| Library / Tipiṭaka / තිපිටක • Tipiṭaka / ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා • Khuddasikkhā-mūlasikkhā |
38. කුලදූසනනිද්දෙසවණ්ණනා
38. Kuladūsananiddesavaṇṇanā
297. ‘‘කුලානි දූසෙති පුප්ඵෙන වා ඵලෙන වා චුණ්ණෙන වා මත්තිකාය වා දන්තකට්ඨෙන වා වෙළුයා වා වෙජ්ජිකාය වා ජඞ්ඝපෙසනියෙන වා’’ති (පාරා. 437) වුත්තත්තා තානි අට්ඨ වත්ථූනි දස්සෙතුං ‘‘පුප්ඵ’’න්තිආදිමාහ. ඉමාය මිච්ඡාපටිපත්තියා කුලානං අඤ්ඤෙසු සීලවන්තෙසු පසාදං දූසෙති විනාසෙතීති කුලදූසනං දුක්කටං ආපජ්ජති. තං පන අත්තනො සන්තකෙ ච පරසන්තකෙ ච වෙදිතබ්බං.
297. ‘‘Kulāni dūseti pupphena vā phalena vā cuṇṇena vā mattikāya vā dantakaṭṭhena vā veḷuyā vā vejjikāya vā jaṅghapesaniyena vā’’ti (pārā. 437) vuttattā tāni aṭṭha vatthūni dassetuṃ ‘‘puppha’’ntiādimāha. Imāya micchāpaṭipattiyā kulānaṃ aññesu sīlavantesu pasādaṃ dūseti vināsetīti kuladūsanaṃ dukkaṭaṃ āpajjati. Taṃ pana attano santake ca parasantake ca veditabbaṃ.
298. ඉදානි ඉමෙසු වත්ථූසු න කෙවලං කුලදූසනදුක්කටමෙව ආපජ්ජති, ථුල්ලච්චයාදීනිපි ආපජ්ජතීති දස්සෙතුං ‘‘ථුල්ලච්චය’’න්තිආදිමාහ. සඞ්ඝිකං ගරුභණ්ඩං ඉස්සරෙන දෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයන්ති සම්බන්ධො. සෙනාසනත්ථාය නියමිතං පන පුප්ඵාදි ගරුභණ්ඩං හොති. සඞ්ඝස්ස වා අඤ්ඤස්ස වා සන්තකං ථෙය්යචිත්තෙන දෙන්තස්ස දුක්කටාදීනි හොන්තීති පාඨසෙසො, තස්ස භණ්ඩස්ස අග්ඝවසෙන දුක්කටථුල්ලච්චයපාරාජිකානි හොන්තීති අත්ථො.
298. Idāni imesu vatthūsu na kevalaṃ kuladūsanadukkaṭameva āpajjati, thullaccayādīnipi āpajjatīti dassetuṃ ‘‘thullaccaya’’ntiādimāha. Saṅghikaṃ garubhaṇḍaṃ issarena dentassa thullaccayanti sambandho. Senāsanatthāya niyamitaṃ pana pupphādi garubhaṇḍaṃ hoti. Saṅghassa vā aññassa vā santakaṃ theyyacittena dentassa dukkaṭādīni hontīti pāṭhaseso, tassa bhaṇḍassa agghavasena dukkaṭathullaccayapārājikāni hontīti attho.
299-300. සබ්බථාති (පාරා. අට්ඨ. 2.431) කප්පියවොහාරඅකප්පියවොහාරපරියායඔභාසනිමිත්තකම්මාදීහි න වට්ටතීති අත්ථො. වතිආදීනි කත්වා ජග්ගිතුඤ්ච. අත්තනො පරිභොගත්ථන්ති ඵලපරිභොගත්ථං. රොපනාදීනීති රොපාපනාදීනි. ආදි-සද්දෙන සිඤ්චාපනඔචිනාපනාදීනි ගහිතානි. කුද්දාලඛණිත්තිවාසිඵරසුඋදකභාජනාදීනි ආහරිත්වා සමීපෙ ඨපනවසෙන නිමිත්තතො ච කුද්දාලඛණිත්තාදීනි ච මාලාවච්ඡෙ ච ගහෙත්වා ඨිතෙ ‘‘සාමණෙරාදයො දිස්වා ‘ථෙරො කාරාපෙතුකාමො’ති ආගන්ත්වා කරොන්තී’’ති සඤ්ඤාය ඔභාසතො ච ‘‘ඉමං රුක්ඛං ජාන, ඉමං ආවාටං ජානා’’තිආදිකප්පියවොහාරතො ච ‘‘පණ්ඩිතෙන මාලාවච්ඡාදයො රොපාපෙතබ්බා, න චිරස්සෙව උපකාරාය සංවත්තන්තී’’තිආදිපරියායතො ච රොපනාදීනි ලබ්භරෙති සම්බන්ධො.
299-300.Sabbathāti (pārā. aṭṭha. 2.431) kappiyavohāraakappiyavohārapariyāyaobhāsanimittakammādīhi na vaṭṭatīti attho. Vatiādīni katvā jaggituñca. Attano paribhogatthanti phalaparibhogatthaṃ. Ropanādīnīti ropāpanādīni. Ādi-saddena siñcāpanaocināpanādīni gahitāni. Kuddālakhaṇittivāsipharasuudakabhājanādīni āharitvā samīpe ṭhapanavasena nimittato ca kuddālakhaṇittādīni ca mālāvacche ca gahetvā ṭhite ‘‘sāmaṇerādayo disvā ‘thero kārāpetukāmo’ti āgantvā karontī’’ti saññāya obhāsato ca ‘‘imaṃ rukkhaṃ jāna, imaṃ āvāṭaṃ jānā’’tiādikappiyavohārato ca ‘‘paṇḍitena mālāvacchādayo ropāpetabbā, na cirasseva upakārāya saṃvattantī’’tiādipariyāyato ca ropanādīni labbhareti sambandho.
301-2. ඉදානි අට්ඨසු වත්ථූසු අවසෙසානි ද්වෙ වත්ථූනි දස්සෙතුං ‘‘වුත්තාව වෙජ්ජිකා ජඞ්ඝපෙසනෙ’’ති වුත්තං. තත්ථ වෙජ්ජිකා පුබ්බෙ වුත්තාව, ඉදානි ජඞ්ඝපෙසනාදිවිනිච්ඡයං වක්ඛාමීති අත්ථො. පිතරොති (පාරා. අට්ඨ. 2.436-437) මාතාපිතරො. භණ්ඩුන්ති පබ්බජ්ජාපෙක්ඛං. භික්ඛුස්ස සකං වෙය්යාවච්චකරඤ්චාති එතෙ ඨපෙත්වා කසිවාණිජ්ජාදිගිහිකම්මෙසු දූතසාසනං හරණෙ දුක්කටන්ති අත්ථො. පඨමං සාසනං අග්ගහෙත්වා පුන තං දිස්වා වා තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා වා වදතොපි දුක්කටමෙවාති අත්ථො. සාසනං අග්ගහෙත්වා ආගතානං පන ‘‘භන්තෙ, තස්මිං ගාමෙ ඉත්ථන්නාමස්ස කා පවත්තී’’ති පුච්ඡියමානෙ කථෙතුං වට්ටති. පුච්ඡිතපඤ්හෙ දොසො නත්ථි.
301-2. Idāni aṭṭhasu vatthūsu avasesāni dve vatthūni dassetuṃ ‘‘vuttāva vejjikā jaṅghapesane’’ti vuttaṃ. Tattha vejjikā pubbe vuttāva, idāni jaṅghapesanādivinicchayaṃ vakkhāmīti attho. Pitaroti (pārā. aṭṭha. 2.436-437) mātāpitaro. Bhaṇḍunti pabbajjāpekkhaṃ. Bhikkhussa sakaṃ veyyāvaccakarañcāti ete ṭhapetvā kasivāṇijjādigihikammesu dūtasāsanaṃ haraṇe dukkaṭanti attho. Paṭhamaṃ sāsanaṃ aggahetvā puna taṃ disvā vā tassa santikaṃ gantvā vā vadatopi dukkaṭamevāti attho. Sāsanaṃ aggahetvā āgatānaṃ pana ‘‘bhante, tasmiṃ gāme itthannāmassa kā pavattī’’ti pucchiyamāne kathetuṃ vaṭṭati. Pucchitapañhe doso natthi.
303. එවං කුලදූසනෙන උප්පන්නපච්චයා. ‘‘පඤ්චන්නම්පී’’ති වුත්තත්තා අනුපසම්පන්නෙන කතම්පි එදිසං න වට්ටති එව මිච්ඡාජීවත්තා. ආතුමාවත්ථු (මහාව. 303) චෙත්ථ නිදස්සනං. කිං වියාති චෙ, තං දස්සෙතුං ‘‘අභූතාරොචනාරූප-සබ්යොහාරුග්ගහාදිසා’’ති වුත්තං. තත්ථ උග්ගහාදිසාති එතෙහි උප්පන්නපච්චයසදිසාති අත්ථො.
303.Evaṃ kuladūsanena uppannapaccayā. ‘‘Pañcannampī’’ti vuttattā anupasampannena katampi edisaṃ na vaṭṭati eva micchājīvattā. Ātumāvatthu (mahāva. 303) cettha nidassanaṃ. Kiṃ viyāti ce, taṃ dassetuṃ ‘‘abhūtārocanārūpa-sabyohāruggahādisā’’ti vuttaṃ. Tattha uggahādisāti etehi uppannapaccayasadisāti attho.
304. ඉදානි පුප්ඵාදීනි කෙසං දාතුං වට්ටන්ති, කෙසං දාතුං න වට්ටන්තීති තං දස්සෙතුං ‘‘හරාපෙත්වා’’තිආදිමාහ. පිතූනං (පාරා. අට්ඨ. 2.436-437) දාතුං ලබ්භතීති සම්බන්ධො. සෙසඤාතීනං පත්තානං එව. ලිඞ්ගන්ති සිවලිඞ්ගං.
304. Idāni pupphādīni kesaṃ dātuṃ vaṭṭanti, kesaṃ dātuṃ na vaṭṭantīti taṃ dassetuṃ ‘‘harāpetvā’’tiādimāha. Pitūnaṃ (pārā. aṭṭha. 2.436-437) dātuṃ labbhatīti sambandho. Sesañātīnaṃ pattānaṃ eva. Liṅganti sivaliṅgaṃ.
305. තථා ඵලන්ති ඵලම්පි මාතාපිතූනං හරිත්වාපි හරාපෙත්වාපි දාතුං ලබ්භතීති අත්ථො. න කෙවලං මාතාපිතූනංයෙව, අඤ්ඤෙසම්පි දාතුං ලබ්භතීති දස්සෙතුං ‘‘ගිලානාන’’න්තිආදිමාහ. සපරසන්තකන්ති එත්ථ පරොති අත්තනො විස්සාසඤ්ඤාතකො එව අධිප්පෙතො.
305.Tathāphalanti phalampi mātāpitūnaṃ haritvāpi harāpetvāpi dātuṃ labbhatīti attho. Na kevalaṃ mātāpitūnaṃyeva, aññesampi dātuṃ labbhatīti dassetuṃ ‘‘gilānāna’’ntiādimāha. Saparasantakanti ettha paroti attano vissāsaññātako eva adhippeto.
306. භාජෙන්තෙති සඞ්ඝස්ස ඵලපුප්ඵම්හි භාජියමානෙ සම්මතෙන දෙය්යන්ති සම්බන්ධො. ඉතරෙන අසම්මතෙන අපලොකෙත්වා දාතබ්බන්ති අත්ථො.
306.Bhājenteti saṅghassa phalapupphamhi bhājiyamāne sammatena deyyanti sambandho. Itarena asammatena apaloketvā dātabbanti attho.
307. පරිච්ඡිජ්ජාති ආගතානං දාතබ්බන්ති ඵලවසෙන වා රුක්ඛවසෙන වා පරිච්ඡින්දිත්වාති අත්ථො. ඉතරස්සාති ඉස්සරාදිකස්ස. කතිකං වත්වාති ‘‘ඉමස්මිං රුක්ඛෙ එත්තකානි ඵලානි ලබ්භන්තී’’ති එවං වත්වා.
307.Paricchijjāti āgatānaṃ dātabbanti phalavasena vā rukkhavasena vā paricchinditvāti attho. Itarassāti issarādikassa. Katikaṃ vatvāti ‘‘imasmiṃ rukkhe ettakāni phalāni labbhantī’’ti evaṃ vatvā.
308. සෙසෙති මත්තිකාදන්තකට්ඨවෙළුම්හි (පාරා. අට්ඨ. 2.436-437). යථාවුත්තනයො එවාති එත්ථ අත්තනො ච පරස්ස ච සන්තකං කුලසඞ්ගහත්ථාය දදතො දුක්කටන්තිආදිනා හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බොති අත්ථො. පණ්ණම්පීති කිඤ්චාපි පාළියං පණ්ණදානං න වුත්තං, තථාපි කුලදූසනෙ පවෙසයෙති අත්ථො. කුලදූසනවිනිච්ඡයො.
308.Seseti mattikādantakaṭṭhaveḷumhi (pārā. aṭṭha. 2.436-437). Yathāvuttanayo evāti ettha attano ca parassa ca santakaṃ kulasaṅgahatthāya dadato dukkaṭantiādinā heṭṭhā vuttanayeneva vinicchayo veditabboti attho. Paṇṇampīti kiñcāpi pāḷiyaṃ paṇṇadānaṃ na vuttaṃ, tathāpi kuladūsane pavesayeti attho. Kuladūsanavinicchayo.
කුලදූසනනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Kuladūsananiddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
