡកា ច កោណសុត្តបិឡកាតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ។
7. Cīvare pana nānāsuttakehīti (sārattha. ṭī. 2.85; vi. vi. ṭī. 1.85) nānāvaṇṇehi suttehi. Idañca tathā karontānaṃ vasena vuttaṃ, ekavaṇṇasuttakenapi na vaṭṭatiyeva. ‘‘Pakatisūcikammameva vaṭṭatī’’ti hi vuttaṃ. Paṭṭamukheti dvinnaṃ paṭṭānaṃ saṅghaṭitaṭṭhānaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Pariyanteti cīvarapariyante. Anuvātaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Veṇīti varakasīsākārena sibbanaṃ. Saṅkhalikanti dviguṇasaṅkhalikākārena sibbanaṃ, biḷālasaṅkhalikākārena sibbanaṃ vā. Veṇiṃ vā saṅkhalikaṃ vā karontīti karaṇakiriyāya sambandho. Agghiyaṃ nāma cetiyasaṇṭhānaṃ , yaṃ ‘‘agghiyatthambho’’ti vadanti. Gayā nāma mūle tanukaṃ agge mahantaṃ katvā gadākārena sibbanaṃ. Muggaro nāma mūle ca agge ca ekasadisaṃ katvā muggarākārena sibbanaṃ. Kakkaṭakkhīni ukkirantīti gaṇṭhikapaṭṭapāsakapaṭṭānaṃ ante pāḷibaddhaṃ katvā kakkaṭakānaṃ akkhisaṇṭhānaṃ paṭṭhapenti, karontīti attho. ‘‘Koṇasuttapiḷakāti gaṇṭhikapāsakapaṭṭānaṃ koṇehi nīhaṭasuttānaṃ koṭiyo’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Kathaṃ pana tā piḷakā duviññeyyarūpā kātabbāti? Koṇehi nīhaṭasuttānaṃ antesu ekavāraṃ gaṇṭhikakaraṇena vā puna nivattetvā sibbanena vā duviññeyyasabhāvaṃ katvā suttakoṭiyo rassaṃ katvā chinditabbā. Dhammasirittherena pana ‘‘koṇasuttā ca piḷakā, duviññeyyāva kappare’’ti vuttaṃ, tathā ācariyabuddhadattattherenapi ‘‘suttā ca piḷakā tattha, duviññeyyāva dīpitā’’ti vuttaṃ, tasmā tesaṃ matena koṇasuttā ca piḷakā ca koṇasuttapiḷakāti evamettha attho daṭṭhabbo.
វិមតិវិនោទនិយម្បិ (វិ. វិ. ដី. ១.៨៥) កោណសុត្តបិឡកាតិ គណ្ឋិកបាសកបដ្ដានំ កោណេហិ ពហិ និគ្គតសុត្តានំ បិឡកាការេន ឋបិតកោដិយោតិ កេចិ វទន្តិ, តេ បិឡកេ ឆិន្ទិត្វា ទុវិញ្ញេយ្យា កាតព្ពាតិ តេសំ អធិប្បាយោ។ កេចិ បន ‘‘កោណសុត្តា ច បិឡកា ចាតិ ទ្វេយេវា’’តិ វទន្តិ, តេសំ មតេន គណ្ឋិកបាសកបដ្ដានំ កោណតោ កោណំ នីហដសុត្តា កោណសុត្តា នាម។ សមន្តតោ បន បរិយន្តេន គតា ចតុរស្សសុត្តា បិឡកា នាម។ តំ ទុវិធម្បិ កេចិ ចីវរតោ វិសុំ បញ្ញានត្ថាយ វិការយុត្តំ ករោន្តិ, តំ និសេធាយ ‘‘ទុវិញ្ញេយ្យរូបា វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ, ន បន សព្ពថា អចក្ខុគោចរភាវេន សិព្ពនត្ថាយ តថាសិព្ពនស្ស អសក្កុណេយ្យត្តា, យថា បកតិចីវរតោ វិការោ ន បញ្ញាយតិ, ឯវំ សិព្ពិតព្ពន្តិ អធិប្បាយោ។ រជនកម្មតោ បុព្ពេ បញ្ញាយមានោបិ វិសេសោ ចីវរេ រត្តេ ឯកវណ្ណតោ ន បញ្ញាយតីតិ អាហ ‘‘ចីវរេ រត្តេ’’តិ។
Vimativinodaniyampi (vi. vi. ṭī. 1.85) koṇasuttapiḷakāti gaṇṭhikapāsakapaṭṭānaṃ koṇehi bahi niggatasuttānaṃ piḷakākārena ṭhapitakoṭiyoti keci vadanti, te piḷake chinditvā duviññeyyā kātabbāti tesaṃ adhippāyo. Keci pana ‘‘koṇasuttā ca piḷakā cāti dveyevā’’ti vadanti, tesaṃ matena gaṇṭhikapāsakapaṭṭānaṃ koṇato koṇaṃ nīhaṭasuttā koṇasuttā nāma. Samantato pana pariyantena gatā caturassasuttā piḷakā nāma. Taṃ duvidhampi keci cīvarato visuṃ paññānatthāya vikārayuttaṃ karonti, taṃ nisedhāya ‘‘duviññeyyarūpā vaṭṭatī’’ti vuttaṃ, na pana sabbathā acakkhugocarabhāvena sibbanatthāya tathāsibbanassa asakkuṇeyyattā, yathā pakaticīvarato vikāro na paññāyati, evaṃ sibbitabbanti adhippāyo. Rajanakammato pubbe paññāyamānopi viseso cīvare ratte ekavaṇṇato na paññāyatīti āha ‘‘cīvare ratte’’ti.
៨. មណិនាតិ នីលមណិអាទិបាសាណេន, អំសពទ្ធកកាយពន្ធនាទិកំ អចីវរត្តា សង្ខាទីហិ ឃំសិតុំ វដ្ដតីតិ វទន្តិ។ កណ្ណសុត្តកន្តិ ចីវរស្ស ទីឃតោ តិរិយញ្ច សិព្ពិតានំ ចតូសុ កណ្ណេសុ កោណេសុ ច និក្ខន្តានំ សុត្តសីសានមេតំ នាមំ, តំ ឆិន្ទិត្វាវ បារុបិតព្ពំ។ តេនាហ ‘‘រជិតកាលេ ឆិន្ទិតព្ព’’ន្តិ។ ភគវតា អនុញ្ញាតំ ឯកំ កណ្ណសុត្តម្បិ អត្ថិ, តំ បន នាមេន សទិសម្បិ ឥតោ អញ្ញមេវាតិ ទស្សេតុំ ‘‘យំ បនា’’តិអាទិ វុត្តំ។ លគ្គនត្ថាយាតិ ចីវររជ្ជុយំ ចីវរពន្ធនត្ថាយ។ វិមតិវិនោទនិយំ (វិ. វិ. ដី. ១.៨៥) ឯត្តកមេវ វុត្តំ។
8.Maṇināti nīlamaṇiādipāsāṇena, aṃsabaddhakakāyabandhanādikaṃ acīvarattā saṅkhādīhi ghaṃsituṃ vaṭṭatīti vadanti. Kaṇṇasuttakanti cīvarassa dīghato tiriyañca sibbitānaṃ catūsu kaṇṇesu koṇesu ca nikkhantānaṃ suttasīsānametaṃ nāmaṃ, taṃ chinditvāva pārupitabbaṃ. Tenāha ‘‘rajitakāle chinditabba’’nti. Bhagavatā anuññātaṃ ekaṃ kaṇṇasuttampi atthi, taṃ pana nāmena sadisampi ito aññamevāti dassetuṃ ‘‘yaṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Lagganatthāyāti cīvararajjuyaṃ cīvarabandhanatthāya. Vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. 1.85) ettakameva vuttaṃ.
សារត្ថទីបនិយំ (សារត្ថ. ដី. ២.៨៥) បន ‘‘បាសកំ កត្វា ពន្ធិតព្ពន្តិ រជនកាលេ ពន្ធិតព្ពំ, សេសកាលេ មោចេត្វា ឋបេតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ។ វិនយសង្គហប្បករណស្ស បោរាណដីកាយម្បិ ឥទមេវ គហេត្វា វុត្តំ, តំ បន ចីវរក្ខន្ធកេ (មហាវ. ៣៤៤) ‘‘មជ្ឈេន លគ្គេន្តិ, ឧភតោ គលតិ, ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, កណ្ណេ ពន្ធិតុន្តិ។ កណ្ណោ ជីរតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, កណ្ណសុត្តក’’ន្តិ ឯវំ អនុញ្ញាតចីវររជ្ជុយំ រជិត្វា បសារិតចីវរស្ស ឱលម្ពកសុត្តំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ។
Sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 2.85) pana ‘‘pāsakaṃ katvā bandhitabbanti rajanakāle bandhitabbaṃ, sesakāle mocetvā ṭhapetabba’’nti vuttaṃ. Vinayasaṅgahappakaraṇassa porāṇaṭīkāyampi idameva gahetvā vuttaṃ, taṃ pana cīvarakkhandhake (mahāva. 344) ‘‘majjhena laggenti, ubhato galati, bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Anujānāmi, bhikkhave, kaṇṇe bandhitunti. Kaṇṇo jīrati. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Anujānāmi, bhikkhave, kaṇṇasuttaka’’nti evaṃ anuññātacīvararajjuyaṃ rajitvā pasāritacīvarassa olambakasuttaṃ sandhāya vuttanti daṭṭhabbaṃ.
គណ្ឋិកេតិ ចីវរបារុបនកាលេ បាសកេ លគ្គាបនត្ថំ កតេ ទន្តាទិមយេ គណ្ឋិកេ។ បិឡកាតិ ពិន្ទុំ ពិន្ទុំ កត្វា ឧដ្ឋាបេតព្ពបិឡកា។ វុត្តញ្ហេតំ វិនយវិនិច្ឆយប្បករណេ –
Gaṇṭhiketi cīvarapārupanakāle pāsake laggāpanatthaṃ kate dantādimaye gaṇṭhike. Piḷakāti binduṃ binduṃ katvā uṭṭhāpetabbapiḷakā. Vuttañhetaṃ vinayavinicchayappakaraṇe –
‘‘នានាវណ្ណេហិ សុត្តេហិ, មណ្ឌនត្ថាយ ចីវរំ;
‘‘Nānāvaṇṇehi suttehi, maṇḍanatthāya cīvaraṃ;
សមំ សតបទាទីនំ, សិព្ពិតុំ ន ច វដ្ដតិ។
Samaṃ satapadādīnaṃ, sibbituṃ na ca vaṭṭati.
‘‘បត្តស្ស បរិយន្តេ វា, តថា បត្តមុខេបិ ច;
‘‘Pattassa pariyante vā, tathā pattamukhepi ca;
វេណិំ សង្ខលិកំ វាបិ, ករោតោ ហោតិ ទុក្កដំ។
Veṇiṃ saṅkhalikaṃ vāpi, karoto hoti dukkaṭaṃ.
‘‘បដ្ដម្បិ គណ្ឋិបាសានំ, អដ្ឋកោណាទិកំ វិធិំ;
‘‘Paṭṭampi gaṇṭhipāsānaṃ, aṭṭhakoṇādikaṃ vidhiṃ;
តត្ថគ្ឃិយគទារូបំ, មុគ្គរាទិំ ករោន្តិ ច។
Tatthagghiyagadārūpaṃ, muggarādiṃ karonti ca.
‘‘តត្ថ កក្កដកក្ខីនិ, ឧដ្ឋាបេន្តិ ន វដ្ដតិ;
‘‘Tattha kakkaṭakakkhīni, uṭṭhāpenti na vaṭṭati;
សុត្តា ច បិឡកា តត្ថ, ទុវិញ្ញេយ្យាវ ទីបិតា។
Suttā ca piḷakā tattha, duviññeyyāva dīpitā.
‘‘ចតុកោណាវ វដ្ដន្តិ, គណ្ឋិបាសកបដ្ដកា;
‘‘Catukoṇāva vaṭṭanti, gaṇṭhipāsakapaṭṭakā;
កណ្ណកោណេសុ សុត្តានិ, រត្តេ ឆិន្ទេយ្យ ចីវរេ។
Kaṇṇakoṇesu suttāni, ratte chindeyya cīvare.
‘‘សូចិកម្មវិការំ វា, អញ្ញំ វា បន កិញ្ចិបិ;
‘‘Sūcikammavikāraṃ vā, aññaṃ vā pana kiñcipi;
ចីវរេ ភិក្ខុនា កាតុំ, ការាបេតុំ ន វដ្ដតិ។
Cīvare bhikkhunā kātuṃ, kārāpetuṃ na vaṭṭati.
‘‘យោ ច បក្ខិបតិ ភិក្ខុ ចីវរំ,
‘‘Yo ca pakkhipati bhikkhu cīvaraṃ,
កញ្ជិបិដ្ឋខលិអល្លិកាទិសុ;
Kañjipiṭṭhakhaliallikādisu;
វណ្ណមដ្ឋមភិបត្ថយំ បរំ;
Vaṇṇamaṭṭhamabhipatthayaṃ paraṃ;
តស្ស នត្ថិ បន មុត្តិ ទុក្កដា។
Tassa natthi pana mutti dukkaṭā.
‘‘សូចិហត្ថមលាទីនំ, ករណេ ចីវរស្ស ច;
‘‘Sūcihatthamalādīnaṃ, karaṇe cīvarassa ca;
តថា កិលិដ្ឋកាលេ ច, ធោវនត្ថំ តុ វដ្ដតិ។
Tathā kiliṭṭhakāle ca, dhovanatthaṃ tu vaṭṭati.
‘‘រជនេ បន គន្ធំ វា, តេលំ វា លាខមេវ វា;
‘‘Rajane pana gandhaṃ vā, telaṃ vā lākhameva vā;
កិញ្ចិ បក្ខិបិតុំ តត្ថ, ភិក្ខុនោ ន ច វដ្ដតិ។
Kiñci pakkhipituṃ tattha, bhikkhuno na ca vaṭṭati.
‘‘សង្ខេន មណិនា វាបិ, អញ្ញេនបិ ច កេនចិ;
‘‘Saṅkhena maṇinā vāpi, aññenapi ca kenaci;
ចីវរំ ន ច ឃដ្ដេយ្យ, ឃំសិតព្ពំ ន ទោណិយា។
Cīvaraṃ na ca ghaṭṭeyya, ghaṃsitabbaṃ na doṇiyā.
‘‘ចីវរំ ទោណិយំ កត្វា, នាតិឃដ្ដេយ្យ មុដ្ឋិនា;
‘‘Cīvaraṃ doṇiyaṃ katvā, nātighaṭṭeyya muṭṭhinā;
រត្តំ បហរិតុំ កិញ្ចិ, ហត្ថេហេវ ច វដ្ដតិ។
Rattaṃ paharituṃ kiñci, hattheheva ca vaṭṭati.
‘‘គណ្ឋិកេ បន លេខា វា, បិឡកា វា ន វដ្ដតិ;
‘‘Gaṇṭhike pana lekhā vā, piḷakā vā na vaṭṭati;
កប្បពិន្ទុវិការោ វា, បាឡិកណ្ណិកភេទតោ’’តិ។
Kappabinduvikāro vā, pāḷikaṇṇikabhedato’’ti.
វិនយសារត្ថសន្ទីបនិយម្បិ សមំ សតបទាទីនន្តិ សតបទាទីហិ សទិសំ។ តុល្យត្ថេ ករណវចនប្បសង្គេ សាមិវចនំ។ បដ្ដស្ស បរិយន្តេ វាតិ អនុវាតស្ស ឧភយបរិយន្តេ វា។ បដ្ដមុខេបិ វាតិ ទ្វិន្នំ អាយាមវិត្ថារបដ្ដានំ សង្ឃដិតដ្ឋានេ, កណ្ណេបិ វា ឯកស្សេវ វា បដ្ដស្ស ឩនបូរណត្ថំ ឃដិតដ្ឋានេបិ វា ។ វេណីតិ កុទ្រូសសីសាការេន សិព្ពនំ។ កេចិ ‘‘វរកសីសាការេនា’’តិ វទន្តិ។ សង្ខលិកន្តិ ពិឡាលទាមសទិសសិព្ពនំ។ កេចិ ‘‘សតបទិសទិស’’ន្តិ វទន្តិ។
Vinayasāratthasandīpaniyampi samaṃ satapadādīnanti satapadādīhi sadisaṃ. Tulyatthe karaṇavacanappasaṅge sāmivacanaṃ. Paṭṭassa pariyante vāti anuvātassa ubhayapariyante vā. Paṭṭamukhepi vāti dvinnaṃ āyāmavitthārapaṭṭānaṃ saṅghaṭitaṭṭhāne, kaṇṇepi vā ekasseva vā paṭṭassa ūnapūraṇatthaṃ ghaṭitaṭṭhānepi vā . Veṇīti kudrūsasīsākārena sibbanaṃ. Keci ‘‘varakasīsākārenā’’ti vadanti. Saṅkhalikanti biḷāladāmasadisasibbanaṃ. Keci ‘‘satapadisadisa’’nti vadanti.
បដ្ដម្បីតិ បត្តម្បិ។ អដ្ឋកោណាទិកោ វិធិ បការោ ឯតស្សាតិ អដ្ឋកោណាទិកវិធិ, តំ។ អដ្ឋកោណាទិកន្តិ វា គាថាពន្ធវសេន និគ្គហិតាគមោ។ ‘‘អដ្ឋកោណាទិកំ វិធិ’’ន្តិ ឯតំ ‘‘បដ្ដ’’ន្តិ ឯតស្ស សមានាធិករណវិសេសនំ, កិរិយាវិសេសនំ វា។ ‘‘ករោន្តី’’តិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ។ អថ វា បដ្ដន្តិ ឯត្ថ ភុម្មត្ថេ ឧបយោគវចនំ, បដ្ដេតិ អត្ថោ។ ឥមស្មិំ បក្ខេ អដ្ឋកោណាទិកន្តិ ឧបយោគវចនំ។ វិធិន្តិ ឯតស្ស វិសេសនំ។ ឥធ វក្ខមានចតុកោណសណ្ឋានតោ អញ្ញំ អដ្ឋកោណាទិកំ នាម។ តត្ថាតិ តស្មិំ បដ្ដទ្វយេ។ អគ្ឃិយគទារូបន្តិ អគ្ឃិយសណ្ឋានញ្ចេវ គទាសណ្ឋានញ្ច សិព្ពនំ។ មុគ្គរន្តិ លគុឡសណ្ឋានសិព្ពនំ។ អាទិ-សទ្ទេន ចេតិយាទិសណ្ឋានានំ គហណំ។
Paṭṭampīti pattampi. Aṭṭhakoṇādiko vidhi pakāro etassāti aṭṭhakoṇādikavidhi, taṃ. Aṭṭhakoṇādikanti vā gāthābandhavasena niggahitāgamo. ‘‘Aṭṭhakoṇādikaṃ vidhi’’nti etaṃ ‘‘paṭṭa’’nti etassa samānādhikaraṇavisesanaṃ, kiriyāvisesanaṃ vā. ‘‘Karontī’’ti iminā sambandho. Atha vā paṭṭanti ettha bhummatthe upayogavacanaṃ, paṭṭeti attho. Imasmiṃ pakkhe aṭṭhakoṇādikanti upayogavacanaṃ. Vidhinti etassa visesanaṃ. Idha vakkhamānacatukoṇasaṇṭhānato aññaṃ aṭṭhakoṇādikaṃ nāma. Tatthāti tasmiṃ paṭṭadvaye. Agghiyagadārūpanti agghiyasaṇṭhānañceva gadāsaṇṭhānañca sibbanaṃ. Muggaranti laguḷasaṇṭhānasibbanaṃ. Ādi-saddena cetiyādisaṇṭhānānaṃ gahaṇaṃ.
តត្ថាតិ បដ្ដទ្វយេ តស្មិំ ឋានេ។ កក្កដកក្ខីនីតិ កុឡីរកច្ឆិសទិសានិ សិព្ពនវិការានិ។ ឧដ្ឋាបេន្តីតិ ករោន្តិ។ តត្ថាតិ តស្មិំ គណ្ឋិកបាសកបដ្ដកេ។ សុត្តាតិ កោណតោ កោណំ សិព្ពិតសុត្តា ចេវ ចតុរស្សេ សិព្ពិតសុត្តា ច។ បិឡកាតិ តេសមេវ សុត្តានំ និវត្តេត្វា សិព្ពិតកោដិយោ ច។ ទុវិញ្ញេយ្យាវាតិ រជនកាលេ ទុវិញ្ញេយ្យរូបា អនោឡារិកា ទីបិតា វដ្ដន្តីតិ។ យថាហ ‘‘កោណសុត្តបិឡកា ច ចីវរេ រត្តេ ទុវិញ្ញេយ្យរូបា វដ្ដន្តី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ១.៨៥)។
Tatthāti paṭṭadvaye tasmiṃ ṭhāne. Kakkaṭakakkhīnīti kuḷīrakacchisadisāni sibbanavikārāni. Uṭṭhāpentīti karonti. Tatthāti tasmiṃ gaṇṭhikapāsakapaṭṭake. Suttāti koṇato koṇaṃ sibbitasuttā ceva caturasse sibbitasuttā ca. Piḷakāti tesameva suttānaṃ nivattetvā sibbitakoṭiyo ca. Duviññeyyāvāti rajanakāle duviññeyyarūpā anoḷārikā dīpitā vaṭṭantīti. Yathāha ‘‘koṇasuttapiḷakā ca cīvare ratte duviññeyyarūpā vaṭṭantī’’ti (pārā. aṭṭha. 1.85).
គណ្ឋិកបដ្ដិកា បាសបដ្ដិកាតិ យោជនា។ កណ្ណកោណេសុ សុត្តានីតិ ចីវរកណ្ណេ សុត្តា ចេវ បាសកបដ្ដានំ កោណេសុ សុត្តានិ ច អច្ឆិន្ទតិ។ ឯត្ថ ច ចីវរេ អាយាមតោ វិត្ថារតោ ច សិព្ពិត្វា អនុវាតតោ ពហិ និក្ខមិតសុត្តំ ចីវរំ រជិត្វា សុក្ខាបនកាលេ រជ្ជុយា វា ចីវរវំសេ វា ពន្ធិត្វា ឱលម្ពិតុំ អនុវាតេ ពន្ធសុត្តានិ ច កណ្ណសុត្តានិ នាម។ យថាហ ‘‘ចីវរស្ស កណ្ណសុត្តកំ ន ច វដ្ដតិ, រជិតកាលេ ឆិន្ទិតព្ពំ, យំ បន ‘អនុជានាមិ ភិក្ខវេ កណ្ណសុត្តក’ន្តិ ឯវំ អនុញ្ញាតំ, តំ អនុវាតេ បាសកំ កត្វា ពន្ធិតព្ពំ រជនកាលេ លគ្គនត្ថាយា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ១.៨៥)។
Gaṇṭhikapaṭṭikā pāsapaṭṭikāti yojanā. Kaṇṇakoṇesu suttānīti cīvarakaṇṇe suttā ceva pāsakapaṭṭānaṃ koṇesu suttāni ca acchindati. Ettha ca cīvare āyāmato vitthārato ca sibbitvā anuvātato bahi nikkhamitasuttaṃ cīvaraṃ rajitvā sukkhāpanakāle rajjuyā vā cīvaravaṃse vā bandhitvā olambituṃ anuvāte bandhasuttāni ca kaṇṇasuttāni nāma. Yathāha ‘‘cīvarassa kaṇṇasuttakaṃ na ca vaṭṭati, rajitakāle chinditabbaṃ, yaṃ pana ‘anujānāmi bhikkhave kaṇṇasuttaka’nti evaṃ anuññātaṃ, taṃ anuvāte pāsakaṃ katvā bandhitabbaṃ rajanakāle lagganatthāyā’’ti (pārā. aṭṭha. 1.85).
សូចិកម្មវិការំ វាតិ ចីវរមណ្ឌនត្ថាយ នានាសុត្តកេហិ សតបទិសទិសំ សិព្ពន្តា អាគន្តុកបដ្ដំ ឋបេន្តិ, ឯវរូបំ សូចិកម្មវិការំ វា។ អញ្ញំ វា បន កិញ្ចិបីតិ អញ្ញម្បិ យំ កិញ្ចិ មាលាកម្មមិគបក្ខិបទាទិកំ សិព្ពនវិការំ។ កាតុន្តិ សយំ កាតុំ។ ការាបេតុន្តិ អញ្ញេន វា ការាបេតុំ។
Sūcikammavikāraṃ vāti cīvaramaṇḍanatthāya nānāsuttakehi satapadisadisaṃ sibbantā āgantukapaṭṭaṃ ṭhapenti, evarūpaṃ sūcikammavikāraṃ vā. Aññaṃ vā pana kiñcipīti aññampi yaṃ kiñci mālākammamigapakkhipadādikaṃ sibbanavikāraṃ. Kātunti sayaṃ kātuṃ. Kārāpetunti aññena vā kārāpetuṃ.
យោ ភិក្ខុ បរំ ឧត្តមំ វណ្ណមដ្ឋមភិបត្ថយន្តោ កញ្ជិកបិដ្ឋខលិអល្លិកាទីសុ ចីវរំ បក្ខិបតិ, តស្ស បន ភិក្ខុនោ ទុក្កដា មោក្ខោ ន វិជ្ជតីតិ យោជនា។ កញ្ជិកន្តិ វាយនតន្តមក្ខនំ កញ្ជិកសទិសា សុលាកញ្ជិកំ។ បិដ្ឋន្តិ តណ្ឌុលបិដ្ឋំ។ តណ្ឌុលបិដ្ឋេហិ បក្កា ខលិ។ អល្លិកាតិ និយ្យាសោ។ អាទិ-សទ្ទេន លាខាទីនំ គហណំ។ ចីវរស្ស ករណេ ករណកាលេ សមុដ្ឋិតានំ សូចិហត្ថមលាទីនំ កិលិដ្ឋកាលេ ធោវនត្ថញ្ច កញ្ជិកបិដ្ឋខលិអល្លិកាទីសុ បក្ខិបតិ, វដ្ដតីតិ យោជនា។
Yo bhikkhu paraṃ uttamaṃ vaṇṇamaṭṭhamabhipatthayanto kañjikapiṭṭhakhaliallikādīsu cīvaraṃ pakkhipati, tassa pana bhikkhuno dukkaṭā mokkho na vijjatīti yojanā. Kañjikanti vāyanatantamakkhanaṃ kañjikasadisā sulākañjikaṃ. Piṭṭhanti taṇḍulapiṭṭhaṃ. Taṇḍulapiṭṭhehi pakkā khali. Allikāti niyyāso. Ādi-saddena lākhādīnaṃ gahaṇaṃ. Cīvarassa karaṇe karaṇakāle samuṭṭhitānaṃ sūcihatthamalādīnaṃ kiliṭṭhakāle dhovanatthañca kañjikapiṭṭhakhaliallikādīsu pakkhipati, vaṭṭatīti yojanā.
តត្ថាតិ យេន កសាវេន ចីវរំ រជតិ, តស្មិំ រជនេ ចីវរស្ស សុគន្ធភាវត្ថាយ គន្ធំ វា ឧជ្ជលភាវត្ថាយ តេលំ វា វណ្ណត្ថាយ លាខំ វា។ កិញ្ចីតិ ឯវរូបំ យំ កិញ្ចិ។ មណិនាតិ បាសាណេន។ អញ្ញេនបិ ច កេនចីតិ យេន ឧជ្ជលំ ហោតិ, ឯវរូបេន មុគ្គរាទិនា អញ្ញេនបិ កេនចិ វត្ថុនា។ ទោណិយាតិ រជនម្ពណេ ន ឃំសិតព្ពំ ហត្ថេន គាហាបេត្វា ន គហេតព្ពំ។ រត្តំ ចីវរំ ហត្ថេហិ កិញ្ចិ ថោកំ បហរិតុំ វដ្ដតីតិ យោជនា។ យត្ថ បក្ករជនំ បក្ខិបន្តិ, សា រជនទោណី។ តត្ថ អំសពទ្ធកកាយពន្ធនាទិំ ឃដ្ដេតុំ វដ្ដតីតិ គណ្ឋិបទេ វុត្តំ។
Tatthāti yena kasāvena cīvaraṃ rajati, tasmiṃ rajane cīvarassa sugandhabhāvatthāya gandhaṃ vā ujjalabhāvatthāya telaṃ vā vaṇṇatthāya lākhaṃ vā. Kiñcīti evarūpaṃ yaṃ kiñci. Maṇināti pāsāṇena. Aññenapi ca kenacīti yena ujjalaṃ hoti, evarūpena muggarādinā aññenapi kenaci vatthunā. Doṇiyāti rajanambaṇe na ghaṃsitabbaṃ hatthena gāhāpetvā na gahetabbaṃ. Rattaṃ cīvaraṃ hatthehi kiñci thokaṃ paharituṃ vaṭṭatīti yojanā. Yattha pakkarajanaṃ pakkhipanti, sā rajanadoṇī. Tattha aṃsabaddhakakāyabandhanādiṃ ghaṭṭetuṃ vaṭṭatīti gaṇṭhipade vuttaṃ.
គណ្ឋិកេតិ វេឡុទន្តវិសាណាទិមយគណ្ឋិកេ។ លេខា វាតិ វដ្ដាទិភេទា លេខា វា។ បិឡកាតិ សាសបពីជសទិសា ខុទ្ទកពុព្ពុឡា។ បាឡិកណ្ណិកភេទតោតិ មណិកាវឡិរូបបុប្ផកណ្ណិករូបភេទតោ។ ‘‘កប្បពិន្ទុវិការោ វា ន វដ្ដតីតិ យោជនា’’តិ វុត្តំ, តស្មា តថេវ ចីវរេ បដិបជ្ជិតព្ពំ។
Gaṇṭhiketi veḷudantavisāṇādimayagaṇṭhike. Lekhā vāti vaṭṭādibhedā lekhā vā. Piḷakāti sāsapabījasadisā khuddakabubbuḷā. Pāḷikaṇṇikabhedatoti maṇikāvaḷirūpapupphakaṇṇikarūpabhedato. ‘‘Kappabinduvikāro vā na vaṭṭatīti yojanā’’ti vuttaṃ, tasmā tatheva cīvare paṭipajjitabbaṃ.
៩. បត្តេ វា ថាលកេ វាតិអាទីសុ ថាលកេតិ តម្ពាទិមយេ បុគ្គលិកេ តិវិធេបិ កប្បិយថាលកេ។ ន វដ្ដតីតិ មណិវណ្ណករណបយោគោ ន វដ្ដតិ, តេលវណ្ណបយោគោ បន វដ្ដតិ។ តេលវណ្ណោតិ សមណសារុប្បវណ្ណំ សន្ធាយ វុត្តំ, មណិវណ្ណំ បន បត្តំ អញ្ញេន កតំ លភិត្វា បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតីតិ វទន្តិ។ បត្តមណ្ឌលេតិ តិបុសីសាទិមយេ បត្តដ្ឋបនកមណ្ឌលេ។ ‘‘ន ភិក្ខវេ វិចិត្រានិ បត្តមណ្ឌលានិ ធារេតព្ពានិ រូបកាកិណ្ណានិ ភិត្តិកម្មកតានី’’តិ (ចូឡវ. ២៥៣) វុត្តត្តា ‘‘ភិត្តិកម្មំ ន វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, មករទន្តកំ ឆិន្ទិតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៥៣) វុត្តត្តា ‘‘មករទន្តកំ បន វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ។ តេនាហុ បោរាណា –
9.Patte vā thālake vātiādīsu thālaketi tambādimaye puggalike tividhepi kappiyathālake. Na vaṭṭatīti maṇivaṇṇakaraṇapayogo na vaṭṭati, telavaṇṇapayogo pana vaṭṭati. Telavaṇṇoti samaṇasāruppavaṇṇaṃ sandhāya vuttaṃ, maṇivaṇṇaṃ pana pattaṃ aññena kataṃ labhitvā paribhuñjituṃ vaṭṭatīti vadanti. Pattamaṇḍaleti tipusīsādimaye pattaṭṭhapanakamaṇḍale. ‘‘Na bhikkhave vicitrāni pattamaṇḍalāni dhāretabbāni rūpakākiṇṇāni bhittikammakatānī’’ti (cūḷava. 253) vuttattā ‘‘bhittikammaṃ na vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, makaradantakaṃ chinditu’’nti (cūḷava. 253) vuttattā ‘‘makaradantakaṃ pana vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Tenāhu porāṇā –
‘‘ថាលកស្ស ច បត្តស្ស, ពហិ អន្តោបិ វា បន;
‘‘Thālakassa ca pattassa, bahi antopi vā pana;
អារគ្គេន កតា លេខា, ន ច វដ្ដតិ កាចិបិ។
Āraggena katā lekhā, na ca vaṭṭati kācipi.
‘‘អារោបេត្វា ភមំ បត្តំ, មជ្ជិត្វា ចេ បចន្តិ ច;
‘‘Āropetvā bhamaṃ pattaṃ, majjitvā ce pacanti ca;
‘មណិវណ្ណំ ករិស្សាម’, ឥតិ កាតុំ ន វដ្ដតិ។
‘Maṇivaṇṇaṃ karissāma’, iti kātuṃ na vaṭṭati.
‘‘បត្តមណ្ឌលកេ កិញ្ចិ;
‘‘Pattamaṇḍalake kiñci;
ភិត្តិកម្មំ ន វដ្ដតិ;
Bhittikammaṃ na vaṭṭati;
ន ទោសោ កោចិ តត្ថស្ស;
Na doso koci tatthassa;
កាតុំ មករទន្តក’’ន្តិ។
Kātuṃ makaradantaka’’nti.
វិនយសារត្ថសន្ទីបនិយម្បិ អារគ្គេនាតិ អារកណ្ដកគ្គេន, សូចិមុខេន វា។ កាចិបិ លេខាតិ វដ្ដកគោមុត្តាទិសណ្ឋានា យា កាចិបិ រាជិ។ ភមំ អារោបេត្វាតិ ភមេ អល្លីយាបេត្វា។ បត្តមណ្ឌលកេតិ បត្តេ ឆវិរក្ខណត្ថាយ តិបុសីសាទីហិ កតេ បត្តស្ស ហេដ្ឋា អាធារាទីនំ ឧបរិ កាតព្ពេ បត្តមណ្ឌលកេ។ ភិត្តិកម្មន្តិ នានាការរូបកកម្មវិចិត្តំ។ យថាហ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, វិចិត្រានិ បត្តមណ្ឌលានិ ធារេតព្ពានិ រូបកាកិណ្ណានិ ភិត្តិកម្មកតានី’’តិ។ តត្ថាតិ តស្មិំ បត្តមណ្ឌលេ។ អស្សាតិ ភិក្ខុស្ស។ មករទន្តកន្តិ គិរិកូដន្តិ វុត្តំ, តស្មា ឯវំ បត្តថាលកាទីសុ បដិបជ្ជិតព្ពំ។
Vinayasāratthasandīpaniyampi āraggenāti ārakaṇṭakaggena, sūcimukhena vā. Kācipi lekhāti vaṭṭakagomuttādisaṇṭhānā yā kācipi rāji. Bhamaṃ āropetvāti bhame allīyāpetvā. Pattamaṇḍalaketi patte chavirakkhaṇatthāya tipusīsādīhi kate pattassa heṭṭhā ādhārādīnaṃ upari kātabbe pattamaṇḍalake. Bhittikammanti nānākārarūpakakammavicittaṃ. Yathāha ‘‘na, bhikkhave, vicitrāni pattamaṇḍalāni dhāretabbāni rūpakākiṇṇāni bhittikammakatānī’’ti. Tatthāti tasmiṃ pattamaṇḍale. Assāti bhikkhussa. Makaradantakanti girikūṭanti vuttaṃ, tasmā evaṃ pattathālakādīsu paṭipajjitabbaṃ.
ធមករណ…បេ.… លេខា ន វដ្ដតីតិ អារគ្គេន ទិន្នលេខា ន វដ្ដតិ, ជាតិហិង្គុលិកាទិវណ្ណេហិ កតលេខា បន វដ្ដតិ។ ឆត្តមុខវដ្ដិយន្តិ ធមករណស្ស ហត្ថេន គហណត្ថំ កតស្ស ឆត្តាការស្ស មុខវដ្ដិយំ។ ‘‘បរិស្សាវនពន្ធដ្ឋានេ’’តិ កេចិ។ វិនយវិនិច្ឆយេបិ –
Dhamakaraṇa…pe… lekhā na vaṭṭatīti āraggena dinnalekhā na vaṭṭati, jātihiṅgulikādivaṇṇehi katalekhā pana vaṭṭati. Chattamukhavaṭṭiyanti dhamakaraṇassa hatthena gahaṇatthaṃ katassa chattākārassa mukhavaṭṭiyaṃ. ‘‘Parissāvanabandhaṭṭhāne’’ti keci. Vinayavinicchayepi –
‘‘ន ធម្មករណច្ឆត្តេ, លេខា កាចិបិ វដ្ដតិ;
‘‘Na dhammakaraṇacchatte, lekhā kācipi vaṭṭati;
កុច្ឆិយំ វា ឋបេត្វា តំ, លេខំ តុ មុខវដ្ដិយ’’ន្តិ។ –
Kucchiyaṃ vā ṭhapetvā taṃ, lekhaṃ tu mukhavaṭṭiya’’nti. –
វុត្តំ។ តដ្ដីកាយំ បន ‘‘មុខវដ្ដិយា យា លេខា បរិស្សាវនពន្ធនត្ថាយ អនុញ្ញាតា, តំ លេខំ ឋបេត្វា ធមករណច្ឆត្តេ វា កុច្ឆិយំ វា កាចិ លេខា ន វដ្ដតីតិ យោជនា’’តិ វុត្តំ, តស្មា តត្ថ វុត្តនយេនេវ ធមករណេ បដិបជ្ជិតព្ពំ។
Vuttaṃ. Taṭṭīkāyaṃ pana ‘‘mukhavaṭṭiyā yā lekhā parissāvanabandhanatthāya anuññātā, taṃ lekhaṃ ṭhapetvā dhamakaraṇacchatte vā kucchiyaṃ vā kāci lekhā na vaṭṭatīti yojanā’’ti vuttaṃ, tasmā tattha vuttanayeneva dhamakaraṇe paṭipajjitabbaṃ.
១០. កាយពន្ធនេ បន កក្កដក្ខីនីតិ កក្កដកស្ស អក្ខិសទិសានិ។ មករមុខន្តិ មករមុខសណ្ឋានំ។ ទេឌ្ឌុភសីសន្តិ ឧទកសប្បសីសសទិសសណ្ឋានានិ។ អច្ឆីនីតិ កុញ្ជរច្ឆិសណ្ឋានានិ។ ឯកមេវ វដ្ដតីតិ ឯត្ថ ឯករជ្ជុកំ ទ្វិគុណតិគុណំ កត្វា ពន្ធិតុំ ន វដ្ដតិ, ឯកមេវ បន សតវារម្បិ សរីរំ បរិក្ខិបិត្វា ពន្ធិតុំ វដ្ដតិ។ ‘‘ពហុរជ្ជុកេ ឯកតោ កត្វា ឯកេន និរន្តរំ វេឋេត្វា កតំ ពហុរជ្ជុកន្តិ ន វត្តព្ពំ, តំ វដ្ដតី’’តិ វុត្តត្តា តំ មុរជសង្ខំ ន គច្ឆតីតិ វេទិតព្ពំ។ មុរជញ្ហិ នានាវណ្ណេហិ សុត្តេហិ មុរជវដ្ដិសណ្ឋានំ វេឋេត្វា ករោន្តិ។ ឥទំ បន មុរជំ មទ្ទវីណសង្ខាតំ បាមង្គសណ្ឋានញ្ច ទសាសុ វដ្ដតិ ‘‘កាយពន្ធនស្ស ទសា ជីរន្តិ។ អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, មុរជំ មទ្ទវីណ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៧៨) វុត្តត្តា។
10. Kāyabandhane pana kakkaṭakkhīnīti kakkaṭakassa akkhisadisāni. Makaramukhanti makaramukhasaṇṭhānaṃ. Deḍḍubhasīsanti udakasappasīsasadisasaṇṭhānāni. Acchīnīti kuñjaracchisaṇṭhānāni. Ekameva vaṭṭatīti ettha ekarajjukaṃ dviguṇatiguṇaṃ katvā bandhituṃ na vaṭṭati, ekameva pana satavārampi sarīraṃ parikkhipitvā bandhituṃ vaṭṭati. ‘‘Bahurajjuke ekato katvā ekena nirantaraṃ veṭhetvā kataṃ bahurajjukanti na vattabbaṃ, taṃ vaṭṭatī’’ti vuttattā taṃ murajasaṅkhaṃ na gacchatīti veditabbaṃ. Murajañhi nānāvaṇṇehi suttehi murajavaṭṭisaṇṭhānaṃ veṭhetvā karonti. Idaṃ pana murajaṃ maddavīṇasaṅkhātaṃ pāmaṅgasaṇṭhānañca dasāsu vaṭṭati ‘‘kāyabandhanassa dasā jīranti. Anujānāmi, bhikkhave, murajaṃ maddavīṇa’’nti (cūḷava. 278) vuttattā.
វិធេតិ ទសាបរិយោសានេ ថិរភាវាយ ទន្តវិសាណសុត្តាទីហិ កតេ វិធេ។ សារត្ថទីបនិយំ (សារត្ថ. ដី. ២.៨៥) បន ‘‘កាយពន្ធនស្ស បាសន្តេ ទសាមូលេ តស្ស ថិរភាវត្ថំ កត្តព្ពេ ទន្តវិសាណាទិមយេ វិធេ’’តិ វុត្តំ។ អដ្ឋមង្គលានិ នាម សង្ខោ, ចក្កំ, បុណ្ណកុម្ភោ, គយា, សិរីវច្ឆោ, អង្កុសោ, ធជំ, សោវត្ថិកន្តិ។ មច្ឆយុគឡឆត្តនន្ទិយាវដ្ដាទិវសេនបិ វទន្តិ។ បរិច្ឆេទលេខាមត្តន្តិ ទន្តាទីហិ កតស្ស វិធស្ស ឧភោសុ កោដីសុ កាតព្ពបរិច្ឆេទរាជិមត្តំ។ វិនយវិនិច្ឆយប្បករណេបិ –
Vidheti dasāpariyosāne thirabhāvāya dantavisāṇasuttādīhi kate vidhe. Sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 2.85) pana ‘‘kāyabandhanassa pāsante dasāmūle tassa thirabhāvatthaṃ kattabbe dantavisāṇādimaye vidhe’’ti vuttaṃ. Aṭṭhamaṅgalāni nāma saṅkho, cakkaṃ, puṇṇakumbho, gayā, sirīvaccho, aṅkuso, dhajaṃ, sovatthikanti. Macchayugaḷachattanandiyāvaṭṭādivasenapi vadanti. Paricchedalekhāmattanti dantādīhi katassa vidhassa ubhosu koṭīsu kātabbaparicchedarājimattaṃ. Vinayavinicchayappakaraṇepi –
‘‘សុត្តំ វា ទិគុណំ កត្វា, កោដ្ដេន្តិ ច តហិំ តហិំ;
‘‘Suttaṃ vā diguṇaṃ katvā, koṭṭenti ca tahiṃ tahiṃ;
កាយពន្ធនសោភត្ថំ, តំ ន វដ្ដតិ ភិក្ខុនោ។
Kāyabandhanasobhatthaṃ, taṃ na vaṭṭati bhikkhuno.
‘‘ទសាមុខេ ទឡ្ហត្ថាយ, ទ្វីសុ អន្តេសុ វដ្ដតិ;
‘‘Dasāmukhe daḷhatthāya, dvīsu antesu vaṭṭati;
មាលាកម្មលតាកម្ម-ចិត្តិកម្បិ ន វដ្ដតិ។
Mālākammalatākamma-cittikampi na vaṭṭati.
‘‘អក្ខីនិ តត្ថ ទស្សេត្វា;
‘‘Akkhīni tattha dassetvā;
កោដ្ដិតេ បន កា កថា។
Koṭṭite pana kā kathā.
កក្កដក្ខីនិ វា តត្ថ;
Kakkaṭakkhīni vā tattha;
ឧដ្ឋាបេតុំ ន វដ្ដតិ។
Uṭṭhāpetuṃ na vaṭṭati.
‘‘ឃដំ ទេឌ្ឌុភសីសំ វា, មករស្ស មុខម្បិ វា;
‘‘Ghaṭaṃ deḍḍubhasīsaṃ vā, makarassa mukhampi vā;
វិការរូបំ យំ កិញ្ចិ, ន វដ្ដតិ ទសាមុខេ។
Vikārarūpaṃ yaṃ kiñci, na vaṭṭati dasāmukhe.
‘‘ឧជុកំ មច្ឆកណ្ដំ វា, មដ្ឋំ វា បន បដ្ដិកំ;
‘‘Ujukaṃ macchakaṇṭaṃ vā, maṭṭhaṃ vā pana paṭṭikaṃ;
ខជ្ជូរិបត្តកាការំ, កត្វា វដ្ដតិ កោដ្ដិតំ។
Khajjūripattakākāraṃ, katvā vaṭṭati koṭṭitaṃ.
‘‘បដ្ដិកា សូករន្តន្តិ, ទុវិធំ កាយពន្ធនំ;
‘‘Paṭṭikā sūkarantanti, duvidhaṃ kāyabandhanaṃ;
រជ្ជុកា ទុស្សបដ្ដាទិ, សព្ពំ តស្សានុលោមិកំ។
Rajjukā dussapaṭṭādi, sabbaṃ tassānulomikaṃ.
‘‘មុរជំ មទ្ទវីណញ្ច, ទេឌ្ឌុភញ្ច កលាពុកំ;
‘‘Murajaṃ maddavīṇañca, deḍḍubhañca kalābukaṃ;
រជ្ជុយោ ច ន វដ្ដន្តិ, បុរិមា ទ្វេទសា សិយុំ។
Rajjuyo ca na vaṭṭanti, purimā dvedasā siyuṃ.
‘‘ទសា បាមង្គសណ្ឋានា, និទ្ទិដ្ឋា កាយពន្ធនេ;
‘‘Dasā pāmaṅgasaṇṭhānā, niddiṭṭhā kāyabandhane;
ឯកា ទ្វិតិចតស្សោ វា, វដ្ដន្តិ ន តតោ បរំ។
Ekā dviticatasso vā, vaṭṭanti na tato paraṃ.
‘‘ឯករជ្ជុមយំ វុត្តំ, មុនិនា កាយពន្ធនំ;
‘‘Ekarajjumayaṃ vuttaṃ, muninā kāyabandhanaṃ;
តញ្ច បាមង្គសណ្ឋានំ, ឯកម្បិ ច ន វដ្ដតិ។
Tañca pāmaṅgasaṇṭhānaṃ, ekampi ca na vaṭṭati.
‘‘រជ្ជុកេ ឯកតោ កត្វា, ពហូ ឯកាយ រជ្ជុយា;
‘‘Rajjuke ekato katvā, bahū ekāya rajjuyā;
និរន្តរញ្ហិ វេឋេត្វា, កតំ វដ្ដតិ ពន្ធិតុំ។
Nirantarañhi veṭhetvā, kataṃ vaṭṭati bandhituṃ.
‘‘ទន្តកដ្ឋវិសាណដ្ឋិ-លោហវេឡុនឡព្ភវា;
‘‘Dantakaṭṭhavisāṇaṭṭhi-lohaveḷunaḷabbhavā;
ជតុសង្ខមយា សុត្ត-ផលជា វិធកា មតា។
Jatusaṅkhamayā sutta-phalajā vidhakā matā.
‘‘កាយពន្ធនវិធេបិ , វិការោ ន ច វដ្ដតិ;
‘‘Kāyabandhanavidhepi , vikāro na ca vaṭṭati;
តត្ថ តត្ថ បរិច្ឆេទ-លេខាមត្តំ តុ វដ្ដតី’’តិ។ –
Tattha tattha pariccheda-lekhāmattaṃ tu vaṭṭatī’’ti. –
វុត្តំ។
Vuttaṃ.
វិនយសារត្ថសន្ទីបនិយម្បិ តហិំ តហិន្តិ បដ្ដិកាយ តត្ថ តត្ថ។ តន្តិ តថាកោដ្ដិតទិគុណសុត្តកាយពន្ធនំ។ អន្តេសុ ទឡ្ហត្ថាយ ទសាមុខេ ទិគុណំ កត្វា កោដ្ដេន្តិ, វដ្ដតីតិ យោជនា។ ចិត្តកម្បីតិ មាលាកម្មលតាកម្មចិត្តយុត្តម្បិ កាយពន្ធនំ។ អក្ខីនីតិ កុញ្ជរក្ខីនិ។ តត្ថាតិ កាយពន្ធនេ ន វដ្ដតីតិ កា កថា។ ឧដ្ឋាបេតុន្តិ ឧក្កិរិតុំ។
Vinayasāratthasandīpaniyampi tahiṃ tahinti paṭṭikāya tattha tattha. Tanti tathākoṭṭitadiguṇasuttakāyabandhanaṃ. Antesu daḷhatthāya dasāmukhe diguṇaṃ katvā koṭṭenti, vaṭṭatīti yojanā. Cittakampīti mālākammalatākammacittayuttampi kāyabandhanaṃ. Akkhīnīti kuñjarakkhīni. Tatthāti kāyabandhane na vaṭṭatīti kā kathā. Uṭṭhāpetunti ukkirituṃ.
ឃដន្តិ ឃដសណ្ឋានំ។ ទេឌ្ឌុភសីសំ វាតិ ឧទកសប្បសីសំ មុខសណ្ឋានំ វា។ យំ កិញ្ចិ វិការរូបំ ទសាមុខេ ន វដ្ដតីតិ យោជនា។ ឯត្ថ ច ឧភយបស្សេសុ មច្ឆកណ្ដកយុត្តំ មច្ឆស្ស បិដ្ឋិកណ្ដកំ វិយ យស្សា បដ្ដិកាយ វាយនំ ហោតិ, ឥទំ កាយពន្ធនំ មច្ឆកណ្ដកំ នាម។ យស្ស ខជ្ជូរិបត្តសណ្ឋានមិវ វាយនំ ហោតិ, តំ ខជ្ជូរិបត្តកាការំ នាម។
Ghaṭanti ghaṭasaṇṭhānaṃ. Deḍḍubhasīsaṃ vāti udakasappasīsaṃ mukhasaṇṭhānaṃ vā. Yaṃ kiñci vikārarūpaṃ dasāmukhe na vaṭṭatīti yojanā. Ettha ca ubhayapassesu macchakaṇṭakayuttaṃ macchassa piṭṭhikaṇṭakaṃ viya yassā paṭṭikāya vāyanaṃ hoti, idaṃ kāyabandhanaṃ macchakaṇṭakaṃ nāma. Yassa khajjūripattasaṇṭhānamiva vāyanaṃ hoti, taṃ khajjūripattakākāraṃ nāma.
បកតិវិការា បដ្ដិកា សូករន្តំ នាម កុញ្ចិកាកោសសណ្ឋានំ។ តស្ស ទុវិធស្ស កាយពន្ធនស្ស។ តត្ថ រជ្ជុកា សូករន្តានុលោមិកា, ទុស្សបដ្ដំ បដ្ដិកានុលោមិកំ។ អាទិ-សទ្ទេន មុទ្ទិកកាយពន្ធនំ គហិតំ, តញ្ច សូករន្តានុលោមិកំ។ យថាហ ‘‘ឯករជ្ជុកំ បន មុទ្ទិកកាយពន្ធនញ្ច សូករន្តំ អនុលោមេតី’’តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ២៧៨)។ តត្ថ រជ្ជុកា នាម ឯកាវដ្ដា, ពហុរជ្ជុកស្ស អកប្បិយភាវំ វក្ខតិ។ មុទ្ទិកកាយពន្ធនំ នាម ចតុរស្សំ អកត្វា សជ្ជិតន្តិ គណ្ឋិបទេ វុត្តំ។
Pakativikārā paṭṭikā sūkarantaṃ nāma kuñcikākosasaṇṭhānaṃ. Tassa duvidhassa kāyabandhanassa. Tattha rajjukā sūkarantānulomikā, dussapaṭṭaṃ paṭṭikānulomikaṃ. Ādi-saddena muddikakāyabandhanaṃ gahitaṃ, tañca sūkarantānulomikaṃ. Yathāha ‘‘ekarajjukaṃ pana muddikakāyabandhanañca sūkarantaṃ anulometī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 278). Tattha rajjukā nāma ekāvaṭṭā, bahurajjukassa akappiyabhāvaṃ vakkhati. Muddikakāyabandhanaṃ nāma caturassaṃ akatvā sajjitanti gaṇṭhipade vuttaṃ.
មុរជំ នាម មុរជវដ្ដិសណ្ឋានំ វេឋេត្វា កតំ។ វេឋេត្វាតិ នានាសុត្តេហិ វេឋេត្វា។ សិក្ខាភាជនវិនិច្ឆយេ បន ‘‘ពហុកា រជ្ជុយោ ឯកតោ កត្វា ឯកាយ រជ្ជុយា វេឋិត’’ន្តិ វុត្តំ។ មទ្ទវីណំ នាម បាមង្គសណ្ឋានំ។ ទេឌ្ឌុភកំ នាម ឧទកសប្បសទិសំ។ កលាពុកំ នាម ពហុរជ្ជុកំ។ រជ្ជុយោតិ ឧភយកោដិយំ ឯកតោ អពន្ធា ពហុរជ្ជុយោ, តថាពន្ធា កលាពុកំ នាម ហោតិ។ ន វដ្ដន្តីតិ មុរជាទីនិ ឥមានិ សព្ពានិ កាយពន្ធនានិ ន វដ្ដន្តិ។ បុរិមា ទ្វេតិ មុរជំ មទ្ទវីណនាមញ្ចាតិ ទ្វេ។ ‘‘ទសាសុ សិយុ’’ន្តិ វត្តព្ពេ គាថាពន្ធវសេន វណ្ណលោបេន ‘‘ទសា សិយុ’’ន្តិ វុត្តំ។ យថាហ ‘‘មុរជំ មទ្ទវីណន្តិ ឥទំ ទសាសុយេវ អនុញ្ញាត’’ន្តិ។
Murajaṃ nāma murajavaṭṭisaṇṭhānaṃ veṭhetvā kataṃ. Veṭhetvāti nānāsuttehi veṭhetvā. Sikkhābhājanavinicchaye pana ‘‘bahukā rajjuyo ekato katvā ekāya rajjuyā veṭhita’’nti vuttaṃ. Maddavīṇaṃ nāma pāmaṅgasaṇṭhānaṃ. Deḍḍubhakaṃ nāma udakasappasadisaṃ. Kalābukaṃ nāma bahurajjukaṃ. Rajjuyoti ubhayakoṭiyaṃ ekato abandhā bahurajjuyo, tathābandhā kalābukaṃ nāma hoti. Na vaṭṭantīti murajādīni imāni sabbāni kāyabandhanāni na vaṭṭanti. Purimā dveti murajaṃ maddavīṇanāmañcāti dve. ‘‘Dasāsu siyu’’nti vattabbe gāthābandhavasena vaṇṇalopena ‘‘dasā siyu’’nti vuttaṃ. Yathāha ‘‘murajaṃ maddavīṇanti idaṃ dasāsuyeva anuññāta’’nti.
បាមង្គសណ្ឋានាតិ បាមង្គទាមំ វិយ ចតុរស្សសណ្ឋានា។ ឯករជ្ជុមយន្តិ នានាវដ្ដេ ឯកតោ វដ្ដេត្វា កតំ រជ្ជុមយំ កាយពន្ធនំ វត្តុំ វដ្ដតីតិ ‘‘រជ្ជុកា ទុស្សបដ្ដាទី’’តិ ឯត្ថ ឯកវដ្ដរជ្ជុកា គហិតា។ ឥធ បន នានាវដ្ដេ ឯកតោ វដ្ដេត្វា កតា ឯកាវ រជ្ជុ គហិតា។ តញ្ចាតិ តំ វា នយម្បិ ឯករជ្ជុកកាយពន្ធនំ បាមង្គសណ្ឋានេន គន្ថិតំ។ ឯកម្បិ ច ន វដ្ដតីតិ កេវលម្បិ ន វដ្ដតិ។
Pāmaṅgasaṇṭhānāti pāmaṅgadāmaṃ viya caturassasaṇṭhānā. Ekarajjumayanti nānāvaṭṭe ekato vaṭṭetvā kataṃ rajjumayaṃ kāyabandhanaṃ vattuṃ vaṭṭatīti ‘‘rajjukā dussapaṭṭādī’’ti ettha ekavaṭṭarajjukā gahitā. Idha pana nānāvaṭṭe ekato vaṭṭetvā katā ekāva rajju gahitā. Tañcāti taṃ vā nayampi ekarajjukakāyabandhanaṃ pāmaṅgasaṇṭhānena ganthitaṃ. Ekampi ca na vaṭṭatīti kevalampi na vaṭṭati.
ពហូ រជ្ជុកេ ឯកតោ កត្វាតិ យោជនា។ វដ្ដតិ ពន្ធិតុន្តិ មុរជំ កលាពុកញ្ច ន ហោតិ, រជ្ជុកកាយពន្ធនមេវ ហោតីតិ អធិប្បាយោ។ អយំ បន វិនិច្ឆយោ ‘‘ពហុរជ្ជុកេ ឯកតោ កត្វា ឯកេន និរន្តរំ វេឋេត្វា កតំ ពហុរជ្ជុកន្តិ ន វត្តព្ពំ, តំ វដ្ដតី’’តិ អដ្ឋកថាគតោ ឥធ វុត្តោ។ សិក្ខាភាជនវិនិច្ឆយេ ‘‘ពហុរជ្ជុយោ ឯកតោ កត្វា ឯកាយ វេឋិតំ មុរជំ នាមា’’តិ យំ វុត្តំ, តំ ឥមិនា វិរុជ្ឈនតោ ន គហេតព្ពំ។
Bahū rajjuke ekato katvāti yojanā. Vaṭṭati bandhitunti murajaṃ kalābukañca na hoti, rajjukakāyabandhanameva hotīti adhippāyo. Ayaṃ pana vinicchayo ‘‘bahurajjuke ekato katvā ekena nirantaraṃ veṭhetvā kataṃ bahurajjukanti na vattabbaṃ, taṃ vaṭṭatī’’ti aṭṭhakathāgato idha vutto. Sikkhābhājanavinicchaye ‘‘bahurajjuyo ekato katvā ekāya veṭhitaṃ murajaṃ nāmā’’ti yaṃ vuttaṃ, taṃ iminā virujjhanato na gahetabbaṃ.
ទន្ត-សទ្ទេន ហត្ថិទន្តា វុត្តា។ ជតូតិ លាខា។ សង្ខមយន្តិ សង្ខនាភិមយំ។ វិធកា មតាតិ ឯត្ថ វេធិកាតិបិ បាឋោ, វិធបរិយាយោ។ កាយពន្ធនវិធេតិ កាយពន្ធនស្ស ទសាយ ថិរភាវត្ថំ កដ្ឋទន្តាទីហិ កតេ វិធេ។ វិការោ អដ្ឋមង្គលាទិកោ។ តត្ថ តត្ថាតិ តស្មិំ តស្មិំ ឋានេ។ តុ-សទ្ទេន ឃដាការោបិ វដ្ដតីតិ ទីបេតីតិ អត្ថោ បកាសិតោ, តស្មា តេន នយេន កាយពន្ធនវិចារោ កាតព្ពោតិ។
Danta-saddena hatthidantā vuttā. Jatūti lākhā. Saṅkhamayanti saṅkhanābhimayaṃ. Vidhakā matāti ettha vedhikātipi pāṭho, vidhapariyāyo. Kāyabandhanavidheti kāyabandhanassa dasāya thirabhāvatthaṃ kaṭṭhadantādīhi kate vidhe. Vikāro aṭṭhamaṅgalādiko. Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne. Tu-saddena ghaṭākāropi vaṭṭatīti dīpetīti attho pakāsito, tasmā tena nayena kāyabandhanavicāro kātabboti.
១១. អញ្ជនិយំ ‘‘ឧជុកមេវា’’តិ វុត្តត្តា ចតុរស្សាទិសណ្ឋានាបិ វង្កគតិកា ន វដ្ដតិ។ សិបាដិកាយាតិ វាសិអាទិភណ្ឌបក្ខិបនេ។ វិនយវិនិច្ឆយប្បករណេ បន –
11.Añjaniyaṃ ‘‘ujukamevā’’ti vuttattā caturassādisaṇṭhānāpi vaṅkagatikā na vaṭṭati. Sipāṭikāyāti vāsiādibhaṇḍapakkhipane. Vinayavinicchayappakaraṇe pana –
‘‘មាលាកម្មលតាកម្ម-នានារូបវិចិត្តិតា;
‘‘Mālākammalatākamma-nānārūpavicittitā;
ន ច វដ្ដតិ ភិក្ខូនំ, អញ្ជនី ជនរញ្ជនី។
Na ca vaṭṭati bhikkhūnaṃ, añjanī janarañjanī.
‘‘តាទិសំ បន ឃំសិត្វា, វេឋេត្វា សុត្តកេន វា;
‘‘Tādisaṃ pana ghaṃsitvā, veṭhetvā suttakena vā;
វឡញ្ជន្តស្ស ភិក្ខុស្ស, ន ទោសោ កោចិ វិជ្ជតិ។
Vaḷañjantassa bhikkhussa, na doso koci vijjati.
‘‘វដ្ដា វា ចតុរស្សា វា, អដ្ឋំសា វាបិ អញ្ជនី;
‘‘Vaṭṭā vā caturassā vā, aṭṭhaṃsā vāpi añjanī;
វដ្ដតេវាតិ និទ្ទិដ្ឋា, វណ្ណមដ្ឋា ន វដ្ដតិ។
Vaṭṭatevāti niddiṭṭhā, vaṇṇamaṭṭhā na vaṭṭati.
‘‘តថាញ្ជនិសលាកាបិ, អញ្ជនិថវិកាយ ច;
‘‘Tathāñjanisalākāpi, añjanithavikāya ca;
នានាវណ្ណេហិ សុត្តេហិ, ចិត្តកម្មំ ន វដ្ដតិ។
Nānāvaṇṇehi suttehi, cittakammaṃ na vaṭṭati.
‘‘ឯកវណ្ណេន សុត្តេន, សិបាដិំ យេន កេនចិ;
‘‘Ekavaṇṇena suttena, sipāṭiṃ yena kenaci;
យំ កិញ្ចិ បន សិព្ពេត្វា, វឡញ្ជន្តស្ស វដ្ដតី’’តិ។ –
Yaṃ kiñci pana sibbetvā, vaḷañjantassa vaṭṭatī’’ti. –
អាគតំ។
Āgataṃ.
តដ្ដីកាយម្បិ មាលា…បេ.… ចិត្តិតាតិ មាលាកម្មលតាកម្មេហិ ច មិគបក្ខិរូបាទិនានារូបេហិ ច វិចិត្តិតា។ ជនរញ្ជនីតិ ពាលជនបលោភិនី។ អដ្ឋំសា វាបីតិ ឯត្ថ អបិ-សទ្ទេន សោឡសំសាទីនំ គហណំ។ វណ្ណមដ្ឋាតិ មាលាកម្មាទិវណ្ណមដ្ឋា។ អញ្ជនីសលាកាបិ តថា វណ្ណមដ្ឋា ន វដ្ដតីតិ យោជនា។ អញ្ជនីថវិកាយ ច នានាវណ្ណេហិ សុត្តេហិ ចិត្តកម្មំ ន វដ្ដតីតិ បាឋោ យុជ្ជតិ, ‘‘ថវិកាបិ វា’’តិ បាឋោ ទិស្សតិ, សោ ន គហេតព្ពោ។ ‘‘បីតាទិនា យេន កេនចិ ឯកវណ្ណេន សុត្តេន បិលោតិកាទិមយំ កិញ្ចិបិ សិបាដិកំ សិព្ពេត្វា វឡញ្ជន្តស្ស វដ្ដតីតិ យោជនា’’តិ អាគតំ។
Taṭṭīkāyampi mālā…pe… cittitāti mālākammalatākammehi ca migapakkhirūpādinānārūpehi ca vicittitā. Janarañjanīti bālajanapalobhinī. Aṭṭhaṃsā vāpīti ettha api-saddena soḷasaṃsādīnaṃ gahaṇaṃ. Vaṇṇamaṭṭhāti mālākammādivaṇṇamaṭṭhā. Añjanīsalākāpi tathā vaṇṇamaṭṭhā na vaṭṭatīti yojanā. Añjanīthavikāya ca nānāvaṇṇehi suttehi cittakammaṃ na vaṭṭatīti pāṭho yujjati, ‘‘thavikāpi vā’’ti pāṭho dissati, so na gahetabbo. ‘‘Pītādinā yena kenaci ekavaṇṇena suttena pilotikādimayaṃ kiñcipi sipāṭikaṃ sibbetvā vaḷañjantassa vaṭṭatīti yojanā’’ti āgataṃ.
១២. អារកណ្ដកាទីសុ អារកណ្ដកេតិ បោត្ថកាទិអភិសង្ខរណត្ថំ កតេ ទីឃមុខសត្ថកេ។ ភមការានំ ទារុអាទិលិខនសត្ថកន្តិ កេចិ។ វដ្ដមណិកន្តិ វដ្ដំ កត្វា ឧដ្ឋាបេតព្ពពុព្ពុឡកំ។ អញ្ញន្តិ ឥមិនា បិឡកាទិំ សង្គណ្ហាតិ។ បិប្ផលិកេតិ យំ កិញ្ចិ ឆេទនកេ ខុទ្ទកសត្ថេ។ មណិកន្តិ ឯកវដ្ដមណិ។ បិឡកន្តិ សាសបមត្តិកាមុត្តរាជិសទិសា ពហុវដ្ដលេខា។ ឥមស្មិំ អធិការេ អវុត្តត្តា លេខនិយំ យំ កិញ្ចិ វណ្ណមដ្ឋំ វដ្ដតីតិ វទន្តិ។ វជិរពុទ្ធិដីកាយំ បន ‘‘កុញ្ចិកាយ សេនាសនបរិក្ខារត្តា សុវណ្ណរូបិយមយាបិ វដ្ដតីតិ ឆាយា ទិស្សតិ។ ‘កុញ្ចិកាយ វណ្ណមដ្ឋកម្មំ ន វដ្ដតី’តិ (បារា. អដ្ឋ. ១.៨៥) វចនតោ អញ្ញេ កប្បិយលោហាទិមយាវ កុញ្ចិកា កប្បន្តិ បរិហរណីយបរិក្ខារត្តា’’តិ វុត្តំ។ អារកណ្ដកោ បោត្ថកាទិករណសត្ថកជាតិ, អាមណ្ឌសារកោ អាមលកផលមយោតិ វទន្តិ។
12.Ārakaṇṭakādīsu ārakaṇṭaketi potthakādiabhisaṅkharaṇatthaṃ kate dīghamukhasatthake. Bhamakārānaṃ dāruādilikhanasatthakanti keci. Vaṭṭamaṇikanti vaṭṭaṃ katvā uṭṭhāpetabbabubbuḷakaṃ. Aññanti iminā piḷakādiṃ saṅgaṇhāti. Pipphaliketi yaṃ kiñci chedanake khuddakasatthe. Maṇikanti ekavaṭṭamaṇi. Piḷakanti sāsapamattikāmuttarājisadisā bahuvaṭṭalekhā. Imasmiṃ adhikāre avuttattā lekhaniyaṃ yaṃ kiñci vaṇṇamaṭṭhaṃ vaṭṭatīti vadanti. Vajirabuddhiṭīkāyaṃ pana ‘‘kuñcikāya senāsanaparikkhārattā suvaṇṇarūpiyamayāpi vaṭṭatīti chāyā dissati. ‘Kuñcikāya vaṇṇamaṭṭhakammaṃ na vaṭṭatī’ti (pārā. aṭṭha. 1.85) vacanato aññe kappiyalohādimayāva kuñcikā kappanti pariharaṇīyaparikkhārattā’’ti vuttaṃ. Ārakaṇṭako potthakādikaraṇasatthakajāti, āmaṇḍasārako āmalakaphalamayoti vadanti.
វលិតកន្តិ នខច្ឆេទនកាលេ ទឡ្ហគ្គហណត្ថំ វលិយុត្តមេវ ករោន្តិ។ តស្មា តំ វដ្ដតីតិ ឥមិនា អញ្ញម្បិ វិការំ ទឡ្ហីកម្មាទិអត្ថាយ ករោន្តិ, ន វណ្ណមដ្ឋត្ថាយ, តំ វដ្ដតីតិ ទីបិតំ, តេន ច កត្តរទណ្ឌកោដិយំ អញ្ញមញ្ញំ សង្ឃដ្ដនេន សទ្ទនិច្ឆរណត្ថាយ កតវលយាទិកំ អវុត្តម្បិ យតោ ឧបបន្នំ ហោតិ។ ឯត្ថ ច ទឡ្ហីកម្មាទីតិ អាទិ-សទ្ទេន បរិស្សយវិនោទនាទិំ សង្គណ្ហាតិ, តេន កត្តរយដ្ឋិកោដិយំ កតវលយានំ អញ្ញមញ្ញសង្ឃដ្ដនេន សទ្ទនិច្ឆរណំ ទីឃជាតិកាទិបរិស្សយវិនោទនត្ថំ ហោតិ, តស្មា វដ្ដតីតិ ទីបេតិ។ តេនាហ អាចរិយវរោ –
Valitakanti nakhacchedanakāle daḷhaggahaṇatthaṃ valiyuttameva karonti. Tasmā taṃ vaṭṭatīti iminā aññampi vikāraṃ daḷhīkammādiatthāya karonti, na vaṇṇamaṭṭhatthāya, taṃ vaṭṭatīti dīpitaṃ, tena ca kattaradaṇḍakoṭiyaṃ aññamaññaṃ saṅghaṭṭanena saddaniccharaṇatthāya katavalayādikaṃ avuttampi yato upapannaṃ hoti. Ettha ca daḷhīkammādīti ādi-saddena parissayavinodanādiṃ saṅgaṇhāti, tena kattarayaṭṭhikoṭiyaṃ katavalayānaṃ aññamaññasaṅghaṭṭanena saddaniccharaṇaṃ dīghajātikādiparissayavinodanatthaṃ hoti, tasmā vaṭṭatīti dīpeti. Tenāha ācariyavaro –
‘‘មណិកំ បិឡកំ វាបិ, បិប្ផលេ អារកណ្ដកេ;
‘‘Maṇikaṃ piḷakaṃ vāpi, pipphale ārakaṇṭake;
ឋបេតុំ បន យំ កិញ្ចិ, ន ច វដ្ដតិ ភិក្ខុនោ។
Ṭhapetuṃ pana yaṃ kiñci, na ca vaṭṭati bhikkhuno.
‘‘ទណ្ឌកេបិ បរិច្ឆេទ-លេខាមត្តំ តុ វដ្ដតិ;
‘‘Daṇḍakepi pariccheda-lekhāmattaṃ tu vaṭṭati;
វលិត្វា ច នខច្ឆេទំ, ករោន្តីតិ ហិ វដ្ដតី’’តិ។
Valitvā ca nakhacchedaṃ, karontīti hi vaṭṭatī’’ti.
តស្ស វណ្ណនាយម្បិ មណិកន្តិ ថូលពុព្ពុឡំ។ បីឡកន្តិ សុខុមពុព្ពុឡំ។ បិប្ផលេតិ វត្ថច្ឆេទនសត្ថេ។ អារកណ្ដកេតិ បត្តធារវលយានំ វិជ្ឈនកណ្ដកេ។ ឋបេតុន្តិ ឧដ្ឋាបេតុំ។ យំ កិញ្ចីតិ សេសវណ្ណមដ្ឋម្បិ ច។ ទណ្ឌកេតិ បិប្ផលិទណ្ឌកេ។ យថាហ ‘‘បិប្ផលិកេបិ មណិកំ វា បិឡកំ វា យំ កិញ្ចិ ឋបេតុំ ន វដ្ដតិ, ទណ្ឌកេ បន បរិច្ឆេទលេខា វដ្ដតី’’តិ។ បរិច្ឆេទលេខាមត្តន្តិ អាណិពន្ធនដ្ឋានំ បត្វា បរិច្ឆិន្ទនត្ថំ ឯកាវ លេខា វដ្ដតីតិ។ វលិត្វាតិ ឧភយកោដិមុខំ កត្វា មជ្ឈេ វលិយោ គាហេត្វា នខច្ឆេទំ យស្មា ករោន្តិ, តស្មា វដ្ដតីតិ យោជនាតិ អាគតា។
Tassa vaṇṇanāyampi maṇikanti thūlabubbuḷaṃ. Pīḷakanti sukhumabubbuḷaṃ. Pipphaleti vatthacchedanasatthe. Ārakaṇṭaketi pattadhāravalayānaṃ vijjhanakaṇṭake. Ṭhapetunti uṭṭhāpetuṃ. Yaṃ kiñcīti sesavaṇṇamaṭṭhampi ca. Daṇḍaketi pipphalidaṇḍake. Yathāha ‘‘pipphalikepi maṇikaṃ vā piḷakaṃ vā yaṃ kiñci ṭhapetuṃ na vaṭṭati, daṇḍake pana paricchedalekhā vaṭṭatī’’ti. Paricchedalekhāmattanti āṇibandhanaṭṭhānaṃ patvā paricchindanatthaṃ ekāva lekhā vaṭṭatīti. Valitvāti ubhayakoṭimukhaṃ katvā majjhe valiyo gāhetvā nakhacchedaṃ yasmā karonti, tasmā vaṭṭatīti yojanāti āgatā.
ឧត្តរារណិយំ មណ្ឌលន្តិ ឧត្តរារណិយា បវេសនត្ថំ អាវាដមណ្ឌលំ ហោតិ។ ទន្តកដ្ឋច្ឆេទនវាសិយំ ឧជុកមេវ ពន្ធិតុន្តិ សម្ពន្ធោ។ ឯត្ថ ច ឧជុកមេវាតិ ឥមិនា វង្កំ កត្វា ពន្ធិតុំ ន វដ្ដតីតិ ទស្សេតិ, តេនេវ អញ្ជនិយម្បិ តថា ទស្សិតំ។ ឧភោសុ បស្សេសុ ឯកបស្សេ វាតិ វចនសេសោ, វាសិទណ្ឌស្ស ឧភោសុ បស្សេសុ ទណ្ឌកោដីនំ អចលនត្ថំ ពន្ធិតុន្តិ អត្ថោ។ កប្បិយលោហេន ចតុរស្សំ វា អដ្ឋំសំ វា កាតុំ វដ្ដតីតិ យោជនា។
Uttarāraṇiyaṃ maṇḍalanti uttarāraṇiyā pavesanatthaṃ āvāṭamaṇḍalaṃ hoti. Dantakaṭṭhacchedanavāsiyaṃ ujukameva bandhitunti sambandho. Ettha ca ujukamevāti iminā vaṅkaṃ katvā bandhituṃ na vaṭṭatīti dasseti, teneva añjaniyampi tathā dassitaṃ. Ubhosu passesu ekapasse vāti vacanaseso, vāsidaṇḍassa ubhosu passesu daṇḍakoṭīnaṃ acalanatthaṃ bandhitunti attho. Kappiyalohena caturassaṃ vā aṭṭhaṃsaṃ vā kātuṃ vaṭṭatīti yojanā.
១៣. អាមណ្ឌសារកេតិ អាមលកផលានិ បិសិត្វា តេន កក្កេន កតតេលភាជនេ។ តត្ថ កិរ បក្ខិត្តំ តេលំ សីតំ ហោតិ។ តថា ហិ វុត្តំ អាចរិយេន –
13.Āmaṇḍasāraketi āmalakaphalāni pisitvā tena kakkena katatelabhājane. Tattha kira pakkhittaṃ telaṃ sītaṃ hoti. Tathā hi vuttaṃ ācariyena –
‘‘ឧត្តរារណិយំ វាបិ, ធនុកេ បេល្លទណ្ឌកេ;
‘‘Uttarāraṇiyaṃ vāpi, dhanuke pelladaṇḍake;
មាលាកម្មាទិ យំ កិញ្ចិ, វណ្ណមដ្ឋំ ន វដ្ដតិ។
Mālākammādi yaṃ kiñci, vaṇṇamaṭṭhaṃ na vaṭṭati.
‘‘សណ្ឌាសេ ទន្តកដ្ឋានំ, តថា ឆេទនវាសិយា;
‘‘Saṇḍāse dantakaṭṭhānaṃ, tathā chedanavāsiyā;
ទ្វីសុ បស្សេសុ លោហេន, ពន្ធិតុំ បន វដ្ដតិ។
Dvīsu passesu lohena, bandhituṃ pana vaṭṭati.
‘‘តថា កត្តរទណ្ឌេបិ, ចិត្តកម្មំ ន វដ្ដតិ;
‘‘Tathā kattaradaṇḍepi, cittakammaṃ na vaṭṭati;
វដ្ដលេខាវ វដ្ដន្តិ, ឯកា វា ទ្វេបិ ហេដ្ឋតោ។
Vaṭṭalekhāva vaṭṭanti, ekā vā dvepi heṭṭhato.
‘‘វិសាណេ នាឡិយំ វាបិ, តថេវាមណ្ឌសារកេ;
‘‘Visāṇe nāḷiyaṃ vāpi, tathevāmaṇḍasārake;
តេលភាជនកេ សព្ពំ, វណ្ណមដ្ឋំ តុ វដ្ដតី’’តិ។
Telabhājanake sabbaṃ, vaṇṇamaṭṭhaṃ tu vaṭṭatī’’ti.
ដីកាយម្បិ អរណិសហិតេ ភន្តកិច្ចករោ ទណ្ឌោ ឧត្តរារណី នាម។ វាបីតិ បិ-សទ្ទេន អធរារណិំ សង្គណ្ហាតិ។ ឧទុក្ខលទណ្ឌស្សេតំ អធិវចនំ។ អញ្ឆនកយន្តធនុ ធនុកំ នាម។ មុសលមត្ថកបីឡនទណ្ឌកោ បេល្លទណ្ឌកោ នាម។ សណ្ឌាសេតិ អគ្គិសណ្ឌាសេ។ ទន្តកដ្ឋានំ ឆេទនវាសិយា តថា យំ កិញ្ចិ វណ្ណមដ្ឋំ ន វដ្ដតីតិ សម្ពន្ធោ។ ទ្វីសុ បស្សេសូតិ វាសិយា ឧភោសុ បស្សេសុ។ លោហេនាតិ កប្បិយលោហេន។ ពន្ធិតុំ វដ្ដតីតិ ឧជុកមេវ វា ចតុរស្សំ វា អដ្ឋំសំ វា ពន្ធិតុំ វដ្ដតិ។ សណ្ឌាសេតិ អគ្គិសណ្ឌាសេតិ និស្សន្ទេហេ វុត្តំ។ អដ្ឋកថាយំ បនេត្ថ សូចិសណ្ឌាសោ ទស្សិតោ ។ ហេដ្ឋាតិ ហេដ្ឋា អយោបដ្ដវលយេ។ ‘‘ឧបរិ អហិច្ឆត្តកមកុឡមត្ត’’ន្តិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ។ វិសាណេតិ តេលាសិញ្ចនកគវយមហិំសាទិសិង្គេ។ នាឡិយំ វាបីតិ វេឡុនាឡិកាទិនាឡិយំ។ អបិ-សទ្ទេន អលាពុំ សង្គណ្ហាតិ។ អាមណ្ឌសារកេតិ អាមលកចុណ្ណមយតេលឃដេ ។ តេលភាជនកេតិ វុត្តប្បការេយេវ តេលភាជនេ។ សព្ពំ វណ្ណមដ្ឋំ វដ្ដតីតិ បុមិត្ថិរូបរហិតំ មាលាកម្មាទិ សព្ពំ វណ្ណមដ្ឋំ វដ្ដតីតិ អាគតំ។
Ṭīkāyampi araṇisahite bhantakiccakaro daṇḍo uttarāraṇī nāma. Vāpīti pi-saddena adharāraṇiṃ saṅgaṇhāti. Udukkhaladaṇḍassetaṃ adhivacanaṃ. Añchanakayantadhanu dhanukaṃ nāma. Musalamatthakapīḷanadaṇḍako pelladaṇḍako nāma. Saṇḍāseti aggisaṇḍāse. Dantakaṭṭhānaṃ chedanavāsiyā tathā yaṃ kiñci vaṇṇamaṭṭhaṃ na vaṭṭatīti sambandho. Dvīsu passesūti vāsiyā ubhosu passesu. Lohenāti kappiyalohena. Bandhituṃ vaṭṭatīti ujukameva vā caturassaṃ vā aṭṭhaṃsaṃ vā bandhituṃ vaṭṭati. Saṇḍāseti aggisaṇḍāseti nissandehe vuttaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ panettha sūcisaṇḍāso dassito . Heṭṭhāti heṭṭhā ayopaṭṭavalaye. ‘‘Upari ahicchattakamakuḷamatta’’nti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Visāṇeti telāsiñcanakagavayamahiṃsādisiṅge. Nāḷiyaṃ vāpīti veḷunāḷikādināḷiyaṃ. Api-saddena alābuṃ saṅgaṇhāti. Āmaṇḍasāraketi āmalakacuṇṇamayatelaghaṭe . Telabhājanaketi vuttappakāreyeva telabhājane. Sabbaṃ vaṇṇamaṭṭhaṃ vaṭṭatīti pumitthirūparahitaṃ mālākammādi sabbaṃ vaṇṇamaṭṭhaṃ vaṭṭatīti āgataṃ.
ភូមត្ថរណេតិ កដសារាទិមយេ បរិកម្មកតាយ ភូមិយា អត្ថរិតព្ពអត្ថរណេ។ បានីយឃដេតិ ឥមិនា សព្ពភាជនេ សង្គណ្ហាតិ។ សព្ពំ…បេ.… វដ្ដតីតិ យថាវុត្តេសុ មញ្ចាទីសុ ឥត្ថិបុរិសរូបម្បិ វដ្ដតិ។ តេលភាជនេសុយេវ ឥត្ថិបុរិសរូបានំ បដិក្ខិបិតត្តា តេលភាជនេន សហ អគណេត្វា វិសុំ មញ្ចាទីនំ គហិតត្តា ចាតិ វទន្តិ។ កិញ្ចាបិ វទន្តិ, ឯតេសំ បន មញ្ចាទីនំ ហត្ថេន អាមសិតព្ពភណ្ឌត្តា ឥត្ថិរូបមេត្ថ ន វដ្ដតីតិ គហេតព្ពំ។ វជិរពុទ្ធិដីកាយំ (វជិរ. ដី. បារាជិក ៨៥) បន ‘‘តាលវណ្ដពីជនិអាទីសុ វណ្ណមដ្ឋកម្មំ វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ។ កិញ្ចាបិ តានិ កុញ្ចិកា វិយ បរិហរណីយានិ, អថ ខោ ឧច្ចាវចានិ ន ធារេតព្ពានីតិ បដិក្ខេបាភាវតោ វុត្តំ។ កេវលញ្ហិ តានិ ‘‘អនុជានាមិ ភិក្ខវេ វិធូបនញ្ច តាលវណ្ដញ្ចា’’តិអាទិនា វុត្តានិ។ គណ្ឋិបទេ បន ‘‘តេលភាជនេសុ វណ្ណមដ្ឋកម្មំ វដ្ដតិ, សេនាសនបរិក្ខារត្តា វុត្ត’’ន្តិ វុត្តំ។ អាចរិយពុទ្ធទត្តត្ថេរេនបិ វុត្តមេវ –
Bhūmattharaṇeti kaṭasārādimaye parikammakatāya bhūmiyā attharitabbaattharaṇe. Pānīyaghaṭeti iminā sabbabhājane saṅgaṇhāti. Sabbaṃ…pe… vaṭṭatīti yathāvuttesu mañcādīsu itthipurisarūpampi vaṭṭati. Telabhājanesuyeva itthipurisarūpānaṃ paṭikkhipitattā telabhājanena saha agaṇetvā visuṃ mañcādīnaṃ gahitattā cāti vadanti. Kiñcāpi vadanti, etesaṃ pana mañcādīnaṃ hatthena āmasitabbabhaṇḍattā itthirūpamettha na vaṭṭatīti gahetabbaṃ. Vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. pārājika 85) pana ‘‘tālavaṇṭabījaniādīsu vaṇṇamaṭṭhakammaṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Kiñcāpi tāni kuñcikā viya pariharaṇīyāni, atha kho uccāvacāni na dhāretabbānīti paṭikkhepābhāvato vuttaṃ. Kevalañhi tāni ‘‘anujānāmi bhikkhave vidhūpanañca tālavaṇṭañcā’’tiādinā vuttāni. Gaṇṭhipade pana ‘‘telabhājanesu vaṇṇamaṭṭhakammaṃ vaṭṭati, senāsanaparikkhārattā vutta’’nti vuttaṃ. Ācariyabuddhadattattherenapi vuttameva –
‘‘បានីយស្ស ឧឡុង្កេបិ, ទោណិយំ រជនស្សបិ;
‘‘Pānīyassa uḷuṅkepi, doṇiyaṃ rajanassapi;
ឃដេ ផលកបីឋេបិ, វលយាធារកាទិកេ។
Ghaṭe phalakapīṭhepi, valayādhārakādike.
‘‘តថា បត្តបិធានេ ច, តាលវណ្ដេ ច ពីជនេ;
‘‘Tathā pattapidhāne ca, tālavaṇṭe ca bījane;
បាទបុញ្ឆនិយំ វាបិ, សម្មុញ្ជនិយមេវ ច។
Pādapuñchaniyaṃ vāpi, sammuñjaniyameva ca.
‘‘មញ្ចេ ភូមត្ថរេ បីឋេ, ភិសិពិម្ពោហនេសុ ច;
‘‘Mañce bhūmatthare pīṭhe, bhisibimbohanesu ca;
មាលាកម្មាទិកំ ចិត្តំ, សព្ពមេវ ច វដ្ដតី’’តិ។
Mālākammādikaṃ cittaṃ, sabbameva ca vaṭṭatī’’ti.
១៤. ឯវំ សមណបរិក្ខារេសុ កប្បិយាកប្បិយំ កថេត្វា ឥទានិ សេនាសនេ កថេតុំ ‘‘សេនាសនេ បនា’’ត្យាទិមាហ។ ឯត្ថ បន-សទ្ទោ វិសេសជោតកោ។ តេន សព្ពរតនមយម្បិ វណ្ណមដ្ឋកម្មំ វដ្ដតិ, កិមង្គំ បន អញ្ញវណ្ណមដ្ឋកម្មន្តិ អត្ថំ ជោតេតិ។ យទិ ឯវំ កិស្មិញ្ចិ បដិសេធេតព្ពេ សន្តេបិ តថា វត្តព្ពំ សិយាតិ អាហ ‘‘សេនាសនេ កិញ្ចិ បដិសេធេតព្ពំ នត្ថី’’តិ។ វុត្តម្បិ ចេតំ អាចរិយពុទ្ធទត្តត្ថេរេន –
14. Evaṃ samaṇaparikkhāresu kappiyākappiyaṃ kathetvā idāni senāsane kathetuṃ ‘‘senāsane panā’’tyādimāha. Ettha pana-saddo visesajotako. Tena sabbaratanamayampi vaṇṇamaṭṭhakammaṃ vaṭṭati, kimaṅgaṃ pana aññavaṇṇamaṭṭhakammanti atthaṃ joteti. Yadi evaṃ kismiñci paṭisedhetabbe santepi tathā vattabbaṃ siyāti āha ‘‘senāsane kiñci paṭisedhetabbaṃ natthī’’ti. Vuttampi cetaṃ ācariyabuddhadattattherena –
‘‘នានាមណិមយត្ថម្ភ-កវាដទ្វារភិត្តិកំ ;
‘‘Nānāmaṇimayatthambha-kavāṭadvārabhittikaṃ ;
សេនាសនមនុញ្ញាតំ, កា កថា វណ្ណមដ្ឋកេ។
Senāsanamanuññātaṃ, kā kathā vaṇṇamaṭṭhake.
‘‘សោវណ្ណិយំ ទ្វារកវាដពទ្ធំ;
‘‘Sovaṇṇiyaṃ dvārakavāṭabaddhaṃ;
សុវណ្ណនានាមណិភិត្តិភូមិំ;
Suvaṇṇanānāmaṇibhittibhūmiṃ;
ន កិញ្ចិ ឯកម្បិ និសេធនីយំ;
Na kiñci ekampi nisedhanīyaṃ;
សេនាសនំ វដ្ដតិ សព្ពមេវា’’តិ។
Senāsanaṃ vaṭṭati sabbamevā’’ti.
សមន្តបាសាទិកាយម្បិ បឋមសង្ឃាទិសេសវណ្ណនាយំ (បារា. អដ្ឋ. ២.២៨១) ‘‘សេនាសនបរិភោគោ បន សព្ពកប្បិយោ, តស្មា ជាតរូបរជតមយា សព្ពេបិ សេនាសនបរិក្ខារា អាមាសា។ ភិក្ខូនំ ធម្មវិនយវណ្ណនដ្ឋានេ រតនមណ្ឌបេ ករោន្តិ ផលិកត្ថម្ភេ រតនទាមបដិមណ្ឌិតេ។ តត្ថ សព្ពុបករណានិ ភិក្ខូនំ បដិជគ្គិតុំ វដ្ដន្តី’’តិ អាគតំ។ តស្សា វណ្ណនាយំ បន វិមតិវិនោទនិយំ (វិ. វិ. ដី. ១.២៨១) ‘‘សព្ពកប្បិយោតិ យថាវុត្តសុវណ្ណាទិមយានំ សេនាសនបរិក្ខារានំ អាមសនគោបនាទិវសេន បរិភោគោ សព្ពថា កប្បិយោតិ អធិប្បាយោ។ តេនាហ ‘តស្មា’តិអាទិ។ ‘ភិក្ខូនំ ធម្មវិនយវណ្ណនដ្ឋានេ’តិ វុត្តត្តា សង្ឃិកមេវ សុវណ្ណមយំ សេនាសនំ សេនាសនបរិក្ខារា ច វដ្ដន្តិ, ន បុគ្គលិកានីតិ វេទិតព្ព’’ន្តិ វណ្ណិតំ។
Samantapāsādikāyampi paṭhamasaṅghādisesavaṇṇanāyaṃ (pārā. aṭṭha. 2.281) ‘‘senāsanaparibhogo pana sabbakappiyo, tasmā jātarūparajatamayā sabbepi senāsanaparikkhārā āmāsā. Bhikkhūnaṃ dhammavinayavaṇṇanaṭṭhāne ratanamaṇḍape karonti phalikatthambhe ratanadāmapaṭimaṇḍite. Tattha sabbupakaraṇāni bhikkhūnaṃ paṭijaggituṃ vaṭṭantī’’ti āgataṃ. Tassā vaṇṇanāyaṃ pana vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. 1.281) ‘‘sabbakappiyoti yathāvuttasuvaṇṇādimayānaṃ senāsanaparikkhārānaṃ āmasanagopanādivasena paribhogo sabbathā kappiyoti adhippāyo. Tenāha ‘tasmā’tiādi. ‘Bhikkhūnaṃ dhammavinayavaṇṇanaṭṭhāne’ti vuttattā saṅghikameva suvaṇṇamayaṃ senāsanaṃ senāsanaparikkhārā ca vaṭṭanti, na puggalikānīti veditabba’’nti vaṇṇitaṃ.
សេនាសនក្ខន្ធកវណ្ណនាយម្បិ សមន្តបាសាទិកាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២០) ‘សព្ពំ បាសាទបរិភោគន្តិ សុវណ្ណរជតាទិវិចិត្រានិ កវាដានិ មញ្ចបីឋានិ តាលវណ្ដានិ សុវណ្ណរជតមយបានីយឃដបានីយសរាវានិ យំ កិញ្ចិ ចិត្តកម្មកតំ, សព្ពំ វដ្ដតិ។ បាសាទស្ស ទាសិទាសំ ខេត្តំ វត្ថុំ គោមហិំសំ ទេមាតិ វទន្តិ, បាដេក្កំ គហណកិច្ចំ នត្ថិ, បាសាទេ បដិគ្គហិតេ បដិគ្គហិតមេវ ហោតិ។ គោនកាទីនិ សង្ឃិកវិហារេ វា បុគ្គលិកវិហារេ វា មញ្ចបីឋេសុ អត្ថរិត្វា បរិភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដន្តិ, ធម្មាសនេ បន គិហិវិកតនីហារេន លព្ភន្តិ, តត្រាបិ និបជ្ជិតុំ ន វដ្ដតី’’តិ អាគតំ។ តស្សា វណ្ណនាយំ បន វិមតិវិនោទនិយំ (វិ. វិ. ដី. ចូឡវគ្គ ២.៣២០) ‘‘សុវណ្ណរជតាទិវិចិត្រានីតិ សង្ឃិកសេនាសនំ សន្ធាយ វុត្តំ, បុគ្គលិកំ បន សុវណ្ណាទិវិចិត្រំ ភិក្ខុស្ស សម្បដិច្ឆិតុមេវ ន វដ្ដតិ ‘ន ត្វេវាហំ ភិក្ខវេ កេនចិ បរិយាយេន ជាតរូបរជតំ សាទិតព្ព’ន្តិ (មហាវ. ២៩៩) វុត្តត្តា, តេនេវេត្ថ អដ្ឋកថាយំ ‘សង្ឃិកវិហារេ វា បុគ្គលិកវិហារេ វា’តិ ន វុត្តំ, គោនកាទិអកប្បិយភណ្ឌវិសយេវ ឯវំ វុត្តំ, ឯកភិក្ខុស្សបិ តេសំ គហណេ ទោសាភាវា’’តិ វណ្ណិតំ។
Senāsanakkhandhakavaṇṇanāyampi samantapāsādikāyaṃ (cūḷava. aṭṭha. 320) ‘sabbaṃ pāsādaparibhoganti suvaṇṇarajatādivicitrāni kavāṭāni mañcapīṭhāni tālavaṇṭāni suvaṇṇarajatamayapānīyaghaṭapānīyasarāvāni yaṃ kiñci cittakammakataṃ, sabbaṃ vaṭṭati. Pāsādassa dāsidāsaṃ khettaṃ vatthuṃ gomahiṃsaṃ demāti vadanti, pāṭekkaṃ gahaṇakiccaṃ natthi, pāsāde paṭiggahite paṭiggahitameva hoti. Gonakādīni saṅghikavihāre vā puggalikavihāre vā mañcapīṭhesu attharitvā paribhuñjituṃ na vaṭṭanti, dhammāsane pana gihivikatanīhārena labbhanti, tatrāpi nipajjituṃ na vaṭṭatī’’ti āgataṃ. Tassā vaṇṇanāyaṃ pana vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. cūḷavagga 2.320) ‘‘suvaṇṇarajatādivicitrānīti saṅghikasenāsanaṃ sandhāya vuttaṃ, puggalikaṃ pana suvaṇṇādivicitraṃ bhikkhussa sampaṭicchitumeva na vaṭṭati ‘na tvevāhaṃ bhikkhave kenaci pariyāyena jātarūparajataṃ sāditabba’nti (mahāva. 299) vuttattā, tenevettha aṭṭhakathāyaṃ ‘saṅghikavihāre vā puggalikavihāre vā’ti na vuttaṃ, gonakādiakappiyabhaṇḍavisayeva evaṃ vuttaṃ, ekabhikkhussapi tesaṃ gahaṇe dosābhāvā’’ti vaṇṇitaṃ.
តស្មិំយេវ ខន្ធកេ អដ្ឋកថាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២១) ‘‘សចេបិ រាជរាជមហាមត្តាទយោ ឯកប្បហារេនេវ មញ្ចសតំ វា មញ្ចសហស្សំ វា ទេន្តិ, សព្ពេ កប្បិយមញ្ចា សម្បដិច្ឆិតព្ពា, សម្បដិច្ឆិត្វា វុឌ្ឍបដិបាដិយា សង្ឃិកបរិភោគេន បរិភុញ្ជថាតិ ទាតព្ពា, បុគ្គលិកវសេន ន ទាតព្ពា’’តិ អាគតំ។ តស្សា វណ្ណនាយំយេវ វិមតិវិនោទនិយំ ‘‘កប្បិយមញ្ចា សម្បដិច្ឆិតព្ពាតិ ឥមិនា សុវណ្ណាទិវិចិត្តំ អកប្បិយមញ្ចំ ‘សង្ឃស្សា’តិ វុត្តេបិ សម្បដិច្ឆិតុំ ន វដ្ដតីតិ ទស្សេតិ, ‘វិហារស្ស ទេមា’តិ វុត្តេ សង្ឃស្សេវ វដ្ដតិ, ន បុគ្គលស្ស ខេត្តាទិ វិយាតិ ទដ្ឋព្ព’’ន្តិ វណ្ណិតំ, តស្មា ភគវតោ អាណំ សម្បដិច្ឆន្តេហិ លជ្ជិបេសលពហុស្សុតសិក្ខាកាមភូតេហិ ភិក្ខូហិ សុដ្ឋុ មនសិកាតព្ពមិទំ ឋានំ។
Tasmiṃyeva khandhake aṭṭhakathāyaṃ (cūḷava. aṭṭha. 321) ‘‘sacepi rājarājamahāmattādayo ekappahāreneva mañcasataṃ vā mañcasahassaṃ vā denti, sabbe kappiyamañcā sampaṭicchitabbā, sampaṭicchitvā vuḍḍhapaṭipāṭiyā saṅghikaparibhogena paribhuñjathāti dātabbā, puggalikavasena na dātabbā’’ti āgataṃ. Tassā vaṇṇanāyaṃyeva vimativinodaniyaṃ ‘‘kappiyamañcā sampaṭicchitabbāti iminā suvaṇṇādivicittaṃ akappiyamañcaṃ ‘saṅghassā’ti vuttepi sampaṭicchituṃ na vaṭṭatīti dasseti, ‘vihārassa demā’ti vutte saṅghasseva vaṭṭati, na puggalassa khettādi viyāti daṭṭhabba’’nti vaṇṇitaṃ, tasmā bhagavato āṇaṃ sampaṭicchantehi lajjipesalabahussutasikkhākāmabhūtehi bhikkhūhi suṭṭhu manasikātabbamidaṃ ṭhānaṃ.
ននុ ច សេនាសនេ វិរុទ្ធសេនាសនំ នាម បដិសេធេតព្ពំ អត្ថិ, អថ កស្មា ‘‘សេនាសនេ កិញ្ចិ បដិសេធេតព្ពំ នត្ថី’’តិ វុត្តន្តិ ចោទនំ សន្ធាយាហ ‘‘អញ្ញត្រ វិរុទ្ធសេនាសនា’’តិ។ តស្សត្ថោ – វិរុទ្ធសេនាសនា វិរុទ្ធសេនាសនំ អញ្ញត្រ ឋបេត្វា អញ្ញំ វណ្ណមដ្ឋកម្មាទិកម្មំ សន្ធាយ សេនាសនេ កិញ្ចិ បដិសេធេតព្ពំ នត្ថីតិ វុត្តំ, ន តទភាវោតិ។ យទិ ឯវំ តំ វិរុទ្ធសេនាសនំ អាចរិយេន វត្តព្ពំ, កតមំ វិរុទ្ធសេនាសនំ នាមាតិ បុច្ឆាយមាហ ‘‘វិរុទ្ធ…បេ.… វុច្ចតី’’តិ។ តត្ថ អញ្ញេសន្តិ សីមស្សាមិកានំ។ រាជវល្លភេហីតិ លជ្ជិបេសលានំ ឧបោសថាទិអន្តរាយករា អលជ្ជិនោ ភិន្នលទ្ធិកា ច ភិក្ខូ អធិប្បេតា តេហិ សហ ឧបោសថាទិករណាយោគតោ។ តេន ច ‘‘សីមាយា’’តិ វុត្តំ។ តេសំ លជ្ជិបរិសាតិ តេសំ សីមស្សាមិកានំ អនុពលំ ទាតុំ សមត្ថា លជ្ជិបរិសា។ ភិក្ខូហិ កតន្តិ យំ អលជ្ជីនំ សេនាសនភេទនាទិកំ លជ្ជិភិក្ខូហិ កតំ, តំ សព្ពំ សុកតមេវ អលជ្ជិនិគ្គហត្ថាយ បវត្តេតព្ពតោ។
Nanu ca senāsane viruddhasenāsanaṃ nāma paṭisedhetabbaṃ atthi, atha kasmā ‘‘senāsane kiñci paṭisedhetabbaṃ natthī’’ti vuttanti codanaṃ sandhāyāha ‘‘aññatra viruddhasenāsanā’’ti. Tassattho – viruddhasenāsanā viruddhasenāsanaṃ aññatra ṭhapetvā aññaṃ vaṇṇamaṭṭhakammādikammaṃ sandhāya senāsane kiñci paṭisedhetabbaṃ natthīti vuttaṃ, na tadabhāvoti. Yadi evaṃ taṃ viruddhasenāsanaṃ ācariyena vattabbaṃ, katamaṃ viruddhasenāsanaṃ nāmāti pucchāyamāha ‘‘viruddha…pe… vuccatī’’ti. Tattha aññesanti sīmassāmikānaṃ. Rājavallabhehīti lajjipesalānaṃ uposathādiantarāyakarā alajjino bhinnaladdhikā ca bhikkhū adhippetā tehi saha uposathādikaraṇāyogato. Tena ca ‘‘sīmāyā’’ti vuttaṃ. Tesaṃ lajjiparisāti tesaṃ sīmassāmikānaṃ anubalaṃ dātuṃ samatthā lajjiparisā. Bhikkhūhi katanti yaṃ alajjīnaṃ senāsanabhedanādikaṃ lajjibhikkhūhi kataṃ, taṃ sabbaṃ sukatameva alajjiniggahatthāya pavattetabbato.
ឯត្ថ ច សិយា – ‘‘អញ្ញេសំ សីមាយា’’តិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ, សីមា នាម ពហុវិធា, កតរសីមំ សន្ធាយាតិ? ពទ្ធសីមំ សន្ធាយាតិ ទដ្ឋព្ពំ។ កថំ វិញ្ញាយតីតិ ចេ? ‘‘មា អម្ហាកំ ឧបោសថបវារណានំ អន្តរាយមកត្ថា’’តិ អដ្ឋកថាយមេវ វុត្តត្តា, សារត្ថទីបនិយម្បិ (សារត្ថ.ដី. ២.៨៥) ‘‘ឧបោសថបវារណានំ អន្តរាយករា អលជ្ជិនោ រាជកុលូបកា វុច្ចន្តី’’តិ វុត្តត្តា, ឧបោសថាទិវិនយកម្មខេត្តភូតាយ ឯវ សីមាយ ឥធ អធិប្បេតត្តា ។ យទិ ឯវំ គាមសីមសត្តព្ភន្តរសីមឧទកុក្ខេបសីមាយោបិ តំខេត្តភូតា ឯវ, តស្មា តាបិ សន្ធាយាតិ វត្តព្ពន្តិ? ន វត្តព្ពំ តាសំ អពទ្ធសីមត្តា, ន តេ តាសំ សាមិកា, ពទ្ធសីមាយេវ ភិក្ខូនំ កិរិយាយ សិទ្ធត្តា តាសំយេវ តេ សាមិកា។ តេន វុត្តំ ‘‘យំ បន សីមស្សាមិកេហិ ភិក្ខូហី’’តិ។ យំ បន វទន្តិ ‘‘ឧបចារសីមាបិ តំខេត្តភូតា’’តិ, តំ ន គហេតព្ពំ, តស្សា តទក្ខេត្តភាវំ ឧបរិ សីមាវិនិច្ឆយកថាទីសុ (វិ. សង្គ. អដ្ឋ. ១៥៦ អាទយោ) កថយិស្សាម។ អបិច គាមសីមាយ អញ្ញេសំ សេនាសនករណស្ស បដិសេធិតុមយុត្តត្តា សត្តព្ភន្តរឧទកុក្ខេបសីមានញ្ច សព្ពទា អតិដ្ឋនតោ ពទ្ធសីមាយេវ អធិប្បេតាតិ វិញ្ញាយតីតិ។
Ettha ca siyā – ‘‘aññesaṃ sīmāyā’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ, sīmā nāma bahuvidhā, katarasīmaṃ sandhāyāti? Baddhasīmaṃ sandhāyāti daṭṭhabbaṃ. Kathaṃ viññāyatīti ce? ‘‘Mā amhākaṃ uposathapavāraṇānaṃ antarāyamakatthā’’ti aṭṭhakathāyameva vuttattā, sāratthadīpaniyampi (sārattha.ṭī. 2.85) ‘‘uposathapavāraṇānaṃ antarāyakarā alajjino rājakulūpakā vuccantī’’ti vuttattā, uposathādivinayakammakhettabhūtāya eva sīmāya idha adhippetattā . Yadi evaṃ gāmasīmasattabbhantarasīmaudakukkhepasīmāyopi taṃkhettabhūtā eva, tasmā tāpi sandhāyāti vattabbanti? Na vattabbaṃ tāsaṃ abaddhasīmattā, na te tāsaṃ sāmikā, baddhasīmāyeva bhikkhūnaṃ kiriyāya siddhattā tāsaṃyeva te sāmikā. Tena vuttaṃ ‘‘yaṃ pana sīmassāmikehi bhikkhūhī’’ti. Yaṃ pana vadanti ‘‘upacārasīmāpi taṃkhettabhūtā’’ti, taṃ na gahetabbaṃ, tassā tadakkhettabhāvaṃ upari sīmāvinicchayakathādīsu (vi. saṅga. aṭṭha. 156 ādayo) kathayissāma. Apica gāmasīmāya aññesaṃ senāsanakaraṇassa paṭisedhitumayuttattā sattabbhantaraudakukkhepasīmānañca sabbadā atiṭṭhanato baddhasīmāyeva adhippetāti viññāyatīti.
ឆិន្ទាបេយ្យ វា ភិន្ទាបេយ្យ វា, អនុបវជ្ជោតិ ឥទំ សព្ពមត្តិកាមយកុដី វិយ សព្ពថា អនុបយោគារហំ សន្ធាយ វុត្តំ។ យំ បន បញ្ចវណ្ណសុត្តេហិ វិនទ្ធឆត្តាទិកំ, តត្ថ អកប្បិយភាគោវ ឆិន្ទិតព្ពោ, ន តទវសេសោ, តស្ស កប្បិយត្តាតិ ឆិន្ទន្តោ ឧបវជ្ជោវ ហោតិ។ តេនេវ វុត្តំ ‘‘ឃដកម្បិ វាឡរូបម្បិ ឆិន្ទិត្វា ធារេតព្ព’’ន្តិអាទិ។
Chindāpeyya vā bhindāpeyya vā, anupavajjoti idaṃ sabbamattikāmayakuṭī viya sabbathā anupayogārahaṃ sandhāya vuttaṃ. Yaṃ pana pañcavaṇṇasuttehi vinaddhachattādikaṃ, tattha akappiyabhāgova chinditabbo, na tadavaseso, tassa kappiyattāti chindanto upavajjova hoti. Teneva vuttaṃ ‘‘ghaṭakampi vāḷarūpampi chinditvā dhāretabba’’ntiādi.
ឥតិ វិនយសង្គហសំវណ្ណនាភូតេ វិនយាលង្ការេ
Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre
បរិក្ខារវិនិច្ឆយកថាលង្ការោ នាម
Parikkhāravinicchayakathālaṅkāro nāma
ទុតិយោ បរិច្ឆេទោ។
Dutiyo paricchedo.
