| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi |
បក្ខិកភត្តាទិកថា
Pakkhikabhattādikathā
យន្តិ ភត្តំ ទិយ្យតីតិ សម្ពន្ធោ។ ចាតុទ្ទសីបញ្ចទ្ទសីបញ្ចមីអដ្ឋមីតិ អភិលក្ខិតេសូតិ យោជនា។ កម្មប្បសុតេហីតិ កម្មូបចយេហិ។ ឥមេហិ បាឋេហិ បក្ខេសុ ទាតព្ពំ បក្ខិកន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ។ តន្តិ បក្ខិកភត្តំ។ ‘‘ហោតី’’តិ បទេ វុត្តកត្តា, ‘‘គាហេត្វា’’តិ បទេ ធាតុកម្មំ, ‘‘ភុញ្ជិតព្ព’’ន្តិ បទេ វុត្តកម្មំ។ សព្ពេសន្តិ ភិក្ខូនំ។ យេសន្តិ ភិក្ខូនំ។ មន្ទាតិ អប្បា។ តន្តិ សលាកភត្តំ។ បណីតំ ទេន្តីតិ បណីតំ កត្វា ទេន្តិ។ លូខភត្តន្តិ អសិនិទ្ធភត្តំ។
Yanti bhattaṃ diyyatīti sambandho. Cātuddasīpañcaddasīpañcamīaṭṭhamīti abhilakkhitesūti yojanā. Kammappasutehīti kammūpacayehi. Imehi pāṭhehi pakkhesu dātabbaṃ pakkhikanti vacanatthaṃ dasseti. Tanti pakkhikabhattaṃ. ‘‘Hotī’’ti pade vuttakattā, ‘‘gāhetvā’’ti pade dhātukammaṃ, ‘‘bhuñjitabba’’nti pade vuttakammaṃ. Sabbesanti bhikkhūnaṃ. Yesanti bhikkhūnaṃ. Mandāti appā. Tanti salākabhattaṃ. Paṇītaṃ dentīti paṇītaṃ katvā denti. Lūkhabhattanti asiniddhabhattaṃ.
យំ ភត្តំ អត្តនា ភុញ្ជតិ, តទេវ ទិយ្យតីតិ យោជនា។ ឥមិនា ឧបោសថេ ទាតព្ពំ ឧបោសថិកន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ។ ឧបោសថេតិ ឧបោសថទិវសេ។ ឯត្ថ ច បញ្ចទ្ទសិយំ សចេ ទាយកា ‘‘បក្ខិក’’ន្តិ វត្វា ទេន្តិ, បក្ខិកំ នាម។ អថ ‘‘ឧបោសថិក’’ន្តិ វត្វា ទេន្តិ, ឧបោសថិកំ នាមាតិ វិសេសោ។ បាដិបទេតិ បាដិបទទិវសេ។ ឧបោសថកម្មេនាតិ ឧបោសថកម្មេន ហេតុភូតេន។ ‘‘បាដិបទេ ទិយ្យនកទាន’’ន្តិ ឥមិនា បាដិបទេ ទាតព្ពំ បាដិបទិកន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ។ តម្បិ ឧភយន្តិ ឧបោសថិកបាដិបទិកវសេន ឧភយម្បិ តំ ភត្តំ។ ឥតិ ឥមានីតិ ឯត្ថ ឥមសទ្ទេន ឥតិសទ្ទស្ស ឥមសទ្ទត្ថភាវោ ទស្សិតោ ហោតិ។ សត្តបិ ភត្តានីតិ ឥមស្មិំ សេនាសនក្ខន្ធកេ អាគតានិ សង្ឃភត្តាទីនិ សត្តបិ ភត្តានិ។
Yaṃ bhattaṃ attanā bhuñjati, tadeva diyyatīti yojanā. Iminā uposathe dātabbaṃ uposathikanti vacanatthaṃ dasseti. Uposatheti uposathadivase. Ettha ca pañcaddasiyaṃ sace dāyakā ‘‘pakkhika’’nti vatvā denti, pakkhikaṃ nāma. Atha ‘‘uposathika’’nti vatvā denti, uposathikaṃ nāmāti viseso. Pāṭipadeti pāṭipadadivase. Uposathakammenāti uposathakammena hetubhūtena. ‘‘Pāṭipade diyyanakadāna’’nti iminā pāṭipade dātabbaṃ pāṭipadikanti vacanatthaṃ dasseti. Tampi ubhayanti uposathikapāṭipadikavasena ubhayampi taṃ bhattaṃ. Iti imānīti ettha imasaddena itisaddassa imasaddatthabhāvo dassito hoti. Sattapi bhattānīti imasmiṃ senāsanakkhandhake āgatāni saṅghabhattādīni sattapi bhattāni.
អបរានិបិ ចត្តារិ ភត្តានីតិ សម្ពន្ធោ។ តត្ថាតិ ចតូសុ ភត្តេសុ។ ‘‘អាគន្តុកានំ ទិន្ន’’ន្តិអាទិនា អាគន្តុកភត្តន្តិ បទស្ស ចតុត្ថីមជ្ឈេលោបសមាសំ ទស្សេតិ។ អញ្ញត្ថ បន ‘‘អាគន្តុកស្ស អត្ថាយ អាភត’’ន្តិអាទិនា ឆដ្ឋីមជ្ឈេលោបសមាសំ ទស្សេតិ។ ឯត្ថាតិ ចតូសុ ភត្តេសុ។ សព្ពេសន្តិ ភិក្ខូនំ។ ឯកោ អាគន្តុកោ និសីទតីតិ សម្ពន្ធោ។ តេនាតិ បឋមអាគន្តុកេន។
Aparānipi cattāri bhattānīti sambandho. Tatthāti catūsu bhattesu. ‘‘Āgantukānaṃ dinna’’ntiādinā āgantukabhattanti padassa catutthīmajjhelopasamāsaṃ dasseti. Aññattha pana ‘‘āgantukassa atthāya ābhata’’ntiādinā chaṭṭhīmajjhelopasamāsaṃ dasseti. Etthāti catūsu bhattesu. Sabbesanti bhikkhūnaṃ. Eko āgantuko nisīdatīti sambandho. Tenāti paṭhamaāgantukena.
យោតិ អាគន្តុកោ។ អាគន្ត្វាបីតិ បិសទ្ទោ គរហត្ថោ, បច្ឆា បន បគេវាតិ អត្ថោ។ តេន គណ្ហិតព្ពន្តិ យោជនា។ ‘‘អាគតទិវសេយេវា’’តិ ឥមិនា ន ទុតិយទិវសាទីសុ ភុញ្ជិតព្ពន្តិ ទស្សេតិ។
Yoti āgantuko. Āgantvāpīti pisaddo garahattho, pacchā pana pagevāti attho. Tena gaṇhitabbanti yojanā. ‘‘Āgatadivaseyevā’’ti iminā na dutiyadivasādīsu bhuñjitabbanti dasseti.
កត្ថចីតិ កិញ្ចិ ឋានំ។ តន្តិ អាគន្តុកភត្តំ។ និពន្ធាបិតន្តិ និច្ចំ ឋបិតំ។ អសនសាលាយន្តិ អន្តោគាមេ អសនសាលាយំ។ អសតីតិ អសន្តេសុ។
Katthacīti kiñci ṭhānaṃ. Tanti āgantukabhattaṃ. Nibandhāpitanti niccaṃ ṭhapitaṃ. Asanasālāyanti antogāme asanasālāyaṃ. Asatīti asantesu.
អាវាសិកោបីតិ បិសទ្ទោ ន គមិកោយេវាតិ ទស្សេតិ។ យថា អាគន្តុកភត្តំ ទ្វេ វា តីណិ វា សត្ត វា ទិវសានិ លព្ភតិ, ឯវំ ឥទំ គមិយភត្តំ ន លព្ភតីតិ យោជនា។ បន្ថន្តិ មគ្គំ។ រុន្ធន្តីតិ បិទហន្តិ។ ឧទកំ វា រុន្ធតីតិ សម្ពន្ធោ។ ឯតេ ឧបទ្ទវេតិ ចោរាទយោ ឯតេ ឧបទ្ទវេ។ ឱឌ្ឌេត្វាតិ ឋបេត្វា។
Āvāsikopīti pisaddo na gamikoyevāti dasseti. Yathā āgantukabhattaṃ dve vā tīṇi vā satta vā divasāni labbhati, evaṃ idaṃ gamiyabhattaṃ na labbhatīti yojanā. Panthanti maggaṃ. Rundhantīti pidahanti. Udakaṃ vā rundhatīti sambandho. Ete upaddaveti corādayo ete upaddave. Oḍḍetvāti ṭhapetvā.
ឯតស្សាតិ មហាគិលានស្ស។ បុន ឯតស្សាតិ អនាគតស្ស មហាគិលានស្ស។ សប្បាយភោជនន្តិ គិលានានំ សប្បាយភោជនំ។ មិស្សកយាគុន្តិ នានាតណ្ឌុលេ មិស្សេត្វា បចិតំ យាគុំ។ ន កុប្បតីតិ ន វិការំ ករោតិ។
Etassāti mahāgilānassa. Puna etassāti anāgatassa mahāgilānassa. Sappāyabhojananti gilānānaṃ sappāyabhojanaṃ. Missakayāgunti nānātaṇḍule missetvā pacitaṃ yāguṃ. Na kuppatīti na vikāraṃ karoti.
ឥទម្បីតិ គិលានុបដ្ឋាកភត្តម្បិ។ តត្ថាតិ តស្មិំ កុលេ។ អស្សាតិ គិលានស្ស។ ឯវំ ទិន្នានីតិ ឯវំ វក្ខមាននយេន ទិន្នានិ ហោន្តិ។ បិណ្ឌបាតិកានម្បិ វដ្ដតីតិ ‘‘ភិក្ខ’’ន្តិ កប្បិយវោហារេន វុត្តត្តា បិណ្ឌបាតិកានម្បិ វដ្ដតិ។ ន វដ្ដតីតិ ‘‘ភត្ត’’ន្តិ អកប្បិយវោហារេន វុត្តត្តា ន វដ្ដតិ។
Idampīti gilānupaṭṭhākabhattampi. Tatthāti tasmiṃ kule. Assāti gilānassa. Evaṃ dinnānīti evaṃ vakkhamānanayena dinnāni honti. Piṇḍapātikānampi vaṭṭatīti ‘‘bhikkha’’nti kappiyavohārena vuttattā piṇḍapātikānampi vaṭṭati. Na vaṭṭatīti ‘‘bhatta’’nti akappiyavohārena vuttattā na vaṭṭati.
អបរានិបិ តីណិ ភត្តានីតិ សម្ពន្ធោ។ តត្ថាតិ តីសុ ភត្តេសុ។ ធុរភត្តន្តិ ឯត្ថ ធុរសទ្ទស្ស ធុវសទ្ទេន អត្ថតោ សទិសត្តា និច្ចត្ថោតិ អាហ ‘‘និច្ចភត្តំ វុច្ចតី’’តិ។ តន្តិ ធុរភត្តំ។ តត្ថាតិ ទុវិធេសុ។ ‘‘សង្ឃិកេ’’តិ បាឋសេសោ យោជេតព្ពោ។ បុគ្គលិកេបីតិ បិសទ្ទោ ‘‘សង្ឃិកេ’’តិ បទំ អបេក្ខតិ។ បច្ឆាតិ បឋមំ ‘‘ភិក្ខំ គណ្ហថា’’តិ វុត្តវចនតោ, វុត្តវចនស្ស វា បរំ។
Aparānipi tīṇi bhattānīti sambandho. Tatthāti tīsu bhattesu. Dhurabhattanti ettha dhurasaddassa dhuvasaddena atthato sadisattā niccatthoti āha ‘‘niccabhattaṃ vuccatī’’ti. Tanti dhurabhattaṃ. Tatthāti duvidhesu. ‘‘Saṅghike’’ti pāṭhaseso yojetabbo. Puggalikepīti pisaddo ‘‘saṅghike’’ti padaṃ apekkhati. Pacchāti paṭhamaṃ ‘‘bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti vuttavacanato, vuttavacanassa vā paraṃ.
កុដិំ កត្វា ទាតព្ពំ ភត្តំ កុដិភត្តន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘កុដិភត្តំ នាមា’’តិអាទិ។ យន្តិ ភត្តំ, និពន្ធាបិតន្តិ សម្ពន្ធោ, សេនាសនវាសិនោ ភិក្ខូតិ សម្ពន្ធោ។ យំ បនាតិ ភត្តំ បន, ទិន្នន្តិ សម្ពន្ធោ។ តស្សេវាតិ បុគ្គលស្សេវ។ តស្មិន្តិ បុគ្គលេ។
Kuṭiṃ katvā dātabbaṃ bhattaṃ kuṭibhattanti dassento āha ‘‘kuṭibhattaṃ nāmā’’tiādi. Yanti bhattaṃ, nibandhāpitanti sambandho, senāsanavāsino bhikkhūti sambandho. Yaṃ panāti bhattaṃ pana, dinnanti sambandho. Tassevāti puggalasseva. Tasminti puggale.
វារេន , វារំ គហេត្វា វា ទិន្នំ ភត្តំ វារភត្តន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘វារភត្តំ នាមា’’តិអាទិ។ តម្បីតិ វារភត្តម្បិ។ និគមនវសេន សម្បិណ្ឌេត្វា ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឥតិ ឥមានិ ចា’’តិអាទិ។
Vārena , vāraṃ gahetvā vā dinnaṃ bhattaṃ vārabhattanti dassento āha ‘‘vārabhattaṃ nāmā’’tiādi. Tampīti vārabhattampi. Nigamanavasena sampiṇḍetvā dassento āha ‘‘iti imāni cā’’tiādi.
អដ្ឋកថាយន្តិ មហាអដ្ឋកថាយំ, វុត្តានីតិ សម្ពន្ធោ។ តត្ថាតិ ចតូសុ ភត្តេសុ។ វិហារេ ឧប្បន្នំ ភត្តំ វិហារភត្តន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘វិហារភត្តំ នាមា’’តិអាទិ។ តត្រុប្បាទភត្តន្តិ តស្មិំ វិហារេ ទិន្នខេត្តវត្ថុអាទីហិ ឧប្បាទភត្តំ។ តន្តិ វិហារភត្តំ។ យថាតិ យេនាការេន, បដិគ្គហិយមានេតិ សម្ពន្ធោ។ អដ្ឋន្នំ សមូហោ, អដ្ឋ បរិមាណានិ យស្សាតិ វា អដ្ឋកោ, តស្ស ទិន្នំ ភត្តំ អដ្ឋកភត្តំ។ ឯវំ ចតុក្កភត្តន្តិ ឯត្ថាបិ។ តមេវត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អដ្ឋន្នំ ភិក្ខូនំ ទេមា’’តិអាទិ។ មហាភិសង្ខារិកេនាតិ សព្ពិនោនីតាទីហិ មហន្តោ អភិសង្ខារោ មហាភិសង្ខារោ, សោ ឯតស្ស អត្ថីតិ មហាភិសង្ខារិកោ, តេន អតិរសកបូវេន បត្តេ បក្ខិបិត្វាតិ សម្ពន្ធោ។ ‘‘ថកេត្វា ទិន្ន’’ន្តិ ឥមិនា គូហិត្វា ទាតព្ពំ គុឡ្ហកំ, តមេវ ភត្តំ គុឡ្ហកភត្តន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ។
Aṭṭhakathāyanti mahāaṭṭhakathāyaṃ, vuttānīti sambandho. Tatthāti catūsu bhattesu. Vihāre uppannaṃ bhattaṃ vihārabhattanti dassento āha ‘‘vihārabhattaṃ nāmā’’tiādi. Tatruppādabhattanti tasmiṃ vihāre dinnakhettavatthuādīhi uppādabhattaṃ. Tanti vihārabhattaṃ. Yathāti yenākārena, paṭiggahiyamāneti sambandho. Aṭṭhannaṃ samūho, aṭṭha parimāṇāni yassāti vā aṭṭhako, tassa dinnaṃ bhattaṃ aṭṭhakabhattaṃ. Evaṃ catukkabhattanti etthāpi. Tamevatthaṃ dassento āha ‘‘aṭṭhannaṃ bhikkhūnaṃ demā’’tiādi. Mahābhisaṅkhārikenāti sabbinonītādīhi mahanto abhisaṅkhāro mahābhisaṅkhāro, so etassa atthīti mahābhisaṅkhāriko, tena atirasakapūvena patte pakkhipitvāti sambandho. ‘‘Thaketvā dinna’’nti iminā gūhitvā dātabbaṃ guḷhakaṃ, tameva bhattaṃ guḷhakabhattanti vacanatthaṃ dasseti.
ឥធាតិ ឥមស្មិំ លោកេ។ ឯកច្ចេ មនុស្សា ទេន្តីតិ សម្ពន្ធោ។ ‘‘ភិក្ខុបរិច្ឆេទជាននត្ថំ គុឡកេ ទេន្តី’’តិ ឥមិនា គុឡកេន ភិក្ខូ គណេត្វា ទាតព្ពំ ភត្តំ គុឡកភត្តន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ។ ឯត្ថ ច បុរិមនយេ ឡការេ ហការសំយោគោ អត្ថិ, បច្ឆិមនយេ នត្ថីតិ ទដ្ឋព្ពំ។ គុឡបិណ្ឌគណនាយ ភិក្ខុគណនំ ជានាតិ។ ឥតីតិអាទិ និគមនំ។ ចីវរភាជនីយំ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ។
Idhāti imasmiṃ loke. Ekacce manussā dentīti sambandho. ‘‘Bhikkhuparicchedajānanatthaṃ guḷake dentī’’ti iminā guḷakena bhikkhū gaṇetvā dātabbaṃ bhattaṃ guḷakabhattanti vacanatthaṃ dasseti. Ettha ca purimanaye ḷakāre hakārasaṃyogo atthi, pacchimanaye natthīti daṭṭhabbaṃ. Guḷapiṇḍagaṇanāya bhikkhugaṇanaṃ jānāti. Itītiādi nigamanaṃ. Cīvarabhājanīyaṃ vuttanti sambandho.
សព្ពិអាទីសុ ភេសជ្ជេសូតិ និទ្ធារណេ ភុម្មំ, ‘‘សព្ពិស្សា’’តិ បទំ ‘‘កុម្ភសតម្បី’’តិ បទេ និស្សិតសម្ពន្ធោ។
Sabbiādīsu bhesajjesūti niddhāraṇe bhummaṃ, ‘‘sabbissā’’ti padaṃ ‘‘kumbhasatampī’’ti pade nissitasambandho.
បច្ឆា អាគតានំ ទាតព្ពមេវាតិ ទុតិយភាគេ អទាតព្ពេយេវ បច្ឆា អាគតានំ ទាតព្ពមេវ។ សព្ពសន្និបាតដ្ឋានេយេវាតិ សព្ពេសំ ភិក្ខូនំ សន្និបាតដ្ឋានេវ។ ភាជនីយភណ្ឌំ នាម ភាជនដ្ឋានំ សម្បត្តស្សេវ បាបុណាតិ, ន អសម្បត្តស្ស។ សព្ពសន្និបាតដ្ឋានេ ច យេភុយ្យេន សម្បត្តោ ហោតិ, តេន វុត្តំ ‘‘សព្ពសន្និបាតដ្ឋានេយេវា’’តិ។
Pacchāāgatānaṃ dātabbamevāti dutiyabhāge adātabbeyeva pacchā āgatānaṃ dātabbameva. Sabbasannipātaṭṭhāneyevāti sabbesaṃ bhikkhūnaṃ sannipātaṭṭhāneva. Bhājanīyabhaṇḍaṃ nāma bhājanaṭṭhānaṃ sampattasseva pāpuṇāti, na asampattassa. Sabbasannipātaṭṭhāne ca yebhuyyena sampatto hoti, tena vuttaṃ ‘‘sabbasannipātaṭṭhāneyevā’’ti.
យថាឋិតំយេវាតិ កិញ្ចិ អភាជេត្វា យថាឋិតំយេវ។ ‘‘ទុគ្គហិត’’ន្តិ វត្វា តទត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តំ គតគតដ្ឋានេ សង្ឃិកមេវ ហោតី’’តិ។ អាវជ្ជេត្វាតិ បរិណាមេត្វា។ តម្បីតិ ថាលកេ បក្ខិត្តំ សព្ពិម្បិ។ ថិនន្តិ ឃនភាវេន តិដ្ឋតីតិ ថិនំ, ឃនន្តិ វុត្តំ ហោតិ។ វុត្តបរិច្ឆេទតោតិ ‘‘ទស ភិក្ខូ, ទសេវ ច សព្ពិកុម្ភា’’តិ វុត្តបរិច្ឆេទតោ។
Yathāṭhitaṃyevāti kiñci abhājetvā yathāṭhitaṃyeva. ‘‘Duggahita’’nti vatvā tadatthaṃ dassento āha ‘‘taṃ gatagataṭṭhāne saṅghikameva hotī’’ti. Āvajjetvāti pariṇāmetvā. Tampīti thālake pakkhittaṃ sabbimpi. Thinanti ghanabhāvena tiṭṭhatīti thinaṃ, ghananti vuttaṃ hoti. Vuttaparicchedatoti ‘‘dasa bhikkhū, daseva ca sabbikumbhā’’ti vuttaparicchedato.
គាថាយំ បាឡិន្តិ វិនយបាឡិំ។ អដ្ឋកថញ្ចេវាតិ តស្សា អដ្ឋកថញ្ចេវ។ វិចក្ខណោតិ វិវិធំ អត្ថំ ចក្ខតិ បស្សតីតិ វិចក្ខណោ។ ឯវន្តិ យថាវុត្តនយេន។ តត្រាយំ យោជនា – ឯវំ វិចក្ខណោ ភិក្ខុ បាឡិំ, អដ្ឋកថញ្ចេវ ឱលោកេត្វា អប្បមត្តោវ ហុត្វា សង្ឃិកេ បច្ចយេ ភាជយេតិ។
Gāthāyaṃ pāḷinti vinayapāḷiṃ. Aṭṭhakathañcevāti tassā aṭṭhakathañceva. Vicakkhaṇoti vividhaṃ atthaṃ cakkhati passatīti vicakkhaṇo. Evanti yathāvuttanayena. Tatrāyaṃ yojanā – evaṃ vicakkhaṇo bhikkhu pāḷiṃ, aṭṭhakathañceva oloketvā appamattova hutvā saṅghike paccaye bhājayeti.
ឥតិ បច្ចយភាជនីយកថាយ យោជនា សមត្តា។
Iti paccayabhājanīyakathāya yojanā samattā.
ឧបឌ្ឍភាគោតិ ភិក្ខូនំ លទ្ធភាគតោ ឧបឌ្ឍោ ភាគោ។ សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ។
Upaḍḍhabhāgoti bhikkhūnaṃ laddhabhāgato upaḍḍho bhāgo. Sesaṃ suviññeyyameva.
ឥតិ សេនាសនក្ខន្ធកវណ្ណនាយ យោជនា សមត្តា។
Iti senāsanakkhandhakavaṇṇanāya yojanā samattā.
