| Library / Tipiṭaka / තිපිටක • Tipiṭaka / ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා • Khuddasikkhā-mūlasikkhā |
32. නිස්සයනිද්දෙසවණ්ණනා
32. Nissayaniddesavaṇṇanā
230. බ්යත්තස්සාති එත්ථ කිත්තාවතා බ්යත්තො හොතීති චෙ? නිස්සයමුච්චනකෙන පන සබ්බන්තිමෙන ධම්මපරිච්ඡෙදෙන අත්ථතො ච බ්යඤ්ජනතො ච ද්වෙ මාතිකා පගුණා වාචුග්ගතා කාතබ්බා, පක්ඛදිවසෙසු ධම්මස්සාවනත්ථාය සුත්තන්තතො චත්තාරො භාණවාරා, සම්පත්තානං පරිසානං පරිකථනත්ථාය අන්ධකවින්දමහාරාහුලොවාදධම්මක්ඛන්ධසදිසො එකො කථාමග්ගො, සඞ්ඝභත්තමඞ්ගලාමඞ්ගලෙසු අනුමොදනත්ථාය තිස්සො අනුමොදනා, උපොසථප්පවාරණාදිවිජානනත්ථං කම්මාකම්මවිනිච්ඡයො , සමණධම්මකරණත්ථං සමාධිවසෙන වා විපස්සනාවසෙන වා අරහත්තපරියොසානං එකං කම්මට්ඨානං එත්තකං උග්ගහෙතබ්බං. එත්තාවතා බ්යත්තො නාම හොති චාතුදිසො, ඉතරථා අබ්යත්තො.
230.Byattassāti ettha kittāvatā byatto hotīti ce? Nissayamuccanakena pana sabbantimena dhammaparicchedena atthato ca byañjanato ca dve mātikā paguṇā vācuggatā kātabbā, pakkhadivasesu dhammassāvanatthāya suttantato cattāro bhāṇavārā, sampattānaṃ parisānaṃ parikathanatthāya andhakavindamahārāhulovādadhammakkhandhasadiso eko kathāmaggo, saṅghabhattamaṅgalāmaṅgalesu anumodanatthāya tisso anumodanā, uposathappavāraṇādivijānanatthaṃ kammākammavinicchayo , samaṇadhammakaraṇatthaṃ samādhivasena vā vipassanāvasena vā arahattapariyosānaṃ ekaṃ kammaṭṭhānaṃ ettakaṃ uggahetabbaṃ. Ettāvatā byatto nāma hoti cātudiso, itarathā abyatto.
231. ඉදානි නිස්සයග්ගහණාකාරං දස්සෙතුං ‘‘එකංස’’න්තිආදි වුත්තං. එත්ථ (මහාව. 103) ආයස්මතොති ආයස්මන්තං.
231. Idāni nissayaggahaṇākāraṃ dassetuṃ ‘‘ekaṃsa’’ntiādi vuttaṃ. Ettha (mahāva. 103) āyasmatoti āyasmantaṃ.
232. ඉදානි පටිප්පස්සද්ධිවිධානං දස්සෙතුං ‘‘පක්කන්තෙ’’තිආදි වුත්තං, ‘‘පඤ්චිමා, භික්ඛවෙ, නිස්සයප්පටිප්පස්සද්ධියො උපජ්ඣායම්හා. උපජ්ඣායො පක්කන්තො වා හොති විබ්භන්තො වා කාලකතො වා පක්ඛසඞ්කන්තො වා ආණත්තියෙව පඤ්චමී’’ති (මහාව. 83), ‘‘ඡයිමා, භික්ඛවෙ, නිස්සයප්පටිප්පස්සද්ධියො ආචරියම්හා. ආචරියො පක්කන්තො වා හොති විබ්භන්තො වා කාලකතො වා පක්ඛසඞ්කන්තො වා ආණත්තියෙව පඤ්චමී, උපජ්ඣායෙන වා සමොධානගතො හොතී’’ති ඉදං පන උභයං ඉධ දස්සිතං. සචෙ ආචරියුපජ්ඣායා සාමන්තවිහාරෙසුපි අපරික්ඛිත්තෙසු ලෙඩ්ඩුපාතද්වයබ්භන්තරෙ වසන්ති, නිස්සයො න පටිප්පස්සම්භති. පරික්ඛිත්තෙසුපි න පටිප්පස්සම්භතීති එකෙ. ආචරියා පන න ඉච්ඡන්ති. කස්මාති චෙ? නිස්සයග්ගහණප්පටිප්පස්සද්ධීනං උපචාරසීමාය පරිච්ඡින්නත්තා. ලෙඩ්ඩුපාතෙන උපචාරසීමාපරිච්ඡෙදො පන අපරික්ඛිත්තෙසු එව ලබ්භති, න පරික්ඛිත්තෙසු. තස්මා ආචරියානං විනිච්ඡයෙව ඨාතබ්බං.
232. Idāni paṭippassaddhividhānaṃ dassetuṃ ‘‘pakkante’’tiādi vuttaṃ, ‘‘pañcimā, bhikkhave, nissayappaṭippassaddhiyo upajjhāyamhā. Upajjhāyo pakkanto vā hoti vibbhanto vā kālakato vā pakkhasaṅkanto vā āṇattiyeva pañcamī’’ti (mahāva. 83), ‘‘chayimā, bhikkhave, nissayappaṭippassaddhiyo ācariyamhā. Ācariyo pakkanto vā hoti vibbhanto vā kālakato vā pakkhasaṅkanto vā āṇattiyeva pañcamī, upajjhāyena vā samodhānagato hotī’’ti idaṃ pana ubhayaṃ idha dassitaṃ. Sace ācariyupajjhāyā sāmantavihāresupi aparikkhittesu leḍḍupātadvayabbhantare vasanti, nissayo na paṭippassambhati. Parikkhittesupi na paṭippassambhatīti eke. Ācariyā pana na icchanti. Kasmāti ce? Nissayaggahaṇappaṭippassaddhīnaṃ upacārasīmāya paricchinnattā. Leḍḍupātena upacārasīmāparicchedo pana aparikkhittesu eva labbhati, na parikkhittesu. Tasmā ācariyānaṃ vinicchayeva ṭhātabbaṃ.
පක්කන්තෙති එත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 83) සචෙ ආචරියො අන්තෙවාසිකං අනාමන්තෙත්වාව උපචාරසීමං අතික්කමති, නිස්සයො පටිප්පස්සම්භති. සචෙ උපචාරසීමං අනතික්කමිත්වාව නිවත්තති, න පටිප්පස්සම්භති. ආචරියං අනාමන්තෙත්වා අන්තෙවාසිකස්ස ගමනෙපි එසෙව නයො. සචෙ ආචරියො කත්ථචි ගන්තුකාමො අන්තෙවාසිකං ආපුච්ඡති, අන්තෙවාසිකොපි ‘‘සාධු සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡති, තඞ්ඛණෙ එව පටිප්පස්සම්භති. එවං ආචරියං ආපුච්ඡිත්වා අන්තෙවාසිකස්ස ගමනෙපි. ද්වීසුපි අන්තොවිහාරෙයෙව ඨිතෙසු ආචරියො වා අන්තෙවාසිකං, අන්තෙවාසිකො වා ආචරියං අනාපුච්ඡිත්වාව සචෙ ද්වෙ ලෙඩ්ඩුපාතෙ අතික්කමති, පටිප්පස්සම්භති. පක්ඛසඞ්කන්තෙ වා විබ්භන්තෙ වා කාලකතෙ වා තඞ්ඛණෙයෙව පටිප්පස්සම්භති . ආණත්ති නාම නිස්සයප්පණාමනා. දස්සනසවනවසෙන දුවිධං සමොධානං.
Pakkanteti ettha (mahāva. aṭṭha. 83) sace ācariyo antevāsikaṃ anāmantetvāva upacārasīmaṃ atikkamati, nissayo paṭippassambhati. Sace upacārasīmaṃ anatikkamitvāva nivattati, na paṭippassambhati. Ācariyaṃ anāmantetvā antevāsikassa gamanepi eseva nayo. Sace ācariyo katthaci gantukāmo antevāsikaṃ āpucchati, antevāsikopi ‘‘sādhu sādhū’’ti sampaṭicchati, taṅkhaṇe eva paṭippassambhati. Evaṃ ācariyaṃ āpucchitvā antevāsikassa gamanepi. Dvīsupi antovihāreyeva ṭhitesu ācariyo vā antevāsikaṃ, antevāsiko vā ācariyaṃ anāpucchitvāva sace dve leḍḍupāte atikkamati, paṭippassambhati. Pakkhasaṅkante vā vibbhante vā kālakate vā taṅkhaṇeyeva paṭippassambhati . Āṇatti nāma nissayappaṇāmanā. Dassanasavanavasena duvidhaṃ samodhānaṃ.
233. අලජ්ජින්ති එත්ථ –
233.Alajjinti ettha –
‘‘සඤ්චිච්ච ආපත්තිං ආපජ්ජති;
‘‘Sañcicca āpattiṃ āpajjati;
ආපත්තිං පරිගූහති;
Āpattiṃ parigūhati;
අගතිගමනඤ්ච ගච්ඡති;
Agatigamanañca gacchati;
එදිසො වුච්චති අලජ්ජිපුග්ගලො’’ති. (පරි. 359) –
Ediso vuccati alajjipuggalo’’ti. (pari. 359) –
එවං වුත්තං. ‘‘න භික්ඛවෙ අලජ්ජිනං නිස්සාය වත්ථබ්බං. යො වසෙය්ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 120) හි වුත්තං.
Evaṃ vuttaṃ. ‘‘Na bhikkhave alajjinaṃ nissāya vatthabbaṃ. Yo vaseyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 120) hi vuttaṃ.
234. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නෙන භික්ඛුනා නිස්සයං අලභමානෙන අනිස්සිතෙන වත්ථු’’න්ති (මහාව. 121) වුත්තත්තා ‘‘අද්ධිකස්සා’’ති වුත්තං. ගිලානුපට්ඨාකස්ස ච යාචිතස්සාති සම්බන්ධො. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානුපට්ඨාකෙන භික්ඛුනා නිස්සයං අලභමානෙන යාචියමානෙන අනිස්සිතෙන වත්ථු’’න්ති (මහාව. 121) හි වුත්තං. සල්ලක්ඛෙන්තෙන ඵාසුකන්ති ඵාසුවිහාරං සල්ලක්ඛෙන්තෙන. ඉදං පන පරිහාරං (මහාව. අට්ඨ. 121) සොතාපන්නාදිඅරියසාවකො වා ථාමගතසමථවිපස්සනාලාභී වා බාලපුථුජ්ජනො වා න ලභති. යස්ස ඛො පන සමථවිපස්සනා තරුණා හොති, න ථාමගතා, අයං ලභති. අසන්තෙ නිස්සයදායකෙ ‘‘යදා පටිරූපො නිස්සයදායකො ආගච්ඡිස්සති, තදා තස්ස නිස්සාය වසිස්සාමී’’ති ආභොගං කත්වා යාව ආසාළ්හීපුණ්ණමා, තාව වසිතුං ලභති. සචෙ පන ආසාළ්හීමාසෙ නිස්සයදායකං න ලභති, යත්ථ අත්ථි, තත්ථ ගන්තබ්බං. අන්තොවස්සෙ පන අනිස්සිතෙන වත්ථුං න වට්ටති. සභාගෙ දායකෙ අසන්තෙ වසිතුං ලබ්භතීති සබ්බපදෙසු යොජනා කාතබ්බා. නිස්සයවිනිච්ඡයො.
234. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, addhānamaggappaṭipannena bhikkhunā nissayaṃ alabhamānena anissitena vatthu’’nti (mahāva. 121) vuttattā ‘‘addhikassā’’ti vuttaṃ. Gilānupaṭṭhākassa ca yācitassāti sambandho. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, gilānupaṭṭhākena bhikkhunā nissayaṃ alabhamānena yāciyamānena anissitena vatthu’’nti (mahāva. 121) hi vuttaṃ. Sallakkhentena phāsukanti phāsuvihāraṃ sallakkhentena. Idaṃ pana parihāraṃ (mahāva. aṭṭha. 121) sotāpannādiariyasāvako vā thāmagatasamathavipassanālābhī vā bālaputhujjano vā na labhati. Yassa kho pana samathavipassanā taruṇā hoti, na thāmagatā, ayaṃ labhati. Asante nissayadāyake ‘‘yadā paṭirūpo nissayadāyako āgacchissati, tadā tassa nissāya vasissāmī’’ti ābhogaṃ katvā yāva āsāḷhīpuṇṇamā, tāva vasituṃ labhati. Sace pana āsāḷhīmāse nissayadāyakaṃ na labhati, yattha atthi, tattha gantabbaṃ. Antovasse pana anissitena vatthuṃ na vaṭṭati. Sabhāge dāyake asante vasituṃ labbhatīti sabbapadesu yojanā kātabbā. Nissayavinicchayo.
නිස්සයනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Nissayaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
