| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ធម្មសង្គណី-មូលដីកា • Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā |
នោឧបាទាភាជនីយកថាវណ្ណនា
Noupādābhājanīyakathāvaṇṇanā
៦៤៦. ន ឧបាទិយតេវាតិ ន និស្សយតិ ឯវ, កិន្តុ និស្សយតិ ច និស្សីយតិ ចាតិ អត្ថោ។
646. Na upādiyatevāti na nissayati eva, kintu nissayati ca nissīyati cāti attho.
៦៤៧. បុរិមា បនាតិ បញ្ចវិធសង្គហេ បថវីធាតុអាបោធាតុតេជោធាតុវាយោធាតូនំ បុរិមុទ្ទេសវសេន វុត្តំ។ ផោដ្ឋព្ពាយតននិទ្ទេសេ វា វុត្តានំ បថវីធាតុអាទីនំ បុរិមា ឧទ្ទេសេ វុត្តា អាបោធាតូតិ អធិប្បាយោ, វុត្តស្ស វា ផោដ្ឋព្ពាយតនស្ស អតីតតាយ បច្ឆិមតា, អនាគតតាយ ច អាបោធាតុយា បុរិមតា វុត្តាតិ ទដ្ឋព្ពា។ អាយូតិ ជីវិតិន្ទ្រិយំ។ កម្មជតេជំ ឧស្មា។ យំ កិញ្ចិ ធាតុំ…បេ.… ឯកប្បហារេន នុប្បជ្ជតីតិ ឯកស្មិំ ខណេ អនេកាសុ បថវីសុ អាបាថគតាសុ តាសុ តាសុ សហ នុប្បជ្ជតិ, តថា តេជវាយូសុ ចាតិ អត្ថោ។ អនេកេសុ អារម្មណេសុ សន្និបតិតេសុ អាភុជិតវសេន អារម្មណបសាទាធិមត្តតាវសេន ច បឋមំ កត្ថចិ ឧប្បត្តិ ទស្សិតា, អញ្ញត្ថ ច បន ឧប្បត្តិ អត្ថិ ឯវ។ សាយំ អារម្មណតោ អារម្មណន្តរសង្កន្តិ យេន ឧបាយេន ហោតិ, តស្ស វិជាននត្ថំ បុច្ឆតិ ‘‘កថំ បន ចិត្តស្ស អារម្មណតោ សង្កន្តិ ហោតី’’តិ។
647. Purimā panāti pañcavidhasaṅgahe pathavīdhātuāpodhātutejodhātuvāyodhātūnaṃ purimuddesavasena vuttaṃ. Phoṭṭhabbāyatananiddese vā vuttānaṃ pathavīdhātuādīnaṃ purimā uddese vuttā āpodhātūti adhippāyo, vuttassa vā phoṭṭhabbāyatanassa atītatāya pacchimatā, anāgatatāya ca āpodhātuyā purimatā vuttāti daṭṭhabbā. Āyūti jīvitindriyaṃ. Kammajatejaṃ usmā. Yaṃ kiñci dhātuṃ…pe… ekappahārena nuppajjatīti ekasmiṃ khaṇe anekāsu pathavīsu āpāthagatāsu tāsu tāsu saha nuppajjati, tathā tejavāyūsu cāti attho. Anekesu ārammaṇesu sannipatitesu ābhujitavasena ārammaṇapasādādhimattatāvasena ca paṭhamaṃ katthaci uppatti dassitā, aññattha ca pana uppatti atthi eva. Sāyaṃ ārammaṇato ārammaṇantarasaṅkanti yena upāyena hoti, tassa vijānanatthaṃ pucchati ‘‘kathaṃ pana cittassa ārammaṇato saṅkanti hotī’’ti.
៦៥១. អយបិណ្ឌិអាទីសុ បថវីធាតុ តាទិសាយ អាបោធាតុយា អនាពទ្ធា សន្តី វិសរេយ្យ, តស្មា ‘‘តានិ អាបោធាតុ អាពន្ធិត្វា ពទ្ធានិ ករោតី’’តិ វុត្តំ។ យថា ហិ យុត្តប្បមាណំ ឧទកំ បំសុចុណ្ណានិ អាពន្ធិត្វា មត្តិកាបិណ្ឌំ កត្វា ឋបេតិ, ឯវំ អយោបិណ្ឌិអាទីសុបិ តទនុរូបបច្ចយេហិ តត្ថេវ ឧប្បន្នា អាបោធាតុ តថា អាពន្ធិត្វា ឋបេតីតិ ទដ្ឋព្ពា។
651. Ayapiṇḍiādīsu pathavīdhātu tādisāya āpodhātuyā anābaddhā santī visareyya, tasmā ‘‘tāni āpodhātu ābandhitvā baddhāni karotī’’ti vuttaṃ. Yathā hi yuttappamāṇaṃ udakaṃ paṃsucuṇṇāni ābandhitvā mattikāpiṇḍaṃ katvā ṭhapeti, evaṃ ayopiṇḍiādīsupi tadanurūpapaccayehi tattheva uppannā āpodhātu tathā ābandhitvā ṭhapetīti daṭṭhabbā.
អផុសិត្វា បតិដ្ឋា ហោតីតិ អាបោធាតុយា អផោដ្ឋព្ពភាវតោ វុត្តំ, តថា ‘‘អផុសិត្វាវ អាពន្ធតី’’តិ។ ន ហិ យថា ផោដ្ឋព្ពធាតូនំ ផោដ្ឋព្ពភាវេន អញ្ញមញ្ញនិស្សយតា, ឯវំ ផោដ្ឋព្ពាផោដ្ឋព្ពធាតូនំ ហោតីតិ អធិប្បាយោ វេទិតព្ពោ។ អវិនិព្ភោគវុត្តីសុ ហិ ភូតេសុ អញ្ញមញ្ញនិស្សយតា អញ្ញមញ្ញបច្ចយភូតេសុ ន សក្កា និវារេតុំ, នាបិ សហជាតេសុ អវិនិព្ភោគតាយ ឯកីភូតេសុ ផុសនាផុសនានិ វិចារេតុំ យុត្តានីតិ។ ន ឧណ្ហា ហុត្វា ឈាយតីតិ តេជោសភាវតំយេវ បដិក្ខិបតិ, ន សីតត្តំ អនុជានាតិ, តេជោសភាវបដិក្ខេបេនេវ ច សីតត្តញ្ច បដិក្ខិត្តំ ហោតិ។ តេជោ ឯវ ហិ សីតំ ហិមបាតសមយាទីសុ សីតស្ស បរិបាចកតាទស្សនតោ, សីតុណ្ហានញ្ច អញ្ញមញ្ញបដិបក្ខភាវតោ ឧណ្ហេន សហ ន សីតំ ភូតន្តរំ បវត្តតីតិ យុជ្ជតិ។ ឧណ្ហកលាបេ បន សីតស្ស អប្បវត្តិ សីតកលាបេ ច ឧណ្ហស្ស ទ្វិន្នំ អញ្ញមញ្ញបដិបក្ខត្តា តេជោវិសេសភាវេ យុជ្ជតីតិ។ ភាវញ្ញថត្តន្តិ ខរានំ គុឡាទីនំ ទវតា មុទុតា រសាទីនញ្ច ទវានំ ខរតា បច្ចយវិសេសេហិ ឱមត្តាធិមត្តបថវីធាតុអាទិកានំ ឧប្បត្តិ។ លក្ខណញ្ញថត្តំ កក្ខឡាទិលក្ខណវិជហនំ, តំ ឯតេសំ ន ហោតិ, ឱមត្តាធិមត្តតាសង្ខាតំ ភាវញ្ញថត្តំយេវ ហោតីតិ អត្ថោ។
Aphusitvā patiṭṭhā hotīti āpodhātuyā aphoṭṭhabbabhāvato vuttaṃ, tathā ‘‘aphusitvāva ābandhatī’’ti. Na hi yathā phoṭṭhabbadhātūnaṃ phoṭṭhabbabhāvena aññamaññanissayatā, evaṃ phoṭṭhabbāphoṭṭhabbadhātūnaṃ hotīti adhippāyo veditabbo. Avinibbhogavuttīsu hi bhūtesu aññamaññanissayatā aññamaññapaccayabhūtesu na sakkā nivāretuṃ, nāpi sahajātesu avinibbhogatāya ekībhūtesu phusanāphusanāni vicāretuṃ yuttānīti. Na uṇhā hutvā jhāyatīti tejosabhāvataṃyeva paṭikkhipati, na sītattaṃ anujānāti, tejosabhāvapaṭikkhepeneva ca sītattañca paṭikkhittaṃ hoti. Tejo eva hi sītaṃ himapātasamayādīsu sītassa paripācakatādassanato, sītuṇhānañca aññamaññapaṭipakkhabhāvato uṇhena saha na sītaṃ bhūtantaraṃ pavattatīti yujjati. Uṇhakalāpe pana sītassa appavatti sītakalāpe ca uṇhassa dvinnaṃ aññamaññapaṭipakkhattā tejovisesabhāve yujjatīti. Bhāvaññathattanti kharānaṃ guḷādīnaṃ davatā mudutā rasādīnañca davānaṃ kharatā paccayavisesehi omattādhimattapathavīdhātuādikānaṃ uppatti. Lakkhaṇaññathattaṃ kakkhaḷādilakkhaṇavijahanaṃ, taṃ etesaṃ na hoti, omattādhimattatāsaṅkhātaṃ bhāvaññathattaṃyeva hotīti attho.
៦៥២. អនុបាទិន្នាទីនំយេវាតិ ឯកន្តអនុបាទិន្នឯកន្តនចិត្តសមុដ្ឋានាទីនំ និទ្ទេសេសុ គហណេសុ គហិតាតិ អត្ថោ។ យំ វា បនញ្ញម្បីតិ បន វចនេន បុរិមានម្បិ នកម្មស្សកតត្តាភាវាទិកំ ទីបេតិ។ តា ហិ អនុបាទិន្នាទិនកម្មស្សកតត្តាទិវចនានំ សមានត្ថត្តា ឯកេន អវត្តព្ពត្តេ ឥតរេនបិ អវត្តព្ពា សិយុំ, វត្តព្ពត្តេ វា វត្តព្ពា។ តស្មា ឯកន្តាកម្មជាទីស្វេវ គហេតព្ពត្តា តា អនេកន្តេសុ ន គហិតាតិ ទដ្ឋព្ពា។
652. Anupādinnādīnaṃyevāti ekantaanupādinnaekantanacittasamuṭṭhānādīnaṃ niddesesu gahaṇesu gahitāti attho. Yaṃ vā panaññampīti pana vacanena purimānampi nakammassakatattābhāvādikaṃ dīpeti. Tā hi anupādinnādinakammassakatattādivacanānaṃ samānatthattā ekena avattabbatte itarenapi avattabbā siyuṃ, vattabbatte vā vattabbā. Tasmā ekantākammajādīsveva gahetabbattā tā anekantesu na gahitāti daṭṭhabbā.
៦៦៦. ឯកន្ត …បេ.… បញ្ញាយតិ តេសំ វិការត្តា, អនិប្ផន្នត្តា បន តស្ស ឧប្បាទោ ន កេនចិ សក្កា វត្តុន្តិ អធិប្បាយោ។
666. Ekanta…pe… paññāyati tesaṃ vikārattā, anipphannattā pana tassa uppādo na kenaci sakkā vattunti adhippāyo.
ទុកនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Dukaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / អភិធម្មបិដក • Abhidhammapiṭaka / ធម្មសង្គណីបាឡិ • Dhammasaṅgaṇīpāḷi / រូបវិភត្តិ • Rūpavibhatti
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / អភិធម្មបិដក (អដ្ឋកថា) • Abhidhammapiṭaka (aṭṭhakathā) / ធម្មសង្គណិ-អដ្ឋកថា • Dhammasaṅgaṇi-aṭṭhakathā / ឧបាទាភាជនីយកថា • Upādābhājanīyakathā
ដីកា • Tīkā / អភិធម្មបិដក (ដីកា) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / ធម្មសង្គណី-អនុដីកា • Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā / នោឧបាទាភាជនីយកថាវណ្ណនា • Noupādābhājanīyakathāvaṇṇanā
