| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា • Khuddasikkhā-mūlasikkhā |
៤១. បកិណ្ណកនិទ្ទេសវណ្ណនា
41. Pakiṇṇakaniddesavaṇṇanā
៣៣៥. សទ្វារពន្ធនេ សោទុក្ខលកបាសកេ ឋានេ ទិវា សយន្តេន បរិវត្តកំ ទ្វារំ ពន្ធេយ្យាតិ សម្ពន្ធោ។ ទ្វារញ្ច ទ្វារពន្ធនញ្ច ទ្វារពន្ធនានិ មជ្ឈេបទលោបវសេន, ពន្ធន-សទ្ទេនេវ វា ទ្វារពាហា វុច្ចន្តិ, សហ ទ្វារពន្ធនេហីតិ សទ្វារពន្ធនំ, ឋានំ។ ហេដ្ឋា ឧទុក្ខលកញ្ច ឧបរិ បាសកោ ច, សហ ឧទុក្ខលបាសកេហីតិ សមាសោ។ តាទិសេ ឋានេ បាការាទិបរិក្ខេបេន ភវិតព្ពន្តិ បរិក្ខិត្តេតិ វិញ្ញាយតិ។ សោ ច ឧច្ចតោ សហសេយ្យប្បហោនកេ វុត្តនយោតិ វទន្តិ ។ សយន្តេនាតិ បាទេ ភូមិតោ មោចេត្វា និបជ្ជន្តេន។ បរិវត្តកន្តិ សំវរណវិវរណវសេន ឥតោ ចិតោ ច បរិវត្តនយោគ្គំ។ ទ្វារន្តិ អន្តមសោ ទុស្សសាណិទ្វារម្បិ។ ពន្ធេយ្យាតិ សព្ពន្តិមេន វិធិនា យាវតា សីសំ ន បវិសតិ, តាវតាបិ ពន្ធេយ្យ, សំវរេយ្យាតិ វុត្តំ ហោតិ។
335. Sadvārabandhane sodukkhalakapāsake ṭhāne divā sayantena parivattakaṃ dvāraṃ bandheyyāti sambandho. Dvārañca dvārabandhanañca dvārabandhanāni majjhepadalopavasena, bandhana-saddeneva vā dvārabāhā vuccanti, saha dvārabandhanehīti sadvārabandhanaṃ, ṭhānaṃ. Heṭṭhā udukkhalakañca upari pāsako ca, saha udukkhalapāsakehīti samāso. Tādise ṭhāne pākārādiparikkhepena bhavitabbanti parikkhitteti viññāyati. So ca uccato sahaseyyappahonake vuttanayoti vadanti . Sayantenāti pāde bhūmito mocetvā nipajjantena. Parivattakanti saṃvaraṇavivaraṇavasena ito cito ca parivattanayoggaṃ. Dvāranti antamaso dussasāṇidvārampi. Bandheyyāti sabbantimena vidhinā yāvatā sīsaṃ na pavisati, tāvatāpi bandheyya, saṃvareyyāti vuttaṃ hoti.
៣៣៦. អាភោគោ ចាបីតិ ‘‘ឯស ជគ្គិស្សតី’’តិ អាភោគោ ចាបិ។ ច-សទ្ទេន ‘‘ទ្វារំ ជគ្គាហី’’តិ វចនម្បិ សមុច្ចិនោតិ។ សវសេ តំ អាការំ វិនាតិ សស្ស អត្តនោ វសេ អាយត្តេ ឋានេ, យត្ថ បន ពហូនំ សញ្ចរណត្តា ទ្វារំ សំវុតម្បិ សំវុតដ្ឋានេ ន តិដ្ឋតិ, ទ្វារំ អលភន្តា បាការំ អភិរុហិត្វាបិ វិចរន្តិ, តាទិសេ បរិវេណេ សំវរណកិច្ចំ នត្ថិ។ អថ វា សស្ស វសោ អាយត្តោ, ន យក្ខាទីនំ តេហិ គហិតកត្តស្ស, ពន្ធិត្វា និបជ្ជាបិតត្តស្ស ច អភាវេនាតិ សវសោ។ តស្មិំ សតិ បុព្ពេ វុត្តទ្វារំ សំវរណអាភោគករណវចនសង្ខាតំ អាការន្តិ អត្ថោ។
336.Ābhogo cāpīti ‘‘esa jaggissatī’’ti ābhogo cāpi. Ca-saddena ‘‘dvāraṃ jaggāhī’’ti vacanampi samuccinoti. Savase taṃ ākāraṃ vināti sassa attano vase āyatte ṭhāne, yattha pana bahūnaṃ sañcaraṇattā dvāraṃ saṃvutampi saṃvutaṭṭhāne na tiṭṭhati, dvāraṃ alabhantā pākāraṃ abhiruhitvāpi vicaranti, tādise pariveṇe saṃvaraṇakiccaṃ natthi. Atha vā sassa vaso āyatto, na yakkhādīnaṃ tehi gahitakattassa, bandhitvā nipajjāpitattassa ca abhāvenāti savaso. Tasmiṃ sati pubbe vuttadvāraṃ saṃvaraṇaābhogakaraṇavacanasaṅkhātaṃ ākāranti attho.
៣៣៧. រតនានីតិ មុត្តាទីនិ ទសវិធានិ។ តត្ថ បន ជាតិផលិកំ ឧបាទាយ សព្ពោបិ មណិ វេឡុរិយោបិ លោហិតង្កោ មសារគល្លោ ច ធោតាបិ អធោតវិទ្ធាបិ អនាមាសា, កាចមណិ ច បានីយសង្ខោ ធោតោ អធោតោបិ អាមាសា, សិលា ធោតវិទ្ធា សុវណ្ណេន សទ្ធិំ បចិតា មុគ្គវណ្ណា ច អនាមាសា។ ចេតិយឃរគោបកានំ សុវណ្ណចេតិយេ កចវរមេវ ហរិតុំ វដ្ដតិ។ អារកូដលោហម្បិ ជាតរូបគតិកមេវ។ ឥត្ថិរូបានីតិ អន្តមសោ បិដ្ឋមយឥត្ថិរូបានិបិ។ ធញ្ញន្តិ អន្តមសោ តត្ថជាតកម្បិ មគ្គេ បសារិតម្បិ សត្តវិធំ ធញ្ញំ។ កីឡាវសេន អបរណ្ណានិ តាលផលាទីនិបិ អនាមាសានិ, បសារិតម្បិ ន មទ្ទន្តេន គន្តព្ពំ, អសតិ មគ្គេ មគ្គំ អធិដ្ឋាយ គន្តព្ពំ។ ឥត្ថិបសាធនន្តិ អន្តមសោ បិឡន្ធនត្ថាយ ឋបិតំ និវាសនតាលបណ្ណមុទ្ទិកម្បិ។
337.Ratanānīti muttādīni dasavidhāni. Tattha pana jātiphalikaṃ upādāya sabbopi maṇi veḷuriyopi lohitaṅko masāragallo ca dhotāpi adhotaviddhāpi anāmāsā, kācamaṇi ca pānīyasaṅkho dhoto adhotopi āmāsā, silā dhotaviddhā suvaṇṇena saddhiṃ pacitā muggavaṇṇā ca anāmāsā. Cetiyagharagopakānaṃ suvaṇṇacetiye kacavarameva harituṃ vaṭṭati. Ārakūṭalohampi jātarūpagatikameva. Itthirūpānīti antamaso piṭṭhamayaitthirūpānipi. Dhaññanti antamaso tatthajātakampi magge pasāritampi sattavidhaṃ dhaññaṃ. Kīḷāvasena aparaṇṇāni tālaphalādīnipi anāmāsāni, pasāritampi na maddantena gantabbaṃ, asati magge maggaṃ adhiṭṭhāya gantabbaṃ. Itthipasādhananti antamaso piḷandhanatthāya ṭhapitaṃ nivāsanatālapaṇṇamuddikampi.
៣៣៨. សិត្ថតេលោទតេលេហីតិ មធុសិត្ថកនិយ្យាសាទីសុ យេន កេនចិ តេលមិស្សកសិលេសេន ច ឧទកមិស្សកតេលេន ច។ ផណហត្ថផណេហីតិ ផណមិវ ផណំ, អង្គុលីហិ ផណកិច្ចករណេន ហត្ថោយេវ ផណំ ហត្ថផណំ, ទន្តមយាទិ យំ កិញ្ចិ ផណញ្ចេវ ហត្ថផណញ្ចាតិ ទ្វន្ទោ។ ឱសណ្ឋេយ្យាតិ ឱលិខិត្វា សន្និសីទាបេយ្យ។
338.Sitthatelodatelehīti madhusitthakaniyyāsādīsu yena kenaci telamissakasilesena ca udakamissakatelena ca. Phaṇahatthaphaṇehīti phaṇamiva phaṇaṃ, aṅgulīhi phaṇakiccakaraṇena hatthoyeva phaṇaṃ hatthaphaṇaṃ, dantamayādi yaṃ kiñci phaṇañceva hatthaphaṇañcāti dvando. Osaṇṭheyyāti olikhitvā sannisīdāpeyya.
៣៣៩. ឯកបាវុរណា វា ឯកត្ថរណា វា ន តុវដ្ដយុំ, ឯកមញ្ចេ ន តុវដ្ដយុន្តិ យោជនា។ ឯកំ បាវុរណំ ឯកំ អត្ថរណំ ឯតេសន្តិ វិគ្គហោ។ ន តុវដ្ដយុន្តិ ន និបជ្ជេយ្យុំ។ ឯកស្មិំ ភាជនេ វាបិ ន ភុញ្ជេយ្យុន្តិ យោជេតព្ពំ។
339. Ekapāvuraṇā vā ekattharaṇā vā na tuvaṭṭayuṃ, ekamañce na tuvaṭṭayunti yojanā. Ekaṃ pāvuraṇaṃ ekaṃ attharaṇaṃ etesanti viggaho. Na tuvaṭṭayunti na nipajjeyyuṃ. Ekasmiṃ bhājane vāpi na bhuñjeyyunti yojetabbaṃ.
៣៤០. មនុស្សានំ បមាណង្គុលេន អដ្ឋ អង្គុលានិ យស្ស, អធិកេន សហិតំ អដ្ឋង្គុលន្តិ សមាសោ។ លសុណំ មគធេសុ ជាតំ អាមលកភណ្ឌិកំ លសុណំ ន ខាទេយ្យាតិ សម្ពន្ធោ។ ន អកល្លកោតិ អគិលានោ។
340. Manussānaṃ pamāṇaṅgulena aṭṭha aṅgulāni yassa, adhikena sahitaṃ aṭṭhaṅgulanti samāso. Lasuṇaṃ magadhesu jātaṃ āmalakabhaṇḍikaṃ lasuṇaṃ na khādeyyāti sambandho. Na akallakoti agilāno.
៣៤១. ហីនុក្កដ្ឋេហិ ជាតិអាទីហិ ឧក្កដ្ឋំ វា ហីនំ វា ឧជុំ វា អញ្ញាបទេសេន វា ទវា វទេ, ទុព្ភាសិតន្តិ សម្ពន្ធោ។ ជាតិអាទីហីតិ ជាតិនាមគោត្តកម្មសិប្បអាពាធលិង្គកិលេសអាបត្តិអក្កោសេហិ ។ ឧក្កដ្ឋន្តិ ជាត្យាទីហិយេវ ឧក្កដ្ឋំ ឧបសម្បន្នំ អនុបសម្បន្នំ វា។ ទវាតិ កេឡិហសាធិប្បាយតាយ។ ឧជុំ វាតិ ‘‘ចណ្ឌាលោសី’’តិអាទិនា នយេន។ អញ្ញាបទេសេន វាតិ ‘‘សន្តិ ឥធេកច្ចេ ចណ្ឌាលា’’តិអាទិនា នយេន។
341. Hīnukkaṭṭhehi jātiādīhi ukkaṭṭhaṃ vā hīnaṃ vā ujuṃ vā aññāpadesena vā davā vade, dubbhāsitanti sambandho. Jātiādīhīti jātināmagottakammasippaābādhaliṅgakilesaāpattiakkosehi . Ukkaṭṭhanti jātyādīhiyeva ukkaṭṭhaṃ upasampannaṃ anupasampannaṃ vā. Davāti keḷihasādhippāyatāya. Ujuṃ vāti ‘‘caṇḍālosī’’tiādinā nayena. Aññāpadesena vāti ‘‘santi idhekacce caṇḍālā’’tiādinā nayena.
៣៤២. ទីឃេ នខេតិ មំសប្បមាណតោ។ ទីឃេ កេសេតិ ទ្វង្គុលតោ។ សចេបិ ន ទីឃា, ទុមាសតោ ឯកទិវសម្បិ អតិក្កាមេតុំ ន លភតិ។ ទីឃេ នាសលោមេតិ នាសតោ ពហិ និក្ខន្តេ។ វីសតិមដ្ឋន្តិ វីសតិយា នខានំ មដ្ឋញ្ច។ សម្ពាធេតិ ឧភោសុ ឧបកច្ឆកេសុ, មុត្តករណេ ច លោមហារណញ្ច ន លព្ភាតិ សម្ពន្ធនីយំ។ ន លព្ភាតិ ឯតេ មដ្ឋាទយោ ន លព្ភន្តីតិ អត្ថោ, និបាតោ វា លព្ភាតិ។ អាពាធប្បច្ចយា បន សម្ពាធេ លោមំ សំហរិតុំ វដ្ដតិ។
342.Dīghe nakheti maṃsappamāṇato. Dīghe keseti dvaṅgulato. Sacepi na dīghā, dumāsato ekadivasampi atikkāmetuṃ na labhati. Dīghe nāsalometi nāsato bahi nikkhante. Vīsatimaṭṭhanti vīsatiyā nakhānaṃ maṭṭhañca. Sambādheti ubhosu upakacchakesu, muttakaraṇe ca lomahāraṇañca na labbhāti sambandhanīyaṃ. Na labbhāti ete maṭṭhādayo na labbhantīti attho, nipāto vā labbhāti. Ābādhappaccayā pana sambādhe lomaṃ saṃharituṃ vaṭṭati.
៣៤៣. សង្ឃុទ្ទិដ្ឋំ វា សង្ឃិកំ វា សយនាសនំ យថាវុឌ្ឍំ ន ពាធេយ្យាតិ យោជនា។ សង្ឃស្ស ឧទ្ទិដ្ឋំ សង្ឃុទ្ទិដ្ឋំ, សង្ឃំ ឧទ្ទិស្ស កតន្តិ អធិប្បាយោ។ យោ យោ វុឌ្ឍោ យថាវុឌ្ឍំ, វុឌ្ឍប្បដិបាដិយាតិ អត្ថោ។ ន ពាធេយ្យាតិ ន បដិពាហេយ្យ។ អល្លបាទា នាម យេហិ អក្កន្តដ្ឋានេ ឧទកំ បញ្ញាយតិ។ សយនាសនន្តិ មញ្ចបីឋាទិ, ឥមិនា បរិភណ្ឌកតា ភូមីតិបិ ឧបលក្ខិតា។ សុធោតបាទកំ វាបិ សឧបាហនោ តថេវាតិ សម្ពន្ធោ។ សុធោតបាទកន្តិ ធោតបាទេហេវ អក្កមិតព្ពដ្ឋានំ។ ធោតា បាទា យស្ស អក្កមនស្សាតិ កិរិយាវិសេសនសមាសោ។ យទិ បន តត្ថ នេវាសិកា អធោតបាទេហិបិ វឡញ្ជេន្តិ, តថេវ វឡញ្ជេតុំ វដ្ដតិ។ តថេវាតិ បរិភណ្ឌកតំ ភូមិំ សេនាសនំ វា នក្កមេតិ អត្ថោ។
343. Saṅghuddiṭṭhaṃ vā saṅghikaṃ vā sayanāsanaṃ yathāvuḍḍhaṃ na bādheyyāti yojanā. Saṅghassa uddiṭṭhaṃ saṅghuddiṭṭhaṃ, saṅghaṃ uddissa katanti adhippāyo. Yo yo vuḍḍho yathāvuḍḍhaṃ, vuḍḍhappaṭipāṭiyāti attho. Na bādheyyāti na paṭibāheyya. Allapādā nāma yehi akkantaṭṭhāne udakaṃ paññāyati. Sayanāsananti mañcapīṭhādi, iminā paribhaṇḍakatā bhūmītipi upalakkhitā. Sudhotapādakaṃ vāpi saupāhano tathevāti sambandho. Sudhotapādakanti dhotapādeheva akkamitabbaṭṭhānaṃ. Dhotā pādā yassa akkamanassāti kiriyāvisesanasamāso. Yadi pana tattha nevāsikā adhotapādehipi vaḷañjenti, tatheva vaḷañjetuṃ vaṭṭati. Tathevāti paribhaṇḍakataṃ bhūmiṃ senāsanaṃ vā nakkameti attho.
៣៤៤. សង្ឃាដិយាតិ អធិដ្ឋិតសង្ឃាដិយា។ បាទេ បរិគ្គហេត្វា អាសនំ បល្លត្ថោ, បល្លត្ថំ ករោតីតិ បល្លត្ថាតិធាតុស្ស បល្លត្ថេតិ រូបំ។ វិហារេបិ អន្តរឃរេបិ បល្លត្ថិកាយ ន និសីទេយ្យាតិ អធិប្បាយោ, បរិកម្មកតំ ភិត្តាទិន្តិ យោជនា។ បរិកម្មកតន្តិ សេតវណ្ណេន វា ចិត្តកម្មេន វា កតបរិកម្មំ។ អាទិ-សទ្ទោ ទ្វារវាតបានាទិំ សង្គណ្ហាតិ។ ន អបស្សយេតិ ចីវរាទិនា អប្បដិច្ឆាទេត្វា អបស្សយនំ ន ករេយ្យ។ នោ ន អាចមេតិ នេវ ន អាចមេ, អាចមេយ្យាតិ អត្ថោ។ ទ្វេ បដិសេធា បកតិយត្ថំ គមេន្តីតិ។ សន្តេតិ ឥមិនា ឧទកេ អសន្តេ អនាបត្តីតិ ទីបេតិ។
344.Saṅghāṭiyāti adhiṭṭhitasaṅghāṭiyā. Pāde pariggahetvā āsanaṃ pallattho, pallatthaṃ karotīti pallatthātidhātussa pallattheti rūpaṃ. Vihārepi antaragharepi pallatthikāya na nisīdeyyāti adhippāyo, parikammakataṃ bhittādinti yojanā. Parikammakatanti setavaṇṇena vā cittakammena vā kataparikammaṃ. Ādi-saddo dvāravātapānādiṃ saṅgaṇhāti. Na apassayeti cīvarādinā appaṭicchādetvā apassayanaṃ na kareyya. No na ācameti neva na ācame, ācameyyāti attho. Dve paṭisedhā pakatiyatthaṃ gamentīti. Santeti iminā udake asante anāpattīti dīpeti.
៣៤៥. អកប្បិយសមាទានេតិ ភិក្ខូនំ សាមណេរានំ អកប្បិយេ សមាទានេ។ ទវាតិ និបាតោ , កីឡាធិប្បាយេនាតិ អត្ថោ។ សិលាបវិជ្ឈនេតិ អន្តមសោ ហត្ថយន្តេនបិ សក្ខរិកាយបិ ខិបនេ។ សភាគាយ ទេសនាយ អាវិកម្មេ ច ទុក្កដន្តិ យោជេតព្ពំ។ សភាគាយាតិ វត្ថុវសេន សមានោ ភាគោ ឯតិស្សា អាបត្តិយាតិ វិគ្គហោ។ ច-សទ្ទោ តាទិសិយា បដិគ្គហណមត្តំ សមុច្ចិនោតិ។
345.Akappiyasamādāneti bhikkhūnaṃ sāmaṇerānaṃ akappiye samādāne. Davāti nipāto , kīḷādhippāyenāti attho. Silāpavijjhaneti antamaso hatthayantenapi sakkharikāyapi khipane. Sabhāgāya desanāya āvikamme ca dukkaṭanti yojetabbaṃ. Sabhāgāyāti vatthuvasena samāno bhāgo etissā āpattiyāti viggaho. Ca-saddo tādisiyā paṭiggahaṇamattaṃ samuccinoti.
៣៤៦. បដិស្សវោ នាម ‘‘ឧភោបិ មយំ ឥធ វស្សំ វសិស្សាម, ឯកតោ ឧទ្ទិសាបេមា’’តិអាទិបដិជាននំ, តស្ស វិសំវាទោ បច្ឆា អករណំ បដិស្សវវិសំវាទោ, តស្មិំ, និមិត្តត្ថេ ភុម្មំ។ សុទ្ធចិត្តស្សាតិ កថនសមយេ ‘‘ករិស្សាមី’’តិ ឯវំ បវត្តចិត្តស្ស។ ឥតរស្សាតិ អញ្ញស្ស អសុទ្ធចិត្តស្ស។
346.Paṭissavo nāma ‘‘ubhopi mayaṃ idha vassaṃ vasissāma, ekato uddisāpemā’’tiādipaṭijānanaṃ, tassa visaṃvādo pacchā akaraṇaṃ paṭissavavisaṃvādo, tasmiṃ, nimittatthe bhummaṃ. Suddhacittassāti kathanasamaye ‘‘karissāmī’’ti evaṃ pavattacittassa. Itarassāti aññassa asuddhacittassa.
៣៤៧. កិច្ចេតិ សុក្ខកដ្ឋាទិគ្គហណកិច្ចេ សតិ ឯវ បោរិសំ បុរិសប្បមាណំ អភិរុហេយ្យាតិ សម្ពន្ធោ។ អាបទាសូតិ វាឡមិគទស្សនាទីសុ។
347.Kicceti sukkhakaṭṭhādiggahaṇakicce sati eva porisaṃ purisappamāṇaṃ abhiruheyyāti sambandho. Āpadāsūti vāḷamigadassanādīsu.
៣៤៨. បរិស្សាវនំ វិនាតិ សម្ពន្ធោ។ អទ្ធានន្តិ ហេដ្ឋិមន្តេន អទ្ធយោជនសង្ខាតំ អទ្ធានំ។ សចេ ន ហោតិ បរិស្សាវនំ វា ធម្មករណោ វា, សង្ឃាដិកណ្ណោបិ អធិដ្ឋាតព្ពោ។ យាចមានស្សាតិ បរិស្សាវនំ យាចន្តស្ស។
348. Parissāvanaṃ vināti sambandho. Addhānanti heṭṭhimantena addhayojanasaṅkhātaṃ addhānaṃ. Sace na hoti parissāvanaṃ vā dhammakaraṇo vā, saṅghāṭikaṇṇopi adhiṭṭhātabbo. Yācamānassāti parissāvanaṃ yācantassa.
៣៤៩. អាពាធប្បច្ចយា អញ្ញត្រ សេសង្គេ ច អត្តឃាតនេ ច ទុក្កដន្តិ យោជនា។ សេសង្គេតិ អង្គជាតតោ កណ្ណនាសាទិអវសេសេ អវយវច្ឆេទនេ។ អត្តឃាតនេតិ អាហារុបច្ឆេទាទិនា អត្តនោ មារណេ។
349. Ābādhappaccayā aññatra sesaṅge ca attaghātane ca dukkaṭanti yojanā. Sesaṅgeti aṅgajātato kaṇṇanāsādiavasese avayavacchedane. Attaghātaneti āhārupacchedādinā attano māraṇe.
៣៥០. តូលិកាយ កយិរមានំ ឥត្ថិបុរិសាទិកំ ចិត្តញ្ច បោត្ថកញ្ច កដ្ឋាទីសុ កយិរមានំ ចិត្តបោត្ថកានិ, តានិយេវ រូបានីតិ សមាសោ។ ជាតកាទីនិ បន បរេហិ ការាបេតុំ លព្ភន្តិ។ មាលាកម្មាទីនិ សយម្បិ កាតុំ លព្ភន្តិ។ អារាមារញ្ញគេហេសុ ភុញ្ជន្តំ ន ឧដ្ឋាបេយ្យាតិ យោជេតព្ពំ។ វិហារសង្ខាតោ អារាមោ ច អរញ្ញញ្ច អន្តរឃរសង្ខាតំ គេហញ្ចាតិ ទ្វន្ទោ។ ‘‘អារាម…បេ.… គេហេសូ’’តិ វត្តព្ពេ ឯ-ការស្ស អ-ការករណេន គាថាពន្ធវសេន វុត្តំ។ ឱកាសេ កតេ បន ‘‘បវិសថា’’តិ វុត្តេ ច បវិសិតព្ពំ ឧបនិសីទិតព្ពញ្ច។
350. Tūlikāya kayiramānaṃ itthipurisādikaṃ cittañca potthakañca kaṭṭhādīsu kayiramānaṃ cittapotthakāni, tāniyeva rūpānīti samāso. Jātakādīni pana parehi kārāpetuṃ labbhanti. Mālākammādīni sayampi kātuṃ labbhanti. Ārāmāraññagehesu bhuñjantaṃ na uṭṭhāpeyyāti yojetabbaṃ. Vihārasaṅkhāto ārāmo ca araññañca antaragharasaṅkhātaṃ gehañcāti dvando. ‘‘Ārāma…pe… gehesū’’ti vattabbe e-kārassa a-kārakaraṇena gāthābandhavasena vuttaṃ. Okāse kate pana ‘‘pavisathā’’ti vutte ca pavisitabbaṃ upanisīditabbañca.
៣៥១. បុមយុត្តានិ យានានិ ច សិវិកញ្ច ហត្ថវដ្ដកញ្ច បាដង្កិញ្ច អភិរុហិតុំ គិលានស្ស កប្បតេតិ សម្ពន្ធោ។ បុមយុត្តានីតិ អស្សគវាទិបុរិសយុត្តានិ, ន ធេនុយុត្តានិ, សារថិ បន ឥត្ថី វា ហោតុ បុរិសោ វា, វដ្ដតិ។ ហត្ថវដ្ដកេបិ ឯសេវ នយោ, យានានីតិ រថសកដាទីនិ, សិវិកន្តិ បីឋកសិវិកំ, បីឋកយានន្តិ អត្ថោ។ បាដង្កីតិ អន្ទោលិកា។ គិលានស្សាតិ ឯត្ថ គិលានោ នាម ន អប្បកេនបិ សីសាពាធាទិមត្តេន វេទិតព្ពោ, យោ បន ន សក្កោតិ វិនា យានេន គន្តុំ, ឯវរូបោ វេទិតព្ពោ។ តថា ហិ យានំ អនុជានន្តេន ភគវតា កោសលេសុ ជនបទេសុ ភគវន្តំ ទស្សនាយ សាវត្ថិំ គច្ឆន្តំ អញ្ញតរំ គិលានំ ភិក្ខុំ គន្តុមសក្កុណេយ្យតាយ អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ និសិន្នំ ទិស្វា មនុស្សេហិ តំ បវត្តិំ ញត្វា ‘‘ឯហិ, ភន្តេ, គមិស្សាមា’’តិ វុត្តេ ‘‘នាហំ, អាវុសោ, គមិស្សាមិ, គិលានោម្ហី’’តិ វុត្តវត្ថុស្មិំ (មហាវ. ២៥៣) អនុញ្ញាតំ, តថា វទន្តោ ច សោ ភិក្ខុ គមនុបច្ឆេទសាធកមេវ គេលញ្ញំ សន្ធាយាហាតិ វិញ្ញាយតិ អធិប្បេតត្ថនិប្ផត្តិយា ឧបច្ឆិន្នត្តា, អបិច យានេន ឯកបរិច្ឆេទាយ ឧបាហនាយ បរិច្ឆេទំ ឋបេន្តេន អដ្ឋកថាចរិយេន ‘‘គិលានេន ភិក្ខុនា សឧបាហនេនាតិ ឯត្ថ គិលានោ នាម យោ ន សក្កោតិ អនុបាហនេន គាមំ បវិសិតុ’’ន្តិ អដ្ឋកថាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ២៥៦) វុត្តំ, តស្មា យថាវុត្តគិលានោវ គិលានោតិ និដ្ឋមេត្ថ គន្តព្ពំ។
351. Pumayuttāni yānāni ca sivikañca hatthavaṭṭakañca pāṭaṅkiñca abhiruhituṃ gilānassa kappateti sambandho. Pumayuttānīti assagavādipurisayuttāni, na dhenuyuttāni, sārathi pana itthī vā hotu puriso vā, vaṭṭati. Hatthavaṭṭakepi eseva nayo, yānānīti rathasakaṭādīni, sivikanti pīṭhakasivikaṃ, pīṭhakayānanti attho. Pāṭaṅkīti andolikā. Gilānassāti ettha gilāno nāma na appakenapi sīsābādhādimattena veditabbo, yo pana na sakkoti vinā yānena gantuṃ, evarūpo veditabbo. Tathā hi yānaṃ anujānantena bhagavatā kosalesu janapadesu bhagavantaṃ dassanāya sāvatthiṃ gacchantaṃ aññataraṃ gilānaṃ bhikkhuṃ gantumasakkuṇeyyatāya aññatarasmiṃ rukkhamūle nisinnaṃ disvā manussehi taṃ pavattiṃ ñatvā ‘‘ehi, bhante, gamissāmā’’ti vutte ‘‘nāhaṃ, āvuso, gamissāmi, gilānomhī’’ti vuttavatthusmiṃ (mahāva. 253) anuññātaṃ, tathā vadanto ca so bhikkhu gamanupacchedasādhakameva gelaññaṃ sandhāyāhāti viññāyati adhippetatthanipphattiyā upacchinnattā, apica yānena ekaparicchedāya upāhanāya paricchedaṃ ṭhapentena aṭṭhakathācariyena ‘‘gilānena bhikkhunā saupāhanenāti ettha gilāno nāma yo na sakkoti anupāhanena gāmaṃ pavisitu’’nti aṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 256) vuttaṃ, tasmā yathāvuttagilānova gilānoti niṭṭhamettha gantabbaṃ.
៣៥២. ទវំ ករណេតិ កេឡិយា ករណេ។ អញ្ញស្សាតិ អន្តមសោ ទុស្សីលស្សាបិ។ ឧបលាឡនេតិ ‘‘បត្តំ ទស្សាមិ, ចីវរំ ទស្សាមី’’តិអាទិនា។
352.Davaṃkaraṇeti keḷiyā karaṇe. Aññassāti antamaso dussīlassāpi. Upalāḷaneti ‘‘pattaṃ dassāmi, cīvaraṃ dassāmī’’tiādinā.
៣៥៣. វិវរិត្វា ន ទស្សយេតិ សម្ពន្ធនីយំ។ តា ភិក្ខុនិយោ។
353. Vivaritvā na dassayeti sambandhanīyaṃ. Tā bhikkhuniyo.
៣៥៤. ឱវាទន្តិ ភិក្ខុនីហិ តេរសិយំ វា ចាតុទ្ទសិយំ វា អាគន្ត្វា ឧបោសថំ បុច្ឆិត្វា ‘‘ចាតុទ្ទសោ’’តិអាទិនា ភិក្ខុនា អាចិក្ខិតេ បុន តាហិ ឧបោសថទិវសេ សមាគន្ត្វា ឱវាទូបសង្កមនយាចនំ, តំ បាតិមោក្ខុទ្ទេសកស្ស អារោចេត្វា តេន កតសន្និដ្ឋានំ គហេត្វា បាដិបទេ បច្ចាហរិតព្ពន្តិ អជាននកំ ពាលញ្ច តថា កាតុំ អសមត្ថំ គិលានញ្ច បាដិបទេ គន្តុកាមំ គមិយញ្ច វជ្ជេត្វា អញ្ញស្ស គហណបច្ចាហរណានិ អកាតុំ ន វដ្ដតិ។ តេន វុត្តំ ‘‘ន គណ្ហតោ’’តិអាទិ។
354.Ovādanti bhikkhunīhi terasiyaṃ vā cātuddasiyaṃ vā āgantvā uposathaṃ pucchitvā ‘‘cātuddaso’’tiādinā bhikkhunā ācikkhite puna tāhi uposathadivase samāgantvā ovādūpasaṅkamanayācanaṃ, taṃ pātimokkhuddesakassa ārocetvā tena katasanniṭṭhānaṃ gahetvā pāṭipade paccāharitabbanti ajānanakaṃ bālañca tathā kātuṃ asamatthaṃ gilānañca pāṭipade gantukāmaṃ gamiyañca vajjetvā aññassa gahaṇapaccāharaṇāni akātuṃ na vaṭṭati. Tena vuttaṃ ‘‘na gaṇhato’’tiādi.
៣៥៥. លោកាយតន្តិ និរត្ថកការណប្បដិសំយុត្តំ តិត្ថិយសត្ថំ។ តិរច្ឆានវិជ្ជា ច ឥមិនាវ ឧបលក្ខិតា។ ន វាចេយ្យាតិ បរេសំ ន វាចេយ្យ។ ឥមិនាវ អត្តនោ បរិយាបុណនម្បិ បដិក្ខិត្តំ លោកាយតតិរច្ឆានវិជ្ជាតិ ច រាគទោសមោហវឌ្ឍានិ ពុទ្ធាទិគរហិតា សគ្គមោក្ខានំ តិរោ តិរិយតោ អញ្ចិតា គតា បវត្តា កព្ពនាដកាទិកា សព្ពាបិ វិជ្ជា អនុលោមវសេន វា វិនយបរិយាយំ បត្វា គរុកេ ឋាតព្ពន្តិ វិនយយុត្តិតោបិ សង្គហិតាតិ វេទិតព្ពា។ ឯវញ្ច នោ គរូនមុបទេសោ។ បេឡាយបីតិ យត្ថ បាតិំ ឋបេត្វា សុខិនោ ភុញ្ជន្តិ, តម្ពលោហេន រជតេន វា កតាយ តាយ អាសិត្តកូបធានសង្ខាតាយ បេឡាយ ឋបេត្វា។
355.Lokāyatanti niratthakakāraṇappaṭisaṃyuttaṃ titthiyasatthaṃ. Tiracchānavijjā ca imināva upalakkhitā. Na vāceyyāti paresaṃ na vāceyya. Imināva attano pariyāpuṇanampi paṭikkhittaṃ lokāyatatiracchānavijjāti ca rāgadosamohavaḍḍhāni buddhādigarahitā saggamokkhānaṃ tiro tiriyato añcitā gatā pavattā kabbanāṭakādikā sabbāpi vijjā anulomavasena vā vinayapariyāyaṃ patvā garuke ṭhātabbanti vinayayuttitopi saṅgahitāti veditabbā. Evañca no garūnamupadeso. Peḷāyapīti yattha pātiṃ ṭhapetvā sukhino bhuñjanti, tambalohena rajatena vā katāya tāya āsittakūpadhānasaṅkhātāya peḷāya ṭhapetvā.
៣៥៦. បារុតញ្ច និវាសនញ្ច, គិហីនំ ហត្ថិសោណ្ឌាទិវសេន បារុតនិវាសនំ យស្ស បារុបនស្ស និវាសនស្សាតិ កិរិយាវិសេសនសមាសោ ។ គិហិបារុតនិវាសនំ ន បារុបេ ន និវាសេយ្យាតិ សម្ពន្ធោ។ សំវេល្លិយំ ន និវាសេយ្យាតិ មល្លកម្មករាទយោ វិយ កច្ឆំ កត្វា ន និវាសេយ្យ។ ឯវំ និវាសេតុំ គិលានស្សាបិ មគ្គប្បដិបន្នស្សាបិ ន វដ្ដតិ។ យម្បិ មគ្គំ គច្ឆន្តា ឯកំ វា ទ្វេ វា កោណេ ឧក្ខិបិត្វា អន្តរវាសកស្ស ឧបរិ លគ្គន្តិ, ន វដ្ដតិ។ ឯវំ អបារុបិត្វា អនិវាសេត្វា ច និព្ពិការំ បរិមណ្ឌលំ បារុបិតព្ពំ តិមណ្ឌលំ បដិច្ឆាទេន្តេន បរិមណ្ឌលំ និវាសេតព្ពញ្ច, តថា អបារុបិត្វា អនិវាសេត្វា ច អារាមេ វា អន្តរឃរេ វា អនាទរេន យំ កិញ្ចិ វិការំ ករោន្តស្ស ទុក្កដំ។ ទាយន្តិ វនំ។ នាលិម្បយេយ្យាតិ ‘‘សព្ពូបការានិ វិនស្សន្តូ’’តិ វា ខិឌ្ឌាធិប្បាយេន វា នាលិម្បយេយ្យ។
356. Pārutañca nivāsanañca, gihīnaṃ hatthisoṇḍādivasena pārutanivāsanaṃ yassa pārupanassa nivāsanassāti kiriyāvisesanasamāso . Gihipārutanivāsanaṃ na pārupe na nivāseyyāti sambandho. Saṃvelliyaṃ na nivāseyyāti mallakammakarādayo viya kacchaṃ katvā na nivāseyya. Evaṃ nivāsetuṃ gilānassāpi maggappaṭipannassāpi na vaṭṭati. Yampi maggaṃ gacchantā ekaṃ vā dve vā koṇe ukkhipitvā antaravāsakassa upari lagganti, na vaṭṭati. Evaṃ apārupitvā anivāsetvā ca nibbikāraṃ parimaṇḍalaṃ pārupitabbaṃ timaṇḍalaṃ paṭicchādentena parimaṇḍalaṃ nivāsetabbañca, tathā apārupitvā anivāsetvā ca ārāme vā antaraghare vā anādarena yaṃ kiñci vikāraṃ karontassa dukkaṭaṃ. Dāyanti vanaṃ. Nālimpayeyyāti ‘‘sabbūpakārāni vinassantū’’ti vā khiḍḍādhippāyena vā nālimpayeyya.
៣៥៧. វឌ្ឍិំ នោ បយោជយេ អញ្ញាតកប្បវារិតេ នោ យាចេតិ យោជនា។ អញ្ញស្សាតិ សហធម្មិកស្សាបិ។ កតិបាហំ ភុត្វា វាតិ យោជនីយំ។ បុនោតិ និបាតោ។
357. Vaḍḍhiṃ no payojaye aññātakappavārite no yāceti yojanā. Aññassāti sahadhammikassāpi. Katipāhaṃ bhutvā vāti yojanīyaṃ. Punoti nipāto.
៣៥៨. ទណ្ឌិនំ ញត្វា វា អញត្វា វា ឧទ្ទិស្ស រក្ខំ យាចនេ ទណ្ឌិតេ ទណ្ឌោ អស្ស គីវាតិ យោជនា។ ទណ្ឌំ គណ្ហតីតិ បច្ចយន្តស្ស ទណ្ឌិនំ ទណ្ឌគ្គហណន្តិ អត្ថោ។ ឧទ្ទិស្សាតិ ‘‘អម្ហាកំ វិហារេ អសុកេន ច អសុកេន ច ឥទំ នាម កត’’ន្តិ, ‘‘ករិស្ស’’ន្តិ វា ឯវំ អតីតំ វា អនាគតំ វា អារព្ភ។ យាចនេតិ វោហារិកេសុ យាចនេ សតិ។ ទណ្ឌិតេតិ តេហិ ទណ្ឌេ គហិតេ សោ ទណ្ឌោ អស្ស យាចកស្ស ភិក្ខុនោ គីវា, ឥណំ ហោតីតិ អត្ថោ។ វោហារិកេហិ បន ‘‘កេនា’’តិ វុត្តេ ‘‘អសុកេនាតិ វត្តុំ អម្ហាកំ ន វដ្ដតិ, តុម្ហេយេវ ជានិស្សថ, កេវលញ្ហិ មយំ រក្ខំ យាចាម, តំ នោ ទេថ, អវហដភណ្ឌញ្ច មំ អាហរាបេថា’’តិ វត្តព្ពំ ។ ឯវំ អនោទិស្ស អាចិក្ខណា ហោតិ, សា វដ្ដតិ។ បារាជិកាទិកាតិ បារាជិកថុល្លច្ចយទុក្កដានិ។
358. Daṇḍinaṃ ñatvā vā añatvā vā uddissa rakkhaṃ yācane daṇḍite daṇḍo assa gīvāti yojanā. Daṇḍaṃ gaṇhatīti paccayantassa daṇḍinaṃ daṇḍaggahaṇanti attho. Uddissāti ‘‘amhākaṃ vihāre asukena ca asukena ca idaṃ nāma kata’’nti, ‘‘karissa’’nti vā evaṃ atītaṃ vā anāgataṃ vā ārabbha. Yācaneti vohārikesu yācane sati. Daṇḍiteti tehi daṇḍe gahite so daṇḍo assa yācakassa bhikkhuno gīvā, iṇaṃ hotīti attho. Vohārikehi pana ‘‘kenā’’ti vutte ‘‘asukenāti vattuṃ amhākaṃ na vaṭṭati, tumheyeva jānissatha, kevalañhi mayaṃ rakkhaṃ yācāma, taṃ no detha, avahaṭabhaṇḍañca maṃ āharāpethā’’ti vattabbaṃ . Evaṃ anodissa ācikkhaṇā hoti, sā vaṭṭati. Pārājikādikāti pārājikathullaccayadukkaṭāni.
៣៥៩.
359.
‘‘ហរន្តេសុ បរិក្ខារំ,
‘‘Harantesu parikkhāraṃ,
ចោរោ ចោរោតិ ភាសិតេ;
Coro coroti bhāsite;
អនត្ថាយេសំ គណ្ហន្តេ’’តិ។ –
Anatthāyesaṃ gaṇhante’’ti. –
បាឋេហិ ភវិតព្ពំ។ ឯវញ្ហិ សតិ ‘‘ហរន្តេសូ’’តិ ពហុវចនេន សហ ឃដតេ។ បរិក្ខារំ ហរន្តេសុ ឯសំ អនត្ថាយ ‘‘ចោរោ ចោរោ’’តិ ភាសិតេ ទណ្ឌំ គណ្ហន្តេ តត្តកំ អស្ស គីវាតិ យោជេតព្ពំ។ ហរន្តេសូតិ ចោរេសុ គហេត្វា គច្ឆន្តេសុ។ ឯសន្តិ ចោរានំ។ គណ្ហន្តេតិ វោហារិកជនេ គណ្ហន្តេ។ យត្តកំ គហិតំ, តត្តកំ អស្ស ភិក្ខុនោ គីវា, ភណ្ឌទេយ្យំ ហោតីតិ អត្ថោ។
Pāṭhehi bhavitabbaṃ. Evañhi sati ‘‘harantesū’’ti bahuvacanena saha ghaṭate. Parikkhāraṃ harantesu esaṃ anatthāya ‘‘coro coro’’ti bhāsite daṇḍaṃ gaṇhante tattakaṃ assa gīvāti yojetabbaṃ. Harantesūti coresu gahetvā gacchantesu. Esanti corānaṃ. Gaṇhanteti vohārikajane gaṇhante. Yattakaṃ gahitaṃ, tattakaṃ assa bhikkhuno gīvā, bhaṇḍadeyyaṃ hotīti attho.
៣៦០. បាការកុដ្ដានំ ពហិ វឡញ្ជេ វាបិ វីហាទិនាឡិកេរាទិរោបិមេ ហរិតេ វាបិ វិឃាសុច្ចារសង្ការមុត្តំ នាវលោកិយ ឆឌ្ឌេយ្យ, ទុក្កដន្តិ សម្ពន្ធោ។ វឡញ្ជេ នាវលោកិយាតិ ច ឥមិនា ឱលោកេត្វា វា អវឡញ្ជេ វា វិឃាសាទីនិ ឆឌ្ឌេន្តស្ស អនាបត្តីតិ ទីបេតិ។ វីហិ អាទិ យេសំ សាលិអាទីនំ តេ វីហាទយោ, នាឡិកេរោ អាទិ យេសំ អម្ពបនសាទីនំ តេ នាឡិកេរាទយោ, វីហាទយោ ច នាឡិកេរាទយោ ចាតិ ទ្វន្ទោ, តេសំ រោបោ, តេន និព្ពត្តំ វីហាទិ…បេ.… រោបិមំ។ ហរិតេតិ ហរិតដ្ឋានេ។ វិឃាសោ នាម ឧច្ឆិដ្ឋោទកចលកាទិ។
360. Pākārakuṭṭānaṃ bahi vaḷañje vāpi vīhādināḷikerādiropime harite vāpi vighāsuccārasaṅkāramuttaṃ nāvalokiya chaḍḍeyya, dukkaṭanti sambandho. Vaḷañje nāvalokiyāti ca iminā oloketvā vā avaḷañje vā vighāsādīni chaḍḍentassa anāpattīti dīpeti. Vīhi ādi yesaṃ sāliādīnaṃ te vīhādayo, nāḷikero ādi yesaṃ ambapanasādīnaṃ te nāḷikerādayo, vīhādayo ca nāḷikerādayo cāti dvando, tesaṃ ropo, tena nibbattaṃ vīhādi…pe… ropimaṃ. Hariteti haritaṭṭhāne. Vighāso nāma ucchiṭṭhodakacalakādi.
៣៦១. ធម្មយុត្តម្បិ នច្ចញ្ច គីតញ្ច វាទិតញ្ច យោជាបេតុញ្ច បយោជេតុញ្ច បយុត្តានិ បស្សិតុញ្ច ‘‘ឧបហារំ ករោមា’’តិ វុត្តេ សម្បដិច្ឆិតុំ វា ន លព្ភន្តិ សម្ពន្ធោ។ ធម្មយុត្តម្បីតិ រតនត្តយគុណូបសំហិតតាយ អន្តមសោ ធម្មេន បុញ្ញេន សំយុត្តម្បិ។ នច្ចន្តិ អន្តមសោ មោរសុកមក្កដាទីនំ នច្ចម្បិ។ គីតន្តិ អន្តមសោ គីតស្ស បុព្ពភាគេ កយិរមានំ ទន្តគីតម្បិ។ វាទិតន្តិ អន្តមសោ ឧទកភេរិវាទិតម្បិ។ យោជាបេតុន្តិ អញ្ញេហិ ការាបេតុំ។ បយោជេតុន្តិ អត្តនា កាតុំ។ អាយតកេន គីតស្សរេន ធម្មម្បិ ភាសិតុំ ន វដ្ដតិ។ បយុត្តានីតិ បរេហិ យេហិ កេហិចិ កតានិ។ បស្សិតុន្តិ ឥមិនា អនោលោចនទស្សនម្បិ គហិតន្តិ សោតុន្តិបិ អត្ថោ វិញ្ញាយតិ។ អន្តរារាមេ ឋិតស្ស បស្សតោ អនាបត្តិ។ វីថិយំ ឋត្វា គីវំ បរិវត្តេត្វា បស្សតោបិ អាបត្តិយេវ។ យេន កេនចិ ករណីយេន គតដ្ឋានេ បស្សតិ, សុណាតិ វា, អនាបត្តិ។ សម្បដិច្ឆិតុន្តិ ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆិតុំ។ ‘‘ឧបហារករណំ នាម សុន្ទរ’’ន្តិ វត្តុំ វដ្ដតិ។ វា-សទ្ទោ សមុច្ចយេ។
361. Dhammayuttampi naccañca gītañca vāditañca yojāpetuñca payojetuñca payuttāni passituñca ‘‘upahāraṃ karomā’’ti vutte sampaṭicchituṃ vā na labbhanti sambandho. Dhammayuttampīti ratanattayaguṇūpasaṃhitatāya antamaso dhammena puññena saṃyuttampi. Naccanti antamaso morasukamakkaṭādīnaṃ naccampi. Gītanti antamaso gītassa pubbabhāge kayiramānaṃ dantagītampi. Vāditanti antamaso udakabherivāditampi. Yojāpetunti aññehi kārāpetuṃ. Payojetunti attanā kātuṃ. Āyatakena gītassarena dhammampi bhāsituṃ na vaṭṭati. Payuttānīti parehi yehi kehici katāni. Passitunti iminā anolocanadassanampi gahitanti sotuntipi attho viññāyati. Antarārāme ṭhitassa passato anāpatti. Vīthiyaṃ ṭhatvā gīvaṃ parivattetvā passatopi āpattiyeva. Yena kenaci karaṇīyena gataṭṭhāne passati, suṇāti vā, anāpatti. Sampaṭicchitunti ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchituṃ. ‘‘Upahārakaraṇaṃ nāma sundara’’nti vattuṃ vaṭṭati. Vā-saddo samuccaye.
៣៦២. ‘‘កីឡត្ថំ កតំ រាជាគារ’’ន្តិអាទិនា សម្ពន្ធិតព្ពំ។ ចិត្តេន វិចិត្តកំ អាគារំ ចិត្តាគារកំ។
362. ‘‘Kīḷatthaṃ kataṃ rājāgāra’’ntiādinā sambandhitabbaṃ. Cittena vicittakaṃ āgāraṃ cittāgārakaṃ.
៣៦៣. អាសនេន នវេ ន បដិពាហេយ្យាតិ យោជនា។ អាសនេនាតិ អាសនតោ។ ន បដិពាហេយ្យាតិ ន ឧដ្ឋាបេយ្យ។ ឧណ្ហេ ចីវរំ ន និទហេយ្យាតិ យោជនីយំ។ ន និទហេយ្យាតិ អធិកំ ន និទហេយ្យ។ គរុនាតិ អាចរិយុបជ្ឈាយេន។ បណាមិតោតិ ‘‘មា ឥធ បវិសា’’តិអាទិនា និក្កឌ្ឍិតោ។
363. Āsanena nave na paṭibāheyyāti yojanā. Āsanenāti āsanato. Na paṭibāheyyāti na uṭṭhāpeyya. Uṇhe cīvaraṃ na nidaheyyāti yojanīyaṃ. Na nidaheyyāti adhikaṃ na nidaheyya. Garunāti ācariyupajjhāyena. Paṇāmitoti ‘‘mā idha pavisā’’tiādinā nikkaḍḍhito.
៣៦៤. សត្តហិ អាបត្តីហិ ច ភិក្ខុំ វាបិ អញ្ញេនេវ ច ឧបាសកំ វាបិ បរម្មុខា អក្កោសនេ ទុក្កដន្តិ យោជេតព្ពំ។ អាបត្តីហិ ចាតិ ច-សទ្ទោ អវធារណេ។ អញ្ញេនេវ ចាតិ ឯត្ថ ឯវ ចាតិ និបាតសមុទាយោ, ឯកោ ឯវ វា អវធារណេ, វុត្តតោ អញ្ញេនេវ ‘‘អសទ្ធោ’’តិអាទិនាតិ អត្ថោ។ បរម្មុខាតិ និបាតោ, តស្ស អសម្មុខេតិ អត្ថោ។ សម្មុខា វទន្តស្ស បាចិត្តិយំ។ បាបគរហណវសេន បន វទតោ អនាបត្តិ។
364. Sattahi āpattīhi ca bhikkhuṃ vāpi aññeneva ca upāsakaṃ vāpi parammukhā akkosane dukkaṭanti yojetabbaṃ. Āpattīhi cāti ca-saddo avadhāraṇe. Aññeneva cāti ettha eva cāti nipātasamudāyo, eko eva vā avadhāraṇe, vuttato aññeneva ‘‘asaddho’’tiādināti attho. Parammukhāti nipāto, tassa asammukheti attho. Sammukhā vadantassa pācittiyaṃ. Pāpagarahaṇavasena pana vadato anāpatti.
៣៦៥. សទ្ធាទេយ្យំ សទ្ធាយ ទាតព្ពំ ចីវរញ្ច ច-សទ្ទេន អវសេសម្បិ វិនិបាតេតុំ នាសេតុំ ន លព្ភំ, បិតូនំ លព្ភន្តិ សម្ពន្ធោ។ ញាតីនម្បីតិ បិ-សទ្ទោ សម្ភាវនេ។
365.Saddhādeyyaṃ saddhāya dātabbaṃ cīvarañca ca-saddena avasesampi vinipātetuṃ nāsetuṃ na labbhaṃ, pitūnaṃ labbhanti sambandho. Ñātīnampīti pi-saddo sambhāvane.
៣៦៦. អញ្ញត្រ វស្សំវុត្ថោ អញ្ញតោ ភាគំ គណ្ហេយ្យ, ទុក្កដន្តិ សម្ពន្ធោ។ អញ្ញត្រាតិ អញ្ញស្មិំ វិហារេ។ អញ្ញតោតិ អញ្ញវិហារតោ។ បដិទេយ្យាតិ គហិតដ្ឋានេ ទទេយ្យ។ គហិតេ តស្មិំ វត្ថុស្មិំ នដ្ឋេ វា ជិណ្ណេ វា តស្ស គីវាហោ តីតិ សម្ពន្ធោ។ ចោទិតោ នោ ទទេយ្យ, តេសំ ធុរនិក្ខេបតោ ភណ្ឌគ្ឃការិយោ ហោតីតិ យោជនា។ ចោទិតោតិ វត្ថុសាមិកេហិ ‘‘ទេហី’’តិ វុត្តោ។ តេសន្តិ តស្មិំ វិហារេ លាភីនំ ភិក្ខូនំ។
366. Aññatra vassaṃvuttho aññato bhāgaṃ gaṇheyya, dukkaṭanti sambandho. Aññatrāti aññasmiṃ vihāre. Aññatoti aññavihārato. Paṭideyyāti gahitaṭṭhāne dadeyya. Gahite tasmiṃ vatthusmiṃ naṭṭhe vā jiṇṇe vā tassa gīvāho tīti sambandho. Codito no dadeyya, tesaṃ dhuranikkhepato bhaṇḍagghakāriyo hotīti yojanā. Coditoti vatthusāmikehi ‘‘dehī’’ti vutto. Tesanti tasmiṃ vihāre lābhīnaṃ bhikkhūnaṃ.
៣៦៧. សន្តរុត្តរោ វា កល្លោ សឧបាហនោ វា គាមំ ន បវិសេយ្យ, ចាមរីមកសពីជនិំ ន ធារេយ្យាតិ យោជនីយំ។ អន្តរញ្ច ឧត្តរញ្ច, សហ អន្តរុត្តរេន សន្តរុត្តរោ។ អគ្គឡគុត្តេ វិហារេ សង្ឃាដិំ និក្ខិបិត្វា គន្តុំ វដ្ដតិ។ អារញ្ញកេន បន ភណ្ឌុក្ខលិកាយ បក្ខិបិត្វា បាសាណរុក្ខសុសិរាទីសុ បដិច្ឆន្នេសុ ឋបេត្វា គន្តព្ពំ។ អន្តរុត្តរានំ និក្ខេបេ អយមេវ នយោ។ កល្លោតិ អគិលានោ។ មកសានំ ពីជនី មកសពីជនី, ចមរីនំ វាឡេហិ កតា មកសពីជនីតិ សមាសោ។
367. Santaruttaro vā kallo saupāhano vā gāmaṃ na paviseyya, cāmarīmakasabījaniṃ na dhāreyyāti yojanīyaṃ. Antarañca uttarañca, saha antaruttarena santaruttaro. Aggaḷagutte vihāre saṅghāṭiṃ nikkhipitvā gantuṃ vaṭṭati. Āraññakena pana bhaṇḍukkhalikāya pakkhipitvā pāsāṇarukkhasusirādīsu paṭicchannesu ṭhapetvā gantabbaṃ. Antaruttarānaṃ nikkhepe ayameva nayo. Kalloti agilāno. Makasānaṃ bījanī makasabījanī, camarīnaṃ vāḷehi katā makasabījanīti samāso.
៣៦៨. អារាមតោ ពហីតិ សម្ពន្ធនីយំ។ អារាមតោតិ អារាមូបចារតោ។ ន ធារេយ្យាតិ អគិលានោ ន ធារេយ្យ។ យស្ស បន កាយទាហោ វា បិត្តកោបោ វា ហោតិ, ចក្ខុ វា ទុព្ពលំ, អញ្ញោ វា កោចិ អាពាធោ វិនា ឆត្តេន ឧប្បជ្ជតិ, តស្ស គាមេ វា អរញ្ញេ វា ឆត្តំ វដ្ដតិ។ គុត្តិយា លព្ភតីតិ វស្សេ ចីវរគុត្តត្ថំ, វាឡមិគចោរភយេសុ អត្តគុត្តត្ថម្បិ លព្ភតីតិ អត្ថោ។ ឯកបណ្ណឆត្តំ បន សព្ពត្ថេវ វដ្ដតិ។
368. Ārāmato bahīti sambandhanīyaṃ. Ārāmatoti ārāmūpacārato. Na dhāreyyāti agilāno na dhāreyya. Yassa pana kāyadāho vā pittakopo vā hoti, cakkhu vā dubbalaṃ, añño vā koci ābādho vinā chattena uppajjati, tassa gāme vā araññe vā chattaṃ vaṭṭati. Guttiyā labbhatīti vasse cīvaraguttatthaṃ, vāḷamigacorabhayesu attaguttatthampi labbhatīti attho. Ekapaṇṇachattaṃ pana sabbattheva vaṭṭati.
៣៦៩. ឧភតោកាជំ ន គាហេយ្យាតិ សម្ពន្ធោ។ ឧភតោ ទណ្ឌស្ស ឧភយកោដិយំ ភារពន្ធកាជំ ឧភតោកាជំ, អលោបតប្បុរិសោ។ ឯកន្តរិកកាជកន្តិ អន្តរមេវ អន្តរិកំ, ឯកញ្ច អន្តរិកញ្ចាតិ ទ្វន្ទោ, ឯកន្តរិកេ ភារពន្ធកាជន្តិ តប្បុរិសោ ឯកតោកាជកំ, អន្តរិកកាជកន្តិ វុត្តំ ហោតិ។ ហត្ថេ ឱលម្ពោ អស្ស ភារស្សាតិ សមាសោ។
369. Ubhatokājaṃ na gāheyyāti sambandho. Ubhato daṇḍassa ubhayakoṭiyaṃ bhārabandhakājaṃ ubhatokājaṃ, alopatappuriso. Ekantarikakājakanti antarameva antarikaṃ, ekañca antarikañcāti dvando, ekantarike bhārabandhakājanti tappuriso ekatokājakaṃ, antarikakājakanti vuttaṃ hoti. Hatthe olambo assa bhārassāti samāso.
៣៧០. អនោកាសកតន្តិ ‘‘ករោតុ មេ អាយស្មា ឱកាសំ, អហំ តំ វត្តុកាមោ’’តិ ឯវំ ចោទកេន ឱកាសេ ការាបិតេ នត្ថិ ឱកាសោ កតោ អនេន ចុទិតកេនាតិ ពហុព្ពីហិ។ ចោទេយ្យាតិ ចាវនអក្កោសកម្មវុដ្ឋានាធិប្បាយេន ចោទេយ្យ។ ឧបោសថប្បវារណដ្ឋបនអនុវិជ្ជធម្មកថាធិប្បាយេសុ ឱកាសកម្មំ នត្ថិ។ សុទ្ធស្សាតិ អនាបត្តិកតាយ សុទ្ធស្ស។ អវត្ថុស្មិន្តិ អការណេ។ តថាតិ ទុក្កដំ អតិទិសតិ។ ករោន្តេនាបិ ‘‘ភូតមេវ នុ ខោ អាបត្តិំ វទតិ, អភូត’’ន្តិ ឯវំ ឧបបរិក្ខិត្វា កាតព្ពា។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលំ តុលយិត្វា ឱកាសំ កាតុ’’ន្តិ (មហាវ. ១៥៣) ហិ វុត្តំ។
370.Anokāsakatanti ‘‘karotu me āyasmā okāsaṃ, ahaṃ taṃ vattukāmo’’ti evaṃ codakena okāse kārāpite natthi okāso kato anena cuditakenāti bahubbīhi. Codeyyāti cāvanaakkosakammavuṭṭhānādhippāyena codeyya. Uposathappavāraṇaṭṭhapanaanuvijjadhammakathādhippāyesu okāsakammaṃ natthi. Suddhassāti anāpattikatāya suddhassa. Avatthusminti akāraṇe. Tathāti dukkaṭaṃ atidisati. Karontenāpi ‘‘bhūtameva nu kho āpattiṃ vadati, abhūta’’nti evaṃ upaparikkhitvā kātabbā. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, puggalaṃ tulayitvā okāsaṃ kātu’’nti (mahāva. 153) hi vuttaṃ.
៣៧១. សត្តានំ បកតង្គុលេន អដ្ឋង្គុលាធិកំ មញ្ចប្បដិបាទំ វា ឧច្ចបាទកំ មញ្ចំ វា ន ធារយេតិ យោជនា។ បកតិយា អង្គុលំ បកតង្គុលំ។ តញ្ច វឌ្ឍកិអង្គុលំ វេទិតព្ពំ។ អដ្ឋ ច តានិ អង្គុលានិ ច, តេហិ តមធិកំ យស្សាតិ សមាសោ។ មញ្ចានំ បដិបាទោ, យត្ថ មញ្ចបាទេ និក្ខិបន្តិ។ អដ្ឋង្គុលតោ ឧច្ចា បាទា យស្សាតិ ពហុព្ពីហិ។
371. Sattānaṃ pakataṅgulena aṭṭhaṅgulādhikaṃ mañcappaṭipādaṃ vā uccapādakaṃ mañcaṃ vā na dhārayeti yojanā. Pakatiyā aṅgulaṃ pakataṅgulaṃ. Tañca vaḍḍhakiaṅgulaṃ veditabbaṃ. Aṭṭha ca tāni aṅgulāni ca, tehi tamadhikaṃ yassāti samāso. Mañcānaṃ paṭipādo, yattha mañcapāde nikkhipanti. Aṭṭhaṅgulato uccā pādā yassāti bahubbīhi.
៣៧២. មូគព្ពតាទិន្តិ មូគានមិវ តុណ្ហីភាវសង្ខាតំ វតំ អាទិ យស្ស គោវតាទិនោ តិត្ថិយវតស្សាតិ សមាសោ។ ខុរមេវ ភណ្ឌំ ខុរភណ្ឌំ។ បុព្ពេ ន្ហាបិតោ ន្ហាបិតបុព្ពកោ, វិសេសនស្ស បរនិបាតោ។
372.Mūgabbatādinti mūgānamiva tuṇhībhāvasaṅkhātaṃ vataṃ ādi yassa govatādino titthiyavatassāti samāso. Khurameva bhaṇḍaṃ khurabhaṇḍaṃ. Pubbe nhāpito nhāpitapubbako, visesanassa paranipāto.
៣៧៣. ហត្ថកម្មន្តិ ហត្ថេន កាតព្ពំ វឌ្ឍកិអាទីនំ កម្មំ។ អនុស្សរណំ ‘‘កប្បិយត្តំ មេ យេន យាចិតំ, អម្ហេហិ ឥមស្ស ទាតព្ព’’ន្តិ ឯវំ ចិត្តប្បវត្តិអនុសារោ, តស្សា យាចនាយ អនុសារោ តទនុសារោ, តតោ លទ្ធំ យំ កិញ្ចិ គហេតុន្តិ យោជនា។ កម្មតោ និគ្គតោ និក្កម្មោ, វិឃាសាទាទិ។ តំ អយាចិត្វាបិ ការេតុន្តិ សម្ពន្ធោ។ អាហរាបេតុន្តិ អរញ្ញតោ អានេតុំ។ អបរសន្តកន្តិ ទារុតិណបលាលាទិកំ អបរបរិគ្គហិតំ។
373.Hatthakammanti hatthena kātabbaṃ vaḍḍhakiādīnaṃ kammaṃ. Anussaraṇaṃ ‘‘kappiyattaṃ me yena yācitaṃ, amhehi imassa dātabba’’nti evaṃ cittappavattianusāro, tassā yācanāya anusāro tadanusāro, tato laddhaṃ yaṃ kiñci gahetunti yojanā. Kammato niggato nikkammo, vighāsādādi. Taṃ ayācitvāpi kāretunti sambandho. Āharāpetunti araññato ānetuṃ. Aparasantakanti dārutiṇapalālādikaṃ aparapariggahitaṃ.
៣៧៤. គិហីនំ យត្តកំ ទេតិ, គោបកេ ទេន្តេ គហេតុំ លព្ភំ, សង្ឃចេតិយសន្តកេ យថាបរិច្ឆេទំ គហេតុំ លព្ភន្តិ យោជនា។ ទេតីតិ គោបកោ ភិក្ខូនំ ទេតិ។ គហេតុន្តិ តត្តកំ គហេតុំ។ សង្ឃចេតិយសន្តកេតិ វេតនគោបកេហិ ទីយមានេ សង្ឃស្ស ចេតិយស្ស ច សន្តកេ។ យថាបរិច្ឆេទន្តិ យំ តេសំ សង្ឃេន អនុញ្ញាតំ ហោតិ ‘‘ទិវសេ ទិវសេ ឯត្តកំ នាម ខាទថា’’តិ, តំ បរិច្ឆេទំ អនតិក្កម្ម។ សង្ឃិកេ ច ចេតិយសន្តកេ ច កេណិយា គហេត្វា អារក្ខន្តស្សេវ ហិ ទានេ បរិច្ឆេទោ នត្ថិ។
374. Gihīnaṃ yattakaṃ deti, gopake dente gahetuṃ labbhaṃ, saṅghacetiyasantake yathāparicchedaṃ gahetuṃ labbhanti yojanā. Detīti gopako bhikkhūnaṃ deti. Gahetunti tattakaṃ gahetuṃ. Saṅghacetiyasantaketi vetanagopakehi dīyamāne saṅghassa cetiyassa ca santake. Yathāparicchedanti yaṃ tesaṃ saṅghena anuññātaṃ hoti ‘‘divase divase ettakaṃ nāma khādathā’’ti, taṃ paricchedaṃ anatikkamma. Saṅghike ca cetiyasantake ca keṇiyā gahetvā ārakkhantasseva hi dāne paricchedo natthi.
៣៧៥. ‘‘កាយវាចាហិ ទ្វីហិ អាបត្តិំ អាបជ្ជេយ្យា’’តិ យេភុយ្យវសេន វុត្តំ, មេថុនធម្មេ បរូបក្កមេ សតិ សាទិយន្តស្ស អកិរិយសមុដ្ឋានភាវសម្ភវតោ។ ឆហិ វាតិ អាបត្តុប្បត្តិការណសង្ខាតេហិ ឆហិ សមុដ្ឋានេហិ វា អាបត្តិំ អាបជ្ជេយ្យាតិ សម្ពន្ធោ។ សព្ពាបត្តីនញ្ហិ កាយោ វាចា កាយវាចា កាយចិត្តំ វាចាចិត្តំ កាយវាចាចិត្តន្តិ ឆ សមុដ្ឋានានិ។ តត្ថ បុរិមានិ តីណិ អចិត្តកានិ, បច្ឆិមានិ សចិត្តកានិ។
375.‘‘Kāyavācāhi dvīhi āpattiṃ āpajjeyyā’’ti yebhuyyavasena vuttaṃ, methunadhamme parūpakkame sati sādiyantassa akiriyasamuṭṭhānabhāvasambhavato. Chahi vāti āpattuppattikāraṇasaṅkhātehi chahi samuṭṭhānehi vā āpattiṃ āpajjeyyāti sambandho. Sabbāpattīnañhi kāyo vācā kāyavācā kāyacittaṃ vācācittaṃ kāyavācācittanti cha samuṭṭhānāni. Tattha purimāni tīṇi acittakāni, pacchimāni sacittakāni.
តិធា ឯកសមុដ្ឋានា, បញ្ចធា ទ្វិសមុដ្ឋិតា;
Tidhā ekasamuṭṭhānā, pañcadhā dvisamuṭṭhitā;
ទ្វិធា តិចតុរោ ឋានា, ឯកធា ឆសមុដ្ឋិតា។
Dvidhā ticaturo ṭhānā, ekadhā chasamuṭṭhitā.
តត្ថ ចតុត្ថេន បញ្ចមេន ឆដ្ឋេន ច សមុដ្ឋានតោ ឯកសមុដ្ឋានា តិធា។ បឋមចតុត្ថេហិ ច ទុតិយបញ្ចមេហិ ច តតិយឆដ្ឋេហិ ច ចតុត្ថឆដ្ឋេហិ ច បញ្ចមឆដ្ឋេហិ ច សមុដ្ឋានតោ ទ្វិសមុដ្ឋិតា បញ្ចធា ។ បឋមេហិ ច តីហិ បច្ឆិមេហិ ច តីហិ សមុដ្ឋានតោ តិសមុដ្ឋានា ទ្វិធា។ បឋមតតិយចតុត្ថឆដ្ឋេហិ ច ទុតិយតតិយបញ្ចមឆដ្ឋេហិ ច សមុដ្ឋានតោ ចតុសមុដ្ឋានា ទ្វិធា។ ឆហិបិ សមុដ្ឋិតោ ឆសមុដ្ឋានា ឯកធា។ អលជ្ជិ…បេ.… សញ្ញិតាយ ចាតិ ឥមេហិ ឆហិ វា អាបត្តិំ អាបជ្ជេយ្យាតិ សម្ពន្ធោ។ យោ សញ្ចិច្ច អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, អាបត្តិំ បរិគូហតិ, អគតិគមនញ្ច គច្ឆតិ, ឯទិសោ វុច្ចតិ អលជ្ជី បុគ្គលោ។ អលជ្ជី ច អញ្ញាណោ ច កុក្កុច្ចបកតោ ច កុក្កុច្ចេន អភិភូតោតិ ទ្វន្ទោ។ ភាវេ ត្តប្បច្ចយោ។
Tattha catutthena pañcamena chaṭṭhena ca samuṭṭhānato ekasamuṭṭhānā tidhā. Paṭhamacatutthehi ca dutiyapañcamehi ca tatiyachaṭṭhehi ca catutthachaṭṭhehi ca pañcamachaṭṭhehi ca samuṭṭhānato dvisamuṭṭhitā pañcadhā. Paṭhamehi ca tīhi pacchimehi ca tīhi samuṭṭhānato tisamuṭṭhānā dvidhā. Paṭhamatatiyacatutthachaṭṭhehi ca dutiyatatiyapañcamachaṭṭhehi ca samuṭṭhānato catusamuṭṭhānā dvidhā. Chahipi samuṭṭhito chasamuṭṭhānā ekadhā. Alajji…pe… saññitāya cāti imehi chahi vā āpattiṃ āpajjeyyāti sambandho. Yo sañcicca āpattiṃ āpajjati, āpattiṃ parigūhati, agatigamanañca gacchati, ediso vuccati alajjī puggalo. Alajjī ca aññāṇo ca kukkuccapakato ca kukkuccena abhibhūtoti dvando. Bhāve ttappaccayo.
តត្ថ យោ អកប្បិយភាវំ ជានន្តោយេវ មទ្ទិត្វា វីតិក្កមំ ករោតិ, អយំ អលជ្ជិតា អាបជ្ជតិ។ មន្ទោ មោមូហោ កត្តព្ពាកត្តព្ពំ អជានន្តោ អកត្តព្ពំ ករោតិ, កត្តព្ពំ វិរាធេតិ, អយំ អញ្ញាណត្តា អាបជ្ជតិ។ កប្បិយាកប្បិយំ និស្សាយ កុក្កុច្ចេ ឧប្បន្នេ វិនយធរំ អបុច្ឆិត្វា មទ្ទិត្វា វីតិក្កមតិ, អយំ កុក្កុច្ចបកតត្តា អាបជ្ជតិ។ សតិយា ប្លវោ សម្មោហោ សតិប្លវោ, សហសេយ្យតិចីវរវិប្បវាសាទីនិ សតិប្លវា អាបជ្ជតិ។ កប្បញ្ច អកប្បិយញ្ច កប្បាកប្បិយំ, កប្បាកប្បិយេ សញ្ញា, សា អស្ស អត្ថីតិ កប្បា…បេ.… សញ្ញី, តស្ស ភាវោតិ តា-បច្ចយោ។ យ-លោបេន បន ‘‘សញ្ញិតា’’តិ វុត្តំ, ករណត្ថេ វា បច្ចត្តវចនំ។ តេ ច ‘‘អកប្បិយេ’’តិអាទីនំ យថាក្កមេន យុជ្ជន្តិ។ តត្ថ យោ អច្ឆមំសំ ‘‘សូករមំស’’ន្តិ ខាទតិ, វិកាលេ កាលសញ្ញិតាយ ភុញ្ជតិ, អយំ អកប្បិយេ កប្បិយសញ្ញិតាយ អាបជ្ជតិ។ យោ បន សូករមំសំ ‘‘អច្ឆមំស’’ន្តិ ខាទតិ, កាលេ វិកាលសញ្ញាយ ភុញ្ជតិ, អយំ កប្បិយេ អកប្បិយសញ្ញិតាយ អាបជ្ជតិ។
Tattha yo akappiyabhāvaṃ jānantoyeva madditvā vītikkamaṃ karoti, ayaṃ alajjitā āpajjati. Mando momūho kattabbākattabbaṃ ajānanto akattabbaṃ karoti, kattabbaṃ virādheti, ayaṃ aññāṇattā āpajjati. Kappiyākappiyaṃ nissāya kukkucce uppanne vinayadharaṃ apucchitvā madditvā vītikkamati, ayaṃ kukkuccapakatattā āpajjati. Satiyā plavo sammoho satiplavo, sahaseyyaticīvaravippavāsādīni satiplavā āpajjati. Kappañca akappiyañca kappākappiyaṃ, kappākappiye saññā, sā assa atthīti kappā…pe… saññī, tassa bhāvoti tā-paccayo. Ya-lopena pana ‘‘saññitā’’ti vuttaṃ, karaṇatthe vā paccattavacanaṃ. Te ca ‘‘akappiye’’tiādīnaṃ yathākkamena yujjanti. Tattha yo acchamaṃsaṃ ‘‘sūkaramaṃsa’’nti khādati, vikāle kālasaññitāya bhuñjati, ayaṃ akappiye kappiyasaññitāya āpajjati. Yo pana sūkaramaṃsaṃ ‘‘acchamaṃsa’’nti khādati, kāle vikālasaññāya bhuñjati, ayaṃ kappiye akappiyasaññitāya āpajjati.
៣៧៦. អលជ្ជិអញ្ញាណតាយ កាយវាចាហិ អាបត្តិំ ឆាទយេតិ យោជនា។ លិង្គេតិ លិង្គបរិវត្តននិមិត្តំ។ លិង្គេ សង្ឃេ ច គណេ ច ឯកស្មិំ ចាតិ អាបត្តិវុដ្ឋិតិ ចតុធា ហោតីតិ សេសោ។
376. Alajjiaññāṇatāya kāyavācāhi āpattiṃ chādayeti yojanā. Liṅgeti liṅgaparivattananimittaṃ. Liṅge saṅghe ca gaṇe ca ekasmiṃ cāti āpattivuṭṭhiti catudhā hotīti seso.
៣៧៧. បច្ចយទ្វយេតិ ចីវរេ បិណ្ឌបាតេ ច។ បរិកថោភាសវិញ្ញត្តីតិ អភិលាបមត្តមេតំ។ សហចរិតស្ស បន និមិត្តកម្មស្សាបិ ឯត្ថេវ សង្គហោ វេទិតព្ពោ។ តត្ថ បរិយាយេន កថនំ បរិកថា។ ឧជុកមេវ អវត្វា យថា អធិប្បាយោ វិភូតោ ហោតិ, ឯវំ ឱភាសនំ ឱភាសោ។ បច្ចយេ ឧទ្ទិស្ស យថា អធិប្បាយោ ញាយតិ, ឯវំ វិញ្ញាបនំ វិញ្ញត្តិ។ និមិត្តករណំ និមិត្តកម្មំ។ តតិយេតិ សេនាសនេ។ សេសេតិ គិលានបច្ចយេ។
377.Paccayadvayeti cīvare piṇḍapāte ca. Parikathobhāsaviññattīti abhilāpamattametaṃ. Sahacaritassa pana nimittakammassāpi ettheva saṅgaho veditabbo. Tattha pariyāyena kathanaṃ parikathā. Ujukameva avatvā yathā adhippāyo vibhūto hoti, evaṃ obhāsanaṃ obhāso. Paccaye uddissa yathā adhippāyo ñāyati, evaṃ viññāpanaṃ viññatti. Nimittakaraṇaṃ nimittakammaṃ. Tatiyeti senāsane. Seseti gilānapaccaye.
៣៧៨. បញ្ចន្នំ សហធម្មិកានំ អច្ចយេ ទានំ ន រូហតីតិ សម្ពន្ធោ។ អច្ចយេ ទានន្តិ ‘‘មមច្ចយេន មយ្ហំ សន្តកំ ឧបជ្ឈាយស្ស ហោតូ’’តិអាទិនា ឯវំ អត្តនោ អបគមេ ទានំ។ តន្តិ អច្ចយេន ទិន្នំ ចីវរាទិកំ សង្ឃស្សេវ ច ហោតិ, ន ភិក្ខុនោតិ អធិប្បាយោ។ គិហីនំ បនាតិ គិហីនំ អច្ចយេ ទានំ បន។ ឥទមេត្ថ ទានគ្គហណលក្ខណំ – ‘‘ឥទំ តុយ្ហំ ទម្មី’’តិអាទិនា សម្មុខា វា ‘‘ឥត្ថន្នាមស្ស ទេមី’’តិអាទិនា បរម្មុខាបិ ទិន្នំយេវ ហោតិ។ ‘‘តុយ្ហំ គណ្ហាហី’’តិ វុត្តេ ‘‘មយ្ហំ គណ្ហាមី’’តិ វទតិ, សុទិន្នំ សុគ្គហិតញ្ច។ ‘‘តវ សន្តកំ ករោហិ, តវ សន្តកំ ហោតុ, តវ សន្តកំ ការាបេហី’’តិ វុត្តេ ‘‘មម សន្តកំ ករោមិ, មម សន្តកំ ហោតុ, មម សន្តកំ ករិស្សាមី’’តិ វទតិ។ ទុទ្ទិន្នំ ទុគ្គហិតញ្ច។ សចេ បន ‘‘តវ សន្តកំ ករោហី’’តិ វុត្តេ ‘‘សាធុ, ភន្តេ, មយ្ហំ គណ្ហាមី’’តិ គណ្ហាតិ, សុគ្គហិតន្តិ។
378. Pañcannaṃ sahadhammikānaṃ accaye dānaṃ na rūhatīti sambandho. Accaye dānanti ‘‘mamaccayena mayhaṃ santakaṃ upajjhāyassa hotū’’tiādinā evaṃ attano apagame dānaṃ. Tanti accayena dinnaṃ cīvarādikaṃ saṅghasseva ca hoti, na bhikkhunoti adhippāyo. Gihīnaṃ panāti gihīnaṃ accaye dānaṃ pana. Idamettha dānaggahaṇalakkhaṇaṃ – ‘‘idaṃ tuyhaṃ dammī’’tiādinā sammukhā vā ‘‘itthannāmassa demī’’tiādinā parammukhāpi dinnaṃyeva hoti. ‘‘Tuyhaṃ gaṇhāhī’’ti vutte ‘‘mayhaṃ gaṇhāmī’’ti vadati, sudinnaṃ suggahitañca. ‘‘Tava santakaṃ karohi, tava santakaṃ hotu, tava santakaṃ kārāpehī’’ti vutte ‘‘mama santakaṃ karomi, mama santakaṃ hotu, mama santakaṃ karissāmī’’ti vadati. Duddinnaṃ duggahitañca. Sace pana ‘‘tava santakaṃ karohī’’ti vutte ‘‘sādhu, bhante, mayhaṃ gaṇhāmī’’ti gaṇhāti, suggahitanti.
៣៧៩. ភិក្ខុ វា សាមណេរោ វា ឧបស្សយេ ភិក្ខុនីនំ វិហារេ កាលំ កយិរាថ យទិ កាលង្ករេយ្យ, តត្ថ តស្មិំ ឧភិន្នំ សន្តកេ ភិក្ខុសង្ឃោ ឯវ ទាយជ្ជោ សាមី ហោតីតិ សេសោ។ សេសេបីតិ អវសេសេ ភិក្ខុនិសិក្ខមានសាមណេរិសន្តកេបិ។ អយំ នយោតិ យទិ តេ ភិក្ខូនំ វិហារេ កាលំ ករេយ្យុំ, តេសំ សន្តកេ ភិក្ខុនិសង្ឃោ ឯវ ទាយជ្ជោតិ អយមេវ នយោតិ អត្ថោ។
379. Bhikkhu vā sāmaṇero vā upassaye bhikkhunīnaṃ vihāre kālaṃ kayirātha yadi kālaṅkareyya, tattha tasmiṃ ubhinnaṃ santake bhikkhusaṅgho eva dāyajjo sāmī hotīti seso. Sesepīti avasese bhikkhunisikkhamānasāmaṇerisantakepi. Ayaṃ nayoti yadi te bhikkhūnaṃ vihāre kālaṃ kareyyuṃ, tesaṃ santake bhikkhunisaṅgho eva dāyajjoti ayameva nayoti attho.
៣៨០. ‘‘ឥមំ នេត្វា អសុកស្ស ទេហី’’តិ ទិន្នំ យាវ បរស្ស ហត្ថំ ន បាបុណាតិ, តាវ បុរិមស្សេវ, យោ បហិណតិ, តស្សេវាតិ អត្ថោ។ ទម្មីតិ ‘‘ឥត្ថន្នាមស្ស ទេមី’’តិ ទិន្នំ បន បច្ឆិមស្សេវ, យស្ស បហិណតិ, តស្សេវ សន្តកន្តិ អត្ថោ។ ឥមំ វិធិំ ‘‘វុត្តនយេន ឥមេ សាមិនោ ហោន្តី’’តិ ឯតំ បការំ ញត្វា វិស្សាសគ្គាហំ វា គណ្ហេ, មតកចីវរំ វា អធិដ្ឋេតិ យោជនា។ វិស្សាសគាហន្តិ សាមីសុ ជីវន្តេសុ វិស្សាសេន គាហំ គហេត្វា។ មតកចីវរំ អធិដ្ឋេតិ តេសុ មតេសុ អញ្ញេ ចេ ភិក្ខូ ន សន្តិ, ‘‘មយ្ហំ តំ បាបុណាតី’’តិ មតកចីវរំ អធិដ្ឋេយ្យ។ អញ្ញេសំ អទត្វា ទូរេ ឋបិតមតកបរិក្ខារា បន តត្ថ តត្ថ សង្ឃស្សេវ ហោន្តិ។ ភិក្ខុម្ហិ កាលកតេ សង្ឃោ សាមី បត្តចីវរេ, អបិច គិលានុបដ្ឋាកា ពហូបការា, សង្ឃេន តិចីវរញ្ច បត្តញ្ច គិលានុបដ្ឋាកានំ ទាតព្ពំ។ យំ តត្ថ លហុភណ្ឌំ លហុបរិក្ខារំ, តំ សម្មុខីភូតេន សង្ឃេន ភាជេតព្ពំ។ យំ តត្ថ គរុភណ្ឌំ គរុបរិក្ខារំ, តំ អាគតានាគតស្ស ចាតុទ្ទិសស្ស សង្ឃស្ស អវិស្សជ្ជិយំ អវេភង្គិយំ។ គិលានុបដ្ឋាកោ នាម គិហី វា ហោតុ បព្ពជិតោ វា, អន្តមសោ មាតុគាមោបិ, សព្ពេ ភាគំ លភន្តិ។ ពហូ ចេ សព្ពេ សមគ្គា ហុត្វា ឧបដ្ឋហន្តិ, សព្ពេសំ សមភាគោ ទាតព្ពោ។ យោ បនេត្ថ វិសេសេន ឧបដ្ឋហតិ, តស្ស វិសេសោ កាតព្ពោ។
380. ‘‘Imaṃ netvā asukassa dehī’’ti dinnaṃ yāva parassa hatthaṃ na pāpuṇāti, tāva purimasseva, yo pahiṇati, tassevāti attho. Dammīti ‘‘itthannāmassa demī’’ti dinnaṃ pana pacchimasseva, yassa pahiṇati, tasseva santakanti attho. Imaṃ vidhiṃ ‘‘vuttanayena ime sāmino hontī’’ti etaṃ pakāraṃ ñatvā vissāsaggāhaṃ vā gaṇhe, matakacīvaraṃ vā adhiṭṭheti yojanā. Vissāsagāhanti sāmīsu jīvantesu vissāsena gāhaṃ gahetvā. Matakacīvaraṃ adhiṭṭheti tesu matesu aññe ce bhikkhū na santi, ‘‘mayhaṃ taṃ pāpuṇātī’’ti matakacīvaraṃ adhiṭṭheyya. Aññesaṃ adatvā dūre ṭhapitamatakaparikkhārā pana tattha tattha saṅghasseva honti. Bhikkhumhi kālakate saṅgho sāmī pattacīvare, apica gilānupaṭṭhākā bahūpakārā, saṅghena ticīvarañca pattañca gilānupaṭṭhākānaṃ dātabbaṃ. Yaṃ tattha lahubhaṇḍaṃ lahuparikkhāraṃ, taṃ sammukhībhūtena saṅghena bhājetabbaṃ. Yaṃ tattha garubhaṇḍaṃ garuparikkhāraṃ, taṃ āgatānāgatassa cātuddisassa saṅghassa avissajjiyaṃ avebhaṅgiyaṃ. Gilānupaṭṭhāko nāma gihī vā hotu pabbajito vā, antamaso mātugāmopi, sabbe bhāgaṃ labhanti. Bahū ce sabbe samaggā hutvā upaṭṭhahanti, sabbesaṃ samabhāgo dātabbo. Yo panettha visesena upaṭṭhahati, tassa viseso kātabbo.
៣៨១. ‘‘លោហភណ្ឌេ បហរណិំ ឋបេត្វា សព្ពំ កប្បតី’’តិអាទិនា យោជេតព្ពំ។ បហរណិន្តិ អាវុធំ។ បាទុកា ច សង្កមនីយោ បល្លង្កោ ចាតិ ទ្វន្ទោ។ មត្តិកាមយេ កតកំ កុម្ភការិកញ្ច ឋបេត្វា សព្ពំ កប្បតីតិ យោជនីយំ, ធនិយស្សេវ សព្ពមត្តិកាមយកុដិ កុម្ភការិកាតិ។
381. ‘‘Lohabhaṇḍe paharaṇiṃ ṭhapetvā sabbaṃ kappatī’’tiādinā yojetabbaṃ. Paharaṇinti āvudhaṃ. Pādukā ca saṅkamanīyo pallaṅko cāti dvando. Mattikāmaye katakaṃ kumbhakārikañca ṭhapetvā sabbaṃ kappatīti yojanīyaṃ, dhaniyasseva sabbamattikāmayakuṭi kumbhakārikāti.
បកិណ្ណកនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Pakiṇṇakaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
