| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ឧទាន-អដ្ឋកថា • Udāna-aṭṭhakathā |
៧. បបញ្ចខយសុត្តវណ្ណនា
7. Papañcakhayasuttavaṇṇanā
៦៧. សត្តមេ បបញ្ចសញ្ញាសង្ខាបហានន្តិ បបញ្ចេន្តិ យត្ថ សយំ ឧប្បន្នា, តំ សន្តានំ វិត្ថារេន្តិ ចិរំ ឋបេន្តីតិ បបញ្ចា, កិលេសា។ វិសេសតោ រាគទោសមោហតណ្ហាទិដ្ឋិមានា។ តថា ហិ វុត្តំ –
67. Sattame papañcasaññāsaṅkhāpahānanti papañcenti yattha sayaṃ uppannā, taṃ santānaṃ vitthārenti ciraṃ ṭhapentīti papañcā, kilesā. Visesato rāgadosamohataṇhādiṭṭhimānā. Tathā hi vuttaṃ –
‘‘រាគោ បបញ្ចោ, ទោសោ បបញ្ចោ, មោហោ បបញ្ចោ, តណ្ហា បបញ្ចោ, ទិដ្ឋិ បបញ្ចោ, មានោ បបញ្ចោ’’តិ។ –
‘‘Rāgo papañco, doso papañco, moho papañco, taṇhā papañco, diṭṭhi papañco, māno papañco’’ti. –
អបិច សំកិលេសដ្ឋោ បបញ្ចដ្ឋោ, កចវរដ្ឋោ បបញ្ចដ្ឋោ។ តត្ថ រាគបបញ្ចស្ស សុភសញ្ញា និមិត្តំ, ទោសបបញ្ចស្ស អាឃាតវត្ថុ, មោហបបញ្ចស្ស អាសវា, តណ្ហាបបញ្ចស្ស វេទនា, ទិដ្ឋិបបញ្ចស្ស សញ្ញា, មានបបញ្ចស្ស វិតក្កោ និមិត្តំ។ តេហិ បបញ្ចេហិ សហគតា សញ្ញា បបញ្ចសញ្ញា។ បបញ្ចសញ្ញានំ សង្ខា ភាគា កោដ្ឋាសា បបញ្ចសញ្ញាសង្ខា។ អត្ថតោ សទ្ធិំ និមិត្តេហិ តំតំបបញ្ចស្ស បក្ខិយោ កិលេសគណោ។ សញ្ញាគហណញ្ចេត្ថ តស្ស នេសំ សាធារណហេតុភាវេន។ វុត្តញ្ហេតំ – ‘‘សញ្ញានិទានា ហិ បបញ្ចសង្ខា’’តិ (សុ. និ. ៨៨០)។ តេសំ បហានំ, តេន តេន មគ្គេន រាគាទិកិលេសានំ សមុច្ឆេទនន្តិ អត្ថោ។
Apica saṃkilesaṭṭho papañcaṭṭho, kacavaraṭṭho papañcaṭṭho. Tattha rāgapapañcassa subhasaññā nimittaṃ, dosapapañcassa āghātavatthu, mohapapañcassa āsavā, taṇhāpapañcassa vedanā, diṭṭhipapañcassa saññā, mānapapañcassa vitakko nimittaṃ. Tehi papañcehi sahagatā saññā papañcasaññā. Papañcasaññānaṃ saṅkhā bhāgā koṭṭhāsā papañcasaññāsaṅkhā. Atthato saddhiṃ nimittehi taṃtaṃpapañcassa pakkhiyo kilesagaṇo. Saññāgahaṇañcettha tassa nesaṃ sādhāraṇahetubhāvena. Vuttañhetaṃ – ‘‘saññānidānā hi papañcasaṅkhā’’ti (su. ni. 880). Tesaṃ pahānaṃ, tena tena maggena rāgādikilesānaṃ samucchedananti attho.
តទា ហិ ភគវា អតីតាសុ អនេកកោដិសតសហស្សសង្ខាសុ អត្តនោ ជាតីសុ អនត្ថស្ស និមិត្តភូតេ កិលេសេ ឥមស្មិំ ចរិមភវេ អរិយមគ្គេន ពោធិមណ្ឌេ សវាសនេ បហីនេ បច្ចវេក្ខិត្វា សត្តសន្តានញ្ច កិលេសចរិតំ រាគាទិកិលេសសំកិលិដ្ឋំ កញ្ជិយបុណ្ណលាពុំ វិយ តក្កភរិតចាដិំ វិយ វសាបីតបិលោតិកំ វិយ ច ទុព្ពិនិមោចិយំ ទិស្វា ‘‘ឯវំ គហនំ នាមិទំ កិលេសវដ្ដំ អនាទិកាលភាវិតំ មយ្ហំ អនវសេសំ បហីនំ, អហោ សុប្បហីន’’ន្តិ ឧប្បន្នបីតិបាមោជ្ជោ ឧទានំ ឧទានេសិ។ តេន វុត្តំ – ‘‘អថ ខោ ភគវា អត្តនោ បបញ្ចសញ្ញាសង្ខាបហានំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសី’’តិ។
Tadā hi bhagavā atītāsu anekakoṭisatasahassasaṅkhāsu attano jātīsu anatthassa nimittabhūte kilese imasmiṃ carimabhave ariyamaggena bodhimaṇḍe savāsane pahīne paccavekkhitvā sattasantānañca kilesacaritaṃ rāgādikilesasaṃkiliṭṭhaṃ kañjiyapuṇṇalābuṃ viya takkabharitacāṭiṃ viya vasāpītapilotikaṃ viya ca dubbinimociyaṃ disvā ‘‘evaṃ gahanaṃ nāmidaṃ kilesavaṭṭaṃ anādikālabhāvitaṃ mayhaṃ anavasesaṃ pahīnaṃ, aho suppahīna’’nti uppannapītipāmojjo udānaṃ udānesi. Tena vuttaṃ – ‘‘atha kho bhagavā attano papañcasaññāsaṅkhāpahānaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesī’’ti.
តត្ថ យស្ស បបញ្ចា ឋិតិ ច នត្ថីតិ យស្មា ភគវា អត្តានមេវ បរំ វិយ កត្វា និទ្ទិសតិ តស្មា យស្ស អគ្គបុគ្គលស្ស វុត្តលក្ខណា បបញ្ចា, តេហិ កតា សំសារេ ឋិតិ ច នត្ថិ។ នេត្តិយំ បន ‘‘ឋិតិ នាម អនុសយោ’’តិ (នេត្តិ. ២៧) វុត្តំ។ អនុសយោ ហិ ភវបវត្តិយា មូលន្តិ។ សត្តេ សំសារេ បបញ្ចេន្តីតិ បបញ្ចា។ ‘‘បបញ្ចដ្ឋិតី’’តិ ច បាឋោ។ តស្សត្ថោ – បបញ្ចានំ ឋិតិ វិជ្ជមានតា មគ្គេន អសមុច្ឆេទោ បបញ្ចដ្ឋិតិ, បបញ្ចា ឯវ វា អវសិដ្ឋកុសលាកុសលវិបាកានំ បវត្តិយា ហេតុភាវតោ វដ្ដស្ស ឋិតិ បបញ្ចដ្ឋិតិ, សា យស្ស អគ្គបុគ្គលស្ស នត្ថិ។ សន្ទានំ បលិឃញ្ច វីតិវត្តោតិ យោ ពន្ធនដ្ឋេន សន្តានសទិសត្តា ‘‘សន្ទាន’’ន្តិ លទ្ធនាមា តណ្ហាទិដ្ឋិយោ, និព្ពាននគរបវេសនិសេធនតោ បលិឃសទិសត្តា បលិឃសង្ខាតំ អវិជ្ជញ្ច វីតិវត្តោ សវាសនបហានេន វិសេសតោ អតិក្កន្តោ។ អបរេ បន កោធំ ‘‘សន្ទាន’’ន្តិ វទន្តិ, តំ ន គហេតព្ពំ។ សោ ហិ ‘‘បរាភិសជ្ជនី’’តិ វុត្តោតិ។
Tattha yassa papañcā ṭhiti ca natthīti yasmā bhagavā attānameva paraṃ viya katvā niddisati tasmā yassa aggapuggalassa vuttalakkhaṇā papañcā, tehi katā saṃsāre ṭhiti ca natthi. Nettiyaṃ pana ‘‘ṭhiti nāma anusayo’’ti (netti. 27) vuttaṃ. Anusayo hi bhavapavattiyā mūlanti. Satte saṃsāre papañcentīti papañcā. ‘‘Papañcaṭṭhitī’’ti ca pāṭho. Tassattho – papañcānaṃ ṭhiti vijjamānatā maggena asamucchedo papañcaṭṭhiti, papañcā eva vā avasiṭṭhakusalākusalavipākānaṃ pavattiyā hetubhāvato vaṭṭassa ṭhiti papañcaṭṭhiti, sā yassa aggapuggalassa natthi. Sandānaṃ palighañca vītivattoti yo bandhanaṭṭhena santānasadisattā ‘‘sandāna’’nti laddhanāmā taṇhādiṭṭhiyo, nibbānanagarapavesanisedhanato palighasadisattā palighasaṅkhātaṃ avijjañca vītivatto savāsanapahānena visesato atikkanto. Apare pana kodhaṃ ‘‘sandāna’’nti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. So hi ‘‘parābhisajjanī’’ti vuttoti.
តំ និត្តណ្ហំ មុនិំ ចរន្តន្តិ តំ សព្ពថាបិ តណ្ហាភាវេន និត្តណ្ហំ, ឧភយលោកមុននតោ អត្តហិតបរហិតមុននតោ ច មុនិំ, ឯកន្តេនេវ សព្ពសត្តហិតត្ថំ ចតូហិ ឥរិយាបថេហិ នានាសមាបត្តិចារេហិ អនញ្ញសាធារណេន ញាណចារេន ច ចរន្តំ។ នាវជានាតិ សទេវកោបិ លោកោតិ សព្ពោ សបញ្ញជាតិកោ សត្តលោកោ សទេវកោបិ សព្រហ្មកោបិ ន កទាចិបិ អវជានាតិ ន បរិភោតិ, អថ ខោ អយមេវ លោកេ អគ្គោ សេដ្ឋោ ឧត្តមោ បវរោតិ គរុំ ករោន្តោ សក្កច្ចំ បូជាសក្ការនិរតោ ហោតីតិ។
Taṃ nittaṇhaṃ muniṃ carantanti taṃ sabbathāpi taṇhābhāvena nittaṇhaṃ, ubhayalokamunanato attahitaparahitamunanato ca muniṃ, ekanteneva sabbasattahitatthaṃ catūhi iriyāpathehi nānāsamāpatticārehi anaññasādhāraṇena ñāṇacārena ca carantaṃ. Nāvajānāti sadevakopi lokoti sabbo sapaññajātiko sattaloko sadevakopi sabrahmakopi na kadācipi avajānāti na paribhoti, atha kho ayameva loke aggo seṭṭho uttamo pavaroti garuṃ karonto sakkaccaṃ pūjāsakkāranirato hotīti.
សត្តមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Sattamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ឧទានបាឡិ • Udānapāḷi / ៧. បបញ្ចខយសុត្តំ • 7. Papañcakhayasuttaṃ
