Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / เถรคาถา-อฎฺฐกถา • Theragāthā-aṭṭhakathā

๓. ตติยวโคฺค

3. Tatiyavaggo

๑. นิโคฺรธเตฺถรคาถาวณฺณนา

1. Nigrodhattheragāthāvaṇṇanā

นาหํ ภยสฺส ภายามีติ อายสฺมโต นิโคฺรธเตฺถรสฺส คาถาฯ กา อุปฺปตฺติ? อยํ กิร อิโต อฎฺฐารเส กปฺปสเต พฺราหฺมณมหาสาลกุเล นิพฺพตฺติตฺวา วยปฺปโตฺต กาเมสุ อาทีนวํ เนกฺขเมฺม จ อานิสํสํ ทิสฺวา ฆรพนฺธนํ ปหาย อรญฺญายตนํ ปวิสิตฺวา อญฺญตรสฺมิํ สาลวเน ปณฺณสาลํ กตฺวา ตาปสปพฺพชํ ปพฺพชิตฺวา วนมูลผลาหาโร วสติฯ เตน สมเยน ปิยทสฺสี นาม สมฺมาสมฺพุโทฺธ โลเก อุปฺปชฺชิตฺวา สเทวกสฺส โลกสฺส ธมฺมามตวเสฺสน กิเลสสนฺตาปํ นิพฺพาเปโนฺต เอกทิวสํ ตาปเส อนุกมฺปาย ตํ สาลวนํ ปวิสิตฺวา นิโรธสมาปตฺติํ สมาปโนฺนฯ ตาปโส วนมูลผลตฺถาย คจฺฉโนฺต ภควนฺตํ ทิสฺวา ปสนฺนมานโส ปุปฺผิตสาลทณฺฑสาขาโย คเหตฺวา สาลมณฺฑปํ กตฺวา ตํ สพฺพตฺถกเมว สาลปุเปฺผหิ สญฺฉาเทตฺวา ภควนฺตํ วนฺทิตฺวา ปีติโสมนสฺสวเสเนว อาหารตฺถายปิ อคนฺตฺวา นมสฺสมาโน อฎฺฐาสิฯ สตฺถา นิโรธโต วุฎฺฐาย ตสฺส อนุกมฺปาย ‘‘ภิกฺขุสโงฺฆ อาคจฺฉตู’’ติ จิเนฺตสิ, ‘‘ภิกฺขุสเงฺฆปิ จิตฺตํ ปสาเทสฺสตี’’ติฯ ตาวเทว ภิกฺขุสโงฺฆ อาคโตฯ โส ภิกฺขุสงฺฆมฺปิ ทิสฺวา ปสนฺนมานโส วนฺทิตฺวา อญฺชลิํ ปคฺคยฺห อฎฺฐาสิฯ สตฺถา สิตสฺส ปาตุกรณาปเทเสน ตสฺส ภาวินิํ สมฺปตฺติํ ปกาเสโนฺต ธมฺมํ กเถตฺวา ปกฺกามิ สทฺธิํ ภิกฺขุสเงฺฆนฯ โส เตน ปุญฺญกเมฺมน เทวมนุเสฺสสุเยว สํสรโนฺต วิวฎฺฎูปนิสฺสยํ พหุํ กุสลํ อุปจินิตฺวา อิมสฺมิํ พุทฺธุปฺปาเท สาวตฺถิยํ พฺราหฺมณมหาสาลกุเล นิพฺพตฺติ, นิโคฺรโธติสฺส นามํ อโหสิฯ โส เชตวนปฎิคฺคหณทิวเส พุทฺธานุภาวทสฺสเนน สญฺชาตปฺปสาโท ปพฺพชิตฺวา วิปสฺสนํ อารภิตฺวา นจิรเสฺสว ฉฬภิโญฺญ อโหสิฯ เตน วุตฺตํ อปทาเน (อป. เถร ๒.๔๙.๑๙๐-๒๒๐) –

Nāhaṃbhayassa bhāyāmīti āyasmato nigrodhattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayaṃ kira ito aṭṭhārase kappasate brāhmaṇamahāsālakule nibbattitvā vayappatto kāmesu ādīnavaṃ nekkhamme ca ānisaṃsaṃ disvā gharabandhanaṃ pahāya araññāyatanaṃ pavisitvā aññatarasmiṃ sālavane paṇṇasālaṃ katvā tāpasapabbajaṃ pabbajitvā vanamūlaphalāhāro vasati. Tena samayena piyadassī nāma sammāsambuddho loke uppajjitvā sadevakassa lokassa dhammāmatavassena kilesasantāpaṃ nibbāpento ekadivasaṃ tāpase anukampāya taṃ sālavanaṃ pavisitvā nirodhasamāpattiṃ samāpanno. Tāpaso vanamūlaphalatthāya gacchanto bhagavantaṃ disvā pasannamānaso pupphitasāladaṇḍasākhāyo gahetvā sālamaṇḍapaṃ katvā taṃ sabbatthakameva sālapupphehi sañchādetvā bhagavantaṃ vanditvā pītisomanassavaseneva āhāratthāyapi agantvā namassamāno aṭṭhāsi. Satthā nirodhato vuṭṭhāya tassa anukampāya ‘‘bhikkhusaṅgho āgacchatū’’ti cintesi, ‘‘bhikkhusaṅghepi cittaṃ pasādessatī’’ti. Tāvadeva bhikkhusaṅgho āgato. So bhikkhusaṅghampi disvā pasannamānaso vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Satthā sitassa pātukaraṇāpadesena tassa bhāviniṃ sampattiṃ pakāsento dhammaṃ kathetvā pakkāmi saddhiṃ bhikkhusaṅghena. So tena puññakammena devamanussesuyeva saṃsaranto vivaṭṭūpanissayaṃ bahuṃ kusalaṃ upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇamahāsālakule nibbatti, nigrodhotissa nāmaṃ ahosi. So jetavanapaṭiggahaṇadivase buddhānubhāvadassanena sañjātappasādo pabbajitvā vipassanaṃ ārabhitvā nacirasseva chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.49.190-220) –

‘‘อโชฺฌคาเหตฺวา สาลวนํ, สุกโต อสฺสโม มม;

‘‘Ajjhogāhetvā sālavanaṃ, sukato assamo mama;

สาลปุเปฺผหิ สญฺฉโนฺน, วสามิ วิปิเน ตทาฯ

Sālapupphehi sañchanno, vasāmi vipine tadā.

‘‘ปิยทสฺสี จ ภควา, สยมฺภู อคฺคปุคฺคโล;

‘‘Piyadassī ca bhagavā, sayambhū aggapuggalo;

วิเวกกาโม สมฺพุโทฺธ, สาลวนมุปาคมิฯ

Vivekakāmo sambuddho, sālavanamupāgami.

‘‘อสฺสมา อภินิกฺขมฺม, ปวนํ อคมาสหํ;

‘‘Assamā abhinikkhamma, pavanaṃ agamāsahaṃ;

มูลผลํ คเวสโนฺต, อาหินฺทามิ วเน ตทาฯ

Mūlaphalaṃ gavesanto, āhindāmi vane tadā.

‘‘ตตฺถทฺทสาสิํ สมฺพุทฺธํ, ปิยทสฺสิํ มหายสํ;

‘‘Tatthaddasāsiṃ sambuddhaṃ, piyadassiṃ mahāyasaṃ;

สุนิสินฺนํ สมาปนฺนํ, วิโรจนฺตํ มหาวเนฯ

Sunisinnaṃ samāpannaṃ, virocantaṃ mahāvane.

‘‘จตุทเณฺฑ ฐเปตฺวาน, พุทฺธสฺส อุปรี อหํ;

‘‘Catudaṇḍe ṭhapetvāna, buddhassa uparī ahaṃ;

มณฺฑปํ สุกตํ กตฺวา, สาลปุเปฺผหิ ฉาทยิํฯ

Maṇḍapaṃ sukataṃ katvā, sālapupphehi chādayiṃ.

‘‘สตฺตาหํ ธารยิตฺวาน, มณฺฑปํ สาลฉาทิตํ;

‘‘Sattāhaṃ dhārayitvāna, maṇḍapaṃ sālachāditaṃ;

ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, พุทฺธเสฎฺฐมวนฺทหํฯ

Tattha cittaṃ pasādetvā, buddhaseṭṭhamavandahaṃ.

‘‘ภควา ตมฺหิ สมเย, วุฎฺฐหิตฺวา สมาธิโต;

‘‘Bhagavā tamhi samaye, vuṭṭhahitvā samādhito;

ยุคมตฺตํ เปกฺขมาโน, นิสีทิ ปุริสุตฺตโมฯ

Yugamattaṃ pekkhamāno, nisīdi purisuttamo.

‘‘สาวโก วรุโณ นาม, ปิยทสฺสิสฺส สตฺถุโน;

‘‘Sāvako varuṇo nāma, piyadassissa satthuno;

วสีสตสหเสฺสหิ, อุปคจฺฉิ วินายกํฯ

Vasīsatasahassehi, upagacchi vināyakaṃ.

‘‘ปิยทสฺสี จ ภควา, โลกเชโฎฺฐ นราสโภ;

‘‘Piyadassī ca bhagavā, lokajeṭṭho narāsabho;

ภิกฺขุสเงฺฆ นิสีทิตฺวา, สิตํ ปาตุกรี ชิโนฯ

Bhikkhusaṅghe nisīditvā, sitaṃ pātukarī jino.

‘‘อนุรุโทฺธ อุปฎฺฐาโก, ปิยทสฺสิสฺส สตฺถุโน;

‘‘Anuruddho upaṭṭhāko, piyadassissa satthuno;

เอกํสํ จีวรํ กตฺวา, อปุจฺฉิตฺถ มหามุนิํฯ

Ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā, apucchittha mahāmuniṃ.

‘‘โก นุ โข ภควา เหตุ, สิตกมฺมสฺส สตฺถุโน;

‘‘Ko nu kho bhagavā hetu, sitakammassa satthuno;

การเณ วิชฺชมานมฺหิ, สตฺถา ปาตุกเร สิตํฯ

Kāraṇe vijjamānamhi, satthā pātukare sitaṃ.

‘‘สตฺตาหํ สาลจฺฉทนํ, โย เม ธาเรสิ มาณโว;

‘‘Sattāhaṃ sālacchadanaṃ, yo me dhāresi māṇavo;

ตสฺส กมฺมํ สริตฺวาน, สิตํ ปาตุกริํ อหํฯ

Tassa kammaṃ saritvāna, sitaṃ pātukariṃ ahaṃ.

‘‘อโนกาสํ น ปสฺสามิ, ยตฺถ ปุญฺญํ วิปจฺจติ;

‘‘Anokāsaṃ na passāmi, yattha puññaṃ vipaccati;

เทวโลเก มนุเสฺส วา, โอกาโสว น สมฺมติฯ

Devaloke manusse vā, okāsova na sammati.

‘‘เทวโลเก วสนฺตสฺส, ปุญฺญกมฺมสมงฺคิโน;

‘‘Devaloke vasantassa, puññakammasamaṅgino;

ยาวตา ปริสา ตสฺส, สาลจฺฉนฺนา ภวิสฺสติฯ

Yāvatā parisā tassa, sālacchannā bhavissati.

‘‘ตตฺถ ทิเพฺพหิ นเจฺจหิ, คีเตหิ วาทิเตหิ จ;

‘‘Tattha dibbehi naccehi, gītehi vāditehi ca;

รมิสฺสติ สทา สโนฺต, ปุญฺญกมฺมสมาหิโตฯ

Ramissati sadā santo, puññakammasamāhito.

‘‘ยาวตา ปริสา ตสฺส, คนฺธคนฺธี ภวิสฺสติ;

‘‘Yāvatā parisā tassa, gandhagandhī bhavissati;

สาลสฺส ปุปฺผวโสฺส จ, ปวสฺสิสฺสติ ตาวเทฯ

Sālassa pupphavasso ca, pavassissati tāvade.

‘‘ตโต จุโตยํ มนุโช, มานุสํ อาคมิสฺสติ;

‘‘Tato cutoyaṃ manujo, mānusaṃ āgamissati;

อิธาปิ สาลจฺฉทนํ, สพฺพกาลํ ธริสฺสติฯ

Idhāpi sālacchadanaṃ, sabbakālaṃ dharissati.

‘‘อิธ นจฺจญฺจ คีตญฺจ, สมฺมตาฬสมาหิตํ;

‘‘Idha naccañca gītañca, sammatāḷasamāhitaṃ;

ปริวาเรสฺสนฺติ มํ นิจฺจํ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํฯ

Parivāressanti maṃ niccaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

‘‘อุคฺคจฺฉเนฺต จ สูริเย, สาลวสฺสํ ปวสฺสเต;

‘‘Uggacchante ca sūriye, sālavassaṃ pavassate;

ปุญฺญกเมฺมน สํยุตฺตํ, วสฺสเต สพฺพกาลิกํฯ

Puññakammena saṃyuttaṃ, vassate sabbakālikaṃ.

‘‘อฎฺฐารเส กปฺปสเต, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

‘‘Aṭṭhārase kappasate, okkākakulasambhavo;

โคตโม นาม นาเมน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติฯ

Gotamo nāma nāmena, satthā loke bhavissati.

‘‘ตสฺส ธเมฺม สุทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

‘‘Tassa dhamme sudāyādo, oraso dhammanimmito;

สพฺพาสเว ปริญฺญาย, นิพฺพายิสฺสตินาสโวฯ

Sabbāsave pariññāya, nibbāyissatināsavo.

‘‘ธมฺมํ อภิสเมนฺตสฺส, สาลจฺฉนฺนํ ภวิสฺสติ;

‘‘Dhammaṃ abhisamentassa, sālacchannaṃ bhavissati;

จิตเก ฌายมานสฺส, ฉทนํ ตตฺถ เหสฺสติฯ

Citake jhāyamānassa, chadanaṃ tattha hessati.

‘‘วิปากํ กิตฺตยิตฺวาน, ปิยทสฺสี มหามุนิ;

‘‘Vipākaṃ kittayitvāna, piyadassī mahāmuni;

ปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ, ตเปฺปโนฺต ธมฺมวุฎฺฐิยาฯ

Parisāya dhammaṃ desesi, tappento dhammavuṭṭhiyā.

‘‘ติํสกปฺปานิ เทเวสุ, เทวรชฺชมการยิํ;

‘‘Tiṃsakappāni devesu, devarajjamakārayiṃ;

สฎฺฐิ จ สตฺตกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี อโหสหํฯ

Saṭṭhi ca sattakkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ.

‘‘เทวโลกา อิธาคนฺตฺวา, ลภามิ วิปุลํ สุขํ;

‘‘Devalokā idhāgantvā, labhāmi vipulaṃ sukhaṃ;

อิธาปิ สาลจฺฉทนํ, มณฺฑปสฺส อิทํ ผลํฯ

Idhāpi sālacchadanaṃ, maṇḍapassa idaṃ phalaṃ.

‘‘อยํ ปจฺฉิมโก มยฺหํ, จริโม วตฺตเต ภโว;

‘‘Ayaṃ pacchimako mayhaṃ, carimo vattate bhavo;

อิธาปิ สาลจฺฉทนํ, เหสฺสติ สพฺพกาลิกํฯ

Idhāpi sālacchadanaṃ, hessati sabbakālikaṃ.

‘‘มหามุนิํ โตสยิตฺวา, โคตมํ สกฺยปุงฺควํ;

‘‘Mahāmuniṃ tosayitvā, gotamaṃ sakyapuṅgavaṃ;

ปโตฺตมฺหิ อจลํ ฐานํ, หิตฺวา ชยปราชยํฯ

Pattomhi acalaṃ ṭhānaṃ, hitvā jayaparājayaṃ.

‘‘อฎฺฐารเส กปฺปสเต, ยํ พุทฺธมภิปูชยิํ;

‘‘Aṭṭhārase kappasate, yaṃ buddhamabhipūjayiṃ;

ทุคฺคติํ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํฯ

Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สเพฺพ สมูหตา;

‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโวฯ

Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, พุทฺธเสฎฺฐสฺส สนฺติเก;

‘‘Svāgataṃ vata me āsi, buddhaseṭṭhassa santike;

ติโสฺส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํฯ

Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

‘‘ปฎิสมฺภิทา จตโสฺส, วิโมกฺขาปิ จ อฎฺฐิเม;

‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสน’’นฺติฯ

Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti.

เอวํ ปน ฉฬภิโญฺญ หุตฺวา ผลสุเขน วีตินาเมโนฺต สาสนสฺส นิยฺยานิกภาววิภาวนตฺถํ อญฺญาพฺยากรณวเสน ‘‘นาหํ ภยสฺส ภายามี’’ติ คาถํ อภาสิฯ

Evaṃ pana chaḷabhiñño hutvā phalasukhena vītināmento sāsanassa niyyānikabhāvavibhāvanatthaṃ aññābyākaraṇavasena ‘‘nāhaṃ bhayassa bhāyāmī’’ti gāthaṃ abhāsi.

๒๑. ตตฺถ ภายนฺติ เอตสฺมาติ ภยํ, ชาติชราทิฯ ภยสฺสาติ นิสฺสเกฺก สามิวจนํ, ภยโต ภายิตพฺพนิมิตฺตํ ชาติชรามรณาทินา เหตุนา นาหํ ภายามีติ อโตฺถฯ ตตฺถ การณมาห ‘‘สตฺถา โน อมตสฺส โกวิโท’’ติฯ อมฺหากํ สตฺถา อมเต กุสโล เวเนยฺยานํ อมตทาเน เฉโกฯ ยตฺถ ภยํ นาวติฎฺฐตีติ ยสฺมิํ นิพฺพาเน ยถาวุตฺตํ ภยํ น ติฎฺฐติ โอกาสํ น ลภติฯ เตนาติ ตโต นิพฺพานโตฯ วชนฺตีติ อภยฎฺฐานเมว คจฺฉนฺติฯ นิพฺพานญฺหิ อภยฎฺฐานํ นามฯ เกน ปน วชนฺตีติ อาห ‘‘มเคฺคน วชนฺติ ภิกฺขโว’’ติ, อฎฺฐงฺคิเกน อริยมเคฺคน สตฺถุ โอวาทกรณา ภิกฺขู สํสาเร ภยสฺส อิกฺขนกาติ อโตฺถฯ ยตฺถาติ วา ยํ นิมิตฺตํ ยสฺส อริยมคฺคสฺส อธิคมเหตุ อตฺตานุวาทาทิกํ ปญฺจวีสติวิธมฺปิ ภยํ นาวติฎฺฐติ ปติฎฺฐํ น ลภติ, เตน อริเยน มเคฺคน วชนฺติ อภยฎฺฐานํ สตฺถุ สาสเน ภิกฺขู, เตน มเคฺคน อหมฺปิ คโต, ตสฺมา นาหํ ภยสฺส ภายามีติ เถโร อญฺญํ พฺยากาสิฯ

21. Tattha bhāyanti etasmāti bhayaṃ, jātijarādi. Bhayassāti nissakke sāmivacanaṃ, bhayato bhāyitabbanimittaṃ jātijarāmaraṇādinā hetunā nāhaṃ bhāyāmīti attho. Tattha kāraṇamāha ‘‘satthā no amatassa kovido’’ti. Amhākaṃ satthā amate kusalo veneyyānaṃ amatadāne cheko. Yattha bhayaṃ nāvatiṭṭhatīti yasmiṃ nibbāne yathāvuttaṃ bhayaṃ na tiṭṭhati okāsaṃ na labhati. Tenāti tato nibbānato. Vajantīti abhayaṭṭhānameva gacchanti. Nibbānañhi abhayaṭṭhānaṃ nāma. Kena pana vajantīti āha ‘‘maggena vajanti bhikkhavo’’ti, aṭṭhaṅgikena ariyamaggena satthu ovādakaraṇā bhikkhū saṃsāre bhayassa ikkhanakāti attho. Yatthāti vā yaṃ nimittaṃ yassa ariyamaggassa adhigamahetu attānuvādādikaṃ pañcavīsatividhampi bhayaṃ nāvatiṭṭhati patiṭṭhaṃ na labhati, tena ariyena maggena vajanti abhayaṭṭhānaṃ satthu sāsane bhikkhū, tena maggena ahampi gato, tasmā nāhaṃ bhayassa bhāyāmīti thero aññaṃ byākāsi.

นิโคฺรธเตฺถรคาถาวณฺณนา นิฎฺฐิตาฯ

Nigrodhattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.







Related texts:



ติปิฎก (มูล) • Tipiṭaka (Mūla) / สุตฺตปิฎก • Suttapiṭaka / ขุทฺทกนิกาย • Khuddakanikāya / เถรคาถาปาฬิ • Theragāthāpāḷi / ๑. นิโคฺรธเตฺถรคาถา • 1. Nigrodhattheragāthā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact