| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā |
១៣. កុលទូសកសិក្ខាបទវណ្ណនា
13. Kuladūsakasikkhāpadavaṇṇanā
៤៣១. តេរសមេ កីដាគិរីតិ តស្ស និគមស្ស នាមំ។ តញ្ហិ សន្ធាយ បរតោ ‘‘ន អស្សជិបុនព្ពសុកេហិ ភិក្ខូហិ កីដាគិរិស្មិំ វត្ថព្ព’’ន្តិ វុត្តំ, គាមនិគមតោ ច បព្ពាជនំ, ន ជនបទតោ។ តេន បន យោគតោ ជនបទោបិ ‘‘កីដាគិរិ’’ឥច្ចេវ សង្ខ្យំ គតោតិ អាហ ‘‘ឯវំនាមកេ ជនបទេ’’តិ។
431. Terasame kīṭāgirīti tassa nigamassa nāmaṃ. Tañhi sandhāya parato ‘‘na assajipunabbasukehi bhikkhūhi kīṭāgirismiṃ vatthabba’’nti vuttaṃ, gāmanigamato ca pabbājanaṃ, na janapadato. Tena pana yogato janapadopi ‘‘kīṭāgiri’’icceva saṅkhyaṃ gatoti āha ‘‘evaṃnāmake janapade’’ti.
តត្រាតិ សាវត្ថិយំ។ ធុរដ្ឋានេតិ អភិមុខដ្ឋានេ, ជេតវនទ្វារសមីបេតិ អត្ថោ។ ទ្វីហិ មេឃេហីតិ វស្សិកេន, ហេមន្តិកេន ចាតិ ទ្វីហិ មេឃេហិ។ គណាចរិយេហិ ឆហិ អធិកតាយ ‘‘សមធិក’’ន្តិ វុត្តំ។
Tatrāti sāvatthiyaṃ. Dhuraṭṭhāneti abhimukhaṭṭhāne, jetavanadvārasamīpeti attho. Dvīhi meghehīti vassikena, hemantikena cāti dvīhi meghehi. Gaṇācariyehi chahi adhikatāya ‘‘samadhika’’nti vuttaṃ.
ឧទកស្សាតិ អកប្បិយឧទកស្ស ‘‘កប្បិយឧទកសិញ្ចន’’ន្តិ វិសុំ វក្ខមានត្តា, តញ្ច ‘‘អារាមាទិអត្ថាយ រុក្ខរោបនេ អកប្បិយវោហារេសុបិ កប្បិយឧទកសិញ្ចនាទិ វដ្ដតី’’តិ វក្ខមានត្តា ឥធាបិ វិភាគំ កត្វា កប្បិយឧទកសិញ្ចនាទិ វិសុំ ទស្សិតំ។ យថា កោដ្ដនខណនាទិកាយិកកិរិយាបិ អកប្បិយវោហារេ សង្គហិតា, ឯវំ មាតិកាឧជុករណាទិកប្បិយវោហារេបីតិ អាហ ‘‘សុក្ខមាតិកាយ ឧជុករណ’’ន្តិ។ ឯត្ថ បុរាណបណ្ណាទិហរណម្បិ សង្គយ្ហតិ។ មហាបច្ចរិយវាទោវ បមាណត្តា បច្ឆា វុត្តោ។ អកប្បិយវោហារេបិ ឯកច្ចំ វដ្ដតីតិ ទស្សេតុំ ‘‘ន កេវលញ្ច សេស’’ន្តិអាទិមាហ។ យំកិញ្ចិ មាតិកន្តិ សុក្ខំ វា អសុក្ខំ វា។ តត្ថាតិ អារាមាទិអត្ថាយ រុក្ខរោបនេ។ តថាតិ កប្បិយវោហារបរិយាយាទីហិ គន្ថាបនំ សន្ធាយ វុត្តំ។ ឥមិនា ច កុលសង្គហត្ថាយ គន្ថាបនាទិបិ ន វដ្ដតីតិ ទស្សេតិ។
Udakassāti akappiyaudakassa ‘‘kappiyaudakasiñcana’’nti visuṃ vakkhamānattā, tañca ‘‘ārāmādiatthāya rukkharopane akappiyavohāresupi kappiyaudakasiñcanādi vaṭṭatī’’ti vakkhamānattā idhāpi vibhāgaṃ katvā kappiyaudakasiñcanādi visuṃ dassitaṃ. Yathā koṭṭanakhaṇanādikāyikakiriyāpi akappiyavohāre saṅgahitā, evaṃ mātikāujukaraṇādikappiyavohārepīti āha ‘‘sukkhamātikāya ujukaraṇa’’nti. Ettha purāṇapaṇṇādiharaṇampi saṅgayhati. Mahāpaccariyavādova pamāṇattā pacchā vutto. Akappiyavohārepi ekaccaṃ vaṭṭatīti dassetuṃ ‘‘na kevalañca sesa’’ntiādimāha. Yaṃkiñci mātikanti sukkhaṃ vā asukkhaṃ vā. Tatthāti ārāmādiatthāya rukkharopane. Tathāti kappiyavohārapariyāyādīhi ganthāpanaṃ sandhāya vuttaṃ. Iminā ca kulasaṅgahatthāya ganthāpanādipi na vaṭṭatīti dasseti.
វត្ថុបូជនត្ថាយ សយំ គន្ថនំ កស្មា ន វដ្ដតីតិ ចោទេន្តោ ‘‘ននុ ចា’’តិអាទិមាហ។ យថា អារាមាទិអត្ថំ កប្បិយបថវិយំ សយំ រោបេតុម្បិ វដ្ដតិ, តថា វត្ថុបូជនត្ថាយ សយំ គន្ថនម្បិ កស្មា ន វដ្ដតីតិ ចោទកស្ស អធិប្បាយោ។ វុត្តន្តិអាទិ បរិហារោ។ អថ ‘‘ន បន មហាអដ្ឋកថាយ’’ន្តិ កស្មា វទតិ? មហាបច្ចរិអាទីសុ វុត្តម្បិ ហិ បមាណមេវាតិ នាយំ វិរោធោ, មហាអដ្ឋកថាយំ អវុត្តស្ស សយំ រោបនស្ស តត្ថេវ វុត្តេន ឧទកសិញ្ចនេន សហ សំសន្ទននយទស្សនមុខេន បមាណមេវាតិ បតិដ្ឋាបេតុំ វុត្តត្តា។ ‘‘មញ្ញេយ្យាសី’’តិ បទំ ‘‘តំ កថ’’ន្តិ ឥមិនា សម្ពន្ធិតព្ពំ។ តត្ថាយំ អធិប្បាយោ – កិញ្ចាបិ មហាអដ្ឋកថាយំ សយំ រោបនំ ន វុត្តំ, កប្បិយឧទកស្ស សយំ អាសិញ្ចនំ វុត្តមេវ, តស្មា យថា អារាមាទិអត្ថាយ កប្បិយឧទកំ សយំ សិញ្ចិតុម្បិ វដ្ដតិ, តថា វត្ថុបូជនត្ថាយ គន្ថនម្បិ កស្មា ន វដ្ដតីតិ។ តម្បិ ន វិរុជ្ឈតីតិ យទេតំ វត្ថុបូជនត្ថាយបិ គន្ថនាទិំ បដិក្ខិបិត្វា អារាមាទិអត្ថាយ សយំ រោបនសិញ្ចនំ វុត្តំ, តម្បិ បាឡិយា សំសន្ទនតោ បុព្ពាបរំ ន វិរុជ្ឈតិ។
Vatthupūjanatthāya sayaṃ ganthanaṃ kasmā na vaṭṭatīti codento ‘‘nanu cā’’tiādimāha. Yathā ārāmādiatthaṃ kappiyapathaviyaṃ sayaṃ ropetumpi vaṭṭati, tathā vatthupūjanatthāya sayaṃ ganthanampi kasmā na vaṭṭatīti codakassa adhippāyo. Vuttantiādi parihāro. Atha ‘‘na pana mahāaṭṭhakathāya’’nti kasmā vadati? Mahāpaccariādīsu vuttampi hi pamāṇamevāti nāyaṃ virodho, mahāaṭṭhakathāyaṃ avuttassa sayaṃ ropanassa tattheva vuttena udakasiñcanena saha saṃsandananayadassanamukhena pamāṇamevāti patiṭṭhāpetuṃ vuttattā. ‘‘Maññeyyāsī’’ti padaṃ ‘‘taṃ katha’’nti iminā sambandhitabbaṃ. Tatthāyaṃ adhippāyo – kiñcāpi mahāaṭṭhakathāyaṃ sayaṃ ropanaṃ na vuttaṃ, kappiyaudakassa sayaṃ āsiñcanaṃ vuttameva, tasmā yathā ārāmādiatthāya kappiyaudakaṃ sayaṃ siñcitumpi vaṭṭati, tathā vatthupūjanatthāya ganthanampi kasmā na vaṭṭatīti. Tampi na virujjhatīti yadetaṃ vatthupūjanatthāyapi ganthanādiṃ paṭikkhipitvā ārāmādiatthāya sayaṃ ropanasiñcanaṃ vuttaṃ, tampi pāḷiyā saṃsandanato pubbāparaṃ na virujjhati.
តំ កថំ ន វិរុជ្ឈតីតិ អាហ ‘‘តត្រ ហី’’តិអាទិ។ តត្រាតិ រោបនសិញ្ចនវិសយេ។ បុប្ផាទីហិ កុលសង្គហប្បសង្គេ ‘‘មាលាវច្ឆ’’ន្តិ វិសេសិតត្តា កុលសង្គហត្ថមេវ រោបនំ អធិប្បេតន្តិ វិញ្ញាយតីតិ អាហ ‘‘មាលាវច្ឆន្តិ វទន្តោ’’តិអាទិ។ ឯតំ វុត្តន្តិ ‘‘មាលាវច្ឆំ រោបេន្តិបិ រោបាបេន្តិបិ, សិញ្ចន្តិបិ សិញ្ចាបេន្តិបី’’តិ ឯតំ វុត្តំ។ អញ្ញត្រ បនាតិ អារាមាទិអត្ថាយ មាលាវច្ឆាទីនំ រោបនេ បន។ បរិយាយោតិ សយំករណការាបនសង្ខាតោ បរិយាយោ វោហារោ អត្ថវិសេសោតិ អត្ថោ អត្ថិ ឧបលព្ភតិ , កុលសង្គហត្ថត្តាភាវាតិ អធិប្បាយោ។ ឯវមេត្ថ បរិយាយសទ្ទស្ស ករណការាបនវសេន អត្ថេ គយ្ហមានេ ‘‘គន្ថេន្តិបិ គន្ថាបេន្តិបី’’តិ បាឡិយំ បដិក្ខិត្តគន្ថនគន្ថាបនំ ឋបេត្វា យំ បរតោ ‘‘ឯវំ ជាន, ឯវំ កតេ សោភេយ្យា’’តិអាទិកប្បិយវចនេហិ គន្ថាបនំ វុត្តំ, តត្ថ ទោសាភាវោ សមត្ថិតោ ហោតិ, ‘‘គន្ថេហី’’តិ អាណត្តិយា ការាបនស្សេវ គន្ថាបនន្តិ អធិប្បេតត្តា។ តត្ថ បរិយាយំ ឥធ ច បរិយាយាភាវំ ញត្វាតិ តត្ថ ‘‘មាលាវច្ឆំ រោបេន្តី’’តិអាទីសុ ‘‘មាលាវច្ឆ’’ន្តិ កុលសង្គហត្ថតាសូចនកស្ស វិសេសនស្ស សព្ភាវតោ ករណការាបនសង្ខាតបរិយាយសព្ភាវំ។ ឥធ ‘‘គន្ថេន្តី’’តិអាទីសុ តថាវិធវិសេសវចនាភាវតោ តស្ស បរិយាយស្ស អភាវញ្ច ញត្វា។ តំ សុវុត្តមេវាតិ វេទិតព្ពន្តិ យោជនា។
Taṃ kathaṃ na virujjhatīti āha ‘‘tatra hī’’tiādi. Tatrāti ropanasiñcanavisaye. Pupphādīhi kulasaṅgahappasaṅge ‘‘mālāvaccha’’nti visesitattā kulasaṅgahatthameva ropanaṃ adhippetanti viññāyatīti āha ‘‘mālāvacchanti vadanto’’tiādi. Etaṃ vuttanti ‘‘mālāvacchaṃ ropentipi ropāpentipi, siñcantipi siñcāpentipī’’ti etaṃ vuttaṃ. Aññatra panāti ārāmādiatthāya mālāvacchādīnaṃ ropane pana. Pariyāyoti sayaṃkaraṇakārāpanasaṅkhāto pariyāyo vohāro atthavisesoti attho atthi upalabbhati , kulasaṅgahatthattābhāvāti adhippāyo. Evamettha pariyāyasaddassa karaṇakārāpanavasena atthe gayhamāne ‘‘ganthentipi ganthāpentipī’’ti pāḷiyaṃ paṭikkhittaganthanaganthāpanaṃ ṭhapetvā yaṃ parato ‘‘evaṃ jāna, evaṃ kate sobheyyā’’tiādikappiyavacanehi ganthāpanaṃ vuttaṃ, tattha dosābhāvo samatthito hoti, ‘‘ganthehī’’ti āṇattiyā kārāpanasseva ganthāpananti adhippetattā. Tattha pariyāyaṃ idha ca pariyāyābhāvaṃ ñatvāti tattha ‘‘mālāvacchaṃ ropentī’’tiādīsu ‘‘mālāvaccha’’nti kulasaṅgahatthatāsūcanakassa visesanassa sabbhāvato karaṇakārāpanasaṅkhātapariyāyasabbhāvaṃ. Idha ‘‘ganthentī’’tiādīsu tathāvidhavisesavacanābhāvato tassa pariyāyassa abhāvañca ñatvā. Taṃ suvuttamevāti veditabbanti yojanā.
សព្ពំ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពន្តិ អដ្ឋកថាសុ អាគតនយេនេវ រោបនាទិ, គន្ថាបនាទិ ច សព្ពំ វេទិតព្ពំ។ ន ហេត្ថ សន្ទេហោ កាតព្ពោតិ និគមេតិ។
Sabbaṃ vuttanayeneva veditabbanti aṭṭhakathāsu āgatanayeneva ropanādi, ganthāpanādi ca sabbaṃ veditabbaṃ. Na hettha sandeho kātabboti nigameti.
ហរណាទីសូតិ វត្ថុបូជនត្ថាយ ហរណាទីសុ។ កុលិត្ថិអាទីនំ អត្ថាយ ហរណតោតិ កុលិត្ថិអាទីនំ ហរណស្សេវ វិសេសេត្វា បដិក្ខិត្តត្តាតិ អធិប្បាយោ។ តេនាហ ‘‘ហរណាធិការេ ហី’’តិអាទិ។ មញ្ជរីតិ បុប្ផគោច្ឆំ។ វដំសកោតិ កណ្ណស្ស ឧបរិ បិឡន្ធនត្ថំ កតបុប្ផវិកតិ , សោ ច ‘‘វដំសោ’’តិ វុច្ចតិ។ កណ្ណិកាតិ ពហូនំ បុប្ផានំ វា មាលានំ វា ឯកតោ ពន្ធិតស្ស នាមំ, ‘‘កណ្ណាភរណ’’ន្តិបិ វទន្តិ។ ហារសទិសន្តិ មុត្តាហារសទិសំ។
Haraṇādīsūti vatthupūjanatthāya haraṇādīsu. Kulitthiādīnaṃ atthāya haraṇatoti kulitthiādīnaṃ haraṇasseva visesetvā paṭikkhittattāti adhippāyo. Tenāha ‘‘haraṇādhikāre hī’’tiādi. Mañjarīti pupphagocchaṃ. Vaṭaṃsakoti kaṇṇassa upari piḷandhanatthaṃ katapupphavikati , so ca ‘‘vaṭaṃso’’ti vuccati. Kaṇṇikāti bahūnaṃ pupphānaṃ vā mālānaṃ vā ekato bandhitassa nāmaṃ, ‘‘kaṇṇābharaṇa’’ntipi vadanti. Hārasadisanti muttāhārasadisaṃ.
កប្បិយេនាតិ កប្បិយឧទកេន។ តេសំយេវ ទ្វិន្នន្តិ កុលទូសនបរិភោគានំ ទ្វិន្នំ។ ទុក្កដន្តិ កុលសង្គហត្ថាយ សយំ សិញ្ចនេ, កប្បិយវោហារេន វា អកប្បិយវោហារេន វា សិញ្ចាបនេ ច ទុក្កដំ, បរិភោគត្ថាយ បន សយំ សិញ្ចនេ, អកប្បិយវោហារេន សិញ្ចាបនេ ច ទុក្កដំ។ បយោគពហុលតាយាតិ សយំ ករណេ, កាយបយោគស្ស ការាបនេ ច វចីបយោគស្ស ច ពហុត្តេន។
Kappiyenāti kappiyaudakena. Tesaṃyeva dvinnanti kuladūsanaparibhogānaṃ dvinnaṃ. Dukkaṭanti kulasaṅgahatthāya sayaṃ siñcane, kappiyavohārena vā akappiyavohārena vā siñcāpane ca dukkaṭaṃ, paribhogatthāya pana sayaṃ siñcane, akappiyavohārena siñcāpane ca dukkaṭaṃ. Payogabahulatāyāti sayaṃ karaṇe, kāyapayogassa kārāpane ca vacīpayogassa ca bahuttena.
គន្ថេន និព្ពត្តំ ទាមំ គន្ថិមំ។ ឯសេវ នយោ សេសេសុបិ។ ន វដ្ដតីតិ វត្ថុបូជនត្ថាយបិ ន វដ្ដតិ, ទុក្កដន្តិ អត្ថោ។ វដ្ដតីតិ វត្ថុបូជនត្ថាយ វដ្ដតិ, កុលសង្គហត្ថាយ បន កប្បិយវោហារេន ការាបេន្តស្សាបិ ទុក្កដមេវ។
Ganthena nibbattaṃ dāmaṃ ganthimaṃ. Eseva nayo sesesupi. Na vaṭṭatīti vatthupūjanatthāyapi na vaṭṭati, dukkaṭanti attho. Vaṭṭatīti vatthupūjanatthāya vaṭṭati, kulasaṅgahatthāya pana kappiyavohārena kārāpentassāpi dukkaṭameva.
នីបបុប្ផំ នាម កទម្ពបុប្ផំ។ បុរិមនយេនេវាតិ ‘‘ភិក្ខុស្ស វា’’តិអាទិនា វុត្តនយេន។
Nīpapupphaṃ nāma kadambapupphaṃ. Purimanayenevāti ‘‘bhikkhussa vā’’tiādinā vuttanayena.
កទលិក្ខន្ធម្ហីតិអាទិនា វុត្តំ សព្ពមេវ សន្ធាយ ‘‘តំ អតិឱឡារិកមេវា’’តិ វុត្តំ, សព្ពត្ថ ករណេ, អកប្បិយវចនេន ការាបនេ ច ទុក្កដមេវាតិ អត្ថោ។ ‘‘បុប្ផវិជ្ឈនត្ថំ កណ្ដកំ ពន្ធិតុម្បិ ន វដ្ដតី’’តិ ឥមស្ស ឧបលក្ខណត្តា បុប្ផទាមោលម្ពនាទិអត្ថាយ រជ្ជុពន្ធនាទិបិ ន វដ្ដតីតិ កេចិ វទន្តិ, អញ្ញេ បន ‘‘បុប្ផវិជ្ឈនត្ថំ កណ្ដកន្តិ វិសេសិតត្តា តទត្ថំ កណ្ដកមេវ ពន្ធិតុំ ន វដ្ដតិ, តញ្ច អដ្ឋកថាបមាណេនា’’តិ វទន្តិ, វីមំសិត្វា គហេតព្ពំ។ បុប្ផបដិច្ឆកំ នាម ទណ្ឌាទីហិ កតំ បុប្ផាធានំ, ឯតម្បិ នាគទន្តកម្បិ សឆិទ្ទកមេវ គហេតព្ពំ។ អសោកបិណ្ឌិយាតិ អសោកសាខានំ, បុប្ផានំ វា សមូហេ។ ធម្មរជ្ជុ នាម ចេតិយាទីនិ បរិក្ខិបិត្វា តេសញ្ច រជ្ជុយា ច អន្តរា បុប្ផប្បវេសនត្ថាយ ពន្ធរជ្ជុ។ ‘‘សិថិលវដ្ដិតា វា រជ្ជុវដ្ដិអន្តរេ បុប្ផប្បវេសនត្ថាយ ឯវំ ពន្ធា’’តិបិ វទន្តិ។
Kadalikkhandhamhītiādinā vuttaṃ sabbameva sandhāya ‘‘taṃ atioḷārikamevā’’ti vuttaṃ, sabbattha karaṇe, akappiyavacanena kārāpane ca dukkaṭamevāti attho. ‘‘Pupphavijjhanatthaṃ kaṇṭakaṃ bandhitumpi na vaṭṭatī’’ti imassa upalakkhaṇattā pupphadāmolambanādiatthāya rajjubandhanādipi na vaṭṭatīti keci vadanti, aññe pana ‘‘pupphavijjhanatthaṃ kaṇṭakanti visesitattā tadatthaṃ kaṇṭakameva bandhituṃ na vaṭṭati, tañca aṭṭhakathāpamāṇenā’’ti vadanti, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. Pupphapaṭicchakaṃ nāma daṇḍādīhi kataṃ pupphādhānaṃ, etampi nāgadantakampi sachiddakameva gahetabbaṃ. Asokapiṇḍiyāti asokasākhānaṃ, pupphānaṃ vā samūhe. Dhammarajju nāma cetiyādīni parikkhipitvā tesañca rajjuyā ca antarā pupphappavesanatthāya bandharajju. ‘‘Sithilavaṭṭitā vā rajjuvaṭṭiantare pupphappavesanatthāya evaṃ bandhā’’tipi vadanti.
មត្ថកទាមន្តិ ធម្មាសនាទិមត្ថកលម្ពកទាមំ។ តេសំយេវាតិ ឧប្បលាទីនំ ឯវ។ វាកេន វា ទណ្ឌកេន វាតិ បុប្ផនាឡំ ផាលេត្វា បុប្ផេន ឯកាពទ្ធំ ឋិតវាកេន, ទណ្ឌកេន ច ឯកពន្ធនេនេវ, ឯតេន បុប្ផំ ពីជគាមេ សង្គហំ ន គច្ឆតិ បញ្ចសុ ពីជេសុ អប្បវិដ្ឋត្តា បណ្ណំ វិយ, តស្មា កប្បិយំ អការាបេត្វាបិ កោបនេ ទោសោ នត្ថិ។ យញ្ច ឆិន្នស្សាបិ មកុឡស្ស វិកសនំ, តម្បិ អតិតរុណស្ស អភាវា វុឌ្ឍិលក្ខណំ ន ហោតិ, បរិណតស្ស បន មកុឡស្ស បត្តានំ សិនេហេ បរិយាទានំ គតេ វិសុំភាវោ ឯវ វិកាសោ, តេនេវ ឆិន្នមកុឡវិកាសោ អច្ឆិន្នមកុឡវិកាសតោ បរិហីនោ , មិលាតយុត្តោ វា ទិស្សតិ។ យញ្ច មិលាតស្ស ឧទកសញ្ញោគេ អមិលានតាបជ្ជនំ, តម្បិ តម្ពុលបណ្ណាទីសុ សមានន្តិ វុឌ្ឍិលក្ខណំ ន ហោតិ, បាឡិអដ្ឋកថាទីសុ ច ន កត្ថចិ បុប្ផានំ កប្បិយករណំ អាគតំ, តស្មា បុប្ផំ សព្ពថា អពីជមេវាតិ វិញ្ញាយតិ, វីមំសិត្វា គហេតព្ពំ។ ‘‘បសិព្ពកេ វិយា’’តិ វុត្តត្តា បុប្ផបសិព្ពកេ វា បសិព្ពកសទិសពន្ធេ វា យត្ថ កត្ថចិ ចីវរេ វា បក្ខិបិតុំ វដ្ដតីតិ សិទ្ធំ។ ពន្ធិតុំ ន វដ្ដតីតិ រជ្ជុអាទីហិ ពន្ធនំ សន្ធាយ វុត្តំ, បុប្ផស្សេវ បន អច្ឆិន្នទណ្ឌវាកេហិ ពន្ធិតុំ វដ្ដតិ ឯវ។
Matthakadāmanti dhammāsanādimatthakalambakadāmaṃ. Tesaṃyevāti uppalādīnaṃ eva. Vākena vā daṇḍakena vāti pupphanāḷaṃ phāletvā pupphena ekābaddhaṃ ṭhitavākena, daṇḍakena ca ekabandhaneneva, etena pupphaṃ bījagāme saṅgahaṃ na gacchati pañcasu bījesu appaviṭṭhattā paṇṇaṃ viya, tasmā kappiyaṃ akārāpetvāpi kopane doso natthi. Yañca chinnassāpi makuḷassa vikasanaṃ, tampi atitaruṇassa abhāvā vuḍḍhilakkhaṇaṃ na hoti, pariṇatassa pana makuḷassa pattānaṃ sinehe pariyādānaṃ gate visuṃbhāvo eva vikāso, teneva chinnamakuḷavikāso acchinnamakuḷavikāsato parihīno , milātayutto vā dissati. Yañca milātassa udakasaññoge amilānatāpajjanaṃ, tampi tambulapaṇṇādīsu samānanti vuḍḍhilakkhaṇaṃ na hoti, pāḷiaṭṭhakathādīsu ca na katthaci pupphānaṃ kappiyakaraṇaṃ āgataṃ, tasmā pupphaṃ sabbathā abījamevāti viññāyati, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. ‘‘Pasibbake viyā’’ti vuttattā pupphapasibbake vā pasibbakasadisabandhe vā yattha katthaci cīvare vā pakkhipituṃ vaṭṭatīti siddhaṃ. Bandhituṃ na vaṭṭatīti rajjuādīhi bandhanaṃ sandhāya vuttaṃ, pupphasseva pana acchinnadaṇḍavākehi bandhituṃ vaṭṭati eva.
បុប្ផបដេ ច ទដ្ឋព្ពន្តិ បុប្ផបដំ ករោន្តស្ស ទីឃតោ បុប្ផទាមស្ស ហរណបច្ចាហរណវសេន បូរណំ សន្ធាយ វុត្តំ, តិរិយតោ ហរណំ បន វាយិមំ នាម ហោតិ, ន បូរិមំ។ ‘‘បុរិមដ្ឋានំ អតិក្កាមេតី’’តិ សាមញ្ញតោ វុត្តត្តា បុរិមំ បុប្ផកោដិំ ផុសាបេត្វា វា អផុសាបេត្វា វា បរិក្ខិបនវសេន បន អតិក្កមន្តស្ស អាបត្តិយេវ។ ពន្ធិតុំ វដ្ដតីតិ បុប្ផរហិតាយ សុត្តវាកកោដិយា ពន្ធិតុំ វដ្ដតិ។ ‘‘ឯកវារំ ហរិត្វា វា បរិក្ខិបិត្វា វា’’តិ ឥទំ បុព្ពេ វុត្តចេតិយាទិបរិក្ខេបំ, បុប្ផបដករណញ្ច សន្ធាយ វុត្តំ។
Pupphapaṭeca daṭṭhabbanti pupphapaṭaṃ karontassa dīghato pupphadāmassa haraṇapaccāharaṇavasena pūraṇaṃ sandhāya vuttaṃ, tiriyato haraṇaṃ pana vāyimaṃ nāma hoti, na pūrimaṃ. ‘‘Purimaṭṭhānaṃ atikkāmetī’’ti sāmaññato vuttattā purimaṃ pupphakoṭiṃ phusāpetvā vā aphusāpetvā vā parikkhipanavasena pana atikkamantassa āpattiyeva. Bandhituṃ vaṭṭatīti puppharahitāya suttavākakoṭiyā bandhituṃ vaṭṭati. ‘‘Ekavāraṃ haritvā vā parikkhipitvā vā’’ti idaṃ pubbe vuttacetiyādiparikkhepaṃ, pupphapaṭakaraṇañca sandhāya vuttaṃ.
បរេហិ បូរិតន្តិ ទីឃតោ បសារិតំ។ វាយិតុន្តិ តិរិយតោ ហរិតុំ, តំ បន ឯកវារម្បិ ន លព្ភតិ។ បុប្ផានិ ឋបេន្តេនាតិ អគន្ថិតបុប្ផានិ អញ្ញមញ្ញំ ផុសាបេត្វាបិ ឋបេន្តេន។ ឃដិកទាមឱលម្ពកោតិ ហេដ្ឋាភាគេ ឃដិកាការយុត្តោ, ទារុឃដិកាការោ វា ឱលម្ពកោ។ សុត្តមយំ គេណ្ឌុកំ នាម។ សព្ពត្ថាតិ គន្ថិមាទីសុ សព្ពត្ថ។
Parehi pūritanti dīghato pasāritaṃ. Vāyitunti tiriyato harituṃ, taṃ pana ekavārampi na labbhati. Pupphāni ṭhapentenāti aganthitapupphāni aññamaññaṃ phusāpetvāpi ṭhapentena. Ghaṭikadāmaolambakoti heṭṭhābhāge ghaṭikākārayutto, dārughaṭikākāro vā olambako. Suttamayaṃ geṇḍukaṃ nāma. Sabbatthāti ganthimādīsu sabbattha.
រេចកន្តិ អភិនយំ, ‘‘ឯវំ នច្ចាហី’’តិ នដនាការទស្សនន្តិ អត្ថោ, ‘‘ចក្កំ វិយ អត្តានំ ភមាបន’’ន្តិបិ កេចិ។ អាកាសេយេវ កីឡន្តីតិ ‘‘អយំ សារី អសុកបទំ មយា នីតា’’តិ ឯវំ មុខេនេវ ឧភោបិ វទន្តា កីឡន្តិ។ ជូតផលកេតិ ជូតមណ្ឌលេ។ បាសកកីឡាយាតិ ទ្វិន្នំ តិវង្គុលប្បមាណានំ ទារុទន្តាទិមយានំ បាសកានំ ចតូសុ បស្សេសុ ឯកកាទិវសេន ពិន្ទូនិ កត្វា ផលកេ ខិបិត្វា ឧបរិភាគេ ទិដ្ឋពិន្ទូនំ វសេន សារិយោ អបនេត្វា កីឡនកជូតកីឡាយ។
Recakanti abhinayaṃ, ‘‘evaṃ naccāhī’’ti naṭanākāradassananti attho, ‘‘cakkaṃ viya attānaṃ bhamāpana’’ntipi keci. Ākāseyeva kīḷantīti ‘‘ayaṃ sārī asukapadaṃ mayā nītā’’ti evaṃ mukheneva ubhopi vadantā kīḷanti. Jūtaphalaketi jūtamaṇḍale. Pāsakakīḷāyāti dvinnaṃ tivaṅgulappamāṇānaṃ dārudantādimayānaṃ pāsakānaṃ catūsu passesu ekakādivasena bindūni katvā phalake khipitvā uparibhāge diṭṭhabindūnaṃ vasena sāriyo apanetvā kīḷanakajūtakīḷāya.
មញ្ជដ្ឋិ នាម មញ្ជដ្ឋរុក្ខសារកសាវំ។ សលាកហត្ថន្តិ នាឡិកេរហីរាទីនំ កលាបស្សេតំ នាមំ។ បាឡិយំ ថរុស្មិន្តិ ខគ្គេ។ ឧស្សេឡេន្តីតិ មុខេន ឧស្សេឡនសទ្ទំ បមុញ្ចន្តិ, មហន្តំ អព្យត្តសទ្ទំ បវត្តេន្តីតិ អត្ថោ។ អប្ផោដេន្តីតិ ទ្វិគុណិតវាមហត្ថេ ទក្ខិណហត្ថេន តាឡេត្វា សទ្ទំ ករោន្តិ។ មុខឌិណ្ឌិមន្តិ មុខភេរី។
Mañjaṭṭhi nāma mañjaṭṭharukkhasārakasāvaṃ. Salākahatthanti nāḷikerahīrādīnaṃ kalāpassetaṃ nāmaṃ. Pāḷiyaṃ tharusminti khagge. Usseḷentīti mukhena usseḷanasaddaṃ pamuñcanti, mahantaṃ abyattasaddaṃ pavattentīti attho. Apphoṭentīti dviguṇitavāmahatthe dakkhiṇahatthena tāḷetvā saddaṃ karonti. Mukhaḍiṇḍimanti mukhabherī.
៤៣២. តេសន្តិ សមាសេ គុណីភូតានិ បព្ពានិបិ បរាមសតិ។ ពោន្ទោតិ លោលោ, មន្ទធាតុកោតិ អត្ថោ។ ភកុដិំ កត្វាតិ ភមុកភេទំ កត្វា។ នេលាតិ និទ្ទោសា។
432.Tesanti samāse guṇībhūtāni pabbānipi parāmasati. Bondoti lolo, mandadhātukoti attho. Bhakuṭiṃ katvāti bhamukabhedaṃ katvā. Nelāti niddosā.
៤៣៣. បាឡិយំ ‘‘សារិបុត្តា’’តិ ឥទំ ឯកសេសនយេន សារិបុត្តមោគ្គល្លានានំ ឧភិន្នំ អាលបនំ, តេនេវ ពហុវចននិទ្ទេសោ កតោ។
433. Pāḷiyaṃ ‘‘sāriputtā’’ti idaṃ ekasesanayena sāriputtamoggallānānaṃ ubhinnaṃ ālapanaṃ, teneva bahuvacananiddeso kato.
៤៣៥. អដ្ឋារស វត្តានីតិ ‘‘ន ឧបសម្បាទេតព្ព’’ន្តិអាទីនិ ‘‘ន ភិក្ខូហិ សម្បយោជេតព្ព’’ន្តិ បរិយោសានានិ កម្មក្ខន្ធកេ (ចូឡវ. ៧) អាគតានិ អដ្ឋារស វត្តានិ។ ន បន្នលោមាតិ ន បតិតមានលោមា, អននុកូលវត្តិនោតិ អត្ថោ។
435.Aṭṭhārasa vattānīti ‘‘na upasampādetabba’’ntiādīni ‘‘na bhikkhūhi sampayojetabba’’nti pariyosānāni kammakkhandhake (cūḷava. 7) āgatāni aṭṭhārasa vattāni. Na pannalomāti na patitamānalomā, ananukūlavattinoti attho.
៤៣៧. បរសន្តកំ ទេតិ ទុក្កដមេវាតិ វិស្សាសគាហេន ទានំ សន្ធាយ វុត្តំ។ ថុល្លច្ចយន្តិ ឯត្ថ ភណ្ឌទេយ្យម្បិ ហោតិ ឯវ។
437.Parasantakaṃ deti dukkaṭamevāti vissāsagāhena dānaṃ sandhāya vuttaṃ. Thullaccayanti ettha bhaṇḍadeyyampi hoti eva.
តញ្ច ខោ វត្ថុបូជនត្ថាយាតិ មាតាបិតូនម្បិ បុប្ផំ ទេន្តេន វត្ថុបូជនត្ថាយេវ ទាតព្ពន្តិ ទស្សេតិ។ មណ្ឌនត្ថាយ បន សិវលិង្គាទិបូជនត្ថាយាតិ ឯត្តកមេវ វុត្តត្តា ‘‘ឥមំ វិក្កិណិត្វា ជីវិស្សន្តី’’តិ មាតាបិតូនំ ទាតុំ វដ្ដតិ, សេសញាតីនំ បន តាវកាលិកមេវ ទាតុំ វដ្ដតិ។ ញាតិសាមណេរេហេវាតិ តេសំ គិហិកម្មបរិមោចនត្ថំ វុត្តំ។ ឥតរេតិ អញ្ញាតកា, តេហិបិ សាមណេរេហិ អាចរិយុបជ្ឈាយានំ វត្តសីសេន ហរិតព្ពំ។ ចូឡកន្តិ ឧបឌ្ឍភាគតោបិ ឧបឌ្ឍំ។
Tañca kho vatthupūjanatthāyāti mātāpitūnampi pupphaṃ dentena vatthupūjanatthāyeva dātabbanti dasseti. Maṇḍanatthāya pana sivaliṅgādipūjanatthāyāti ettakameva vuttattā ‘‘imaṃ vikkiṇitvā jīvissantī’’ti mātāpitūnaṃ dātuṃ vaṭṭati, sesañātīnaṃ pana tāvakālikameva dātuṃ vaṭṭati. Ñātisāmaṇerehevāti tesaṃ gihikammaparimocanatthaṃ vuttaṃ. Itareti aññātakā, tehipi sāmaṇerehi ācariyupajjhāyānaṃ vattasīsena haritabbaṃ. Cūḷakanti upaḍḍhabhāgatopi upaḍḍhaṃ.
សាមណេរា…បេ.… ឋបេន្តីតិ អរក្ខិតាគោបិតំ សន្ធាយ វុត្តំ។ តត្ថ តត្ថាតិ មគ្គេ វា ចេតិយង្គណេ វា។ ‘‘សាមណេរេហិ ទាបេតុំ ន លភន្តី’’តិ ឥទំ សាមណេរេហិ គិហីនំ កម្មំ ការិតំ វិយ ហោតីតិ វុត្តំ, ន បន បុប្ផទានំ ហោតីតិ សាមណេរានម្បិ ន វដ្ដនតោ។ វុត្តញ្ច ‘‘សយមេវា’’តិអាទិ។ ‘‘អវិសេសេន វុត្ត’’ន្តិ ឥមិនា សព្ពេសម្បិ ន វដ្ដតីតិ ទស្សេតិ។
Sāmaṇerā…pe… ṭhapentīti arakkhitāgopitaṃ sandhāya vuttaṃ. Tattha tatthāti magge vā cetiyaṅgaṇe vā. ‘‘Sāmaṇerehi dāpetuṃ na labhantī’’ti idaṃ sāmaṇerehi gihīnaṃ kammaṃ kāritaṃ viya hotīti vuttaṃ, na pana pupphadānaṃ hotīti sāmaṇerānampi na vaṭṭanato. Vuttañca ‘‘sayamevā’’tiādi. ‘‘Avisesena vutta’’nti iminā sabbesampi na vaṭṭatīti dasseti.
ខីណបរិព្ពយានន្តិ អាគន្តុកេ សន្ធាយ វុត្តំ។ បរិច្ឆិន្នេសុបិ រុក្ខេសុ ‘‘ឥធ ផលានិ សុន្ទរានី’’តិអាទិំ វទន្តេន កុលសង្គហោ កតោ នាម ហោតីតិ អាហ ‘‘ឯវំ បន ន វត្តព្ព’’ន្តិ។
Khīṇaparibbayānanti āgantuke sandhāya vuttaṃ. Paricchinnesupi rukkhesu ‘‘idha phalāni sundarānī’’tiādiṃ vadantena kulasaṅgaho kato nāma hotīti āha ‘‘evaṃ pana na vattabba’’nti.
រុក្ខច្ឆល្លីតិ រុក្ខត្តចោ។ អភាជនីយត្តា គរុភណ្ឌំ វុត្តំ។ វុត្តនយេនាតិ បណ្ណទានម្បិ បុប្ផផលាទីសុ វុត្តនយេន កុលសង្គហោ ហោតីតិ ទស្សេតិ។
Rukkhacchallīti rukkhattaco. Abhājanīyattā garubhaṇḍaṃ vuttaṃ. Vuttanayenāti paṇṇadānampi pupphaphalādīsu vuttanayena kulasaṅgaho hotīti dasseti.
បុព្ពេ វុត្តប្បការន្តិ មម វចនេន ភគវតោ បាទេ វន្ទថាតិអាទិនា វុត្តប្បការសិក្ខាបទេ បឋមំ វុត្តំ។ ‘‘បក្កមតាយស្មា’’តិ ឥទំ បព្ពាជនីយកម្មវសេន វុត្តំ។ បុន ‘‘បក្កមតាយស្មា’’តិ ឥទម្បិ បព្ពាជនីយកម្មកតស្ស វត្តវសេន វុត្តំ។ ឯត្ថ ច អស្សជិបុនព្ពសុកេហិ អាចរិយេសុ អនេកវិធេសុ អនាចារេសុ បញ្ញបេតព្ពា អាបត្តិយោ សិក្ខាបទន្តរេសុ បញ្ញត្តា ឯវាតិ តា ឥធ អបញ្ញបេត្វា កុលទូសកានំ បព្ពាជនីយកម្មវសេន និគ្គហំ កាតុំ តត្ថេវ សម្មា អវត្តិត្វា ការកសង្ឃំ ឆន្ទគាមិតាទីហិ បាបេន្តានំ សមនុភាសនាយ សង្ឃាទិសេសំ អារោបិតញ្ច ឥទំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តន្តិ វេទិតព្ពំ។ បឋមសង្ឃភេទសទិសានេវាតិ ឯត្ថ អង្គេសុបិ យថា តត្ថ បរក្កមនំ, ឯវមិធ ឆន្ទាទីហិ បាបនំ ទដ្ឋព្ពំ។ សេសំ តាទិសមេវាតិ។
Pubbevuttappakāranti mama vacanena bhagavato pāde vandathātiādinā vuttappakārasikkhāpade paṭhamaṃ vuttaṃ. ‘‘Pakkamatāyasmā’’ti idaṃ pabbājanīyakammavasena vuttaṃ. Puna ‘‘pakkamatāyasmā’’ti idampi pabbājanīyakammakatassa vattavasena vuttaṃ. Ettha ca assajipunabbasukehi ācariyesu anekavidhesu anācāresu paññapetabbā āpattiyo sikkhāpadantaresu paññattā evāti tā idha apaññapetvā kuladūsakānaṃ pabbājanīyakammavasena niggahaṃ kātuṃ tattheva sammā avattitvā kārakasaṅghaṃ chandagāmitādīhi pāpentānaṃ samanubhāsanāya saṅghādisesaṃ āropitañca idaṃ sikkhāpadaṃ paññattanti veditabbaṃ. Paṭhamasaṅghabhedasadisānevāti ettha aṅgesupi yathā tattha parakkamanaṃ, evamidha chandādīhi pāpanaṃ daṭṭhabbaṃ. Sesaṃ tādisamevāti.
កុលទូសកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Kuladūsakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ១៣. កុលទូសកសិក្ខាបទំ • 13. Kuladūsakasikkhāpadaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ១៣. កុលទូសកសិក្ខាបទវណ្ណនា • 13. Kuladūsakasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ១៣. កុលទូសកសិក្ខាបទវណ្ណនា • 13. Kuladūsakasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ១៣. កុលទូសកសិក្ខាបទវណ្ណនា • 13. Kuladūsakasikkhāpadavaṇṇanā
