| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಮಿಲಿನ್ದಪಞ್ಹಪಾಳಿ • Milindapañhapāḷi |
೩. ಕುಸಲಾಕುಸಲಬಲವತರಪಞ್ಹೋ
3. Kusalākusalabalavatarapañho
೩. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕತಮಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಬಲವತರಂ ಕುಸಲಂ ವಾ ಅಕುಸಲಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಕುಸಲಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಧಿಮತ್ತಂ ಬಲವತರಂ, ನೋ ತಥಾ ಅಕುಸಲ’ನ್ತಿ। ‘‘ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಂ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮಿ ‘ಕುಸಲಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಬಲವತರಂ, ನೋ ತಥಾ ಅಕುಸಲ’ನ್ತಿ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಇಧ ಪಾಣಾತಿಪಾತಿನೋ ಅದಿನ್ನಾದಾಯಿನೋ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಿನೋ ಮುಸಾವಾದಿನೋ ಗಾಮಘಾತಿಕಾ ಪನ್ಥದೂಸಕಾ ನೇಕತಿಕಾ ವಞ್ಚನಿಕಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ತಾವತಕೇನ ಪಾಪೇನ ಲಭನ್ತಿ ಹತ್ಥಚ್ಛೇದಂ ಪಾದಚ್ಛೇದಂ ಹತ್ಥಪಾದಚ್ಛೇದಂ ಕಣ್ಣಚ್ಛೇದಂ ನಾಸಚ್ಛೇದಂ ಕಣ್ಣನಾಸಚ್ಛೇದಂ ಬಿಲಙ್ಗಥಾಲಿಕಂ ಸಙ್ಖಮುಣ್ಡಿಕಂ ರಾಹುಮುಖಂ ಜೋತಿಮಾಲಿಕಂ ಹತ್ಥಪಜ್ಜೋತಿಕಂ ಏರಕವತ್ತಿಕಂ ಚೀರಕವಾಸಿಕಂ ಏಣೇಯ್ಯಕಂ ಬಳಿಸಮಂಸಿಕಂ ಕಹಾಪಣಿಕಂ ಖಾರಾಪತಚ್ಛಿಕಂ ಪಲಿಘಪರಿವತ್ತಿಕಂ ಪಲಾಲಪೀಠಕಂ ತತ್ತೇನಪಿ ತೇಲೇನ ಓಸಿಞ್ಚನಂ ಸುನಖೇಹಿಪಿ ಖಾದಾಪನಂ ಜೀವಸೂಲಾರೋಪನಂ ಅಸಿನಾಪಿ ಸೀಸಚ್ಛೇದಂ, ಕೇಚಿ ರತ್ತಿಂ ಪಾಪಂ ಕತ್ವಾ ರತ್ತಿಂ ಯೇವ ವಿಪಾಕಂ ಅನುಭವನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ರತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ದಿವಾ ಯೇವ ಅನುಭವನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ದಿವಾ ಕತ್ವಾ ದಿವಾ ಯೇವ ಅನುಭವನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ದಿವಾ ಕತ್ವಾ ರತ್ತಿಂ ಯೇವ ಅನುಭವನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ದ್ವೇ ತಯೋ ದಿವಸೇ ವೀತಿವತ್ತೇ ಅನುಭವನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಪಾಕಂ ಅನುಭವನ್ತಿ। ಅತ್ಥಿ ಪನ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕೋಚಿ ಏಕಸ್ಸ ವಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಾ ತಿಣ್ಣಂ ವಾ ಚತುನ್ನಂ ವಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಾ ದಸನ್ನಂ ವಾ ಸತಸ್ಸ ವಾ ಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ವಾ ಸತಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ವಾ ಸಪರಿವಾರಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಂ ಭೋಗಂ ವಾ ಯಸಂ ವಾ ಸುಖಂ ವಾ ಅನುಭವಿತಾ ಸೀಲೇನ ವಾ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮೇನ ವಾ’’ತಿ?
3. ‘‘Bhante nāgasena, katamaṃ adhimattaṃ balavataraṃ kusalaṃ vā akusalaṃ vā’’ti? ‘‘Kusalaṃ, mahārāja, adhimattaṃ balavataraṃ, no tathā akusala’nti. ‘‘Nāhaṃ, bhante nāgasena, taṃ vacanaṃ sampaṭicchāmi ‘kusalaṃ adhimattaṃ balavataraṃ, no tathā akusala’nti, dissanti, bhante nāgasena, idha pāṇātipātino adinnādāyino kāmesumicchācārino musāvādino gāmaghātikā panthadūsakā nekatikā vañcanikā, sabbe te tāvatakena pāpena labhanti hatthacchedaṃ pādacchedaṃ hatthapādacchedaṃ kaṇṇacchedaṃ nāsacchedaṃ kaṇṇanāsacchedaṃ bilaṅgathālikaṃ saṅkhamuṇḍikaṃ rāhumukhaṃ jotimālikaṃ hatthapajjotikaṃ erakavattikaṃ cīrakavāsikaṃ eṇeyyakaṃ baḷisamaṃsikaṃ kahāpaṇikaṃ khārāpatacchikaṃ palighaparivattikaṃ palālapīṭhakaṃ tattenapi telena osiñcanaṃ sunakhehipi khādāpanaṃ jīvasūlāropanaṃ asināpi sīsacchedaṃ, keci rattiṃ pāpaṃ katvā rattiṃ yeva vipākaṃ anubhavanti, keci rattiṃ katvā divā yeva anubhavanti, keci divā katvā divā yeva anubhavanti, keci divā katvā rattiṃ yeva anubhavanti, keci dve tayo divase vītivatte anubhavanti, sabbepi te diṭṭheva dhamme vipākaṃ anubhavanti. Atthi pana, bhante nāgasena, koci ekassa vā dvinnaṃ vā tiṇṇaṃ vā catunnaṃ vā pañcannaṃ vā dasannaṃ vā satassa vā sahassassa vā satasahassassa vā saparivāraṃ dānaṃ datvā diṭṭhadhammikaṃ bhogaṃ vā yasaṃ vā sukhaṃ vā anubhavitā sīlena vā uposathakammena vā’’ti?
‘‘ಅತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ , ಚತ್ತಾರೋ ಪುರಿಸಾ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ತೇನೇವ ಸರೀರದೇಹೇನ ತಿದಸಪುರೇ ಸಮನುಪ್ಪತ್ತಾ’’ತಿ 1। ‘‘ಕೋ ಚ ಕೋ ಚ ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಮನ್ಧಾತಾ, ಮಹಾರಾಜ, ರಾಜಾ, ನಿಮಿ ರಾಜಾ, ಸಾಧೀನೋ ರಾಜಾ, ಗುತ್ತಿಲೋ ಚ ಗನ್ಧಬ್ಬೋ’’ತಿ।
‘‘Atthi, mahārāja , cattāro purisā dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā diṭṭheva dhamme teneva sarīradehena tidasapure samanuppattā’’ti 2. ‘‘Ko ca ko ca bhante’’ti? ‘‘Mandhātā, mahārāja, rājā, nimi rājā, sādhīno rājā, guttilo ca gandhabbo’’ti.
‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅನೇಕೇಹಿ ತಂ ಭವಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಅನ್ತರಿತಂ, ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪೇತಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ 3 ಪರೋಕ್ಖಂ, ಯದಿ ಸಮತ್ಥೋಸಿ ವತ್ತಮಾನಕೇ ಭವೇ ಭಗವತೋ ಧರಮಾನಕಾಲೇ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ? ‘‘ವತ್ತಮಾನಕೇಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಭವೇ ಪುಣ್ಣಕೋ ದಾಸೋ ಥೇರಸ್ಸ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಭೋಜನಂ ದತ್ವಾ ತದಹೇವ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಅಜ್ಝುಪಗತೋ, ಸೋ ಏತರಹಿ ಪುಣ್ಣಕೋ ಸೇಟ್ಠೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿ, ಗೋಪಾಲಮಾತಾ ದೇವೀ ಅತ್ತನೋ ಕೇಸೇ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಲದ್ಧೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಕಹಾಪಣೇಹಿ ಥೇರಸ್ಸ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನಸ್ಸ ಅತ್ತಟ್ಠಮಕಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದತ್ವಾ ತದಹೇವ ರಞ್ಞೋ ಚನ್ದಪಜ್ಜೋತಸ್ಸ 4 ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ತಾ। ಸುಪ್ಪಿಯಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಗಿಲಾನಭಿಕ್ಖುನೋ ಅತ್ತನೋ ಊರುಮಂಸೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದನೀಯಂ ದತ್ವಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಯೇವ ರೂಳ್ಹವಣಾ ಸಞ್ಛವೀ 5 ಅರೋಗಾ ಜಾತಾ। ಮಲ್ಲಿಕಾ ದೇವೀ ಭಗವತೋ ಆಭಿದೋಸಿಕಂ ಕುಮ್ಮಾಸಪಿಣ್ಡಂ ದತ್ವಾ ತದಹೇವ ರಞ್ಞೋ ಕೋಸಲಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಜಾತಾ। ಸುಮನೋ ಮಾಲಾಕಾರೋ ಅಟ್ಠಹಿ ಸುಮನಪುಪ್ಫಮುಟ್ಠೀಹಿ ಭಗವನ್ತಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ತಂ ದಿವಸಂ ಯೇವ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪತ್ತೋ। ಏಕಸಾಟಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಉತ್ತರಸಾಟಕೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ತಂ ದಿವಸಂ ಯೇವ ಸಬ್ಬಟ್ಠಕಂ ಲಭಿ, ಸಬ್ಬೇಪೇತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಂ ಭೋಗಞ್ಚ ಯಸಞ್ಚ ಅನುಭವಿಂಸೂ’’ತಿ।
‘‘Bhante nāgasena, anekehi taṃ bhavasahassehi antaritaṃ, dvinnampetaṃ amhākaṃ 6 parokkhaṃ, yadi samatthosi vattamānake bhave bhagavato dharamānakāle kathehī’’ti? ‘‘Vattamānakepi, mahārāja, bhave puṇṇako dāso therassa sāriputtassa bhojanaṃ datvā tadaheva seṭṭhiṭṭhānaṃ ajjhupagato, so etarahi puṇṇako seṭṭhīti paññāyi, gopālamātā devī attano kese vikkiṇitvā laddhehi aṭṭhahi kahāpaṇehi therassa mahākaccāyanassa attaṭṭhamakassa piṇḍapātaṃ datvā tadaheva rañño candapajjotassa 7 aggamahesiṭṭhānaṃ pattā. Suppiyā upāsikā aññatarassa gilānabhikkhuno attano ūrumaṃsena paṭicchādanīyaṃ datvā dutiyadivase yeva rūḷhavaṇā sañchavī 8 arogā jātā. Mallikā devī bhagavato ābhidosikaṃ kummāsapiṇḍaṃ datvā tadaheva rañño kosalassa aggamahesī jātā. Sumano mālākāro aṭṭhahi sumanapupphamuṭṭhīhi bhagavantaṃ pūjetvā taṃ divasaṃ yeva mahāsampattiṃ patto. Ekasāṭako brāhmaṇo uttarasāṭakena bhagavantaṃ pūjetvā taṃ divasaṃ yeva sabbaṭṭhakaṃ labhi, sabbepete, mahārāja, diṭṭhadhammikaṃ bhogañca yasañca anubhaviṃsū’’ti.
‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಛ ಜನೇ ಯೇವ ಅದ್ದಸಾಸೀ’’ತಿ। ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಕುಸಲಂ ಯೇವ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಬಲವತರಂ, ನೋ ತಥಾ ಕುಸಲಂ। ಅಹಞ್ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏಕದಿವಸಂ ಯೇವ ದಸಪಿ ಪುರಿಸೇ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೇನ ಸೂಲೇಸು ಆರೋಪೇನ್ತೇ, ವೀಸಮ್ಪಿ ತಿಂಸಮ್ಪಿ ಚತ್ತಾಲೀಸಮ್ಪಿ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಿ ಪುರಿಸಸತಮ್ಪಿ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೇನ ಸೂಲೇಸು ಆರೋಪೇನ್ತೇ। ನನ್ದಕುಲಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭದ್ದಸಾಲೋ ನಾಮ ಸೇನಾಪತಿಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ। ತೇನ ಚ ರಞ್ಞಾ ಚನ್ದಗುತ್ತೇನ ಸಙ್ಗಾಮೋ ಸಮುಪಬ್ಯೂಳ್ಹೋ ಅಹೋಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸಙ್ಗಾಮೇ ಉಭತೋ ಬಲಕಾಯೇ ಅಸೀತಿಕಬನ್ಧರೂಪಾನಿ ಅಹೇಸುಂ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಸೀಸಕಬನ್ಧೇ ಪರಿಪಾತೇ 9 ಏಕಂ ಕಬನ್ಧರೂಪಂ ಉಟ್ಠಹತಿ, ಸಬ್ಬೇಪೇತೇ ಪಾಪಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೇನ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಆಪನ್ನಾ। ಇಮಿನಾಪಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕಾರಣೇನ ಭಣಾಮಿ ಅಕುಸಲಂ ಯೇವ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಬಲವತರಂ, ನೋ ತಥಾ ಕುಸಲ’’ನ್ತಿ।
‘‘Bhante nāgasena, vicinitvā pariyesitvā cha jane yeva addasāsī’’ti. ‘‘Āma, mahārājā’’ti. ‘‘Tena hi, bhante nāgasena, akusalaṃ yeva adhimattaṃ balavataraṃ, no tathā kusalaṃ. Ahañhi, bhante nāgasena, ekadivasaṃ yeva dasapi purise passāmi pāpassa kammassa vipākena sūlesu āropente, vīsampi tiṃsampi cattālīsampi paññāsampi purisasatampi purisasahassampi passāmi pāpassa kammassa vipākena sūlesu āropente. Nandakulassa, bhante nāgasena, bhaddasālo nāma senāpatiputto ahosi. Tena ca raññā candaguttena saṅgāmo samupabyūḷho ahosi. Tasmiṃ kho pana, bhante nāgasena, saṅgāme ubhato balakāye asītikabandharūpāni ahesuṃ, ekasmiṃ kira sīsakabandhe paripāte 10 ekaṃ kabandharūpaṃ uṭṭhahati, sabbepete pāpasseva kammassa vipākena anayabyasanaṃ āpannā. Imināpi, bhante nāgasena, kāraṇena bhaṇāmi akusalaṃ yeva adhimattaṃ balavataraṃ, no tathā kusala’’nti.
‘‘ಸುಯ್ಯತಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಕೋಸಲೇನ ರಞ್ಞಾ ಅಸದಿಸದಾನಂ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಸುಯ್ಯತೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕೋಸಲರಾಜಾ ತಂ ಅಸದಿಸಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ತತೋನಿದಾನಂ ಕಞ್ಚಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಂ ಭೋಗಂ ವಾ ಯಸಂ ವಾ ಸುಖಂ ವಾ ಪಟಿಲಭೀ’’ತಿ 11? ‘‘ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ। ‘‘ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕೋಸಲರಾಜಾ ಏವರೂಪಂ ಅನುತ್ತರಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾಪಿ ನ ಲಭಿ 12 ತತೋನಿದಾನಂ ಕಞ್ಚಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಂ ಭೋಗಂ ವಾ ಯಸಂ ವಾ ಸುಖಂ ವಾ, ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಕುಸಲಂ ಯೇವ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಬಲವತರಂ, ನೋ ತಥಾ ಕುಸಲ’’ನ್ತಿ।
‘‘Suyyati, bhante nāgasena, imasmiṃ buddhasāsane kosalena raññā asadisadānaṃ dinna’’nti? ‘‘Āma, mahārāja, suyyatī’’ti. ‘‘Api nu kho, bhante nāgasena, kosalarājā taṃ asadisaṃ dānaṃ datvā tatonidānaṃ kañci diṭṭhadhammikaṃ bhogaṃ vā yasaṃ vā sukhaṃ vā paṭilabhī’’ti 13? ‘‘Na hi, mahārājā’’ti. ‘‘Yadi, bhante nāgasena, kosalarājā evarūpaṃ anuttaraṃ dānaṃ datvāpi na labhi 14 tatonidānaṃ kañci diṭṭhadhammikaṃ bhogaṃ vā yasaṃ vā sukhaṃ vā, tena hi, bhante nāgasena, akusalaṃ yeva adhimattaṃ balavataraṃ, no tathā kusala’’nti.
‘‘ಪರಿತ್ತತ್ತಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಕುಸಲಂ ಖಿಪ್ಪಂ ಪರಿಣಮತಿ, ವಿಪುಲತ್ತಾ ಕುಸಲಂ ದೀಘೇನ ಕಾಲೇನ ಪರಿಣಮತಿ, ಉಪಮಾಯಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಏತಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ। ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಪರನ್ತೇ ಜನಪದೇ ಕುಮುದಭಣ್ಡಿಕಾ ನಾಮ ಧಞ್ಞಜಾತಿ ಮಾಸಲೂನಾ 15 ಅನ್ತೋಗೇಹಗತಾ ಹೋತಿ, ಸಾಲಯೋ ಛಪ್ಪಞ್ಚಮಾಸೇಹಿ ಪರಿಣಮನ್ತಿ , ಕಿಂ ಪನೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನ್ತರಂ ಕೋ ವಿಸೇಸೋ ಕುಮುದಭಣ್ಡಿಕಾಯ ಚ ಸಾಲೀನಞ್ಚಾ’’ತಿ? ‘‘ಪರಿತ್ತತ್ತಾ, ಭನ್ತೇ, ಕುಮುದಭಣ್ಡಿಕಾಯ, ವಿಪುಲತ್ತಾ ಚ ಸಾಲೀನಂ। ಸಾಲಯೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ರಾಜಾರಹಾ ರಾಜಭೋಜನಂ, ಕುಮುದಭಣ್ಡಿಕಾ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾನಂ ಭೋಜನ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪರಿತ್ತತ್ತಾ ಅಕುಸಲಂ ಖಿಪ್ಪಂ ಪರಿಣಮತಿ, ವಿಪುಲತ್ತಾ ಕುಸಲಂ ದೀಘೇನ ಕಾಲೇನ ಪರಿಣಮತೀ’’ತಿ।
‘‘Parittattā, mahārāja, akusalaṃ khippaṃ pariṇamati, vipulattā kusalaṃ dīghena kālena pariṇamati, upamāyapi, mahārāja, etaṃ upaparikkhitabbaṃ. Yathā, mahārāja, aparante janapade kumudabhaṇḍikā nāma dhaññajāti māsalūnā 16 antogehagatā hoti, sālayo chappañcamāsehi pariṇamanti , kiṃ panettha, mahārāja, antaraṃ ko viseso kumudabhaṇḍikāya ca sālīnañcā’’ti? ‘‘Parittattā, bhante, kumudabhaṇḍikāya, vipulattā ca sālīnaṃ. Sālayo, bhante nāgasena, rājārahā rājabhojanaṃ, kumudabhaṇḍikā dāsakammakarānaṃ bhojana’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, parittattā akusalaṃ khippaṃ pariṇamati, vipulattā kusalaṃ dīghena kālena pariṇamatī’’ti.
‘‘ಯಂ ತತ್ಥ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಖಿಪ್ಪಂ ಪರಿಣಮತಿ, ತಂ ನಾಮ ಲೋಕೇ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಬಲವತರಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಕುಸಲಂ ಬಲವತರಂ, ನೋ ತಥಾ ಕುಸಲಂ। ಯಥಾ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಯೋಧೋ ಮಹತಿಮಹಾಯುದ್ಧಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಟಿಸತ್ತುಂ ಉಪಕಚ್ಛಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಖಿಪ್ಪತರಂ ಸಾಮಿನೋ ಉಪನೇಯ್ಯ, ಸೋ ಯೋಧೋ ಲೋಕೇ ಸಮತ್ಥೋ ಸೂರೋ ನಾಮ। ಯೋ ಚ ಭಿಸಕ್ಕೋ ಖಿಪ್ಪಂ ಸಲ್ಲಂ ಉದ್ಧರತಿ ರೋಗಮಪನೇತಿ, ಸೋ ಭಿಸಕ್ಕೋ ಛೇಕೋ ನಾಮ। ಯೋ ಗಣಕೋ ಸೀಘಸೀಘಂ ಗಣೇತ್ವಾ ಖಿಪ್ಪಂ ದಸ್ಸಯತಿ, ಸೋ ಗಣಕೋ ಛೇಕೋ ನಾಮ। ಯೋ ಮಲ್ಲೋ ಖಿಪ್ಪಂ ಪಟಿಮಲ್ಲಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉತ್ತಾನಕಂ ಪಾತೇತಿ, ಸೋ ಮಲ್ಲೋ ಸಮತ್ಥೋ ಸೂರೋ ನಾಮ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯಂ ಖಿಪ್ಪಂ ಪರಿಣಮತಿ ಕುಸಲಂ ವಾ ಅಕುಸಲಂ ವಾ, ತಂ ಲೋಕೇ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಬಲವತರ’’ನ್ತಿ।
‘‘Yaṃ tattha, bhante nāgasena, khippaṃ pariṇamati, taṃ nāma loke adhimattaṃ balavataraṃ, tasmā akusalaṃ balavataraṃ, no tathā kusalaṃ. Yathā nāma, bhante nāgasena, yo koci yodho mahatimahāyuddhaṃ pavisitvā paṭisattuṃ upakacchake gahetvā ākaḍḍhitvā khippataraṃ sāmino upaneyya, so yodho loke samattho sūro nāma. Yo ca bhisakko khippaṃ sallaṃ uddharati rogamapaneti, so bhisakko cheko nāma. Yo gaṇako sīghasīghaṃ gaṇetvā khippaṃ dassayati, so gaṇako cheko nāma. Yo mallo khippaṃ paṭimallaṃ ukkhipitvā uttānakaṃ pāteti, so mallo samattho sūro nāma. Evameva kho, bhante nāgasena, yaṃ khippaṃ pariṇamati kusalaṃ vā akusalaṃ vā, taṃ loke adhimattaṃ balavatara’’nti.
‘‘ಉಭಯಮ್ಪಿ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಮ್ಮಂ ಸಮ್ಪರಾಯವೇದನೀಯಮೇವ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಅಕುಸಲಂ ಸಾವಜ್ಜತಾಯ ಖಣೇನ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ ಹೋತಿ, ಪುಬ್ಬಕೇಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಖತ್ತಿಯೇಹಿ ಠಪಿತೋ ಏಸೋ ನಿಯಮೋ ‘ಯೋ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ಸೋ ದಣ್ಡಾರಹೋ…ಪೇ॰… ಯೋ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತಿ…ಪೇ॰… ಯೋ ಪರದಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ…ಪೇ॰… ಯೋ ಮುಸಾ ಭಣತಿ…ಪೇ॰… ಯೋ ಗಾಮಂ ಘಾತೇತಿ…ಪೇ॰… ಯೋ ಪನ್ಥಂ ದೂಸೇತಿ…ಪೇ॰… ಯೋ ನಿಕತಿಂ ಕರೋತಿ…ಪೇ॰… ಯೋ ವಞ್ಚನಂ ಕರೋತಿ, ಸೋ ದಣ್ಡಾರಹೋ ವಧಿತಬ್ಬೋ ಛೇತ್ತಬ್ಬೋ ಭೇತ್ತಬ್ಬೋ ಹನ್ತಬ್ಬೋ’ತಿ। ತಂ ತೇ ಉಪಾದಾಯ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ದಣ್ಡೇನ್ತಿ ವಧೇನ್ತಿ ಛಿನ್ದನ್ತಿ ಭಿನ್ದನ್ತಿ ಹನನ್ತಿ ಚ, ಅಪಿ ನು, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿ ಕೇಹಿಚಿ ಠಪಿತೋ ನಿಯಮೋ ‘ಯೋ ದಾನಂ ವಾ ದೇತಿ, ಸೀಲಂ ವಾ ರಕ್ಖತಿ, ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಧನಂ ವಾ ಯಸಂ ವಾ ದಾತಬ್ಬ’ನ್ತಿ; ಅಪಿ ನು ತಂ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಧನಂ ವಾ ಯಸಂ ವಾ ದೇನ್ತಿ, ಚೋರಸ್ಸ ಕತಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಧಬನ್ಧನಂ ವಿಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ದಾಯಕಾನಂ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಧನಂ ವಾ ಯಸಂ ವಾ ದದೇಯ್ಯುಂ, ಕುಸಲಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದಾಯಕೇ ನ ವಿಚಿನನ್ತಿ ‘ಧನಂ ವಾ ಯಸಂ ವಾ ದಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕುಸಲಂ ನ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ। ಇಮಿನಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇನ ಅಕುಸಲಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ, ಸಮ್ಪರಾಯೇವ ಸೋ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಬಲವತರಂ ವೇದನಂ ವೇದಯತೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತವಾದಿಸೇನ ಬುದ್ಧಿಮನ್ತೇನ ವಿನಾ ನೇಸೋ ಪಞ್ಹೋ ಸುನಿಬ್ಬೇಠಿಯೋ, ಲೋಕಿಕಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಲೋಕುತ್ತರೇನ ವಿಞ್ಞಾಪಿತ’’ನ್ತಿ।
‘‘Ubhayampi taṃ, mahārāja, kammaṃ samparāyavedanīyameva, api ca kho akusalaṃ sāvajjatāya khaṇena diṭṭhadhammavedanīyaṃ hoti, pubbakehi, mahārāja, khattiyehi ṭhapito eso niyamo ‘yo pāṇaṃ hanati, so daṇḍāraho…pe… yo adinnaṃ ādiyati…pe… yo paradāraṃ gacchati…pe… yo musā bhaṇati…pe… yo gāmaṃ ghāteti…pe… yo panthaṃ dūseti…pe… yo nikatiṃ karoti…pe… yo vañcanaṃ karoti, so daṇḍāraho vadhitabbo chettabbo bhettabbo hantabbo’ti. Taṃ te upādāya vicinitvā vicinitvā daṇḍenti vadhenti chindanti bhindanti hananti ca, api nu, mahārāja, atthi kehici ṭhapito niyamo ‘yo dānaṃ vā deti, sīlaṃ vā rakkhati, uposathakammaṃ vā karoti, tassa dhanaṃ vā yasaṃ vā dātabba’nti; api nu taṃ vicinitvā vicinitvā dhanaṃ vā yasaṃ vā denti, corassa katakammassa vadhabandhanaṃ viyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Yadi, mahārāja, dāyakānaṃ vicinitvā vicinitvā dhanaṃ vā yasaṃ vā dadeyyuṃ, kusalampi diṭṭhadhammavedanīyaṃ bhaveyya, yasmā ca kho, mahārāja, dāyake na vicinanti ‘dhanaṃ vā yasaṃ vā dassāmā’ti, tasmā kusalaṃ na diṭṭhadhammavedanīyaṃ. Iminā, mahārāja, kāraṇena akusalaṃ diṭṭhadhammavedanīyaṃ, samparāyeva so adhimattaṃ balavataraṃ vedanaṃ vedayatī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, tavādisena buddhimantena vinā neso pañho sunibbeṭhiyo, lokikaṃ, bhante nāgasena, lokuttarena viññāpita’’nti.
ಕುಸಲಾಕುಸಲಬಲವತರಪಞ್ಹೋ ತತಿಯೋ।
Kusalākusalabalavatarapañho tatiyo.
Footnotes:
