| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា • Khuddasikkhā-mūlasikkhā |
៣៣. កាយពន្ធននិទ្ទេសវណ្ណនា
33. Kāyabandhananiddesavaṇṇanā
២៣៥. ពន្ធីយតិ អនេនាតិ ពន្ធនំ, កាយស្ស ពន្ធនំ កាយពន្ធនំ, នត្ថិ កាយពន្ធនមេតស្សាតិ អកាយពន្ធនោ។ ទុក្កដន្តិ សញ្ចិច្ច វា អសញ្ចិច្ច វា បវិសេយ្យ ចេ, ទុក្កដំ។ អសតិយា គតោ យត្ថ សរតិ, តត្ថេវ ពន្ធេយ្យាតិ សម្ពន្ធោ។ គតោតិ អន្តោគាមំ គតោ។ សរិត្វា យាវ ន ពន្ធតិ, ន តាវ បិណ្ឌាយ ចរិតព្ពំ។
235. Bandhīyati anenāti bandhanaṃ, kāyassa bandhanaṃ kāyabandhanaṃ, natthi kāyabandhanametassāti akāyabandhano. Dukkaṭanti sañcicca vā asañcicca vā paviseyya ce, dukkaṭaṃ. Asatiyā gato yattha sarati, tattheva bandheyyāti sambandho. Gatoti antogāmaṃ gato. Saritvā yāva na bandhati, na tāva piṇḍāya caritabbaṃ.
២៣៦. ‘‘បដ្ដិកា’’តិអាទិនា សព្ពសង្គាហកំ កាយពន្ធនំ និទ្ទិសតិ។ បដ្ដិកាតិ បកតិវីតា វា មច្ឆកណ្ដកខជ្ជូរិបត្តវាយិមា វា។ សូករានំ អន្តំ សូករន្តំ។ ឥធ បន តំសទិសំ វុច្ចតិ។ ចតុរស្សំ អកត្វា សជ្ជិតំ មុទ្ទិកកាយពន្ធនម្បិ សង្គហេត្វា ‘‘ឯកា រជ្ជូ’’តិ វុត្តំ។ តំ បន រជ្ជុកំ ពន្ធន្តេន ឯកគុណមេវ កត្វា ពន្ធិតុំ វដ្ដតិ, មជ្ឈេ ភិន្ទិត្វា ទិគុណំ កត្វា ពន្ធិតុំ ន វដ្ដតិ។ ទិគុណំ បន អកត្វា សតវារម្បិ បុនប្បុនំ អាវិជ្ឈិត្វា ពន្ធិតុំ វដ្ដតិ, បាមង្គសណ្ឋានំ បន ឯកម្បិ ន វដ្ដតិ ។ ពហុរជ្ជុកេ ឯកតោ កត្វា ឯកេន និរន្តរំ វេឋេត្វា កតំ ‘‘ពហុរជ្ជុក’’ន្តិ ន វត្តព្ពំ, តំ វដ្ដតិ។ តទនុលោមិកាតិ តេសំ បដ្ដិកាសូករន្តានំ ទ្វិន្នំ ទ្វេ ឥមេ យថាក្កមមនុលោមិកា។
236.‘‘Paṭṭikā’’tiādinā sabbasaṅgāhakaṃ kāyabandhanaṃ niddisati. Paṭṭikāti pakativītā vā macchakaṇṭakakhajjūripattavāyimā vā. Sūkarānaṃ antaṃ sūkarantaṃ. Idha pana taṃsadisaṃ vuccati. Caturassaṃ akatvā sajjitaṃ muddikakāyabandhanampi saṅgahetvā ‘‘ekā rajjū’’ti vuttaṃ. Taṃ pana rajjukaṃ bandhantena ekaguṇameva katvā bandhituṃ vaṭṭati, majjhe bhinditvā diguṇaṃ katvā bandhituṃ na vaṭṭati. Diguṇaṃ pana akatvā satavārampi punappunaṃ āvijjhitvā bandhituṃ vaṭṭati, pāmaṅgasaṇṭhānaṃ pana ekampi na vaṭṭati . Bahurajjuke ekato katvā ekena nirantaraṃ veṭhetvā kataṃ ‘‘bahurajjuka’’nti na vattabbaṃ, taṃ vaṭṭati. Tadanulomikāti tesaṃ paṭṭikāsūkarantānaṃ dvinnaṃ dve ime yathākkamamanulomikā.
២៣៧-៨. បដ្ដិកា កីទិសី វដ្ដតីតិ អាហ ‘‘មច្ឆា’’តិអាទិ។ បដ្ដិកា មច្ឆកណ្ដកខជ្ជូរិបត្តា វា មដ្ឋា វា លព្ភាតិ សម្ពន្ធោ។ កណ្ដក-សទ្ទេន បត្ត-សទ្ទេន ច តទាការោ វុច្ចតិ, ឧបចារតោ ហិ មច្ឆានំ កណ្ដកាការោ ច ខជ្ជូរីនំ បត្តាការោ ច ឯតិស្សាតិ សមាសោ។ មដ្ឋាតិ បកតិវីតា។ ដីកាយំ បន ‘‘ឯតេ មច្ឆកណ្ដកាទយោ មដ្ឋា វិការរហិតា បដ្ដិកា ច តទន្តោគធាតិ អធិប្បាយោ’’តិ វុត្តំ។ កថំ តេសមន្តោគធតា? យតោ តានិយេវ បដ្ដិកា នាមាតិ។ តថា ច វុត្តំ អដ្ឋកថាយំ ‘‘បកតិវីតា វា មច្ឆកណ្ដកវាយិមា វា បដ្ដិកា វដ្ដតី’’តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ២៧៨)។ ឯត្ថ បន មច្ឆកណ្ដកេយេវ ខជ្ជូរិបត្តំ បវិដ្ឋំ។ ចតស្សោបិ ទសា លព្ភាតិ សម្ពន្ធោ។ ចតស្សោតិ ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទេន វុត្តំ, តស្មា តតោ ឩនាបិ វដ្ដន្តិ។ អន្តេតិ កាយពន្ធនស្ស ឧភយន្តេ ទិគុណសុត្តកំ លព្ភន្តិ សម្ពន្ធោ។ គុណោ ពន្ធនភូតំ សុត្តកំ គុណសុត្តកំ។ ‘‘គុណោ បដលរាសីសុ, អានិសំសេ ច ពន្ធនេ’’តិ ហិ អភិធានប្បទីបិកា។ ទ្វិន្នំ គុណសុត្តកានំ សមាហារោ ទិគុណសុត្តកំ។ តំ ទសាមុខស្ស ថិរភាវាយ កោដ្ដេតុំ វដ្ដតិ, ន សោភនត្ថំ។ តេនាហ ‘‘មាលាទិ’’ន្តិអាទិ។
237-8. Paṭṭikā kīdisī vaṭṭatīti āha ‘‘macchā’’tiādi. Paṭṭikā macchakaṇṭakakhajjūripattā vā maṭṭhā vā labbhāti sambandho. Kaṇṭaka-saddena patta-saddena ca tadākāro vuccati, upacārato hi macchānaṃ kaṇṭakākāro ca khajjūrīnaṃ pattākāro ca etissāti samāso. Maṭṭhāti pakativītā. Ṭīkāyaṃ pana ‘‘ete macchakaṇṭakādayo maṭṭhā vikārarahitā paṭṭikā ca tadantogadhāti adhippāyo’’ti vuttaṃ. Kathaṃ tesamantogadhatā? Yato tāniyeva paṭṭikā nāmāti. Tathā ca vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘pakativītā vā macchakaṇṭakavāyimā vā paṭṭikā vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 278). Ettha pana macchakaṇṭakeyeva khajjūripattaṃ paviṭṭhaṃ. Catassopi dasā labbhāti sambandho. Catassoti ukkaṭṭhaparicchedena vuttaṃ, tasmā tato ūnāpi vaṭṭanti. Anteti kāyabandhanassa ubhayante diguṇasuttakaṃ labbhanti sambandho. Guṇo bandhanabhūtaṃ suttakaṃ guṇasuttakaṃ. ‘‘Guṇo paṭalarāsīsu, ānisaṃse ca bandhane’’ti hi abhidhānappadīpikā. Dvinnaṃ guṇasuttakānaṃ samāhāro diguṇasuttakaṃ. Taṃ dasāmukhassa thirabhāvāya koṭṭetuṃ vaṭṭati, na sobhanatthaṃ. Tenāha ‘‘mālādi’’ntiādi.
មាលាទិំ កក្កដច្ឆាទិំ កុញ្ជរច្ឆាទិញ្ច ទស្សេត្វា គុណសុត្តកកោដ្ដិតា បដ្ដិកា ន កប្បតីតិ សម្ពន្ធោ។ ‘‘មាលាទិ’’ន្តិអាទីសុ អាទិ-សទ្ទេន តាទិសំ យំ កិញ្ចិ វិការរូបំ គយ្ហតិ។ កក្កដានំ វិយ អច្ឆីនិ, តានិ អាទីនិ យស្សាតិ សមាសោ។ តថា កុញ្ជរច្ឆាទិន្តិ។
Mālādiṃ kakkaṭacchādiṃ kuñjaracchādiñca dassetvā guṇasuttakakoṭṭitā paṭṭikā na kappatīti sambandho. ‘‘Mālādi’’ntiādīsu ādi-saddena tādisaṃ yaṃ kiñci vikārarūpaṃ gayhati. Kakkaṭānaṃ viya acchīni, tāni ādīni yassāti samāso. Tathā kuñjaracchādinti.
២៣៩. ឃដកន្តិ ឃដកាការវដ្ដលេខារូបំ។ មករមុខាទិន្តិ ឯត្ថ មករមុខំ នាម មករមុខសណ្ឋានំ ។ ពិន្ទុ បន អាគមវសេន វុត្តោ។ អាទិ-សទ្ទេន ទេឌ្ឌុភសីសាទិវិការរូបំ យំ កិញ្ចិ សង្គយ្ហតិ។ ទសាមុខេតិ ទសានំ មុខភូតេ អន្តេ ឯតានិ ន កប្បន្តីតិ សម្ពន្ធោ។ វិធេ ឧភន្តេ ឃដកា លេខា អញ្ញំ ចិត្តកញ្ច ន កប្បន្តីតិ សម្ពន្ធោ។ ឃដកាតិ ឃដកតោ។ លេខាតិ លេខាយ។ បញ្ចមិយា លោបោ។ វិធេតិ កាយពន្ធនស្ស បាសន្តេ ទសាមូលេ តស្ស ថិរភាវត្ថំ កត្តព្ពេ ទន្តវិសាណាទិមយេ វិធេ។
239.Ghaṭakanti ghaṭakākāravaṭṭalekhārūpaṃ. Makaramukhādinti ettha makaramukhaṃ nāma makaramukhasaṇṭhānaṃ . Bindu pana āgamavasena vutto. Ādi-saddena deḍḍubhasīsādivikārarūpaṃ yaṃ kiñci saṅgayhati. Dasāmukheti dasānaṃ mukhabhūte ante etāni na kappantīti sambandho. Vidhe ubhante ghaṭakā lekhā aññaṃ cittakañca na kappantīti sambandho. Ghaṭakāti ghaṭakato. Lekhāti lekhāya. Pañcamiyā lopo. Vidheti kāyabandhanassa pāsante dasāmūle tassa thirabhāvatthaṃ kattabbe dantavisāṇādimaye vidhe.
២៤០. ទេឌ្ឌុភកន្តិ ឧទកសប្បសីសសទិសំ។ មុរជន្តិ នានាវណ្ណេហិ សុត្តេហិ មុរជវដ្ដិសណ្ឋានំ វេឋេត្វា កតំ។ ដីកាយំ បន ‘‘មុរជន្តិ ពហុរជ្ជុកេ ឯកតោ សង្កឌ្ឍិត្វា ឯកាយ រជ្ជុយា បលិវេឋេត្វា កតរជ្ជូ’’តិ វុត្តំ, តំ ‘‘ពហុរជ្ជុកេ ឯកតោ កត្វា’’តិអាទិនា ហេដ្ឋា វុត្តអដ្ឋកថាវចនេន វិរុជ្ឈតិ។ មទ្ទវីណន្តិ បាមង្គសណ្ឋានំ។ កលាពុកន្តិ ពហុរជ្ជុកំ។ តេសំ ‘‘ន កប្បតី’’តិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ។ ទ្វេ មជ្ឈិមាតិ មជ្ឈេ ភវា មុរជមទ្ទវីណសង្ខាតា ទ្វេ។
240.Deḍḍubhakanti udakasappasīsasadisaṃ. Murajanti nānāvaṇṇehi suttehi murajavaṭṭisaṇṭhānaṃ veṭhetvā kataṃ. Ṭīkāyaṃ pana ‘‘murajanti bahurajjuke ekato saṅkaḍḍhitvā ekāya rajjuyā paliveṭhetvā katarajjū’’ti vuttaṃ, taṃ ‘‘bahurajjuke ekato katvā’’tiādinā heṭṭhā vuttaaṭṭhakathāvacanena virujjhati. Maddavīṇanti pāmaṅgasaṇṭhānaṃ. Kalābukanti bahurajjukaṃ. Tesaṃ ‘‘na kappatī’’ti iminā sambandho. Dve majjhimāti majjhe bhavā murajamaddavīṇasaṅkhātā dve.
២៤១. គណ្ឋិយោ ចាបីតិ ចីវរស្ស គណ្ឋិយោ ចាបិ។ តម្មយាតិ តេហិ វេឡុអាទីហិ និព្ពត្តា។ បសង្គេន បនេតំ វុត្តន្តិ។
241.Gaṇṭhiyo cāpīti cīvarassa gaṇṭhiyo cāpi. Tammayāti tehi veḷuādīhi nibbattā. Pasaṅgena panetaṃ vuttanti.
កាយពន្ធននិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Kāyabandhananiddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
សុមង្គលប្បសាទនិយា នាម ដីកាយ
Sumaṅgalappasādaniyā nāma ṭīkāya
បឋមភាណវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Paṭhamabhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā.
