| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិនយវិនិច្ឆយ-ដីកា • Vinayavinicchaya-ṭīkā |
ខុទ្ទកវត្ថុក្ខន្ធកកថាវណ្ណនា
Khuddakavatthukkhandhakakathāvaṇṇanā
២៧៨៣. កុដ្ដេតិ ឥដ្ឋកាសិលាទារុកុដ្ដានំ អញ្ញតរស្មិំ។ អដ្ដានេតិ ឯត្ថ អដ្ដានំ នាម រុក្ខេ ផលកំ វិយ តច្ឆេត្វា អដ្ឋបទាការេន រាជិយោ ឆិន្ទិត្វា នហានតិត្ថេ និខណន្តិ, តត្ថ ចុណ្ណានិ អាកិរិត្វា មនុស្សា កាយំ ឃំសន្តិ។
2783.Kuṭṭeti iṭṭhakāsilādārukuṭṭānaṃ aññatarasmiṃ. Aṭṭāneti ettha aṭṭānaṃ nāma rukkhe phalakaṃ viya tacchetvā aṭṭhapadākārena rājiyo chinditvā nahānatitthe nikhaṇanti, tattha cuṇṇāni ākiritvā manussā kāyaṃ ghaṃsanti.
២៧៨៤. គន្ធព្ពហត្ថេនាតិ នហានតិត្ថេ ឋបិតេន ទារុមយហត្ថេន។ តេន កិរ ចុណ្ណានិ គហេត្វា មនុស្សា សរីរំ ឃំសន្តិ។ កុរុវិន្ទកសុត្តិយាតិ កុរុវិន្ទកបាសាណចុណ្ណានិ លាខាយ ពន្ធិត្វា កតគុឡិកកលាបកោ វុច្ចតិ, តំ ឧភោសុ អន្តេសុ គហេត្វា សរីរំ ឃំសន្តិ។ មល្លកេនាតិ មករទន្តកំ ឆិន្ទិត្វា មល្លកមូលសណ្ឋានេន កតេន មល្លកេន, ឥទំ គិលានស្សាបិ ន វដ្ដតិ។ អញ្ញមញ្ញញ្ច កាយតោតិ អញ្ញមញ្ញំ សរីរេន ឃំសេយ្យ។
2784.Gandhabbahatthenāti nahānatitthe ṭhapitena dārumayahatthena. Tena kira cuṇṇāni gahetvā manussā sarīraṃ ghaṃsanti. Kuruvindakasuttiyāti kuruvindakapāsāṇacuṇṇāni lākhāya bandhitvā kataguḷikakalāpako vuccati, taṃ ubhosu antesu gahetvā sarīraṃ ghaṃsanti. Mallakenāti makaradantakaṃ chinditvā mallakamūlasaṇṭhānena katena mallakena, idaṃ gilānassāpi na vaṭṭati. Aññamaññañca kāyatoti aññamaññaṃ sarīrena ghaṃseyya.
២៧៨៥. អកតំ មល្លកំ នាម មករទន្តេ អច្ឆិន្ទិត្វា កតំ, ឥទំ អគិលានស្ស ន វដ្ដតិ។
2785.Akataṃ mallakaṃ nāma makaradante acchinditvā kataṃ, idaṃ agilānassa na vaṭṭati.
២៧៨៦. កបាលិដ្ឋកខណ្ឌានីតិ កបាលខណ្ឌឥដ្ឋកខណ្ឌានិ។ សព្ពស្សាតិ គិលានាគិលានស្ស សរីរេ ឃំសិត្វា ឧព្ពដ្ដេតុំ វដ្ដតិ។ ‘‘បុថុបាណិក’’ន្តិ ហត្ថបរិកម្មំ វុច្ចតិ, តស្មា សព្ពស្ស ហត្ថេន បិដ្ឋិបរិកម្មំ កាតុំ វដ្ដតិ។ ‘‘វត្ថវដ្ដី’’តិ ឥទំ បាឡិយំ វុត្តឧក្កាសិកស្ស បរិយាយំ, តស្មា នហាយន្តស្ស យស្ស កស្សចិ នហានសាដកវដ្ដិយាបិ ឃំសិតុំ វដ្ដតិ។
2786.Kapāliṭṭhakakhaṇḍānīti kapālakhaṇḍaiṭṭhakakhaṇḍāni. Sabbassāti gilānāgilānassa sarīre ghaṃsitvā ubbaṭṭetuṃ vaṭṭati. ‘‘Puthupāṇika’’nti hatthaparikammaṃ vuccati, tasmā sabbassa hatthena piṭṭhiparikammaṃ kātuṃ vaṭṭati. ‘‘Vatthavaṭṭī’’ti idaṃ pāḷiyaṃ vuttaukkāsikassa pariyāyaṃ, tasmā nahāyantassa yassa kassaci nahānasāṭakavaṭṭiyāpi ghaṃsituṃ vaṭṭati.
២៧៨៧. ផេណកំ នាម សមុទ្ទផេណំ។ កថលន្តិ កបាលខណ្ឌំ។ បាទឃំសនេ វុត្តា អនុញ្ញាតា។ កតកំ នាម បទុមកណ្ណិកាការំ បាទឃំសនត្ថំ កណ្ដកេ ឧដ្ឋាបេត្វា កតំ, ឯតំ នេវ បដិគ្គហេតុំ, ន បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ។
2787.Pheṇakaṃ nāma samuddapheṇaṃ. Kathalanti kapālakhaṇḍaṃ. Pādaghaṃsane vuttā anuññātā. Katakaṃ nāma padumakaṇṇikākāraṃ pādaghaṃsanatthaṃ kaṇṭake uṭṭhāpetvā kataṃ, etaṃ neva paṭiggahetuṃ, na paribhuñjituṃ vaṭṭati.
២៧៨៨. យំ កិញ្ចិបិ អលង្ការន្តិ ហត្ថូបគាទិអលង្ការេសុ យំ កិញ្ចិ អលង្ការំ។
2788.Yaṃ kiñcipi alaṅkāranti hatthūpagādialaṅkāresu yaṃ kiñci alaṅkāraṃ.
២៧៨៩. ឱសណ្ឋេយ្យាតិ អលង្ការត្ថំ សង្ខរោន្តោ នមេយ្យ។ ហត្ថផណកេនាតិ ហត្ថេនេវ ផណកិច្ចំ ករោន្តា អង្គុលីហិ ឱសណ្ឋេន្តិ។ ផណកេនាតិ ទន្តមយាទីសុ យេន កេនចិ។ កោច្ឆេនាតិ ឧសិរមយេន វា មុញ្ជបព្ពជមយេន វា កោច្ឆេន។
2789.Osaṇṭheyyāti alaṅkāratthaṃ saṅkharonto nameyya. Hatthaphaṇakenāti hattheneva phaṇakiccaṃ karontā aṅgulīhi osaṇṭhenti. Phaṇakenāti dantamayādīsu yena kenaci. Kocchenāti usiramayena vā muñjapabbajamayena vā kocchena.
២៧៩០. សិត្ថតេលោទតេលេហីតិ សិត្ថតេលញ្ច ឧទកតេលញ្ចាតិ វិគ្គហោ, តេហិ។ តត្ថ សិត្ថតេលំ នាម មធុសិត្ថកនិយ្យាសាទិ យំ កិញ្ចិ ចិក្កណំ។ ចិក្កណំ នាម និយ្យាសំ។ ឧទកតេលំ នាម ឧទកមិស្សកំ តេលំ។ កត្ថចិ បោត្ថកេសុ ‘‘សិដ្ឋា’’តិ បាឋោ, សោយេវត្ថោ។ អនុលោមនិបាតត្ថន្តិ នលាដាភិមុខំ អនុលោមេន បាតនត្ថំ។ ឧទ្ធលោមេនាតិ ឧទ្ធគ្គំ ហុត្វា ឋិតលោមេន។
2790.Sitthatelodatelehīti sitthatelañca udakatelañcāti viggaho, tehi. Tattha sitthatelaṃ nāma madhusitthakaniyyāsādi yaṃ kiñci cikkaṇaṃ. Cikkaṇaṃ nāma niyyāsaṃ. Udakatelaṃ nāma udakamissakaṃ telaṃ. Katthaci potthakesu ‘‘siṭṭhā’’ti pāṭho, soyevattho. Anulomanipātatthanti nalāṭābhimukhaṃ anulomena pātanatthaṃ. Uddhalomenāti uddhaggaṃ hutvā ṭhitalomena.
២៧៩១. ហត្ថំ តេលេន តេមេត្វាតិ ករតលំ តេលេន មក្ខេត្វា។ សិរោរុហា កេសា។ ឧណ្ហាភិតត្តស្សាតិ ឧណ្ហាភិតត្តរជសិរស្ស។ អល្លហត្ថេន សិរោរុហេ បុញ្ឆិតុំ វដ្ដតីតិ យោជនា។
2791.Hatthaṃ telena temetvāti karatalaṃ telena makkhetvā. Siroruhā kesā. Uṇhābhitattassāti uṇhābhitattarajasirassa. Allahatthena siroruhe puñchituṃ vaṭṭatīti yojanā.
២៧៩២. អាទាសេ ឧទបត្តេ វាតិ ឯត្ថ កំសបត្តាទីនិបិ, យេសុ មុខនិមិត្តំ បញ្ញាយតិ, សព្ពានិ អាទាសសង្ខមេវ គច្ឆន្តិ, កញ្ជិយាទីនិបិ ច ឧទបត្តសង្ខមេវ, តស្មា យត្ថ កត្ថចិ ឱលោកេន្តស្ស ទុក្កដំ។
2792.Ādāseudapatte vāti ettha kaṃsapattādīnipi, yesu mukhanimittaṃ paññāyati, sabbāni ādāsasaṅkhameva gacchanti, kañjiyādīnipi ca udapattasaṅkhameva, tasmā yattha katthaci olokentassa dukkaṭaṃ.
២៧៩៣. យេន ហេតុនា មុខំ ឱលោកេន្តស្ស អនាបត្តិ, តំ ទស្សេតុមាហ ‘‘សញ្ឆវិ’’ន្តិអាទិ។ អាពាធបច្ចយា ‘‘មេ មុខេ វណោ សញ្ឆវិ នុ ខោ, ឧទាហុ ន សញ្ឆវី’’តិ មុខំ ទដ្ឋុញ្ច ‘‘អហំ ជិណ្ណោ នុ ខោ, ឧទាហុ នោ’’តិ អត្តនោ អាយុសង្ខារជាននត្ថញ្ច មុខំ ទដ្ឋុំ វដ្ដតីតិ យោជនា។
2793. Yena hetunā mukhaṃ olokentassa anāpatti, taṃ dassetumāha ‘‘sañchavi’’ntiādi. Ābādhapaccayā ‘‘me mukhe vaṇo sañchavi nu kho, udāhu na sañchavī’’ti mukhaṃ daṭṭhuñca ‘‘ahaṃ jiṇṇo nu kho, udāhu no’’ti attano āyusaṅkhārajānanatthañca mukhaṃ daṭṭhuṃ vaṭṭatīti yojanā.
២៧៩៤. នច្ចំ វាតិ យំ កិញ្ចិ នច្ចំ អន្តមសោ មោរនច្ចម្បិ។ គីតន្តិ យំ កិញ្ចិ នដគីតំ វា សាធុគីតំ វា អន្តមសោ ទន្តគីតម្បិ, យំ ‘‘គាយិស្សាមា’’តិ បុព្ពភាគេ ឱកូជន្តា ករោន្តិ, ឯតម្បិ ន វដ្ដតិ។ វាទិតន្តិ យំ កិញ្ចិ វាទិតំ។ ទដ្ឋុំ វា បន សោតុំ វាតិ នច្ចំ ទដ្ឋុំ វា គីតំ វាទិតំ សោតុំ វា។
2794.Naccaṃ vāti yaṃ kiñci naccaṃ antamaso moranaccampi. Gītanti yaṃ kiñci naṭagītaṃ vā sādhugītaṃ vā antamaso dantagītampi, yaṃ ‘‘gāyissāmā’’ti pubbabhāge okūjantā karonti, etampi na vaṭṭati. Vāditanti yaṃ kiñci vāditaṃ. Daṭṭhuṃ vā pana sotuṃ vāti naccaṃ daṭṭhuṃ vā gītaṃ vāditaṃ sotuṃ vā.
២៧៩៥. សយំ នច្ចន្តស្ស វា នច្ចាបេន្តស្ស វា គាយន្តស្ស វា គាយាបេន្តស្ស វា វាទេន្តស្ស វា វាទាបេន្តស្ស វា ទុក្កដមេវ អដ្ឋកថាយ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ២៤៨) វុត្តន្តិ តទេកទេសំ ទស្សេតុមាហ ‘‘ទដ្ឋុមន្តមសោ’’តិអាទិ។
2795. Sayaṃ naccantassa vā naccāpentassa vā gāyantassa vā gāyāpentassa vā vādentassa vā vādāpentassa vā dukkaṭameva aṭṭhakathāya (cūḷava. aṭṭha. 248) vuttanti tadekadesaṃ dassetumāha ‘‘daṭṭhumantamaso’’tiādi.
២៧៩៦. សុណាតីតិ គីតំ វា វាទិតំ វា។ បស្សតីតិ នច្ចំ បស្សតិ។
2796.Suṇātīti gītaṃ vā vāditaṃ vā. Passatīti naccaṃ passati.
២៧៩៧. បស្សិស្សាមីតិ ឯត្ថ ‘‘សុណិស្សាមី’’តិ សេសោ។ ‘‘នច្ចំ បស្សិស្សាមិ, គីតំ, វាទិតំ វា សុណិស្សាមី’’តិ វិហារតោ វិហារំ គច្ឆតោ វាបិ ទុក្កដំ ហោតីតិ យោជនា។
2797.Passissāmīti ettha ‘‘suṇissāmī’’ti seso. ‘‘Naccaṃ passissāmi, gītaṃ, vāditaṃ vā suṇissāmī’’ti vihārato vihāraṃ gacchato vāpi dukkaṭaṃ hotīti yojanā.
២៧៩៨. ឧដ្ឋហិត្វាន គច្ឆតោតិ ‘‘នច្ចំ បស្សិស្សាមី’’តិ, ‘‘គីតំ, វាទិតំ វា សុណិស្សាមី’’តិ និសិន្នដ្ឋានតោ ឧដ្ឋហិត្វា អន្តោវិហារេបិ តំ តំ ទិសំ គច្ឆតោ អាបត្តិ ហោតីតិ យោជនា។ វីថិយំ ឋត្វា គីវំ បសារេត្វា បស្សតោបិ ច អាបត្តីតិ យោជនា។
2798.Uṭṭhahitvāna gacchatoti ‘‘naccaṃ passissāmī’’ti, ‘‘gītaṃ, vāditaṃ vā suṇissāmī’’ti nisinnaṭṭhānato uṭṭhahitvā antovihārepi taṃ taṃ disaṃ gacchato āpatti hotīti yojanā. Vīthiyaṃ ṭhatvā gīvaṃ pasāretvā passatopi ca āpattīti yojanā.
២៧៩៩. ទីឃាតិ ទ្វង្គុលតោ ទីឃា។ ន ធារេយ្យាតិ ន ធារេតព្ពា។ ទ្វង្គុលំ វា ទុមាសំ វាតិ ឯត្ថ ទ្វេ អង្គុលានិ បរិមាណំ ឯតស្សាតិ ទ្វង្គុលោ, កេសោ។ ទ្វេ មាសា ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទោ អស្សាតិ ទុមាសោ។ កេសំ ធារេន្តោ ទ្វង្គុលំ វា ធារេយ្យ ទុមាសំ វា។ តតោ ឧទ្ធំ ន វដ្ដតីតិ តតោ ទ្វង្គុលតោ វា ទុមាសតោ វា កេសតោ ឧទ្ធំ កេសំ ធារេតុំ ន វដ្ដតិ។
2799.Dīghāti dvaṅgulato dīghā. Na dhāreyyāti na dhāretabbā. Dvaṅgulaṃ vā dumāsaṃ vāti ettha dve aṅgulāni parimāṇaṃ etassāti dvaṅgulo, keso. Dve māsā ukkaṭṭhaparicchedo assāti dumāso. Kesaṃ dhārento dvaṅgulaṃ vā dhāreyya dumāsaṃ vā. Tato uddhaṃ na vaṭṭatīti tato dvaṅgulato vā dumāsato vā kesato uddhaṃ kesaṃ dhāretuṃ na vaṭṭati.
អថ វា ទ្វេ អង្គុលានិ សមាហដានិ ទ្វង្គុលំ, ទ្វេ មាសា សមាហដា ទុមាសំ, ឧភយត្ថ អច្ចន្តសំយោគេ ឧបយោគវចនំ។ កេសេ ធារេន្តោ ទ្វង្គុលមត្តំ វា ធារេយ្យ ទុមាសមត្តំ វា, តតោ កាលបរិមាណតោ ឧទ្ធំ កេសេ ធារេតុំ ន វដ្ដតីតិ អត្ថោ។ សចេ កេសេ អន្តោទ្វេមាសេ ទ្វង្គុលេ បាបុណន្តិ, អន្តោទ្វេមាសេយេវ ឆិន្ទិតព្ពា។ ទ្វង្គុលេ ហិ អតិក្កមេតុំ ន វដ្ដតិ។ សចេបិ ន ទីឃា, ទ្វេមាសតោ ឯកទិវសម្បិ អតិក្កមេតុំ ន លភតិយេវ។ ឯវមយំ ឧភយេនបិ ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទេនេវ វុត្តោ, តតោ ឱរំ បន នវដ្ដនភាវោ នាម នត្ថិ។
Atha vā dve aṅgulāni samāhaṭāni dvaṅgulaṃ, dve māsā samāhaṭā dumāsaṃ, ubhayattha accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Kese dhārento dvaṅgulamattaṃ vā dhāreyya dumāsamattaṃ vā, tato kālaparimāṇato uddhaṃ kese dhāretuṃ na vaṭṭatīti attho. Sace kese antodvemāse dvaṅgule pāpuṇanti, antodvemāseyeva chinditabbā. Dvaṅgule hi atikkametuṃ na vaṭṭati. Sacepi na dīghā, dvemāsato ekadivasampi atikkametuṃ na labhatiyeva. Evamayaṃ ubhayenapi ukkaṭṭhaparicchedeneva vutto, tato oraṃ pana navaṭṭanabhāvo nāma natthi.
២៨០០. ទីឃេ នខេ, ទីឃានិ នាសិកលោមានិ ច ន ធារយេតិ យោជនា, ន ធារេយ្យ, ឆិន្ទេយ្យាតិ អត្ថោ។ វីសតិមដ្ឋន្តិ វីសតិយា នខានំ មដ្ឋំ លិខិតមដ្ឋភាវំ កាតុំ ភិក្ខុនោ ន វដ្ដតីតិ យោជនា។ សត្ថកេន តច្ឆេត្វា ចុណ្ណកេន បមជ្ជិត្វា ផលិកមណីនំ វិយ ឧជ្ជលករណំ លិខិតមដ្ឋំ នាម។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, មលមត្តំ អបកឌ្ឍិតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៧៤) អនុញ្ញាតត្តា មុគ្គផលតចាទីហិ នខមលំ អបនេតុំ វដ្ដតិ។
2800. Dīghe nakhe, dīghāni nāsikalomāni ca na dhārayeti yojanā, na dhāreyya, chindeyyāti attho. Vīsatimaṭṭhanti vīsatiyā nakhānaṃ maṭṭhaṃ likhitamaṭṭhabhāvaṃ kātuṃ bhikkhuno na vaṭṭatīti yojanā. Satthakena tacchetvā cuṇṇakena pamajjitvā phalikamaṇīnaṃ viya ujjalakaraṇaṃ likhitamaṭṭhaṃ nāma. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, malamattaṃ apakaḍḍhitu’’nti (cūḷava. 274) anuññātattā muggaphalatacādīhi nakhamalaṃ apanetuṃ vaṭṭati.
២៨០១. កប្បាបេយ្យ វិសុំ មស្សុន្តិ យោ កេសច្ឆិន្នោ វិសុំ មស្សុំ កប្បាបេយ្យ។ ទាឋិកំ ឋបេយ្យាតិ កេសេ ឆិន្ទាបេត្វា មស្សុំ អកប្បាបេត្វា វិសុំ ឋបេយ្យ។ សម្ពាធេតិ ឧបកច្ឆកមុត្តករណសង្ខាតេ សម្ពាធដ្ឋានេ។ លោមំ សំហរាបេយ្យវាតិ សត្ថេន វា សណ្ឌាសេន វា អញ្ញេន យេន កេនចិ បរេន ឆិន្ទាបេយ្យ, សយំ វា ឆិន្ទេយ្យ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាពាធបច្ចយា សម្ពាធេ លោមំ សំហរាបេតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៧៥) អនុញ្ញាតត្តា យថាវុត្តសម្ពាធេ គណ្ឌបិឡកវណាទិកេ អាពាធេ សតិ លោមំ សំហរាបេតុំ វដ្ដតិ។
2801.Kappāpeyyavisuṃ massunti yo kesacchinno visuṃ massuṃ kappāpeyya. Dāṭhikaṃ ṭhapeyyāti kese chindāpetvā massuṃ akappāpetvā visuṃ ṭhapeyya. Sambādheti upakacchakamuttakaraṇasaṅkhāte sambādhaṭṭhāne. Lomaṃ saṃharāpeyyavāti satthena vā saṇḍāsena vā aññena yena kenaci parena chindāpeyya, sayaṃ vā chindeyya. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, ābādhapaccayā sambādhe lomaṃ saṃharāpetu’’nti (cūḷava. 275) anuññātattā yathāvuttasambādhe gaṇḍapiḷakavaṇādike ābādhe sati lomaṃ saṃharāpetuṃ vaṭṭati.
២៨០២. អគិលានស្ស ឆិន្ទតោ ទុក្កដំ វុត្តំ។ អញ្ញេន វា បុគ្គលេន តថា កត្តរិយា ឆិន្ទាបេន្តស្ស ទុក្កដំ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ។
2802. Agilānassa chindato dukkaṭaṃ vuttaṃ. Aññena vā puggalena tathā kattariyā chindāpentassa dukkaṭaṃ vuttanti sambandho.
២៨០៣. សេសង្គឆេទនេតិ អង្គុលិយាទិអវសេសសរីរាវយវានំ ឆេទនេ។ អត្តវធេតិ អត្តុបក្កមេន វា អាណត្តិយា ឧបក្កមេន វា អត្តនោ ជីវិតនាសេ។
2803.Sesaṅgachedaneti aṅguliyādiavasesasarīrāvayavānaṃ chedane. Attavadheti attupakkamena vā āṇattiyā upakkamena vā attano jīvitanāse.
២៨០៤. អង្គន្តិ អង្គជាតតោ អវសេសំ សរីរាវយវំ។ អហិកីដាទិទដ្ឋស្ស តប្បដិការវសេន អង្គំ ឆិន្ទតោ ន ទោសោ។ តាទិសាពាធបច្ចយា តប្បដិការវសេន អង្គំ ឆិន្ទតោ ន ទោសោ។ លោហិតំ មោចេន្តស្សាបិ ន ទោសោតិ យោជនា។
2804.Aṅganti aṅgajātato avasesaṃ sarīrāvayavaṃ. Ahikīṭādidaṭṭhassa tappaṭikāravasena aṅgaṃ chindato na doso. Tādisābādhapaccayā tappaṭikāravasena aṅgaṃ chindato na doso. Lohitaṃ mocentassāpi na dosoti yojanā.
២៨០៥. អបរិស្សាវនោ ភិក្ខុ សចេ មគ្គំ គច្ឆតិ, ទុក្កដំ។ មគ្គេ អទ្ធានេ តំ បរិស្សាវនំ យាចមានស្ស យោ ន ទទាតិ, តស្ស អទទតោ អទេន្តស្សាបិ តថេវ ទុក្កដមេវាតិ យោជនា។ យោ បន អត្តនោ ហត្ថេ បរិស្សាវនេ វិជ្ជមានេបិ យាចតិ, តស្ស ន អកាមា ទាតព្ពំ។
2805.Aparissāvano bhikkhu sace maggaṃ gacchati, dukkaṭaṃ. Magge addhāne taṃ parissāvanaṃ yācamānassa yo na dadāti, tassa adadato adentassāpi tatheva dukkaṭamevāti yojanā. Yo pana attano hatthe parissāvane vijjamānepi yācati, tassa na akāmā dātabbaṃ.
២៨០៦. ‘‘នគ្គោ’’តិ បទំ ‘‘ន ភុញ្ជេ’’តិអាទិ កិរិយាបទេហិ បច្ចេកំ យោជេតព្ពំ។ ន ភុញ្ជេតិ ភត្តាទិំ ភុញ្ជិតព្ពំ ន ភុញ្ជេយ្យ។ ន បិវេតិ យាគុអាទិំ បាតព្ពំ ន បិវេយ្យ។ ន ច ខាទេតិ មូលខាទនីយាទិកំ ខាទនីយំ ន ខាទេយ្យ។ ន សាយយេតិ ផាណិតាទិកំ សាយិតព្ពញ្ច ន សាយេយ្យ ន លិហេយ្យ។ ន ទទេតិ អញ្ញស្ស ភត្តាទិំ កិញ្ចិ ន ទទេយ្យ។ ន គណ្ហេយ្យាតិ តថា សយំ នគ្គោ ហុត្វា ន បដិគ្គណ្ហេយ្យ។ អញ្ជសំ មគ្គំ។
2806.‘‘Naggo’’ti padaṃ ‘‘na bhuñje’’tiādi kiriyāpadehi paccekaṃ yojetabbaṃ. Na bhuñjeti bhattādiṃ bhuñjitabbaṃ na bhuñjeyya. Na piveti yāguādiṃ pātabbaṃ na piveyya. Na ca khādeti mūlakhādanīyādikaṃ khādanīyaṃ na khādeyya. Na sāyayeti phāṇitādikaṃ sāyitabbañca na sāyeyya na liheyya. Na dadeti aññassa bhattādiṃ kiñci na dadeyya. Na gaṇheyyāti tathā sayaṃ naggo hutvā na paṭiggaṇheyya. Añjasaṃ maggaṃ.
២៨០៧. បរិកម្មំ ន កាតព្ពន្តិ បិដ្ឋិបរិកម្មាទិបរិកម្មំ ន កាតព្ពំ។ ការយេតិ សយំ នគ្គោ ហុត្វា អញ្ញេន បិដ្ឋិបរិកម្មាទិបរិកម្មំ ន ការាបេយ្យាតិ អត្ថោ។
2807.Parikammaṃ na kātabbanti piṭṭhiparikammādiparikammaṃ na kātabbaṃ. Kārayeti sayaṃ naggo hutvā aññena piṭṭhiparikammādiparikammaṃ na kārāpeyyāti attho.
២៨០៨. បិដ្ឋិកម្មាទិកេ បរិកម្មេ ជន្តាឃរាទិកា តិស្សោ បដិច្ឆាទី វុត្តា ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តិស្សោ បដិច្ឆាទិយោ ជន្តាឃរបដិច្ឆាទិំ ឧទកបដិច្ឆាទិំ វត្ថបដិច្ឆាទិ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៦១) អនុញ្ញាតាតិ យោជនា។ បដិច្ឆាទេតិ ហិរិកោបិនន្តិ បដិច្ឆាទិ, ជន្តាឃរមេវ បដិច្ឆាទិ ជន្តាឃរបដិច្ឆាទិ។ ឧទកមេវ បដិច្ឆាទិ ឧទកបដិច្ឆាទិ។ វត្ថមេវ បដិច្ឆាទិ វត្ថបដិច្ឆាទិ។ ‘‘សព្ពត្ថ បន វដ្ដតី’’តិ ឥមិនា ឥតរបដិច្ឆាទិទ្វយំ បរិកម្មេយេវ វដ្ដតីតិ ទីបេតិ។ សព្ពត្ថាតិ ភោជនាទិសព្ពកិច្ចេសុ។
2808. Piṭṭhikammādike parikamme jantāgharādikā tisso paṭicchādī vuttā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, tisso paṭicchādiyo jantāgharapaṭicchādiṃ udakapaṭicchādiṃ vatthapaṭicchādi’’nti (cūḷava. 261) anuññātāti yojanā. Paṭicchādeti hirikopinanti paṭicchādi, jantāgharameva paṭicchādi jantāgharapaṭicchādi. Udakameva paṭicchādi udakapaṭicchādi. Vatthameva paṭicchādi vatthapaṭicchādi. ‘‘Sabbattha pana vaṭṭatī’’ti iminā itarapaṭicchādidvayaṃ parikammeyeva vaṭṭatīti dīpeti. Sabbatthāti bhojanādisabbakiccesu.
២៨០៩. យត្ថ កត្ថចិ បេឡាយន្តិ តម្ពលោហវដ្ដលោហកំសលោហកាឡលោហសុវណ្ណរជតាទីហិ កតាយ វា ទារុមយាយ វា យាយ កាយចិ បេឡាយ អាសិត្តកូបធានេ។ ភុញ្ជិតុំ ន ច វដ្ដតីតិ ភាជនំ ឋបេត្វា ភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដតិ។ យថាហ – ‘‘អាសិត្តកូបធានំ នាម តម្ពលោហេន វា រជតេន វា កតាយ បេឡាយ ឯតំ អធិវចនំ, ‘ន ភិក្ខវេ អាសិត្តកូបធានេ ភុញ្ជិតព្ព’ន្តិ សាមញ្ញេន បដិក្ខិត្តត្តា បន ទារុមយាបិ ន វដ្ដតី’’តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ២៦៤)។ ‘‘អនុជានាមិ ភិក្ខវេ មឡោរិក’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៦៤) អនុញ្ញាតត្តា មឡោរិកាយ ឋបេត្វា ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ។ ‘‘មឡោរិកា’’តិ ច ទណ្ឌាធារកោ វុច្ចតិ, យំ តយោ, ចត្តារោ, ពហូ វា ទណ្ឌកេ ឧបរិ ច ហេដ្ឋា ច វិត្ថតំ មជ្ឈេ សង្កុចិតំ កត្វា ពន្ធិត្វា អាធារកំ ករោន្តិ។ យដ្ឋិអាធារកបណ្ណាធារកបច្ឆិកបិដ្ឋឃដកកវាដកាទិភាជនមុខឧទុក្ខលាទីនិបិ ឯត្ថេវ សង្គហំ គច្ឆន្តិ។ យដ្ឋិអាធារកោតិ យដ្ឋិំយេវ ឧជុកំ ឋបេត្វា ពន្ធីកតអាធារកោ។
2809.Yattha katthaci peḷāyanti tambalohavaṭṭalohakaṃsalohakāḷalohasuvaṇṇarajatādīhi katāya vā dārumayāya vā yāya kāyaci peḷāya āsittakūpadhāne. Bhuñjituṃ na ca vaṭṭatīti bhājanaṃ ṭhapetvā bhuñjituṃ na vaṭṭati. Yathāha – ‘‘āsittakūpadhānaṃ nāma tambalohena vā rajatena vā katāya peḷāya etaṃ adhivacanaṃ, ‘na bhikkhave āsittakūpadhāne bhuñjitabba’nti sāmaññena paṭikkhittattā pana dārumayāpi na vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 264). ‘‘Anujānāmi bhikkhave maḷorika’’nti (cūḷava. 264) anuññātattā maḷorikāya ṭhapetvā bhuñjituṃ vaṭṭati. ‘‘Maḷorikā’’ti ca daṇḍādhārako vuccati, yaṃ tayo, cattāro, bahū vā daṇḍake upari ca heṭṭhā ca vitthataṃ majjhe saṅkucitaṃ katvā bandhitvā ādhārakaṃ karonti. Yaṭṭhiādhārakapaṇṇādhārakapacchikapiṭṭhaghaṭakakavāṭakādibhājanamukhaudukkhalādīnipi ettheva saṅgahaṃ gacchanti. Yaṭṭhiādhārakoti yaṭṭhiṃyeva ujukaṃ ṭhapetvā bandhīkataādhārako.
ឯកភាជនេ វិសុំ វិសុំ ភោជនស្សាបិ សម្ភវតោ ‘‘ភុញ្ជតោ ឯកភាជនេ’’តិ ឯត្តកេយេវ វុត្តេ តស្សាបិ បសង្គោ សិយាតិ តន្និវត្តនត្ថមាហ ‘‘ឯកតោ’’តិ។ ‘‘ភុញ្ជតោ’’តិ ឥទំ ឧបលក្ខណំ។ ឯកតោ ឯកភាជនេ យាគុអាទិបានម្បិ ន វដ្ដតិ។ យថាហ – ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឯកថាលកេ បាតព្ព’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៦៤)។ អថ វា ភុញ្ជតោតិ អជ្ឈោហារសាមញ្ញេន បានម្បិ សង្គហិតន្តិ វេទិតព្ពំ។ អយមេត្ថ វិនិច្ឆយោ – សចេ ឯកោ ភិក្ខុ ភាជនតោ ផលំ វា បូវំ វា គហេត្វា គច្ឆតិ, តស្មិំ អបគតេ ឥតរស្ស សេសកំ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ។ ឥតរស្សាបិ តស្មិំ ខណេ បុន គហេតុំ វដ្ដតីតិ។
Ekabhājane visuṃ visuṃ bhojanassāpi sambhavato ‘‘bhuñjato ekabhājane’’ti ettakeyeva vutte tassāpi pasaṅgo siyāti tannivattanatthamāha ‘‘ekato’’ti. ‘‘Bhuñjato’’ti idaṃ upalakkhaṇaṃ. Ekato ekabhājane yāguādipānampi na vaṭṭati. Yathāha – ‘‘na, bhikkhave, ekathālake pātabba’’nti (cūḷava. 264). Atha vā bhuñjatoti ajjhohārasāmaññena pānampi saṅgahitanti veditabbaṃ. Ayamettha vinicchayo – sace eko bhikkhu bhājanato phalaṃ vā pūvaṃ vā gahetvā gacchati, tasmiṃ apagate itarassa sesakaṃ bhuñjituṃ vaṭṭati. Itarassāpi tasmiṃ khaṇe puna gahetuṃ vaṭṭatīti.
២៨១០. យេ ទ្វេ វា តយោ វា ភិក្ខូ ឯកបាវុរណា វា ឯកត្ថរណា វា ឯកត្ថរណបាវុរណា វា និបជ្ជន្តិ, តេសញ្ច, យេ ឯកមញ្ចេបិ ឯកតោ និបជ្ជន្តិ, តេសញ្ច អាបត្តិ ទុក្កដំ ហោតីតិ យោជនា។
2810. Ye dve vā tayo vā bhikkhū ekapāvuraṇā vā ekattharaṇā vā ekattharaṇapāvuraṇā vā nipajjanti, tesañca, ye ekamañcepi ekato nipajjanti, tesañca āpatti dukkaṭaṃ hotīti yojanā.
២៨១១. សង្ឃាដិបល្លត្ថិកមុបាគតោតិ ឯត្ថ សង្ឃាដីតិ សង្ឃាដិនាមេន អធិដ្ឋិតចីវរមាហ។ សង្ឃាដិបល្លត្ថិកំ ឧបគតេន យុត្តោ ហុត្វាតិ អត្ថោ។ ន និសីទេយ្យាតិ វិហារេ វា អន្តរឃរេ វា យត្ថ កត្ថចិ ន និសីទេយ្យ។ ‘‘សង្ឃាដីតិ នាមេន អធិដ្ឋិតចីវរវោហារប្បត្តមធិដ្ឋិតចីវរំ ‘សង្ឃាដី’តិ វុត្ត’’ន្តិ និស្សន្ទេហេ, ខុទ្ទសិក្ខាវណ្ណនាយម្បិ ‘‘សង្ឃាដិយា ន បល្លត្ថេតិ អធិដ្ឋិតចីវរេន វិហារេ វា អន្តរឃរេ វា បល្លត្ថិកោ ន កាតព្ពោ’’តិ វុត្តំ។ អដ្ឋកថាយំ បន ‘‘អន្តោគាមេ វាសត្ថាយ ឧបគតេន អធិដ្ឋិតំ សង្ឃាដិំ វិនា សេសចីវរេហិ បល្លត្ថិកាយ និសីទិតុំ វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ។
2811.Saṅghāṭipallatthikamupāgatoti ettha saṅghāṭīti saṅghāṭināmena adhiṭṭhitacīvaramāha. Saṅghāṭipallatthikaṃ upagatena yutto hutvāti attho. Na nisīdeyyāti vihāre vā antaraghare vā yattha katthaci na nisīdeyya. ‘‘Saṅghāṭīti nāmena adhiṭṭhitacīvaravohārappattamadhiṭṭhitacīvaraṃ ‘saṅghāṭī’ti vutta’’nti nissandehe, khuddasikkhāvaṇṇanāyampi ‘‘saṅghāṭiyā na pallattheti adhiṭṭhitacīvarena vihāre vā antaraghare vā pallatthiko na kātabbo’’ti vuttaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘antogāme vāsatthāya upagatena adhiṭṭhitaṃ saṅghāṭiṃ vinā sesacīvarehi pallatthikāya nisīdituṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ.
កិញ្ចិ កីឡំ ន កីឡេយ្យាតិ ជុតកីឡាទិកំ យំ កិញ្ចិ កាយិកវាចសិកកីឡិកំ ន កីឡេយ្យ។ ន ច គាហយេតិ ន ច គាហាបេយ្យ, ន ហរាបេយ្យាតិ អត្ថោ។
Kiñcikīḷaṃ na kīḷeyyāti jutakīḷādikaṃ yaṃ kiñci kāyikavācasikakīḷikaṃ na kīḷeyya. Na ca gāhayeti na ca gāhāpeyya, na harāpeyyāti attho.
២៨១២. ទាឋិកាយបីតិ មស្សុម្ហិ។ ឧគ្គតន្តិ ឯត្ថ ‘‘ពីភច្ឆ’’ន្តិ សេសោ។ អញ្ញន្តិ អបលិតំ។ តាទិសន្តិ ពីភច្ឆំ។
2812.Dāṭhikāyapīti massumhi. Uggatanti ettha ‘‘bībhaccha’’nti seso. Aññanti apalitaṃ. Tādisanti bībhacchaṃ.
២៨១៣. ‘‘អគិលានោ’’តិ ឥមិនា គិលានស្ស អនាបត្តិភាវំ ទីបេតិ។ ‘‘ធារេយ្យា’’តិ ឥមិនា សុទ្ធកត្តុនិទ្ទេសេន អគិលានស្សបិ បរំ ធារាបនេ, បរស្ស ធារណសាទិយនេ ច អនាបត្តីតិ វិញ្ញាយតីតិ។ អត្តនោ គុត្តត្ថំ, ចីវរាទីនំ គុត្តត្ថញ្ច វដ្ដតីតិ យោជនា។ តត្រាយំ វិនិច្ឆយោ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ២៧០) – យស្ស កាយទាហោ វា បិត្តកោបោ វា ហោតិ, ចក្ខុ វា ទុព្ពលំ, អញ្ញោ វា កោចិ អាពាធោ វិនា ឆត្តេន ឧប្បជ្ជតិ, តស្ស គាមេ វា អរញ្ញេ វា ឆត្តំ វដ្ដតិ។ វាឡមិគចោរភយេសុ អត្តគុត្តត្ថំ, វស្សេ បន ចីវរគុត្តត្ថម្បិ វដ្ដតិ។ ឯកបណ្ណច្ឆត្តំ បន សព្ពត្ថេវ វដ្ដតិ។ ‘‘ឯកបណ្ណច្ឆត្តំ នាម តាលបត្ត’’ន្តិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តន្តិ។
2813.‘‘Agilāno’’ti iminā gilānassa anāpattibhāvaṃ dīpeti. ‘‘Dhāreyyā’’ti iminā suddhakattuniddesena agilānassapi paraṃ dhārāpane, parassa dhāraṇasādiyane ca anāpattīti viññāyatīti. Attano guttatthaṃ, cīvarādīnaṃ guttatthañca vaṭṭatīti yojanā. Tatrāyaṃ vinicchayo (cūḷava. aṭṭha. 270) – yassa kāyadāho vā pittakopo vā hoti, cakkhu vā dubbalaṃ, añño vā koci ābādho vinā chattena uppajjati, tassa gāme vā araññe vā chattaṃ vaṭṭati. Vāḷamigacorabhayesu attaguttatthaṃ, vasse pana cīvaraguttatthampi vaṭṭati. Ekapaṇṇacchattaṃ pana sabbattheva vaṭṭati. ‘‘Ekapaṇṇacchattaṃ nāma tālapatta’’nti gaṇṭhipadesu vuttanti.
២៨១៤. ហត្ថិសោណ្ឌាការោ អភេទោបចារេន ‘‘ហត្ថិសោណ្ឌ’’ន្តិ វុត្តោ។ ឯវមុបរិបិ។ ចីវរស្ស នាមធេយ្យំ ‘‘វសន’’ន្តិ ឥទំ។ ‘‘និវាសេន្តស្ស ទុក្កដ’’ន្តិ បទទ្វយញ្ច ‘‘ហត្ថិសោណ្ឌ’’ន្តិអាទីហិ សព្ពបទេហិ បច្ចេកំ យោជេតព្ពំ។ វេល្លិយន្តិ ឯត្ថ គាថាពន្ធវសេន សំ-សទ្ទលោបោ, សំវេល្លិយន្តិ អត្ថោ។
2814. Hatthisoṇḍākāro abhedopacārena ‘‘hatthisoṇḍa’’nti vutto. Evamuparipi. Cīvarassa nāmadheyyaṃ ‘‘vasana’’nti idaṃ. ‘‘Nivāsentassa dukkaṭa’’nti padadvayañca ‘‘hatthisoṇḍa’’ntiādīhi sabbapadehi paccekaṃ yojetabbaṃ. Velliyanti ettha gāthābandhavasena saṃ-saddalopo, saṃvelliyanti attho.
ឯត្ថ ហត្ថិសោណ្ឌំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ២៨០) នាម នាភិមូលតោ ហត្ថិសោណ្ឌសណ្ឋានំ ឱលម្ពកំ កត្វា និវត្ថំ ចោឡិកិត្ថីនំ និវាសនំ វិយ។ ចតុក្កណ្ណំ នាម ឧបរិតោ ទ្វេ, ហេដ្ឋតោ ទ្វេតិ ឯវំ ចត្តារោ កណ្ណេ ទស្សេត្វា និវត្ថំ។ មច្ឆវាឡកំ នាម ឯកតោ ទសន្តំ ឯកតោ បាសន្តំ ឱលម្ពេត្វា និវត្ថំ។ សំវេល្លិយន្តិ មល្លកម្មការាទយោ វិយ កច្ឆំ ពន្ធិត្វា និវាសនំ។ តាលវណ្ដកំ នាម តាលវណ្ដាការេន សាដកំ ឱលម្ពេត្វា និវាសនំ។ ច-សទ្ទេន សតវលិកំ សង្គណ្ហាតិ។ សតវលិកំ នាម ទីឃសាដកំ អនេកក្ខត្តុំ ឱភញ្ជិត្វា ឱវដ្ដិកំ ករោន្តេន និវត្ថំ, វាមទក្ខិណបស្សេសុ វា និរន្តរំ វលិយោ ទស្សេត្វា និវត្ថំ។ សចេ បន ជាណុតោ បដ្ឋាយ ឯកា វា ទ្វេ វា វលិយោ បញ្ញាយន្តិ, វដ្ដតិ។ ឯវំ និវាសេតុំ គិលានស្សបិ មគ្គបដិបន្នស្សបិ ន វដ្ដតិ។
Ettha hatthisoṇḍaṃ (cūḷava. aṭṭha. 280) nāma nābhimūlato hatthisoṇḍasaṇṭhānaṃ olambakaṃ katvā nivatthaṃ coḷikitthīnaṃ nivāsanaṃ viya. Catukkaṇṇaṃ nāma uparito dve, heṭṭhato dveti evaṃ cattāro kaṇṇe dassetvā nivatthaṃ. Macchavāḷakaṃ nāma ekato dasantaṃ ekato pāsantaṃ olambetvā nivatthaṃ. Saṃvelliyanti mallakammakārādayo viya kacchaṃ bandhitvā nivāsanaṃ. Tālavaṇṭakaṃ nāma tālavaṇṭākārena sāṭakaṃ olambetvā nivāsanaṃ. Ca-saddena satavalikaṃ saṅgaṇhāti. Satavalikaṃ nāma dīghasāṭakaṃ anekakkhattuṃ obhañjitvā ovaṭṭikaṃ karontena nivatthaṃ, vāmadakkhiṇapassesu vā nirantaraṃ valiyo dassetvā nivatthaṃ. Sace pana jāṇuto paṭṭhāya ekā vā dve vā valiyo paññāyanti, vaṭṭati. Evaṃ nivāsetuṃ gilānassapi maggapaṭipannassapi na vaṭṭati.
យម្បិ មគ្គំ គច្ឆន្តា ឯកំ វា ទ្វេ វា កោណេ ឧក្ខិបិត្វា អន្តរវាសកស្ស ឧបរិ លគ្គេន្តិ, អន្តោ វា ឯកំ កាសាវំ តថា និវាសេត្វា ពហិ អបរំ និវាសេន្តិ, សព្ពំ ន វដ្ដតិ។ គិលានោ បន អន្តោកាសាវស្ស ឱវដ្ដិកំ ទស្សេត្វា អបរំ ឧបរិ និវាសេតុំ លភតិ។ អគិលានេន ទ្វេ និវាសេន្តេន សគុណំ កត្វា និវាសេតព្ពានិ។ ឥតិ យញ្ច ឥធ បដិក្ខិត្តំ, យញ្ច សេខិយវណ្ណនាយំ, តំ សព្ពំ វជ្ជេត្វា និព្ពិការំ តិមណ្ឌលំ បដិច្ឆាទេន្តេន បរិមណ្ឌលំ និវាសេតព្ពំ។ យំ កិញ្ចិ វិការំ ករោន្តោ ទុក្កដា ន មុច្ចតិ។
Yampi maggaṃ gacchantā ekaṃ vā dve vā koṇe ukkhipitvā antaravāsakassa upari laggenti, anto vā ekaṃ kāsāvaṃ tathā nivāsetvā bahi aparaṃ nivāsenti, sabbaṃ na vaṭṭati. Gilāno pana antokāsāvassa ovaṭṭikaṃ dassetvā aparaṃ upari nivāsetuṃ labhati. Agilānena dve nivāsentena saguṇaṃ katvā nivāsetabbāni. Iti yañca idha paṭikkhittaṃ, yañca sekhiyavaṇṇanāyaṃ, taṃ sabbaṃ vajjetvā nibbikāraṃ timaṇḍalaṃ paṭicchādentena parimaṇḍalaṃ nivāsetabbaṃ. Yaṃ kiñci vikāraṃ karonto dukkaṭā na muccati.
២៨១៥. គិហិបារុបនន្តិ ‘‘សេតបដបារុតំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ២៨០) បរិព្ពាជកបារុតំ ឯកសាដកបារុតំ សោណ្ឌបារុតំ អន្តេបុរិកបារុតំ មហាជេដ្ឋកបារុតំ កុដិបវេសកបារុតំ ព្រាហ្មណបារុតំ បាឡិការកបារុត’’ន្តិ ឯវមាទិបរិមណ្ឌលលក្ខណតោ អញ្ញថា បារុតំ, សព្ពមេតំ គិហិបារុតំ នាម។ តស្មា យថា សេតបដា អឌ្ឍបាលកនិគណ្ឋា បារុបន្តិ, យថា ច ឯកច្ចេ បរិព្ពាជកា ឧរំ វិវរិត្វា ទ្វីសុ អំសកូដេសុ បាវុរណំ ឋបេន្តិ, យថា ច ឯកសាដកា មនុស្សា និវត្ថសាដកស្ស ឯកេនន្តេន បិដ្ឋិំ បារុបិត្វា ឧភោ កណ្ណេ ឧភោសុ អំសកូដេសុ ឋបេន្តិ, យថា ច សុរាសោណ្ឌាទយោ សាដកេន គីវំ បរិក្ខិបន្តា ឧភោ អន្តេ ឧទរេ វា ឱលម្ពេន្តិ, បិដ្ឋិយំ វា ខិបន្តិ, យថា ច អន្តេបុរិកាយោ អក្ខិតារកមត្តំ ទស្សេត្វា ឱគុណ្ឋិកំ បារុបន្តិ, យថា ច មហាជេដ្ឋា ទីឃសាដកំ និវាសេត្វា តស្សេវ ឯកេនន្តេន សកលសរីរំ បារុបន្តិ, យថា ច កស្សកា ខេត្តកុដិំ បវិសន្តា សាដកំ បលិវេឋេត្វា ឧបកច្ឆកេ បក្ខិបិត្វា តស្សេវ ឯកេនន្តេន សរីរំ បារុបន្តិ, យថា ច ព្រាហ្មណា ឧភិន្នំ ឧបកច្ឆកានំ អន្តរេន សាដកំ បវេសេត្វា អំសកូដេសុ បក្ខិបន្តិ, យថា ច បាឡិការកោ ភិក្ខុ ឯកំសបារុបនេន បារុតំ វាមពាហំ វិវរិត្វា ចីវរំ អំសកូដំ អារោបេតិ, ឯវំ អបារុបិត្វា សព្ពេបិ ឯតេ, អញ្ញេ ច ឯវរូបេ បារុបនទោសេ វជ្ជេត្វា និព្ពិការំ បរិមណ្ឌលំ បារុបិតព្ពំ។ តថា អបារុបិត្វា អារាមេ វា អន្តរឃរេ វា អនាទរេន យំ កិញ្ចិ វិការំ ករោន្តស្ស ទុក្កដំ។ បរិមណ្ឌលតោ វិមុត្តលក្ខណនិវាសនបារុបនទោសេ វជ្ជេត្វា បរិមណ្ឌលភាវោយេវ វុត្តលក្ខណោ អធិប្បេតោតិ អត្ថោ។
2815.Gihipārupananti ‘‘setapaṭapārutaṃ (cūḷava. aṭṭha. 280) paribbājakapārutaṃ ekasāṭakapārutaṃ soṇḍapārutaṃ antepurikapārutaṃ mahājeṭṭhakapārutaṃ kuṭipavesakapārutaṃ brāhmaṇapārutaṃ pāḷikārakapāruta’’nti evamādiparimaṇḍalalakkhaṇato aññathā pārutaṃ, sabbametaṃ gihipārutaṃ nāma. Tasmā yathā setapaṭā aḍḍhapālakanigaṇṭhā pārupanti, yathā ca ekacce paribbājakā uraṃ vivaritvā dvīsu aṃsakūṭesu pāvuraṇaṃ ṭhapenti, yathā ca ekasāṭakā manussā nivatthasāṭakassa ekenantena piṭṭhiṃ pārupitvā ubho kaṇṇe ubhosu aṃsakūṭesu ṭhapenti, yathā ca surāsoṇḍādayo sāṭakena gīvaṃ parikkhipantā ubho ante udare vā olambenti, piṭṭhiyaṃ vā khipanti, yathā ca antepurikāyo akkhitārakamattaṃ dassetvā oguṇṭhikaṃ pārupanti, yathā ca mahājeṭṭhā dīghasāṭakaṃ nivāsetvā tasseva ekenantena sakalasarīraṃ pārupanti, yathā ca kassakā khettakuṭiṃ pavisantā sāṭakaṃ paliveṭhetvā upakacchake pakkhipitvā tasseva ekenantena sarīraṃ pārupanti, yathā ca brāhmaṇā ubhinnaṃ upakacchakānaṃ antarena sāṭakaṃ pavesetvā aṃsakūṭesu pakkhipanti, yathā ca pāḷikārako bhikkhu ekaṃsapārupanena pārutaṃ vāmabāhaṃ vivaritvā cīvaraṃ aṃsakūṭaṃ āropeti, evaṃ apārupitvā sabbepi ete, aññe ca evarūpe pārupanadose vajjetvā nibbikāraṃ parimaṇḍalaṃ pārupitabbaṃ. Tathā apārupitvā ārāme vā antaraghare vā anādarena yaṃ kiñci vikāraṃ karontassa dukkaṭaṃ. Parimaṇḍalato vimuttalakkhaṇanivāsanapārupanadose vajjetvā parimaṇḍalabhāvoyeva vuttalakkhaṇo adhippetoti attho.
២៨១៦. លោកាយតំ ន វាចេយ្យាតិ ‘‘សព្ពំ ឧច្ឆិដ្ឋំ, សព្ពំ អនុច្ឆិដ្ឋំ, សេតោ កាកោ, កាឡោ ពកោ ឥមិនា ច ឥមិនា ច ការណេនា’’តិ ឯវមាទិនិរត្ថកការណបដិសំយុត្តំ តិត្ថិយសត្ថំ អញ្ញេសំ ន វាចេយ្យ។ ន ច តំ បរិយាបុណេតិ តំ លោកាយតំ ន ច បរិយាបុណេយ្យ ន ឧគ្គណ្ហេយ្យ។ តិរច្ឆានវិជ្ជាតិ ហត្ថិសិប្បអស្សសិប្បធនុសិប្បាទិកា បរោបឃាតករា វិជ្ជា ច។ ភិក្ខុនា ន បរិយាបុណិតព្ពា, ន វាចេតព្ពាតិ យោជនា។
2816.Lokāyataṃ na vāceyyāti ‘‘sabbaṃ ucchiṭṭhaṃ, sabbaṃ anucchiṭṭhaṃ, seto kāko, kāḷo bako iminā ca iminā ca kāraṇenā’’ti evamādiniratthakakāraṇapaṭisaṃyuttaṃ titthiyasatthaṃ aññesaṃ na vāceyya. Na ca taṃ pariyāpuṇeti taṃ lokāyataṃ na ca pariyāpuṇeyya na uggaṇheyya. Tiracchānavijjāti hatthisippaassasippadhanusippādikā paropaghātakarā vijjā ca. Bhikkhunā na pariyāpuṇitabbā, na vācetabbāti yojanā.
២៨១៧. សព្ពាចាមរិពីជនីតិ សេតាទិវណ្ណេហិ សព្ពេហិ ចមរវាលេហិ កតា ពីជនី។ ន ចាលិម្បេយ្យ ទាយំ វាតិ ទវឌាហាទិឧបទ្ទវនិវារណាយ អនុញ្ញាតំ បដគ្គិទានការណំ វិនា អរញ្ញំ អគ្គិនា ន អាលិម្បេយ្យ។ ទវឌាហេ បន អាគច្ឆន្តេ អនុបសម្បន្នេ អសតិ បដគ្គិំ ទាតុំ, អប្បហរិតករណេន វា បរិខាខណនេន វា បរិត្តាណំ កាតុំ, សេនាសនំ បត្តំ វា អប្បត្តំ វា អគ្គិំ អល្លសាខំ ភញ្ជិត្វា និព្ពាបេតុញ្ច លភតិ។ ឧទកេន បន កប្បិយេនេវ លភតិ, នេតរេន។ អនុបសម្បន្នេ បន សតិ តេនេវ កប្បិយវោហារេន ការាបេតព្ពំ។ មុខំ ន ច លញ្ជេតិ មនោសិលាទិនា មុខំ ន លិម្បេយ្យ, តិលកេន អង្គំ ន ករេយ្យាតិ អត្ថោ។
2817.Sabbācāmaribījanīti setādivaṇṇehi sabbehi camaravālehi katā bījanī. Na cālimpeyya dāyaṃ vāti davaḍāhādiupaddavanivāraṇāya anuññātaṃ paṭaggidānakāraṇaṃ vinā araññaṃ agginā na ālimpeyya. Davaḍāhe pana āgacchante anupasampanne asati paṭaggiṃ dātuṃ, appaharitakaraṇena vā parikhākhaṇanena vā parittāṇaṃ kātuṃ, senāsanaṃ pattaṃ vā appattaṃ vā aggiṃ allasākhaṃ bhañjitvā nibbāpetuñca labhati. Udakena pana kappiyeneva labhati, netarena. Anupasampanne pana sati teneva kappiyavohārena kārāpetabbaṃ. Mukhaṃ na ca lañjeti manosilādinā mukhaṃ na limpeyya, tilakena aṅgaṃ na kareyyāti attho.
២៨១៨. ឧភតោកាជន្តិ ឧភតោកោដិយា ភារវហនកោដិកាជំ។ អន្តរកាជកន្តិ ឧភយកោដិយា ឋិតវាហកេហិ វហិតព្ពំ មជ្ឈេភារយុត្តកាជំ។ សីសក្ខន្ធកដិភារាទយោ ហេដ្ឋា វុត្តលក្ខណាវ។
2818.Ubhatokājanti ubhatokoṭiyā bhāravahanakoṭikājaṃ. Antarakājakanti ubhayakoṭiyā ṭhitavāhakehi vahitabbaṃ majjhebhārayuttakājaṃ. Sīsakkhandhakaṭibhārādayo heṭṭhā vuttalakkhaṇāva.
២៨១៩. យោ ភិក្ខុ វឌ្ឍកិអង្គុលេន អដ្ឋង្គុលាធិកំ វា តេនេវ អង្គុលេន ចតុរង្គុលបច្ឆិមំ វា ទន្តកដ្ឋំ ខាទតិ, ឯវំ ខាទតោ តស្ស អាបត្តិ ទុក្កដំ ហោតីតិ យោជនា។
2819. Yo bhikkhu vaḍḍhakiaṅgulena aṭṭhaṅgulādhikaṃ vā teneva aṅgulena caturaṅgulapacchimaṃ vā dantakaṭṭhaṃ khādati, evaṃ khādato tassa āpatti dukkaṭaṃ hotīti yojanā.
២៨២០. កិច្ចេ សតិបីតិ សុក្ខកដ្ឋាទិគ្គហណកិច្ចេ បន សតិ។ បោរិសន្តិ បុរិសប្បមាណំ, ព្យាមមត្តន្តិ វុត្តំ ហោតិ។ អាបទាសូតិ វាឡមិគាទយោ វា ទិស្វា មគ្គមូឡ្ហោ វា ទិសា ឱលោកេតុកាមោ ហុត្វា ទវឌាហំ វា ឧទកោឃំ វា អាគច្ឆន្តំ ទិស្វា វា ឯវរូបាសុ អាបទាសុ។ វដ្ដតេវាភិរូហិតុន្តិ អតិឧច្ចម្បិ រុក្ខំ អារោហិតុំ វដ្ដតិ ឯវ។
2820.Kicce satipīti sukkhakaṭṭhādiggahaṇakicce pana sati. Porisanti purisappamāṇaṃ, byāmamattanti vuttaṃ hoti. Āpadāsūti vāḷamigādayo vā disvā maggamūḷho vā disā oloketukāmo hutvā davaḍāhaṃ vā udakoghaṃ vā āgacchantaṃ disvā vā evarūpāsu āpadāsu. Vaṭṭatevābhirūhitunti atiuccampi rukkhaṃ ārohituṃ vaṭṭati eva.
២៨២១. សចេ អកល្លកោ គិលានោ ន សិយា, លសុណំ មាគធំ អាមកំ ភណ្ឌិកលសុណំ ន ច ខាទេយ្យ នេវ បរិភុញ្ជេយ្យាតិ យោជនា។ ភណ្ឌិកលសុណំ នាម ចតុមិញ្ជតោ បដ្ឋាយ ពហុមិញ្ជំ។ បលណ្ឌុកភញ្ជនកាទិលសុណេ មគធេសុ ជាតត្តេបិ ន ទោសោ។ លសុណវិភាគោ ហេដ្ឋា ទស្សិតោយេវ។ គិលានស្ស បន លសុណំ ខាទិតុំ វដ្ដតិ។ យថាហ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាពាធបច្ចយា លសុណំ ខាទិតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៨៩)។ អាពាធបច្ចយាតិ យស្ស អាពាធស្ស លសុណំ ភេសជ្ជំ ហោតិ, តប្បច្ចយាតិ អត្ថោ។ ពុទ្ធវចនន្តិ សង្គីតិត្តយារុឡ្ហា បិដកត្តយបាឡិ។ អញ្ញថាតិ សក្កដាទិខលិតវចនមយំ វាចនាមគ្គំ ន រោបេតព្ពំ, តថា ន ឋបេតព្ពន្តិ វុត្តំ ហោតិ។
2821. Sace akallako gilāno na siyā, lasuṇaṃ māgadhaṃ āmakaṃ bhaṇḍikalasuṇaṃ na ca khādeyya neva paribhuñjeyyāti yojanā. Bhaṇḍikalasuṇaṃ nāma catumiñjato paṭṭhāya bahumiñjaṃ. Palaṇḍukabhañjanakādilasuṇe magadhesu jātattepi na doso. Lasuṇavibhāgo heṭṭhā dassitoyeva. Gilānassa pana lasuṇaṃ khādituṃ vaṭṭati. Yathāha – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, ābādhapaccayā lasuṇaṃ khāditu’’nti (cūḷava. 289). Ābādhapaccayāti yassa ābādhassa lasuṇaṃ bhesajjaṃ hoti, tappaccayāti attho. Buddhavacananti saṅgītittayāruḷhā piṭakattayapāḷi. Aññathāti sakkaṭādikhalitavacanamayaṃ vācanāmaggaṃ na ropetabbaṃ, tathā na ṭhapetabbanti vuttaṃ hoti.
២៨២២. ខិបិតេតិ យេន កេនចិ ខិបិតេ។ ‘‘ជីវា’’តិ ន វត្តព្ពន្តិ យោជនា។ ភិក្ខុនា ខិបិតេ គិហិនា ‘‘ជីវថា’’តិ វុត្តេន បុន ‘‘ចិរំ ជីវា’’តិ វត្តុំ វដ្ដតីតិ យោជនា។ ‘‘ចិរ’’ន្តិ បទេ សតិបិ វដ្ដតិ។
2822.Khipiteti yena kenaci khipite. ‘‘Jīvā’’ti na vattabbanti yojanā. Bhikkhunā khipite gihinā ‘‘jīvathā’’ti vuttena puna ‘‘ciraṃ jīvā’’ti vattuṃ vaṭṭatīti yojanā. ‘‘Cira’’nti pade satipi vaṭṭati.
២៨២៣. អាកោដេន្តស្សាតិ កាយេន វា កាយបដិពទ្ធាទីហិ វា បហរន្តស្ស។ បុប្ផសំកិណ្ណេតិ បុប្ផសន្ថតេ។
2823.Ākoṭentassāti kāyena vā kāyapaṭibaddhādīhi vā paharantassa. Pupphasaṃkiṇṇeti pupphasanthate.
២៨២៤. ន្ហាបិតា បុព្ពកា ឯតស្សាតិ ន្ហាបិតបុព្ពកោ, ន្ហាបិតជាតិកោតិ អត្ថោ។ ខុរភណ្ឌន្តិ ន្ហាបិតបរិក្ខារំ។ ន គណ្ហេយ្យាតិ ន បរិហរេយ្យ។ សចេ យោ ន្ហាបិតជាតិកោ ហោតិ, សោ ខុរភណ្ឌំ គហេត្វា ន ហរេយ្យាតិ អត្ថោ។ អញ្ញស្ស ហត្ថតោ គហេត្វា កេសច្ឆេទាទិ កាតុំ វដ្ដតិ។ ឧណ្ណីតិ កេសកម្ពលំ វិនា ឧណ្ណមយា បាវុរណជាតិ។ ‘‘គោនកំ កុត្តកំ ចិត្តក’’មិច្ចាទិនា វុត្តភេទវន្តតាយ អាហ ‘‘សព្ពា’’តិ។ ឧណ្ណមយំ អន្តោករិត្វា បារុបិតុំ វដ្ដតីតិ អាហ ‘‘ពាហិរលោមិកា’’តិ។ យថាហ – ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ពាហិរលោមី ឧណ្ណីធារេតព្ពា’’តិ (ចូឡវ. ២៤៩)។ សិក្ខាបទដ្ឋកថាយំ ‘‘ឧណ្ណលោមានិ ពហិ កត្វា ឧណ្ណបាវារំ បារុបន្តិ, តថា ធារេន្តស្ស ទុក្កដំ។ លោមានិ អន្តោ កត្វា បារុបិតុំ វដ្ដតី’’តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ២៤៩)។
2824. Nhāpitā pubbakā etassāti nhāpitapubbako, nhāpitajātikoti attho. Khurabhaṇḍanti nhāpitaparikkhāraṃ. Na gaṇheyyāti na parihareyya. Sace yo nhāpitajātiko hoti, so khurabhaṇḍaṃ gahetvā na hareyyāti attho. Aññassa hatthato gahetvā kesacchedādi kātuṃ vaṭṭati. Uṇṇīti kesakambalaṃ vinā uṇṇamayā pāvuraṇajāti. ‘‘Gonakaṃ kuttakaṃ cittaka’’miccādinā vuttabhedavantatāya āha ‘‘sabbā’’ti. Uṇṇamayaṃ antokaritvā pārupituṃ vaṭṭatīti āha ‘‘bāhiralomikā’’ti. Yathāha – ‘‘na, bhikkhave, bāhiralomī uṇṇīdhāretabbā’’ti (cūḷava. 249). Sikkhāpadaṭṭhakathāyaṃ ‘‘uṇṇalomāni bahi katvā uṇṇapāvāraṃ pārupanti, tathā dhārentassa dukkaṭaṃ. Lomāni anto katvā pārupituṃ vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 249).
២៨២៥. អង្គរាគំ នាម កុង្កុមាទិ។ ករោន្តស្សាតិ អព្ភញ្ជន្តស្ស។ អកាយពន្ធនស្ស គាមំ បវិសតោបិ ទុក្កដំ សមុទីរិតន្តិ យោជនា។ ឯត្ថ ច អសតិយា អពន្ធិត្វា និក្ខន្តេន យត្ថ សរតិ, តត្ថ ពន្ធិតព្ពំ។ ‘‘អាសនសាលាយ ពន្ធិស្សាមី’’តិ គន្តុំ វដ្ដតិ។ សរិត្វា យាវ ន ពន្ធតិ, ន តាវ បិណ្ឌាយ ចរិតព្ពំ។
2825.Aṅgarāgaṃ nāma kuṅkumādi. Karontassāti abbhañjantassa. Akāyabandhanassa gāmaṃ pavisatopi dukkaṭaṃ samudīritanti yojanā. Ettha ca asatiyā abandhitvā nikkhantena yattha sarati, tattha bandhitabbaṃ. ‘‘Āsanasālāya bandhissāmī’’ti gantuṃ vaṭṭati. Saritvā yāva na bandhati, na tāva piṇḍāya caritabbaṃ.
២៨២៦. សព្ពំ អាយុធំ វិនា សព្ពំ លោហជំ លោហមយភណ្ឌញ្ច បត្តំ, សង្កមនីយបាទុកំ, យថាវុត្តលក្ខណំ បល្លង្កំ, អាសន្ទិញ្ច វិនា សព្ពំ ទារុជំ ទារុមយភណ្ឌញ្ច វុត្តលក្ខណមេវ កតកំ , កុម្ភការិកំ ធនិយស្សេវ សព្ពមត្តិកាមយំ កុដិញ្ច វិនា សព្ពំ មត្តិកាមយំ ភណ្ឌញ្ច កប្បិយន្តិ យោជនា។
2826. Sabbaṃ āyudhaṃ vinā sabbaṃ lohajaṃ lohamayabhaṇḍañca pattaṃ, saṅkamanīyapādukaṃ, yathāvuttalakkhaṇaṃ pallaṅkaṃ, āsandiñca vinā sabbaṃ dārujaṃ dārumayabhaṇḍañca vuttalakkhaṇameva katakaṃ, kumbhakārikaṃ dhaniyasseva sabbamattikāmayaṃ kuṭiñca vinā sabbaṃ mattikāmayaṃ bhaṇḍañca kappiyanti yojanā.
ខុទ្ទកវត្ថុក្ខន្ធកកថាវណ្ណនា។
Khuddakavatthukkhandhakakathāvaṇṇanā.
