| Library / Tipiṭaka / တိပိဋက • Tipiṭaka / သံယုတ္တနိကာယ (အဋ္ဌကထာ) • Saṃyuttanikāya (aṭṭhakathā) |
၅. ဂဟပတိဝဂ္ဂော
5. Gahapativaggo
၁. ပဉ္စဝေရဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ
1. Pañcaverabhayasuttavaṇṇanā
၄၁. ဂဟပတိဝဂ္ဂသ္သ ပဌမေ ယတောတိ ယဒာ။ ဘယာနိ ဝေရာနီတိ ဘယဝေရစေတနာယော။ သောတာပတ္တိယင္ဂေဟီတိ ဒုဝိဓံ သောတာပတ္တိယာ အင္ဂံ, (သောတာပတ္တိယာ စ အင္ဂံ,) ယံ ပုဗ္ဗဘာဂေ သောတာပတ္တိပဋိလာဘာယ သံဝတ္တတိ, ‘‘သပ္ပုရိသသံသေဝော သဒ္ဓမ္မသ္သဝနံ ယောနိသောမနသိကာရော ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၁၁) ဧဝံ အာဂတံ, ပဋိလဒ္ဓဂုဏသ္သ စ သောတာပတ္တိံ ပတ္ဝာ ဌိတသ္သ အင္ဂံ, ယံ သောတာပန္နသ္သ အင္ဂန္တိပိ ဝုစ္စတိ, ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒာဒီနံ ဧတံ အဓိဝစနံ။ ဣဒမိဓ အဓိပ္ပေတံ။ အရိယောတိ နိဒ္ဒောသော နိရုပာရမ္ဘော။ ဉာယောတိ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဉတ္ဝာ ဌိတဉာဏမ္ပိ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒောပိ။ ယထာဟ – ‘‘ဉာယော ဝုစ္စတိ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒော, အရိယောပိ အဋ္ဌင္ဂိကော မဂ္ဂော ဉာယော’’တိ။ ပညာယာတိ အပရာပရံ ဥပ္ပန္နာယ ဝိပသ္သနာပညာယ။ သုဒိဋ္ဌော ဟောတီတိ အပရာပရံ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ဝာ ဒသ္သနဝသေန သုဋ္ဌု ဒိဋ္ဌော။
41. Gahapativaggassa paṭhame yatoti yadā. Bhayāni verānīti bhayaveracetanāyo. Sotāpattiyaṅgehīti duvidhaṃ sotāpattiyā aṅgaṃ, (sotāpattiyā ca aṅgaṃ,) yaṃ pubbabhāge sotāpattipaṭilābhāya saṃvattati, ‘‘sappurisasaṃsevo saddhammassavanaṃ yonisomanasikāro dhammānudhammappaṭipattī’’ti (dī. ni. 3.311) evaṃ āgataṃ, paṭiladdhaguṇassa ca sotāpattiṃ patvā ṭhitassa aṅgaṃ, yaṃ sotāpannassa aṅgantipi vuccati, buddhe aveccappasādādīnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Idamidha adhippetaṃ. Ariyoti niddoso nirupārambho. Ñāyoti paṭiccasamuppannaṃ ñatvā ṭhitañāṇampi paṭiccasamuppādopi. Yathāha – ‘‘ñāyo vuccati paṭiccasamuppādo, ariyopi aṭṭhaṅgiko maggo ñāyo’’ti. Paññāyāti aparāparaṃ uppannāya vipassanāpaññāya. Sudiṭṭho hotīti aparāparaṃ uppajjitvā dassanavasena suṭṭhu diṭṭho.
ခီဏနိရယောတိအာဒီသု အာယတိံ တတ္ထ အနုပ္ပဇ္ဇနတာယ ခီဏော နိရယော မယ္ဟန္တိ သော အဟံ ခီဏနိရယော။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။ သောတာပန္နောတိ မဂ္ဂသောတံ အာပန္နော။ အဝိနိပာတဓမ္မောတိ န ဝိနိပာတသဘာဝော ။ နိယတောတိ ပဌမမဂ္ဂသင္ခာတေန သမ္မတ္တနိယာမေန နိယတော။ သမ္ဗောဓိပရာယနောတိ ဥတ္တရိမဂ္ဂတ္တယသင္ခာတော သမ္ဗောဓိ ပရံ အယနံ မယ္ဟန္တိ သောဟံ သမ္ဗောဓိပရာယနော, တံ သမ္ဗောဓိံ အဝသ္သံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈနကောတိ အတ္ထော။
Khīṇanirayotiādīsu āyatiṃ tattha anuppajjanatāya khīṇo nirayo mayhanti so ahaṃ khīṇanirayo. Esa nayo sabbattha. Sotāpannoti maggasotaṃ āpanno. Avinipātadhammoti na vinipātasabhāvo . Niyatoti paṭhamamaggasaṅkhātena sammattaniyāmena niyato. Sambodhiparāyanoti uttarimaggattayasaṅkhāto sambodhi paraṃ ayanaṃ mayhanti sohaṃ sambodhiparāyano, taṃ sambodhiṃ avassaṃ abhisambujjhanakoti attho.
ပာဏာတိပာတပစ္စယာတိ ပာဏာတိပာတကမ္မကာရဏာ။ ဘယံ ဝေရန္တိ အတ္ထတော ဧကံ။ ဝေရဉ္စ နာမေတံ ဒုဝိဓံ ဟောတိ ဗာဟိရံ အဇ္ဈတ္တိကန္တိ။ ဧကေန ဟိ ဧကသ္သ ပိတာ မာရိတော ဟောတိ, သော စိန္တေသိ ‘‘ဧတေန ကိရ မေ ပိတာ မာရိတော, အဟမ္ပိ တံယေဝ မာရေသ္သာမီ’’တိ နိသိတံ သတ္ထံ အာဒာယ စရတိ။ ယာ တသ္သ အဗ္ဘန္တရေ ဥပ္ပန္နဝေရစေတနာ, ဣဒံ ဗာဟိရံ ဝေရံ နာမ။ ယာ ပန ဣတရသ္သ ‘‘အယံ ကိရ မံ မာရေသ္သာမီတိ စရတိ, အဟမေဝ နံ ပဌမတရံ မာရေသ္သာမီ’’တိ စေတနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဣဒံ အဇ္ဈတ္တိကံ ဝေရံ နာမ။ ဣဒံ တာဝ ဥဘယမ္ပိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကမေဝ။ ယာ ပန တံ နိရယေ ဥပ္ပန္နံ ဒိသ္ဝာ ‘‘ဧတံ ပဟရိသ္သာမီ’’တိ ဇလိတံ အယမုဂ္ဂရံ ဂဏ္ဟတော နိရယပာလသ္သ စေတနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဣဒမသ္သ သမ္ပရာယိကံ ဗာဟိရဝေရံ။ ယာ စသ္သ ‘‘အယံ နိဒ္ဒောသံ မံ ပဟရိသ္သာမီတိ အာဂစ္ဆတိ, အဟမေဝ နံ ပဌမတရံ ပဟရိသ္သာမီ’’တိ စေတနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဣဒမသ္သ သမ္ပရာယိကံ အဇ္ဈတ္တဝေရံ။ ယံ ပနေတံ ဗာဟိရဝေရံ, တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပုဂ္ဂလဝေရ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဒုက္ခံ ဒောမနသ္သန္တိ အတ္ထတော ဧကမေဝ။ ယထာ စေတ္ထ, ဧဝံ သေသပဒေသုပိ ‘‘ဣမိနာ မမ ဘဏ္ဍံ ဟဋံ , မယ္ဟံ ဒာရေသု စာရိတ္တံ အာပန္နံ, မုသာ ဝတ္ဝာ အတ္ထော ဘဂ္ဂော, သုရာမဒမတ္တေန ဣဒံ နာမ ကတ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဝေရုပ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အဝေစ္စပ္ပသာဒေနာတိ အဓိဂတေန အစလပ္ပသာဒေန။ အရိယကန္တေဟီတိ ပဉ္စဟိ သီလေဟိ။ တာနိ ဟိ အရိယာနံ ကန္တာနိ ပိယာနိ။ ဘဝန္တရဂတာပိ အရိယာ တာနိ န ဝိဇဟန္တိ, တသ္မာ ‘‘အရိယကန္တာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ သေသမေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ အနုသ္သတိနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တမေဝ။ ပဌမံ။
Pāṇātipātapaccayāti pāṇātipātakammakāraṇā. Bhayaṃ veranti atthato ekaṃ. Verañca nāmetaṃ duvidhaṃ hoti bāhiraṃ ajjhattikanti. Ekena hi ekassa pitā mārito hoti, so cintesi ‘‘etena kira me pitā mārito, ahampi taṃyeva māressāmī’’ti nisitaṃ satthaṃ ādāya carati. Yā tassa abbhantare uppannaveracetanā, idaṃ bāhiraṃ veraṃ nāma. Yā pana itarassa ‘‘ayaṃ kira maṃ māressāmīti carati, ahameva naṃ paṭhamataraṃ māressāmī’’ti cetanā uppajjati, idaṃ ajjhattikaṃ veraṃ nāma. Idaṃ tāva ubhayampi diṭṭhadhammikameva. Yā pana taṃ niraye uppannaṃ disvā ‘‘etaṃ paharissāmī’’ti jalitaṃ ayamuggaraṃ gaṇhato nirayapālassa cetanā uppajjati, idamassa samparāyikaṃ bāhiraveraṃ. Yā cassa ‘‘ayaṃ niddosaṃ maṃ paharissāmīti āgacchati, ahameva naṃ paṭhamataraṃ paharissāmī’’ti cetanā uppajjati, idamassa samparāyikaṃ ajjhattaveraṃ. Yaṃ panetaṃ bāhiraveraṃ, taṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘puggalavera’’nti vuttaṃ. Dukkhaṃ domanassanti atthato ekameva. Yathā cettha, evaṃ sesapadesupi ‘‘iminā mama bhaṇḍaṃ haṭaṃ , mayhaṃ dāresu cārittaṃ āpannaṃ, musā vatvā attho bhaggo, surāmadamattena idaṃ nāma kata’’ntiādinā nayena veruppatti veditabbā. Aveccappasādenāti adhigatena acalappasādena. Ariyakantehīti pañcahi sīlehi. Tāni hi ariyānaṃ kantāni piyāni. Bhavantaragatāpi ariyā tāni na vijahanti, tasmā ‘‘ariyakantānī’’ti vuccanti. Sesamettha yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ visuddhimagge anussatiniddese vuttameva. Paṭhamaṃ.
Related texts:
တိပိဋက (မူလ) • Tipiṭaka (Mūla) / သုတ္တပိဋက • Suttapiṭaka / သံယုတ္တနိကာယ • Saṃyuttanikāya / ၁. ပဉ္စဝေရဘယသုတ္တံ • 1. Pañcaverabhayasuttaṃ
ဋီကာ • Tīkā / သုတ္တပိဋက (ဋီကာ) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / သံယုတ္တနိကာယ (ဋီကာ) • Saṃyuttanikāya (ṭīkā) / ၁. ပဉ္စဝေရဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ • 1. Pañcaverabhayasuttavaṇṇanā
