| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā |
មូលបញ្ញត្តិកថាវណ្ណនា
Mūlapaññattikathāvaṇṇanā
៥៥. ‘‘បដិសេវតិនាមា’’តិ បទំ មាតិកាយំ នត្ថិ, តស្មា ‘‘បដិសេវេយ្យាតិ ឯត្ថា’’តិអាទិមាហ។ ‘‘ឯសោ មេថុនធម្មោ នាមា’’តិ សព្ពបាឡិបោត្ថកេសុ, អដ្ឋកថាយំ ‘‘ឯសោ វុច្ចតិ មេថុនធម្មោ នាមា’’តិ ឧទ្ធដា។ ឥត្ថិយា និមិត្តេន អត្តនោ និមិត្តន្តិ ទុវិញ្ញេយ្យមេតំ ទស្សិតំ។ អត្តនោ និមិត្តេន ឥត្ថិយា និមិត្តំ សុវិញ្ញេយ្យត្តា ន ទស្សិតំ។ ចត្តារិ ឋានានិ មុញ្ចិត្វាតិ ឯត្ថ អព្ភន្តរតលំ ឆុបន្តំយេវ សន្ធាយ វុត្តំ, អច្ឆុបន្តំ នីហរន្តស្ស អនាបត្តិ។ មជ្ឈន្តិ អគ្គប្បទេសំ។ ឧបរិភាគមជ្ឈន្តិ ឧបរិភាគស្ស អគ្គប្បទេសំ។ នដ្ឋកាយប្បសាទន្តិ ឯត្ថ ឧបហតិន្ទ្រិយស្ស អាបត្តិសម្ភវតោ ឥធាបិ អាបត្តីតិ ចេ? នេតិ ទស្សនត្ថំ ‘‘មតចម្មំ វា’’តិអាទិ វុត្តំ។ មតចម្មញ្ហិ អនុបាទិន្នំ, ឧបាទិន្នេ ឯវ បារាជិកាបត្តិ។ អបិធាយ អប្បដិច្ឆាទេត្វា។ យថា ទន្តា ន ទិស្សន្តិ, តថា បិធាយេវ និសីទិតព្ពន្តិ អធិប្បាយោ។
55. ‘‘Paṭisevatināmā’’ti padaṃ mātikāyaṃ natthi, tasmā ‘‘paṭiseveyyāti etthā’’tiādimāha. ‘‘Eso methunadhammo nāmā’’ti sabbapāḷipotthakesu, aṭṭhakathāyaṃ ‘‘eso vuccati methunadhammo nāmā’’ti uddhaṭā. Itthiyā nimittena attano nimittanti duviññeyyametaṃ dassitaṃ. Attano nimittena itthiyā nimittaṃ suviññeyyattā na dassitaṃ. Cattāri ṭhānāni muñcitvāti ettha abbhantaratalaṃ chupantaṃyeva sandhāya vuttaṃ, acchupantaṃ nīharantassa anāpatti. Majjhanti aggappadesaṃ. Uparibhāgamajjhanti uparibhāgassa aggappadesaṃ. Naṭṭhakāyappasādanti ettha upahatindriyassa āpattisambhavato idhāpi āpattīti ce? Neti dassanatthaṃ ‘‘matacammaṃ vā’’tiādi vuttaṃ. Matacammañhi anupādinnaṃ, upādinne eva pārājikāpatti. Apidhāya appaṭicchādetvā. Yathā dantā na dissanti, tathā pidhāyeva nisīditabbanti adhippāyo.
គោនសោតិ គោណបិដ្ឋិកោ មណ្ឌលសប្បោ, យស្ស បិដ្ឋេ លោហិតកានិ មណ្ឌលានិ ទិស្សន្តិ។ កលលបរិចយវារិចារមច្ឆគ្គហណេន កិញ្ចាបិ សមុទ្ទេ មហាមុខា ហត្ថិសរីរម្បិ ឯកប្បហារេន គិលិតុំ សមត្ថា តតោ មហន្តតរា ច គហិតា ហោន្តិ, តេសំ មុខាទីសុ មេថុនធម្មោ ន សម្ភវតីតិ តត្ថ ឋានបរិច្ឆេទោ នត្ថីតិ ឯកេ, វិចារេត្វា គហេតព្ពំ។ ឯតមេវ ហីតិ អនន្តរំ សន្ធាយ។ សទ្ធិំ យោជនាយ អក្ខរយោជនាយ។ ‘‘បញ្ញត្តំ បន សិក្ខាបទំ សព្ពេហិបិ លជ្ជីបុគ្គលេហិ សមំ សិក្ខិតព្ពភាវតោ សមសិក្ខតា នាមាតិ វុត្តត្តា សព្ពសិក្ខាបទំ សព្ពភិក្ខូហិ សិក្ខិតព្ពំ។ ន ហិ កស្សចិ ឩនមធិកំ វា អត្ថី’’តិ តស្ស គណ្ឋិបទេ វុត្តំ។ បរិវារេ បន –
Gonasoti goṇapiṭṭhiko maṇḍalasappo, yassa piṭṭhe lohitakāni maṇḍalāni dissanti. Kalalaparicayavāricāramacchaggahaṇena kiñcāpi samudde mahāmukhā hatthisarīrampi ekappahārena gilituṃ samatthā tato mahantatarā ca gahitā honti, tesaṃ mukhādīsu methunadhammo na sambhavatīti tattha ṭhānaparicchedo natthīti eke, vicāretvā gahetabbaṃ. Etameva hīti anantaraṃ sandhāya. Saddhiṃ yojanāya akkharayojanāya. ‘‘Paññattaṃ pana sikkhāpadaṃ sabbehipi lajjīpuggalehi samaṃ sikkhitabbabhāvato samasikkhatā nāmāti vuttattā sabbasikkhāpadaṃ sabbabhikkhūhi sikkhitabbaṃ. Na hi kassaci ūnamadhikaṃ vā atthī’’ti tassa gaṇṭhipade vuttaṃ. Parivāre pana –
‘‘ន ឧក្ខិត្តកោ ន ច បន បារិវាសិកោ,
‘‘Na ukkhittako na ca pana pārivāsiko,
ន សង្ឃភិន្នោ ន ច បន បក្ខសង្កន្តោ;
Na saṅghabhinno na ca pana pakkhasaṅkanto;
សមានសំវាសកភូមិយា ឋិតោ,
Samānasaṃvāsakabhūmiyā ṭhito,
កថំ នុ សិក្ខាយ អសាធារណោ សិយា’’តិ។ (បរិ. ៤៧៩) –
Kathaṃ nu sikkhāya asādhāraṇo siyā’’ti. (pari. 479) –
វុត្តំ។ តទដ្ឋកថាយ ច ‘‘អយំ បញ្ហា នហាបិតបុព្ពកំ សន្ធាយ វុត្តា។ អយញ្ហិ ខុរភណ្ឌំ បរិហរិតុំ ន លភតិ, អញ្ញេ លភន្តិ។ តស្មា សិក្ខាយ អសាធារណោ’’តិ វុត្តំ។ តំ សព្ពំ យថា សំសន្ទតិ សមេតិ, តថា វេទិតព្ពំ ។ ភិក្ខុនីនំយេវ សាធារណានិ សិក្ខាបទានិបិ ភិក្ខុ សិក្ខតិ, ឯវមញ្ញោបិ អន្ហាបិតបុព្ពកោ ភិក្ខុ តំ សិក្ខាបទំ សិក្ខតិ ឯវ តទត្ថកោសល្លត្ថន្តិ កត្វា សព្ពម្បិ សិក្ខាបទំ សមសិក្ខតា នាមាតិ។ យំ តំ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ។ ‘‘តិស្សោ ឥត្ថិយោ’’តិអាទិវិភង្គោតំនិយាមកោតិលក្ខណត្តា វត្ថុនិយមនត្ថំ វុត្តំ។ តេន អមនុស្សិត្ថិប្បសង្គេន កតេ សុវណ្ណរជតាទិមយេ បដិក្ខិបតិ។ ឥតោ បដ្ឋាយ យេ ច ‘‘តយោ អត្ថវសេ បដិច្ច វិភង្គោ បវត្តតី’’តិ បុព្ពេ វុត្តា, តេ យថាសម្ភវំ យោជេត្វា វេទិតព្ពា។
Vuttaṃ. Tadaṭṭhakathāya ca ‘‘ayaṃ pañhā nahāpitapubbakaṃ sandhāya vuttā. Ayañhi khurabhaṇḍaṃ pariharituṃ na labhati, aññe labhanti. Tasmā sikkhāya asādhāraṇo’’ti vuttaṃ. Taṃ sabbaṃ yathā saṃsandati sameti, tathā veditabbaṃ . Bhikkhunīnaṃyeva sādhāraṇāni sikkhāpadānipi bhikkhu sikkhati, evamaññopi anhāpitapubbako bhikkhu taṃ sikkhāpadaṃ sikkhati eva tadatthakosallatthanti katvā sabbampi sikkhāpadaṃ samasikkhatā nāmāti. Yaṃ taṃ vuttanti sambandho. ‘‘Tisso itthiyo’’tiādivibhaṅgotaṃniyāmakotilakkhaṇattā vatthuniyamanatthaṃ vuttaṃ. Tena amanussitthippasaṅgena kate suvaṇṇarajatādimaye paṭikkhipati. Ito paṭṭhāya ye ca ‘‘tayo atthavase paṭicca vibhaṅgo pavattatī’’ti pubbe vuttā, te yathāsambhavaṃ yojetvā veditabbā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ១. បឋមបារាជិកំ • 1. Paṭhamapārājikaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ១. បឋមបារាជិកំ • 1. Paṭhamapārājikaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / មូលបញ្ញត្តិវណ្ណនា • Mūlapaññattivaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / មូលបញ្ញត្តិវណ្ណនា • Mūlapaññattivaṇṇanā
