| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិនយាលង្ការ-ដីកា • Vinayālaṅkāra-ṭīkā |
២៩. កថិនត្ថារវិនិច្ឆយកថា
29. Kathinatthāravinicchayakathā
២២៦. ឯវំ ចតុបច្ចយភាជនវិនិច្ឆយំ កថេត្វា ឥទានិ កថិនវិនិច្ឆយំ កថេតុមាហ ‘‘កថិនន្តិ ឯត្ថ បនា’’តិអាទិ។ តត្ថ កថិនន្តិ កតមំ កថិនំ? សមូហបញ្ញត្តិ។ ន ហិ បរមត្ថតោ កថិនំ នាម ឯកោ ធម្មោ អត្ថិ, បុរិមវស្សំវុត្ថា ភិក្ខូ, អនូនបញ្ចវគ្គសង្ឃោ, ចីវរមាសោ, ធម្មេន សមេន ឧប្បន្នចីវរន្តិអាទីសុ យេសុ នាមរូបេសុ សមុប្បជ្ជមានេសុ តេសំ នាមរូបធម្មានំ សមូហសមវាយសង្ខាតំ សមូហបញ្ញត្តិមត្តមេវ កថិនំ។ អយមត្ថោ កថំ ជានិតព្ពោតិ? ‘‘តេសញ្ញេវ ធម្មានំ សង្គហោ សមវាយោ នាមំ នាមកម្មំ នាមធេយ្យំ និរុត្តិ ព្យញ្ជនំ អភិលាបោ, យទិទំ កថិន’’ន្តិ បរិវារបាឡិយំ (បរិ. ៤១២) អាគតត្តា ច, ‘‘តេសញ្ញេវ ធម្មានន្តិ យេសុ រូបាទិធម្មេសុ សតិ កថិនំ នាម ហោតិ, តេសំ សមោធានំ មិស្សីភាវោ។ នាមំ នាមកម្មន្តិអាទិនា បន ‘កថិន’ន្តិ ឥទំ ពហូសុ ធម្មេសុ នាមមត្តំ, ន បរមត្ថតោ ឯកោ ធម្មោ អត្ថីតិ ទស្សេតី’’តិ អដ្ឋកថាយំ (បរិ. អដ្ឋ. ៤១២) អាគតត្តា ច, ‘‘យេសុ រូបាទិធម្មេសូតិ បុរិមវស្សំវុត្ថា ភិក្ខូ, បញ្ចហិ អនូនោ សង្ឃោ, ចីវរមាសោ, ធម្មេន សមេន សមុប្បន្នំ ចីវរន្តិ ឯវមាទីសុ យេសុ រូបារូបធម្មេសុ។ សតីតិ សន្តេសុ។ មិស្សីភាវោតិ សំសគ្គតា សមូហបញ្ញត្តិមត្តំ។ តេនាហ ន បរមត្ថតោ ឯកោ ធម្មោ អត្ថីតិ ទស្សេតី’’តិ វិមតិវិនោទនិយំ (វិ. វិ. ដី. បរិវារ ២.៤១២) អាគតត្តា ច ជានិតព្ពោតិ។
226. Evaṃ catupaccayabhājanavinicchayaṃ kathetvā idāni kathinavinicchayaṃ kathetumāha ‘‘kathinanti ettha panā’’tiādi. Tattha kathinanti katamaṃ kathinaṃ? Samūhapaññatti. Na hi paramatthato kathinaṃ nāma eko dhammo atthi, purimavassaṃvutthā bhikkhū, anūnapañcavaggasaṅgho, cīvaramāso, dhammena samena uppannacīvarantiādīsu yesu nāmarūpesu samuppajjamānesu tesaṃ nāmarūpadhammānaṃ samūhasamavāyasaṅkhātaṃ samūhapaññattimattameva kathinaṃ. Ayamattho kathaṃ jānitabboti? ‘‘Tesaññeva dhammānaṃ saṅgaho samavāyo nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpo, yadidaṃ kathina’’nti parivārapāḷiyaṃ (pari. 412) āgatattā ca, ‘‘tesaññeva dhammānanti yesu rūpādidhammesu sati kathinaṃ nāma hoti, tesaṃ samodhānaṃ missībhāvo. Nāmaṃ nāmakammantiādinā pana ‘kathina’nti idaṃ bahūsu dhammesu nāmamattaṃ, na paramatthato eko dhammo atthīti dassetī’’ti aṭṭhakathāyaṃ (pari. aṭṭha. 412) āgatattā ca, ‘‘yesu rūpādidhammesūti purimavassaṃvutthā bhikkhū, pañcahi anūno saṅgho, cīvaramāso, dhammena samena samuppannaṃ cīvaranti evamādīsu yesu rūpārūpadhammesu. Satīti santesu. Missībhāvoti saṃsaggatā samūhapaññattimattaṃ. Tenāha na paramatthato eko dhammo atthīti dassetī’’ti vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. parivāra 2.412) āgatattā ca jānitabboti.
កេនដ្ឋេន កថិនន្តិ? ថិរដ្ឋេន។ កស្មា ថិរន្តិ? អនាមន្តចារអសមាទានចារគណភោជនយាវទត្ថចីវរយោចតត្ថចីវរុប្បាទសង្ខាតេ បញ្ចានិសំសេ អន្តោករណសមត្ថតាយ។ វុត្តញ្ហិ សារត្ថទីបនិយំ (សារត្ថ. ដី. មហាវគ្គ ៣.៣០៦) ‘‘បញ្ចានិសំសេ អន្តោករណសមត្ថតាយ ថិរន្តិ អត្ថោ’’តិ, តថា វិមតិវិនោទនិយំ (វិ. វិ. ដី. មហាវគ្គ ២.៣០៦) វជិរពុទ្ធិដីកាយញ្ច (វជិរ. ដី. មហាវគ្គ ៣០៦)។ អថ វា កេនដ្ឋេន កថិនន្តិ? សង្គណ្ហនដ្ឋេន។ កថំ សង្គណ្ហាតីតិ? បញ្ចានិសំសេ អញ្ញត្ថ គន្តុំ អទត្វា សង្គណ្ហាតិ សង្ខិបិត្វា គណ្ហាតិ។ វុត្តញ្ហិ វិនយត្ថមញ្ជូសាយំ (កង្ខា. អភិ. ដី. កថិនសិក្ខាបទវណ្ណនា) ‘‘បញ្ចានិសំសេ អញ្ញត្ថ គន្តុំ អទត្វា សង្គណ្ហនដ្ឋេន កថិន’’ន្តិ។
Kenaṭṭhena kathinanti? Thiraṭṭhena. Kasmā thiranti? Anāmantacāraasamādānacāragaṇabhojanayāvadatthacīvarayocatatthacīvaruppādasaṅkhāte pañcānisaṃse antokaraṇasamatthatāya. Vuttañhi sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.306) ‘‘pañcānisaṃse antokaraṇasamatthatāya thiranti attho’’ti, tathā vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. mahāvagga 2.306) vajirabuddhiṭīkāyañca (vajira. ṭī. mahāvagga 306). Atha vā kenaṭṭhena kathinanti? Saṅgaṇhanaṭṭhena. Kathaṃ saṅgaṇhātīti? Pañcānisaṃse aññattha gantuṃ adatvā saṅgaṇhāti saṅkhipitvā gaṇhāti. Vuttañhi vinayatthamañjūsāyaṃ (kaṅkhā. abhi. ṭī. kathinasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘pañcānisaṃse aññattha gantuṃ adatvā saṅgaṇhanaṭṭhena kathina’’nti.
កថិន-សទ្ទោ កាយ ធាតុយា កេន បច្ចយេន សិជ្ឈតីតិ? ដីកាចរិយា ធាតុបច្ចយេ អចិន្តេត្វា អនិប្ផន្នបាដិបទិកវសេនេវ វណ្ណេន្តិ, តស្មា អយំ សទ្ទោ រុឡ្ហីសុទ្ធនាមភូតោ អនិប្ផន្នបាដិបទិកសទ្ទោតិ វុច្ចតិ។ កថំ វិញ្ញាយតីតិ ចេ? តីសុបិ វិនយដីកាសុ (សារត្ថ. ដី. មហាវគ្គ ៣.៣០៦; វិ. វិ. ដី. មហាវគ្គ ២.៣០៦; វជិរ. ដី. មហាវគ្គ ៣០៦; កង្ខា. អភិ. ដី. កថិនសិក្ខាបទវណ្ណនា) ‘‘ថិរន្តិ អត្ថោ’’ ឥច្ចេវ វណ្ណិតត្តា។ បញ្ចានិសំសេ អន្តោករណសមត្ថតាយាតិ បន ថិរតា ចស្ស ហេតុបទមេវ។ អថ វា កថិន-សទ្ទោ កថធាតុយា ឥនបច្ចយេន សិជ្ឈតិ។ កថំ? កថ សង្គហណេតិមស្ស លទ្ធធាតុសញ្ញាទិស្ស បញ្ចានិសំសេ អញ្ញត្ថ គន្តុំ អទត្វា សង្គណ្ហាតីតិ អត្ថេ ‘‘ឥន សព្ពត្ថា’’តិ យោគវិភាគេន វា ‘‘សុបតោ ចា’’តិ ឯត្ថ ច-សទ្ទេន វា ឥនបច្ចយំ កត្វា បរក្ខរំ នេត្វា កថិនសទ្ទតោ ស្យុប្បត្តាទិម្ហិ កតេ រូបំ។ កថំ វិញ្ញាយតីតិ ចេ? ‘‘សង្គណ្ហនដ្ឋេនា’’តិ វុត្តំ កង្ខាវិតរណីដីកាបាឋំ និស្សាយ វិញ្ញាយតិ។ អថ វា កឋ កិច្ឆជីវនេតិ ធាតុតោ ឥនបច្ចយំ កត្វា សិជ្ឈតិ។ អយមត្ថោ ‘‘កឋ កិច្ឆជីវនេ, មុទ្ធជទុតិយន្តោ ធាតុ, ឥនោ’’តិ អភិធានប្បទីបិកាដីកាយំ វុត្តត្តា វិញ្ញាយតិ។
Kathina-saddo kāya dhātuyā kena paccayena sijjhatīti? Ṭīkācariyā dhātupaccaye acintetvā anipphannapāṭipadikavaseneva vaṇṇenti, tasmā ayaṃ saddo ruḷhīsuddhanāmabhūto anipphannapāṭipadikasaddoti vuccati. Kathaṃ viññāyatīti ce? Tīsupi vinayaṭīkāsu (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.306; vi. vi. ṭī. mahāvagga 2.306; vajira. ṭī. mahāvagga 306; kaṅkhā. abhi. ṭī. kathinasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘thiranti attho’’ icceva vaṇṇitattā. Pañcānisaṃse antokaraṇasamatthatāyāti pana thiratā cassa hetupadameva. Atha vā kathina-saddo kathadhātuyā inapaccayena sijjhati. Kathaṃ? Katha saṅgahaṇetimassa laddhadhātusaññādissa pañcānisaṃse aññattha gantuṃ adatvā saṅgaṇhātīti atthe ‘‘ina sabbatthā’’ti yogavibhāgena vā ‘‘supato cā’’ti ettha ca-saddena vā inapaccayaṃ katvā parakkharaṃ netvā kathinasaddato syuppattādimhi kate rūpaṃ. Kathaṃ viññāyatīti ce? ‘‘Saṅgaṇhanaṭṭhenā’’ti vuttaṃ kaṅkhāvitaraṇīṭīkāpāṭhaṃ nissāya viññāyati. Atha vā kaṭha kicchajīvaneti dhātuto inapaccayaṃ katvā sijjhati. Ayamattho ‘‘kaṭha kicchajīvane, muddhajadutiyanto dhātu, ino’’ti abhidhānappadīpikāṭīkāyaṃ vuttattā viññāyati.
ពហូ បន បណ្ឌិតា ឥមំ បាឋំយេវ គហេត្វា ‘‘កថិន-សទ្ទោ មុទ្ធជទុតិយន្តោយេវ ហោតិ, ន ទន្តជោ’’តិ វទន្តិ ចេវ លិខន្តិ ច, ន បនេវំ ឯកន្តតោ វត្តព្ពំ។ កស្មា? អភិធានប្បទីបិកាដីកាយំ កក្ខឡបរិយាយំ គុណសទ្ទភូតំ កឋិនសទ្ទំ សន្ធាយ វុត្តំ, ន សាសនវោហារតោ នាមសទ្ទភូតំ។ តេនេវាហ ‘‘បញ្ចកំ កក្ខឡេ’’តិ។ អនេកេសុ បន បាឡិអដ្ឋកថាទិបោត្ថកេសុ ជិនសាសនវោហារតោ នាមសទ្ទភូតោ កថិន-សទ្ទោ ទន្តជោយេវ យេភុយ្យេន បញ្ញាយតិ , តេនេវ ច ការណេន អភិធានប្បទីបិកាដីកាយម្បិ វណ្ណវិបរិយាយេ កថិនន្តិបិ វុត្តំ។ អថ វា កត្ថ សិលាឃាយន្តិ ធាតុតោ ឥនបច្ចយំ កត្វា សសំយោគត្ថការំ និសំយោគំ កត្វា សិជ្ឈតិ។ អយមត្ថោ សិលាឃាទិសុត្តស្ស វុត្តិយំ ‘‘សិលាឃ កត្ថនេ’’តិ វចនតោ, សទ្ទនីតិយញ្ច ‘‘កត្ថនំ បសំសន’’ន្តិ វណ្ណិតត្តា ច វិញ្ញាយតិ។ ឥទញ្ច វចនំ ‘‘ឥទញ្ហិ កថិនវត្តំ នាម ពុទ្ធប្បសត្ថ’’ន្តិ អដ្ឋកថាវចនេន (មហាវ. អដ្ឋ. ៣០៦) សមេតិ។ អាចរិយា បន ‘‘កឋធាតុ ឥនបច្ចយោ’’តិ វិកប្បេត្វា ‘‘កឋ សមត្ថនេ’’តិ អត្ថំ វទន្តិ, តំ ដីកាសុ (សារត្ថ. ដី. មហាវគ្គ ៣.៣០៦; វិ. វិ. ដី. មហាវគ្គ ២.៣០៦; វជិរ. ដី. មហាវគ្គ ៣០៦; កង្ខា. អភិ. ដី. កថិនសិក្ខាបទវណ្ណនា) ‘‘ថិរន្តិ អត្ថោ’’តិ វចនំ អនបេក្ខិត្វា ‘‘បញ្ចានិសំសេ អន្តោករណសមត្ថតាយា’’តិ ហេតុមេវ អត្ថភាវេន គហេត្វា វុត្តំ សិយា, តំ បន ថិរភាវស្ស ហេតុយេវ។
Bahū pana paṇḍitā imaṃ pāṭhaṃyeva gahetvā ‘‘kathina-saddo muddhajadutiyantoyeva hoti, na dantajo’’ti vadanti ceva likhanti ca, na panevaṃ ekantato vattabbaṃ. Kasmā? Abhidhānappadīpikāṭīkāyaṃ kakkhaḷapariyāyaṃ guṇasaddabhūtaṃ kaṭhinasaddaṃ sandhāya vuttaṃ, na sāsanavohārato nāmasaddabhūtaṃ. Tenevāha ‘‘pañcakaṃ kakkhaḷe’’ti. Anekesu pana pāḷiaṭṭhakathādipotthakesu jinasāsanavohārato nāmasaddabhūto kathina-saddo dantajoyeva yebhuyyena paññāyati , teneva ca kāraṇena abhidhānappadīpikāṭīkāyampi vaṇṇavipariyāye kathinantipi vuttaṃ. Atha vā kattha silāghāyanti dhātuto inapaccayaṃ katvā sasaṃyogatthakāraṃ nisaṃyogaṃ katvā sijjhati. Ayamattho silāghādisuttassa vuttiyaṃ ‘‘silāgha katthane’’ti vacanato, saddanītiyañca ‘‘katthanaṃ pasaṃsana’’nti vaṇṇitattā ca viññāyati. Idañca vacanaṃ ‘‘idañhi kathinavattaṃ nāma buddhappasattha’’nti aṭṭhakathāvacanena (mahāva. aṭṭha. 306) sameti. Ācariyā pana ‘‘kaṭhadhātu inapaccayo’’ti vikappetvā ‘‘kaṭha samatthane’’ti atthaṃ vadanti, taṃ ṭīkāsu (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.306; vi. vi. ṭī. mahāvagga 2.306; vajira. ṭī. mahāvagga 306; kaṅkhā. abhi. ṭī. kathinasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘thiranti attho’’ti vacanaṃ anapekkhitvā ‘‘pañcānisaṃse antokaraṇasamatthatāyā’’ti hetumeva atthabhāvena gahetvā vuttaṃ siyā, taṃ pana thirabhāvassa hetuyeva.
កថំ វិគ្គហោ កាតព្ពោតិ? អយំ កថិន-សទ្ទោ ចតូសុ បទេសុ នាមបទំ, បញ្ចសុ នាមេសុ សុទ្ធនាមំ, ចតូសុ សុទ្ធនាមេសុ រុឡ្ហីសុទ្ធនាមំ, ទ្វីសុ បាដិបទិកសទ្ទេសុ អនិប្ផន្នបាដិបទិកសទ្ទឱ, តស្មា វិគ្គហោ ន កាតព្ពោ។ វុត្តញ្ហិ –
Kathaṃ viggaho kātabboti? Ayaṃ kathina-saddo catūsu padesu nāmapadaṃ, pañcasu nāmesu suddhanāmaṃ, catūsu suddhanāmesu ruḷhīsuddhanāmaṃ, dvīsu pāṭipadikasaddesu anipphannapāṭipadikasaddao, tasmā viggaho na kātabbo. Vuttañhi –
‘‘រុឡ្ហីខ្យាតំ និបាតញ្ចុ-បសគ្គាលបនំ តថា;
‘‘Ruḷhīkhyātaṃ nipātañcu-pasaggālapanaṃ tathā;
សព្ពនាមិកមេតេសុ, ន កតោ វិគ្គហោ ឆសូ’’តិ។
Sabbanāmikametesu, na kato viggaho chasū’’ti.
អយមត្ថោ ‘‘កថិនន្តិ…បេ.… ថិរន្តិ អត្ថោ’’តិ ដីកាសុ (សារត្ថ. ដី. មហាវគ្គ ៣.៣០៦; វិ. វិ. ដី. មហាវគ្គ ២.៣០៦; វជិរ. ដី. មហាវគ្គ ៣០៦; កង្ខា. អភិ. ដី. កថិនសិក្ខាបទវណ្ណនា) វចនតោ វិញ្ញាយតិ។ អថ វា បញ្ចានិសំសេ អញ្ញត្ថ គន្តុំ អទត្វា កថតិ សង្គណ្ហាតីតិ កថិនំ, អយំ វចនត្ថោ យថាវុត្តវិនយត្ថមញ្ជូសាបាឋវសេន (កង្ខា. អភិ. ដី. កថិនសិក្ខាបទវណ្ណនា) វិញ្ញាយតិ។ អថ វា កឋតិ កិច្ឆេន ជីវតីតិ កថិនោ, រុក្ខោ, តស្ស ឯសោតិ កថិនោ, ថិរភាវោ, សោ ឯតស្ស អត្ថីតិ កថិនំ, បញ្ញត្តិជាតំ ឋ-ការស្ស ថ-ការំ កត្វា កថិនន្តិ វុត្តំ។ អយំ នយោ ‘‘កឋ កិច្ឆជីវនេ’’តិ ធាត្វត្ថសំវណ្ណនាយ ច ‘‘បញ្ចានិសំសេ អន្តោករណសមត្ថតាយ ថិរន្តិ អត្ថោ’’តិ ដីកាវចនេន (សារត្ថ. ដី. មហាវគ្គ ៣.៣០៦; វិ. វិ. ដី. មហាវគ្គ ២.៣០៦; វជិរ. ដី. មហាវគ្គ ៣០៦; កង្ខា. អភិ. កថិនសិក្ខាបទវណ្ណនា) ច សមេតីតិ ទដ្ឋព្ពោ។ អថ វា កថីយតេ សិលាឃតេ បសំសីយតេ ពុទ្ធាទីហីតិ កថិនំ, អយំ នយោ ‘‘កត្ថ សិលាឃាយ’’ន្តិ ធាត្វត្ថសំវណ្ណនាយ ច ‘‘ឥទញ្ហិ កថិនវត្តំ នាម ពុទ្ធប្បសត្ថ’’ន្តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣០៦) អដ្ឋកថាវចនេន ច សមេតីតិ ទដ្ឋព្ពោ។
Ayamattho ‘‘kathinanti…pe… thiranti attho’’ti ṭīkāsu (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.306; vi. vi. ṭī. mahāvagga 2.306; vajira. ṭī. mahāvagga 306; kaṅkhā. abhi. ṭī. kathinasikkhāpadavaṇṇanā) vacanato viññāyati. Atha vā pañcānisaṃse aññattha gantuṃ adatvā kathati saṅgaṇhātīti kathinaṃ, ayaṃ vacanattho yathāvuttavinayatthamañjūsāpāṭhavasena (kaṅkhā. abhi. ṭī. kathinasikkhāpadavaṇṇanā) viññāyati. Atha vā kaṭhati kicchena jīvatīti kathino, rukkho, tassa esoti kathino, thirabhāvo, so etassa atthīti kathinaṃ, paññattijātaṃ ṭha-kārassa tha-kāraṃ katvā kathinanti vuttaṃ. Ayaṃ nayo ‘‘kaṭha kicchajīvane’’ti dhātvatthasaṃvaṇṇanāya ca ‘‘pañcānisaṃse antokaraṇasamatthatāya thiranti attho’’ti ṭīkāvacanena (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.306; vi. vi. ṭī. mahāvagga 2.306; vajira. ṭī. mahāvagga 306; kaṅkhā. abhi. kathinasikkhāpadavaṇṇanā) ca sametīti daṭṭhabbo. Atha vā kathīyate silāghate pasaṃsīyate buddhādīhīti kathinaṃ, ayaṃ nayo ‘‘kattha silāghāya’’nti dhātvatthasaṃvaṇṇanāya ca ‘‘idañhi kathinavattaṃ nāma buddhappasattha’’nti (mahāva. aṭṭha. 306) aṭṭhakathāvacanena ca sametīti daṭṭhabbo.
ឯត្ថ បន សង្ខេបរុចិត្តា អាចរិយស្ស សទ្ទលក្ខណំ អវិចារេត្វា អត្ថមេវ បុច្ឆំ កត្វា វិស្សជ្ជេតុំ ‘‘កថិនំ អត្ថរិតុំ កេ លភន្តិ, កេ ន លភន្តី’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ កេ លភន្តីតិ កេ សាធេន្តីតិ អត្ថោ។ បញ្ច ជនា លភន្តីតិ បញ្ច ជនា សាធេន្តិ។ កថិនទុស្សស្ស ហិ ទាយកា បច្ឆិមកោដិយា ចត្តារោ ហោន្តិ, ឯកោ បដិគ្គាហកោតិ។ ‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យ្វាយំ ចតុវគ្គោ ភិក្ខុសង្ឃោ ឋបេត្វា តីណិ កម្មានិ ឧបសម្បទំ បវារណំ អព្ភាន’’ន្តិ ចម្បេយ្យក្ខន្ធកេ (មហាវ. ៣៨៨) វុត្តត្តា ន បញ្ចវគ្គករណីយន្តិ គហេតព្ពំ។ បឋមប្បវារណាយ បវារិតាតិ ឥទំ វស្សច្ឆេទំ អកត្វា វស្សំវុត្ថភាវសន្ទស្សនត្ថំ វុត្តំ អន្តរាយេន អបវារិតានម្បិ វុត្ថវស្សានំ កថិនត្ថារសម្ភវតោ។ តេនេវ ‘‘អប្បវារិតា វា’’តិ អវត្វា ‘‘ឆិន្នវស្សា វា បច្ឆិមិកាយ ឧបគតា វា ន លភន្តី’’តិ ឯត្តកមេវ វុត្តំ។ អញ្ញស្មិំ វិហារេ វុត្ថវស្សាបិ ន លភន្តីតិ នានាសីមាយ អញ្ញស្មិំ វិហារេ វុត្ថវស្សា ឥមស្មិំ វិហារេ កថិនត្ថារំ ន លភន្តីតិ អត្ថោ។ សព្ពេតិ ឆិន្នវស្សាទយោ, អនុបគតាបិ តត្ថេវ សង្គហិតា។ អានិសំសន្តិ កថិនានិសំសចីវរំ។ ឯកំ អត្ថតចីវរំយេវ ហិ កថិនចីវរំ នាម ហោតិ, អវសេសានិ ចីវរានិ វា សាដកា វា កថិនានិសំសាយេវ នាម។ វក្ខតិ ហិ ‘‘អវសេសកថិនានិសំសេ ពលវវត្ថានិ វស្សាវាសិកឋិតិកាយ ទាតព្ពានី’’តិ។ (វិ. សង្គ. អដ្ឋ. ២២៦) ឥតរេសន្តិ បុរិមិកាយ ឧបគតានំ។
Ettha pana saṅkheparucittā ācariyassa saddalakkhaṇaṃ avicāretvā atthameva pucchaṃ katvā vissajjetuṃ ‘‘kathinaṃ attharituṃ ke labhanti, ke na labhantī’’tiādimāha. Tattha ke labhantīti ke sādhentīti attho. Pañca janā labhantīti pañca janā sādhenti. Kathinadussassa hi dāyakā pacchimakoṭiyā cattāro honti, eko paṭiggāhakoti. ‘‘Tatra, bhikkhave, yvāyaṃ catuvaggo bhikkhusaṅgho ṭhapetvā tīṇi kammāni upasampadaṃ pavāraṇaṃ abbhāna’’nti campeyyakkhandhake (mahāva. 388) vuttattā na pañcavaggakaraṇīyanti gahetabbaṃ. Paṭhamappavāraṇāya pavāritāti idaṃ vassacchedaṃ akatvā vassaṃvutthabhāvasandassanatthaṃ vuttaṃ antarāyena apavāritānampi vutthavassānaṃ kathinatthārasambhavato. Teneva ‘‘appavāritā vā’’ti avatvā ‘‘chinnavassā vā pacchimikāya upagatā vā na labhantī’’ti ettakameva vuttaṃ. Aññasmiṃ vihāre vutthavassāpi nalabhantīti nānāsīmāya aññasmiṃ vihāre vutthavassā imasmiṃ vihāre kathinatthāraṃ na labhantīti attho. Sabbeti chinnavassādayo, anupagatāpi tattheva saṅgahitā. Ānisaṃsanti kathinānisaṃsacīvaraṃ. Ekaṃ atthatacīvaraṃyeva hi kathinacīvaraṃ nāma hoti, avasesāni cīvarāni vā sāṭakā vā kathinānisaṃsāyeva nāma. Vakkhati hi ‘‘avasesakathinānisaṃse balavavatthāni vassāvāsikaṭhitikāya dātabbānī’’ti. (Vi. saṅga. aṭṭha. 226) itaresanti purimikāya upagatānaṃ.
សោ ចេ បច្ឆិមិកាយ ឧបសម្បជ្ជតិ, គណបូរកោ ចេវ ហោតិ, អានិសំសញ្ច លភតីតិ ឥមិនា សាមណេរានំ វស្សូបគមនំ អនុញ្ញាតំ ហោតិ។ សោ ហិ បុរិមិកាយ វស្សូបគតត្តា អានិសំសំ លភតិ, បច្ឆិមិកាយ បន ឧបសម្បជ្ជិតត្តា គណបូរកោ ហោតីតិ។ សចេ បុរិមិកាយ ឧបគតា កថិនត្ថារកុសលា ន ហោន្តីតិអាទិនា ‘‘អដ្ឋធម្មកោវិទោ ភិក្ខុ, កថិនត្ថារមរហតី’’តិ វិនយវិនិច្ឆយេ (វិ. វិ. ២៧០៤) អាគតត្តា សយំ ចេ អដ្ឋធម្មកុសលោ, សយមេវ អត្ថរិតព្ពំ។ នោ ចេ, អញ្ញេ អដ្ឋធម្មកុសលេ បរិយេសិត្វា នេតព្ពា, ឯវំ អកត្វា កថិនំ អត្ថរិតុំ ន វដ្ដតីតិ ទស្សេតិ។ កថិនំ អត្ថរាបេត្វាតិ សការិតវចនេន តេហិ ពាហិរតោ អាគតត្ថេរេហិ សយំ កថិនំ ន អត្ថរិតព្ពំ, សព្ពបុព្ពកិច្ចាទិកំ សំវិទហិត្វា តេ បុរិមិកាយ វស្សូបគតា អន្តោសីមដ្ឋភិក្ខូយេវ អត្ថរាបេតព្ពាតិ ទស្សេតិ, អញ្ញថា អញ្ញោ កថិនំ អត្ថរតិ, អញ្ញោ អានិសំសំ លភតីតិ អាបជ្ជតិ, ន បនេវំ យុជ្ជតិ។ វក្ខតិ ហិ ‘‘អានិសំសោ បន ឥតរេសំយេវ ហោតី’’តិ។ ទានញ្ច ភុញ្ជិត្វាតិ ខាទនីយភោជនីយភូតំ អន្នបានាទិទានំ ភុញ្ជិត្វា។ ន ហិ តេ វត្ថុទានំ លភន្តិ។
So ce pacchimikāya upasampajjati, gaṇapūrako ceva hoti, ānisaṃsañca labhatīti iminā sāmaṇerānaṃ vassūpagamanaṃ anuññātaṃ hoti. So hi purimikāya vassūpagatattā ānisaṃsaṃ labhati, pacchimikāya pana upasampajjitattā gaṇapūrako hotīti. Sace purimikāya upagatā kathinatthārakusalā na hontītiādinā ‘‘aṭṭhadhammakovido bhikkhu, kathinatthāramarahatī’’ti vinayavinicchaye (vi. vi. 2704) āgatattā sayaṃ ce aṭṭhadhammakusalo, sayameva attharitabbaṃ. No ce, aññe aṭṭhadhammakusale pariyesitvā netabbā, evaṃ akatvā kathinaṃ attharituṃ na vaṭṭatīti dasseti. Kathinaṃ attharāpetvāti sakāritavacanena tehi bāhirato āgatattherehi sayaṃ kathinaṃ na attharitabbaṃ, sabbapubbakiccādikaṃ saṃvidahitvā te purimikāya vassūpagatā antosīmaṭṭhabhikkhūyeva attharāpetabbāti dasseti, aññathā añño kathinaṃ attharati, añño ānisaṃsaṃ labhatīti āpajjati, na panevaṃ yujjati. Vakkhati hi ‘‘ānisaṃso pana itaresaṃyeva hotī’’ti. Dānañca bhuñjitvāti khādanīyabhojanīyabhūtaṃ annapānādidānaṃ bhuñjitvā. Na hi te vatthudānaṃ labhanti.
កថិនចីវរំ ទេមាតិ ទាតុំ វដ្ដតីតិ ឯត្ថ ‘‘សង្ឃស្ស កថិនចីវរំ ទេមា’’តិ វត្តព្ពំ។ ឯវញ្ហិ សតិ ‘‘ឥទំ សង្ឃស្ស កថិនទុស្សំ ឧប្បន្ន’’ន្តិ (មហាវ. ៣០៧) កម្មវាចាយ សមេតិ។ អថ ច បន បុព្ពេ កតបរិចយត្តា ‘‘សង្ឃស្សា’’តិ អវុត្តេបិ សម្បទានំ បាកដន្តិ កត្វា អវុត្តំ សិយាតិ។ ឯត្ថេកេ អាចរិយា វទន្តិ ‘‘សង្ឃស្សាតិ អវុត្តេបិ កាលេ ទិន្នំ សង្ឃិកំ ហោតី’’តិ, តត្រេវំ វត្តព្ពំ ‘‘ន កាលេ ទិន្នំ សព្ពំ សង្ឃិកំ ហោតី’’តិ។ កថំ វិញ្ញាយតីតិ ចេ? ‘‘យញ្ច កាលេបិ សង្ឃស្ស វា ឥទំ អកាលចីវរន្តិ, បុគ្គលស្ស វា ឥទំ តុយ្ហំ ទម្មីតិអាទិនា នយេន ទិន្នំ, ឯតំ អកាលចីវរំ នាមា’’តិ កង្ខាវិតរណិយំ (កង្ខា. អដ្ឋ. អកាលចិវរសិក្ខាបទវណ្ណនា) អាគតត្តា បុគ្គលិកម្បិ ហោតីតិ វិញ្ញាយតិ, តស្មា បរម្មុខាបិ នាមំ វត្វា សម្មុខាបិ បាទមូលេ ឋបេត្វា ទិន្នំ បុគ្គលិកមេវ ហោតិ, ន សង្ឃិកំ។ វុត្តញ្ហេតំ អដ្ឋកថាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៧៩) ‘‘បុគ្គលស្ស ទេតីតិ ‘ឥមំ ចីវរំ ឥត្ថន្នាមស្ស ទម្មី’តិ ឯវំ បរម្មុខា វា, បាទមូលេ ឋបេត្វា ‘ឥមំ, ភន្តេ, តុម្ហាកំ ទម្មី’តិ ឯវំ សម្មុខា វា ទេតី’’តិ។ ឯវំ បុគ្គលិកេ សតិ តំ ចីវរំ សង្ឃស្ស ភាជេតព្ពំ ហោតិ វា ន ហោតិ វាតិ? សោ បុគ្គលោ អត្តនោ សទ្ធិវិហារិកអន្តេវាសិកភូតស្ស សង្ឃស្ស វា អញ្ញស្ស សហធម្មិកសង្ឃស្ស វា ភាជេតុកាមោ ភាជេយ្យ, អភាជេតុកាមោ ‘‘ភាជេតូ’’តិ ន កេនចិ វចនីយោ។ កថំ វិញ្ញាយតីតិ ចេ? ‘‘ន ហិ បុគ្គលស្ស អាទិស្ស ទិន្នំ កេនចិ ភាជនីយំ ហោតី’’តិ ដីកាសុ អាគមនតោ វិញ្ញាយតិ។ អថេកេ អាចរិយា ឯវំ វទន្តិ ‘‘កថិនស្ស ឯកំ មូលំ សង្ឃោតិ (បរិ. ៤០៨) វុត្តត្តា បុគ្គលំ ឧទ្ទិស្ស ទិន្នេបិ សង្ឃាយត្តំ សង្ឃិកំ ហោតិ។ យថា កិំ ‘សីមាយ ទម្មិ, សេនាសនស្ស ទម្មី’តិ វុត្តេបិ តំ ទានំ សង្ឃិកំ ហោតិ, យថា ច ‘កថិនចីវរំ ទម្មី’តិ វុត្តេ សង្ឃិកំ ហោតី’’តិ។
Kathinacīvaraṃdemāti dātuṃ vaṭṭatīti ettha ‘‘saṅghassa kathinacīvaraṃ demā’’ti vattabbaṃ. Evañhi sati ‘‘idaṃ saṅghassa kathinadussaṃ uppanna’’nti (mahāva. 307) kammavācāya sameti. Atha ca pana pubbe kataparicayattā ‘‘saṅghassā’’ti avuttepi sampadānaṃ pākaṭanti katvā avuttaṃ siyāti. Ettheke ācariyā vadanti ‘‘saṅghassāti avuttepi kāle dinnaṃ saṅghikaṃ hotī’’ti, tatrevaṃ vattabbaṃ ‘‘na kāle dinnaṃ sabbaṃ saṅghikaṃ hotī’’ti. Kathaṃ viññāyatīti ce? ‘‘Yañca kālepi saṅghassa vā idaṃ akālacīvaranti, puggalassa vā idaṃ tuyhaṃ dammītiādinā nayena dinnaṃ, etaṃ akālacīvaraṃ nāmā’’ti kaṅkhāvitaraṇiyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. akālacivarasikkhāpadavaṇṇanā) āgatattā puggalikampi hotīti viññāyati, tasmā parammukhāpi nāmaṃ vatvā sammukhāpi pādamūle ṭhapetvā dinnaṃ puggalikameva hoti, na saṅghikaṃ. Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 379) ‘‘puggalassa detīti ‘imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa dammī’ti evaṃ parammukhā vā, pādamūle ṭhapetvā ‘imaṃ, bhante, tumhākaṃ dammī’ti evaṃ sammukhā vā detī’’ti. Evaṃ puggalike sati taṃ cīvaraṃ saṅghassa bhājetabbaṃ hoti vā na hoti vāti? So puggalo attano saddhivihārikaantevāsikabhūtassa saṅghassa vā aññassa sahadhammikasaṅghassa vā bhājetukāmo bhājeyya, abhājetukāmo ‘‘bhājetū’’ti na kenaci vacanīyo. Kathaṃ viññāyatīti ce? ‘‘Na hi puggalassa ādissa dinnaṃ kenaci bhājanīyaṃ hotī’’ti ṭīkāsu āgamanato viññāyati. Atheke ācariyā evaṃ vadanti ‘‘kathinassa ekaṃ mūlaṃ saṅghoti (pari. 408) vuttattā puggalaṃ uddissa dinnepi saṅghāyattaṃ saṅghikaṃ hoti. Yathā kiṃ ‘sīmāya dammi, senāsanassa dammī’ti vuttepi taṃ dānaṃ saṅghikaṃ hoti, yathā ca ‘kathinacīvaraṃ dammī’ti vutte saṅghikaṃ hotī’’ti.
តត្រេវំ វិចារេតព្ពំ – ‘‘កថិនស្ស ឯកំ មូលំ សង្ឃោ’’តិ វចនំ (បរិ. ៤០៨) កថិនស្ស មូលំ កថិនស្ស ការណំ ទស្សេតិ។ យថា ហិ មូលេ វិជ្ជមានេ រុក្ខោ តិដ្ឋតិ, អវិជ្ជមានេ ន តិដ្ឋតិ, តស្មា មូលំ រុក្ខស្ស ការណំ ហោតិ, បតិដ្ឋំ ហោតិ, ឯវំ សង្ឃេ វិជ្ជមានេ កថិនំ ហោតិ, នោ អវិជ្ជមានេ, តស្មា សង្ឃោ កថិនស្ស មូលំ កថិនស្ស ការណំ នាម ហោតិ។ កថំ សង្ឃេ វិជ្ជមានេ កថិនំ ហោតិ? សព្ពន្តិមេន បរិច្ឆេទេន ចតុវគ្គភូតេន សង្ឃេន អត្ថារារហស្ស ភិក្ខុនោ ញត្តិទុតិយកម្មវាចាយ កថិនចីវរេ ទិន្នេយេវ តេន ចីវរេន អត្ថតំ កថិនំ នាម ហោតិ, នោ អទិន្នេ, តស្មា ចតុវគ្គសង្ឃេ អលព្ភមានេ សហស្សក្ខត្តុំ ‘‘កថិនំ ទម្មី’’តិ វុត្តេបិ កថិនំ នាម ន ហោតិ, តស្មា ឧបចារសីមាយ បរិច្ឆិន្នេ វិហារេ ឯកោ វា ទ្វេ វា តយោ វា ចត្តារោ វា ភិក្ខូ វិហរន្តិ, តត្ថ កថិនចីវរេ ឧប្បន្នេ អញ្ញតោ បរិយេសិត្វា ចតុវគ្គសង្ឃោ ឯកោ បដិគ្គាហកោតិ បញ្ចន្នំ ភិក្ខូនំ បូរណេ សតិ កថិនំ អត្ថរិតុំ លភតិ, នាសតិ, ឯវំ សង្ឃេ វិជ្ជមានេយេវ កថិនំ នាម ហោតិ, នោ អវិជ្ជមានេ, តស្មា សង្ឃស្ស កថិនស្ស មូលភូតតំ ការណភូតតំ សន្ធាយ ‘‘កថិនស្ស ឯកំ មូលំ សង្ឃោ’’តិ វុត្តំ។ ‘‘កថិន’’ន្តិ វុត្តេ សង្ឃិកំយេវ ហោតិ, នោ បុគ្គលិកន្តិ អធិប្បាយោ ឯតស្មិំ បាឋេ ន លព្ភតិ។ យថា កិំ ‘‘កិច្ចាធិករណស្ស ឯកំ មូលំ សង្ឃោ’’តិ (ចូឡវ. ២១៩) ឯត្ថ អបលោកនកម្មញត្តិកម្មញត្តិទុតិយកម្មញត្តិចតុត្ថកម្មសង្ខាតំ កិច្ចាធិករណំ ចតុវគ្គាទិកេ សង្ឃេ វិជ្ជមានេយេវ ហោតិ, នោ អវិជ្ជមានេ, តស្មា សង្ឃស្ស កិច្ចាធិករណស្ស មូលភូតតំ ការណភូតតំ សន្ធាយ ‘‘កិច្ចាធិករណស្ស ឯកំ មូលំ សង្ឃោ’’តិ វុច្ចតិ, ឯវំសម្បទមិទំ ទដ្ឋព្ពំ។
Tatrevaṃ vicāretabbaṃ – ‘‘kathinassa ekaṃ mūlaṃ saṅgho’’ti vacanaṃ (pari. 408) kathinassa mūlaṃ kathinassa kāraṇaṃ dasseti. Yathā hi mūle vijjamāne rukkho tiṭṭhati, avijjamāne na tiṭṭhati, tasmā mūlaṃ rukkhassa kāraṇaṃ hoti, patiṭṭhaṃ hoti, evaṃ saṅghe vijjamāne kathinaṃ hoti, no avijjamāne, tasmā saṅgho kathinassa mūlaṃ kathinassa kāraṇaṃ nāma hoti. Kathaṃ saṅghe vijjamāne kathinaṃ hoti? Sabbantimena paricchedena catuvaggabhūtena saṅghena atthārārahassa bhikkhuno ñattidutiyakammavācāya kathinacīvare dinneyeva tena cīvarena atthataṃ kathinaṃ nāma hoti, no adinne, tasmā catuvaggasaṅghe alabbhamāne sahassakkhattuṃ ‘‘kathinaṃ dammī’’ti vuttepi kathinaṃ nāma na hoti, tasmā upacārasīmāya paricchinne vihāre eko vā dve vā tayo vā cattāro vā bhikkhū viharanti, tattha kathinacīvare uppanne aññato pariyesitvā catuvaggasaṅgho eko paṭiggāhakoti pañcannaṃ bhikkhūnaṃ pūraṇe sati kathinaṃ attharituṃ labhati, nāsati, evaṃ saṅghe vijjamāneyeva kathinaṃ nāma hoti, no avijjamāne, tasmā saṅghassa kathinassa mūlabhūtataṃ kāraṇabhūtataṃ sandhāya ‘‘kathinassa ekaṃ mūlaṃ saṅgho’’ti vuttaṃ. ‘‘Kathina’’nti vutte saṅghikaṃyeva hoti, no puggalikanti adhippāyo etasmiṃ pāṭhe na labbhati. Yathā kiṃ ‘‘kiccādhikaraṇassa ekaṃ mūlaṃ saṅgho’’ti (cūḷava. 219) ettha apalokanakammañattikammañattidutiyakammañatticatutthakammasaṅkhātaṃ kiccādhikaraṇaṃ catuvaggādike saṅghe vijjamāneyeva hoti, no avijjamāne, tasmā saṅghassa kiccādhikaraṇassa mūlabhūtataṃ kāraṇabhūtataṃ sandhāya ‘‘kiccādhikaraṇassa ekaṃ mūlaṃ saṅgho’’ti vuccati, evaṃsampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ.
យទិបិ វុត្តំ ‘‘យថា ‘សីមាយ ទម្មិ, សេនាសនស្ស ទម្មី’តិអាទីសុ តំ ទានំ សង្ឃាយត្តមេវ ហោតិ, តថា ‘កថិន ទម្មី’តិ វុត្តេ បុគ្គលំ ឧទ្ទិស្ស ទិន្នេបិ សង្ឃាយត្តមេវ សង្ឃិកមេវ ហោតី’’តិ, តថាបិ ឯវំ វិចារណា កាតព្ពា – ‘‘សីមាយ ទម្មិ, សេនាសនស្ស ទម្មី’’តិអាទីសុ សីមា ច សេនាសនញ្ច ទានបដិគ្គាហកា ន ហោន្តិ, តស្មា សីមដ្ឋស្ស ច សេនាសនដ្ឋស្ស ច សង្ឃស្ស អាយត្តំ ហោតិ, បុគ្គលោ បន ទានបដិគ្គាហកោវ, តស្មា ‘‘ឥមំ កថិនចីវរំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ ទម្មី’’តិ បរម្មុខា វា តស្ស ភិក្ខុនោ បាទមូលេ ឋបេត្វា សម្មុខា វា ទិន្នំ កថំ សង្ឃាយត្តំ សង្ឃសន្តកំ ភវេយ្យ, ឯវំ សង្ឃស្ស អបរិណតំ បុគ្គលិកចីវរំ សង្ឃស្ស បរិណាមេយ្យ, នវសុ អធម្មិកទានេសុ ឯកំ ភវេយ្យ, តស្ស ចីវរស្ស បដិគ្គហោបិ នវសុ អធម្មិកបដិគ្គហេសុ ឯកោ ភវេយ្យ, តស្ស ចីវរស្ស បរិភោគោបិ នវសុ អធម្មិកបរិភោគេសុ ឯកោ ភវេយ្យ។ កថំ វិញ្ញាយតីតិ ចេ? នវ អធម្មិកានិ ទានានីតិ សង្ឃស្ស បរិណតំ អញ្ញសង្ឃស្ស វា ចេតិយស្ស វា បុគ្គលស្ស វា បរិណាមេតិ, ចេតិយស្ស បរិណតំ អញ្ញចេតិយស្ស វា សង្ឃស្ស វា បុគ្គលស្ស វា បរិណាមេតិ, បុគ្គលស្ស បរិណតំ អញ្ញបុគ្គលស្ស វា សង្ឃស្ស វា ចេតិយស្ស វា បរិណាមេតិ, ‘‘នវ អធម្មិកា បរិភោគា’’តិ អាគតំ បរិវារបាឡិញ្ច (បរិ. ៣២៩) ‘‘នវ បដិគ្គហបរិភោគាតិ ឯតេសំយេវ ទានានំ បដិគ្គហា ច បរិភោគា ចា’’តិ អាគតំ អដ្ឋកថញ្ច (បរិ. អដ្ឋ. ៣២៩) ឱលោកេត្វា វិញ្ញាយតីតិ។
Yadipi vuttaṃ ‘‘yathā ‘sīmāya dammi, senāsanassa dammī’tiādīsu taṃ dānaṃ saṅghāyattameva hoti, tathā ‘kathina dammī’ti vutte puggalaṃ uddissa dinnepi saṅghāyattameva saṅghikameva hotī’’ti, tathāpi evaṃ vicāraṇā kātabbā – ‘‘sīmāya dammi, senāsanassa dammī’’tiādīsu sīmā ca senāsanañca dānapaṭiggāhakā na honti, tasmā sīmaṭṭhassa ca senāsanaṭṭhassa ca saṅghassa āyattaṃ hoti, puggalo pana dānapaṭiggāhakova, tasmā ‘‘imaṃ kathinacīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno dammī’’ti parammukhā vā tassa bhikkhuno pādamūle ṭhapetvā sammukhā vā dinnaṃ kathaṃ saṅghāyattaṃ saṅghasantakaṃ bhaveyya, evaṃ saṅghassa apariṇataṃ puggalikacīvaraṃ saṅghassa pariṇāmeyya, navasu adhammikadānesu ekaṃ bhaveyya, tassa cīvarassa paṭiggahopi navasu adhammikapaṭiggahesu eko bhaveyya, tassa cīvarassa paribhogopi navasu adhammikaparibhogesu eko bhaveyya. Kathaṃ viññāyatīti ce? Nava adhammikāni dānānīti saṅghassa pariṇataṃ aññasaṅghassa vā cetiyassa vā puggalassa vā pariṇāmeti, cetiyassa pariṇataṃ aññacetiyassa vā saṅghassa vā puggalassa vā pariṇāmeti, puggalassa pariṇataṃ aññapuggalassa vā saṅghassa vā cetiyassa vā pariṇāmeti, ‘‘nava adhammikā paribhogā’’ti āgataṃ parivārapāḷiñca (pari. 329) ‘‘nava paṭiggahaparibhogāti etesaṃyeva dānānaṃ paṭiggahā ca paribhogā cā’’ti āgataṃ aṭṭhakathañca (pari. aṭṭha. 329) oloketvā viññāyatīti.
អថាបិ ឯវំ វទន្តិ – ទាយកោ សង្ឃត្ថេរស្ស វា គន្ថធុតង្គវសេន អភិញ្ញាតស្ស វា ភត្តុទ្ទេសកស្ស វា បហិណតិ ‘‘អម្ហាកំ ភត្តគ្គហណត្ថាយ អដ្ឋ ភិក្ខូ គហេត្វា អាគច្ឆថា’’តិ, សចេបិ ញាតិឧបដ្ឋាកេហិ បេសិតំ ហោតិ, ឥមេ តយោ ជនា បុច្ឆិតុំ ន លភន្តិ។ អារុឡ្ហាយេវ មាតិកំ, សង្ឃតោ អដ្ឋ ភិក្ខូ ឧទ្ទិសាបេត្វា អត្តនវមេហិ គន្តព្ពំ។ កស្មា? ភិក្ខុសង្ឃស្ស ហិ ឯតេ ភិក្ខូ និស្សាយ លាភោ ឧប្បជ្ជតីតិ។ គន្ថធុតង្គាទីហិ បន អនភិញ្ញាតោ អាវាសិកភិក្ខុ បុច្ឆិតុំ លភតិ, តស្មា តេន ‘‘កិំ សង្ឃតោ គណ្ហាមិ, ឧទាហុ យេ ជានាមិ, តេហិ សទ្ធិំ អាគច្ឆាមី’’តិ មាតិកំ អារោបេត្វា យថា ទាយកា វទន្តិ, តថា បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២៥), ឦទិសេសុ ឋានេសុ ‘‘សង្ឃស្ស លាភោ បុគ្គលំ ឧបនិស្សាយ ឧប្បជ្ជតី’’តិ វចនំ ឧបនិធាយ ‘‘សង្ឃស្ស លាភោ បុគ្គលំ និស្សាយ ឧប្បជ្ជតិ, បុគ្គលស្ស បត្តលាភោ សង្ឃំ អាមសិត្វា ទេន្តោ សង្ឃាយត្តោ ហោតី’’តិ វិញ្ញាយតីតិ។
Athāpi evaṃ vadanti – dāyako saṅghattherassa vā ganthadhutaṅgavasena abhiññātassa vā bhattuddesakassa vā pahiṇati ‘‘amhākaṃ bhattaggahaṇatthāya aṭṭha bhikkhū gahetvā āgacchathā’’ti, sacepi ñātiupaṭṭhākehi pesitaṃ hoti, ime tayo janā pucchituṃ na labhanti. Āruḷhāyeva mātikaṃ, saṅghato aṭṭha bhikkhū uddisāpetvā attanavamehi gantabbaṃ. Kasmā? Bhikkhusaṅghassa hi ete bhikkhū nissāya lābho uppajjatīti. Ganthadhutaṅgādīhi pana anabhiññāto āvāsikabhikkhu pucchituṃ labhati, tasmā tena ‘‘kiṃ saṅghato gaṇhāmi, udāhu ye jānāmi, tehi saddhiṃ āgacchāmī’’ti mātikaṃ āropetvā yathā dāyakā vadanti, tathā paṭipajjitabbanti (cūḷava. aṭṭha. 325), īdisesu ṭhānesu ‘‘saṅghassa lābho puggalaṃ upanissāya uppajjatī’’ti vacanaṃ upanidhāya ‘‘saṅghassa lābho puggalaṃ nissāya uppajjati, puggalassa pattalābho saṅghaṃ āmasitvā dento saṅghāyatto hotī’’ti viññāyatīti.
ឥមស្មិម្បិ វចនេ ឯវំ វិចារណា កាតព្ពា – តស្មិំ តុ និមន្តនេ ន បុគ្គលំយេវ និមន្តេតិ, អថ ខោ សសង្ឃំ បុគ្គលំ និមន្តេតិ។ តត្ថ តុ ‘‘សង្ឃ’’ន្តិ អវត្វា ‘‘អដ្ឋ ភិក្ខូ’’តិ វុត្តត្តា ‘‘កិំ សង្ឃតោ គណ្ហាមិ, ឧទាហុ យេ ជានាមិ, តេហិ សទ្ធិំ អាគច្ឆាមី’’តិ អនភិញ្ញាតោ បុគ្គលោ បុច្ឆិតុំ លភតិ។ សង្ឃត្ថេរស្ស បន សង្ឃំ បរិហរិត្វា វសិតត្តា ‘‘អដ្ឋ ភិក្ខូ’’តិ វុត្តេ សង្ឃំ ឋបេត្វា អញ្ញេសំ គហណការណំ នត្ថិ, គន្ថធុតង្គវសេន អភិញ្ញាតបុគ្គលោបិ សង្ឃស្ស បុញ្ញនិស្សិតត្តា ‘‘អដ្ឋ ភិក្ខូ’’តិ វុត្តេ សង្ឃតោយេវ គណ្ហាតិ, ភត្តុទ្ទេសកស្សបិ ទេវសិកំ សង្ឃស្សេវ ភត្តវិចារណត្តា ‘‘អដ្ឋ ភិក្ខូ’’តិ វុត្តេ សង្ឃំ ឋបេត្វា អញ្ញេសំ គហណការណំ នត្ថិ។ ឯវំ ‘‘អដ្ឋ ភិក្ខូ គហេត្វា អាគច្ឆថា’’តិ សហ សង្ឃេន និមន្តិតត្តា ‘‘ឥមេ តយោ ជនា បុច្ឆិតុំ ន លភន្តី’’តិ វុត្តំ, ន ‘‘ត្វំ អាគច្ឆាហី’’តិ បុគ្គលស្សេវ និមន្តនេ សតិបិ សង្ឃំ គហេត្វា អាគន្តព្ពតោតិ។ ឯវំ ‘‘អដ្ឋ ភិក្ខូ គហេត្វា អាគច្ឆថា’’តិ សសង្ឃស្សេវ បុគ្គលស្ស និមន្តិតត្តា សង្ឃោ គហេតព្ពោ ហោតិ, ន ‘‘តុម្ហេ អាគច្ឆថា’’តិ បុគ្គលស្សេវ និមន្តិតត្តា, តស្មា ‘‘បុគ្គលស្ស លាភោ សង្ឃាយត្តោ’’តិ ន សក្កា វត្តុំ , អដ្ឋកថាទីសុ បករណេសុបិ ‘‘បុគ្គលំ និស្សាយ សង្ឃស្ស លាភោ ឧប្បជ្ជតិ’’ ឥច្ចេវ វុត្តោ, ន ‘‘បុគ្គលស្ស លាភោ សង្ឃាយត្តោ’’តិ។ ចីវរលាភខេត្តភូតាសុ អដ្ឋសុ មាតិកាសុ ច ‘‘សង្ឃស្ស ទេតី’’តិ ច វិសុំ, ‘‘បុគ្គលស្ស ទេតី’’តិ ច វិសុំ អាគតំ។ បុគ្គលស្ស ទេតីតិ ‘‘ឥមំ ចីវរំ ឥត្ថន្នាមស្ស ទម្មី’’តិ ឯវំ បរម្មុខា វា, បាទមូលេ ឋបេត្វា ‘‘ឥមំ ភន្តេ តុម្ហាកំ ទម្មី’’តិ ឯវំ សម្មុខា វា ទេតីតិ។
Imasmimpi vacane evaṃ vicāraṇā kātabbā – tasmiṃ tu nimantane na puggalaṃyeva nimanteti, atha kho sasaṅghaṃ puggalaṃ nimanteti. Tattha tu ‘‘saṅgha’’nti avatvā ‘‘aṭṭha bhikkhū’’ti vuttattā ‘‘kiṃ saṅghato gaṇhāmi, udāhu ye jānāmi, tehi saddhiṃ āgacchāmī’’ti anabhiññāto puggalo pucchituṃ labhati. Saṅghattherassa pana saṅghaṃ pariharitvā vasitattā ‘‘aṭṭha bhikkhū’’ti vutte saṅghaṃ ṭhapetvā aññesaṃ gahaṇakāraṇaṃ natthi, ganthadhutaṅgavasena abhiññātapuggalopi saṅghassa puññanissitattā ‘‘aṭṭha bhikkhū’’ti vutte saṅghatoyeva gaṇhāti, bhattuddesakassapi devasikaṃ saṅghasseva bhattavicāraṇattā ‘‘aṭṭha bhikkhū’’ti vutte saṅghaṃ ṭhapetvā aññesaṃ gahaṇakāraṇaṃ natthi. Evaṃ ‘‘aṭṭha bhikkhū gahetvā āgacchathā’’ti saha saṅghena nimantitattā ‘‘ime tayo janā pucchituṃ na labhantī’’ti vuttaṃ, na ‘‘tvaṃ āgacchāhī’’ti puggalasseva nimantane satipi saṅghaṃ gahetvā āgantabbatoti. Evaṃ ‘‘aṭṭha bhikkhū gahetvā āgacchathā’’ti sasaṅghasseva puggalassa nimantitattā saṅgho gahetabbo hoti, na ‘‘tumhe āgacchathā’’ti puggalasseva nimantitattā, tasmā ‘‘puggalassa lābho saṅghāyatto’’ti na sakkā vattuṃ , aṭṭhakathādīsu pakaraṇesupi ‘‘puggalaṃ nissāya saṅghassa lābho uppajjati’’ icceva vutto, na ‘‘puggalassa lābho saṅghāyatto’’ti. Cīvaralābhakhettabhūtāsu aṭṭhasu mātikāsu ca ‘‘saṅghassa detī’’ti ca visuṃ, ‘‘puggalassa detī’’ti ca visuṃ āgataṃ. Puggalassa detīti ‘‘imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa dammī’’ti evaṃ parammukhā vā, pādamūle ṭhapetvā ‘‘imaṃ bhante tumhākaṃ dammī’’ti evaṃ sammukhā vā detīti.
ឥទានិ បន ចីវរំ ទាតុកាមា ឧបាសកា វា ឧបាសិកាយោ វា សយំ អនាគន្ត្វា បុត្តទាសាទយោ អាណាបេន្តាបិ ‘‘ឥមំ ចីវរំ ឥត្ថន្នាមស្ស ថេរស្ស ទេថា’’តិ វត្វា បុគ្គលស្សេវ ទាបេន្តិ, សាមំ គន្ត្វា ទទន្តាបិ បាទមូលេ ឋបេត្វា វា ហត្ថេ ឋបេត្វា វា ហត្ថេន ផុសាបេត្វា វា ទទន្តិ ‘‘ឥមំ, ភន្តេ, ចីវរំ តុម្ហេ ឧទ្ទិស្ស ឯត្តកំ ធនំ បរិច្ចជិត្វា កតំ, ឯវញ្ច ឯវញ្ច ហត្ថកម្មំ កត្វា សម្បាទិតំ, តស្មា តុម្ហេ និវាសថ បារុបថ បរិភុញ្ជថា’’តិអាទីនិ វទន្តិ, តស្ស បុគ្គលស្ស បរិភោគករណមេវ ឥច្ឆន្តិ, ន សង្ឃស្ស ទានំ។ កេចិ អតុដ្ឋកថម្បិ កថេន្តិ។ ឯវំ បុគ្គលមេវ ឧទ្ទិស្ស ទិន្នចីវរស្ស សង្ឃេន អាយត្តការណំ នត្ថិ។ ‘‘សចេ បន ‘ឥទំ តុម្ហាកញ្ច តុម្ហាកំ អន្តេវាសិកានញ្ច ទម្មី’តិ ឯវំ វទតិ, ថេរស្ស ច អន្តេវាសិកានញ្ច បាបុណាតី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៧៩) អាគមនតោ ឯវំ វត្វា ទេន្តេ បន អាចរិយន្តេវាសិកានំ បាបុណាតិ, អនន្តេវាសិកស្ស បន ន បាបុណាតិ។ ‘‘ឧទ្ទេសំ គហេតុំ អាគតោ គហេត្វា គច្ឆន្តោ ច អត្ថិ, តស្សបិ បាបុណាតី’’តិ អាគមនតោ ពហិសីមដ្ឋស្ស ធម្មន្តេវាសិកស្សបិ បាបុណាតិ។ ‘‘តុម្ហេហិ សទ្ធិំ និពទ្ធចារិកភិក្ខូនំ ទម្មីតិ វុត្តេ ឧទ្ទេសន្តេវាសិកានំ វត្តំ កត្វា ឧទ្ទេសបរិបុច្ឆាទីនិ គហេត្វា វិចរន្តានំ សព្ពេសំ បាបុណាតី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៧៩) អាគមនតោ ឯវំ វត្វា ទេន្តេ ធម្មន្តេវាសិកានំ វត្តបដិបត្តិការកានញ្ច អន្តេវាសិកានំ បាបុណាតិ។ ឯវំ ទាយកានំ វចនានុរូបមេវ ទានស្ស បវត្តនតោ ‘‘យថា ទាយកា វទន្តិ, តថា បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២៥) អដ្ឋកថាចរិយា វទន្តិ។
Idāni pana cīvaraṃ dātukāmā upāsakā vā upāsikāyo vā sayaṃ anāgantvā puttadāsādayo āṇāpentāpi ‘‘imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa therassa dethā’’ti vatvā puggalasseva dāpenti, sāmaṃ gantvā dadantāpi pādamūle ṭhapetvā vā hatthe ṭhapetvā vā hatthena phusāpetvā vā dadanti ‘‘imaṃ, bhante, cīvaraṃ tumhe uddissa ettakaṃ dhanaṃ pariccajitvā kataṃ, evañca evañca hatthakammaṃ katvā sampāditaṃ, tasmā tumhe nivāsatha pārupatha paribhuñjathā’’tiādīni vadanti, tassa puggalassa paribhogakaraṇameva icchanti, na saṅghassa dānaṃ. Keci atuṭṭhakathampi kathenti. Evaṃ puggalameva uddissa dinnacīvarassa saṅghena āyattakāraṇaṃ natthi. ‘‘Sace pana ‘idaṃ tumhākañca tumhākaṃ antevāsikānañca dammī’ti evaṃ vadati, therassa ca antevāsikānañca pāpuṇātī’’ti (mahāva. aṭṭha. 379) āgamanato evaṃ vatvā dente pana ācariyantevāsikānaṃ pāpuṇāti, anantevāsikassa pana na pāpuṇāti. ‘‘Uddesaṃ gahetuṃ āgato gahetvā gacchanto ca atthi, tassapi pāpuṇātī’’ti āgamanato bahisīmaṭṭhassa dhammantevāsikassapi pāpuṇāti. ‘‘Tumhehi saddhiṃ nibaddhacārikabhikkhūnaṃ dammīti vutte uddesantevāsikānaṃ vattaṃ katvā uddesaparipucchādīni gahetvā vicarantānaṃ sabbesaṃ pāpuṇātī’’ti (mahāva. aṭṭha. 379) āgamanato evaṃ vatvā dente dhammantevāsikānaṃ vattapaṭipattikārakānañca antevāsikānaṃ pāpuṇāti. Evaṃ dāyakānaṃ vacanānurūpameva dānassa pavattanato ‘‘yathā dāyakā vadanti, tathā paṭipajjitabba’’nti (cūḷava. aṭṭha. 325) aṭṭhakathācariyā vadanti.
ឯវំ ឥទានិ ទាយកា យេភុយ្យេន បុគ្គលស្សេវ ទេន្តិ, សតេសុ សហស្សេសុ ឯកោយេវ បណ្ឌិតោ ពហុស្សុតោ ទាយកោ សង្ឃស្ស ទទេយ្យ, បុគ្គលិកចីវរញ្ច សង្ឃិកភវនត្ថាយ អករិយមានំ ន ញត្តិយា កម្មវាចាយ ច អរហំ ហោតិ។ កថំ វិញ្ញាយតីតិ ចេ? ញត្តិកម្មវាចាវិរោធតោ។ កថំ វិរោធោតិ ចេ? ញត្តិយា កម្មវាចាយ ច ‘‘ឥទំ សង្ឃស្ស កថិនទុស្សំ ឧប្បន្ន’’ន្តិ កថិនចីវរស្ស សង្ឃិកភាវោ វុត្តោ, ឥទានិ បន តំ ចីវរំ ‘‘បុគ្គលស្ស ទិន្នំ បុគ្គលិក’’ន្តិ វចនត្ថានុរូបតោ បុគ្គលិកំ ហោតិ, ឯវម្បិ វិរោធោ។ ‘‘សង្ឃោ ឥមំ កថិនទុស្សំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ ទទេយ្យ កថិនំ អត្ថរិតុ’’ន្តិ ឯត្ថ ច សង្ឃោតិ ធាតុយា កត្តា ហោតិ, ភិក្ខុនោតិ សម្បទានំ, ឥធ បន សង្ឃស្ស តស្មិំ កថិនចីវរេ អនិស្សរភាវតោ សង្ឃោ កត្តា ន ហោតិ, ភិក្ខុ បដិគ្គាហលក្ខណាភាវតោ សម្បទានំ ន ហោតិ, ឯវម្បិ វិរោធោ។ ទាយកេន បន សង្ឃស្ស បរិច្ចត្តត្តា សង្ឃិកភូតំ កថិនចីវរំ យស្មិំ កាលេ សង្ឃោ កថិនំ អត្ថរិតុំ អដ្ឋង្គសមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ ទេតិ, តស្មិំ កាលេ ញត្តិទុតិយកម្មវាចំ ឥទានិ មនុស្សា ‘‘ញត្តី’’តិ វោហរន្តិ, តញ្ច ចីវរំ ‘‘ញត្តិលទ្ធចីវរ’’ន្តិ, តំ ចីវរទាយកញ្ច ‘‘ញត្តិលទ្ធទាយកោ’’តិ , តស្មា សង្ឃិកចីវរមេវ ញត្តិលទ្ធំ ហោតិ, នោ បុគ្គលិកចីវរំ។ ញត្តិលទ្ធកាលតោ បន បដ្ឋាយ តំ ចីវរំ បុគ្គលិកំ ហោតិ។ កស្មា? អត្ថារកបុគ្គលស្ស ចីវរភាវតោតិ។
Evaṃ idāni dāyakā yebhuyyena puggalasseva denti, satesu sahassesu ekoyeva paṇḍito bahussuto dāyako saṅghassa dadeyya, puggalikacīvarañca saṅghikabhavanatthāya akariyamānaṃ na ñattiyā kammavācāya ca arahaṃ hoti. Kathaṃ viññāyatīti ce? Ñattikammavācāvirodhato. Kathaṃ virodhoti ce? Ñattiyā kammavācāya ca ‘‘idaṃ saṅghassa kathinadussaṃ uppanna’’nti kathinacīvarassa saṅghikabhāvo vutto, idāni pana taṃ cīvaraṃ ‘‘puggalassa dinnaṃ puggalika’’nti vacanatthānurūpato puggalikaṃ hoti, evampi virodho. ‘‘Saṅgho imaṃ kathinadussaṃ itthannāmassa bhikkhuno dadeyya kathinaṃ attharitu’’nti ettha ca saṅghoti dhātuyā kattā hoti, bhikkhunoti sampadānaṃ, idha pana saṅghassa tasmiṃ kathinacīvare anissarabhāvato saṅgho kattā na hoti, bhikkhu paṭiggāhalakkhaṇābhāvato sampadānaṃ na hoti, evampi virodho. Dāyakena pana saṅghassa pariccattattā saṅghikabhūtaṃ kathinacīvaraṃ yasmiṃ kāle saṅgho kathinaṃ attharituṃ aṭṭhaṅgasamannāgatassa bhikkhuno deti, tasmiṃ kāle ñattidutiyakammavācaṃ idāni manussā ‘‘ñattī’’ti voharanti, tañca cīvaraṃ ‘‘ñattiladdhacīvara’’nti, taṃ cīvaradāyakañca ‘‘ñattiladdhadāyako’’ti , tasmā saṅghikacīvarameva ñattiladdhaṃ hoti, no puggalikacīvaraṃ. Ñattiladdhakālato pana paṭṭhāya taṃ cīvaraṃ puggalikaṃ hoti. Kasmā? Atthārakapuggalassa cīvarabhāvatoti.
អថាបិ វទន្តិ ‘‘ទិន្នន្តិ បាឋញ្ច ‘សាធេន្តី’តិ បាឋញ្ច ‘អានិសំសំ លភន្តី’តិ បាឋញ្ច ឧបនិធាយ អយមត្ថោ វិញ្ញាយតី’’តិ, តត្ថាយមាចរិយានមធិប្បាយោ – ‘‘ទិន្នំ ឥទំ សង្ឃេនា’’តិ ឯត្ថ ទា-ធាតុយា សង្ឃេនាតិ កត្តា, ឥទន្តិ កម្មំ, ឥមស្ស កថិនចីវរស្ស សង្ឃិកត្តា សង្ឃេន ទិន្នំ ហោតិ, តេន វិញ្ញាយតិ ‘‘កថិន’’ន្តិ វុត្តេ សង្ឃិកំ ហោតីតិ។ ‘‘កថិនត្ថារំ កេ លភន្តីតិ ឯត្ថ កេ លភន្តីតិ កេ សាធេន្តីតិ អត្ថោ។ បញ្ច ជនា សាធេន្តី’’តិ វជិរពុទ្ធិដីកាយំ (វជិរ. ដី. មហាវគ្គ ៣០៦) វុត្តំ។ តត្ថ បញ្ច ជនាតិ សង្ឃោ វុត្តោ, ឥមិនាបិ វិញ្ញាយតិ ‘‘កថិនន្តិ វុត្តេ សង្ឃិកំ ហោតី’’តិ។ អានិសំសំ លភន្តីតិ ឯត្ថ ច សង្ឃិកត្តា សព្ពេ សីមដ្ឋកភិក្ខូ អានិសំសំ លភន្តិ, ឥមិនាបិ វិញ្ញាយតិ ‘‘កថិនន្តិ វុត្តេ សង្ឃិកំ ហោតី’’តិ។
Athāpi vadanti ‘‘dinnanti pāṭhañca ‘sādhentī’ti pāṭhañca ‘ānisaṃsaṃ labhantī’ti pāṭhañca upanidhāya ayamattho viññāyatī’’ti, tatthāyamācariyānamadhippāyo – ‘‘dinnaṃ idaṃ saṅghenā’’ti ettha dā-dhātuyā saṅghenāti kattā, idanti kammaṃ, imassa kathinacīvarassa saṅghikattā saṅghena dinnaṃ hoti, tena viññāyati ‘‘kathina’’nti vutte saṅghikaṃ hotīti. ‘‘Kathinatthāraṃ ke labhantīti ettha ke labhantīti ke sādhentīti attho. Pañca janā sādhentī’’ti vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. mahāvagga 306) vuttaṃ. Tattha pañca janāti saṅgho vutto, imināpi viññāyati ‘‘kathinanti vutte saṅghikaṃ hotī’’ti. Ānisaṃsaṃ labhantīti ettha ca saṅghikattā sabbe sīmaṭṭhakabhikkhū ānisaṃsaṃ labhanti, imināpi viññāyati ‘‘kathinanti vutte saṅghikaṃ hotī’’ti.
តត្រាប្យេវំ វិចារណា កាតព្ពា – បុព្ពេទាយកា ចត្តារោបិ បច្ចយេ យេភុយ្យេន សង្ឃស្សេវ ទេន្តិ, តស្មា សង្ឃស្ស ចតុបច្ចយភាជនកថា អតិវិត្ថារា ហោតិ។ អប្បកតោ បន បុគ្គលស្ស ទេន្តិ, តស្មា សង្ឃស្ស ទិន្នំ កថិនចីវរំ សង្ឃេន អត្ថារកស្ស បុគ្គលស្ស ទិន្នំ សន្ធាយ វុត្តំ។ សាធេន្តីតិ ច កថិនទុស្សស្ស ទាយកា ចត្តារោ, បដិគ្គាហកោ ឯកោតិ បញ្ច ជនា កថិនទានកម្មំ សាធេន្តីតិ វុត្តំ។ អានិសំសំ លភន្តីតិ ឥទញ្ច អត្ថារកស្ស ច អនុមោទនានញ្ច ភិក្ខូនំ អានិសំសលាភមេវ វុត្តំ, ន ឯតេហិ បាឋេហិ ‘‘កថិន’’ន្តិ វុត្តេ សង្ឃិកំ ហោតីតិ អត្ថោ វិញ្ញាតព្ពោ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពោ។ សង្ឃស្ស ឧប្បន្នចីវរំ សង្ឃេន អត្ថារកស្ស ទិន្នភាវោ កថំ វិញ្ញាយតីតិ? ‘‘ឥទំ សង្ឃស្ស កថិនទុស្សំ ឧប្បន្នំ, សង្ឃោ ឥមំ កថិនទុស្សំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ ទេតិ កថិនំ អត្ថរិតុ’’ន្តិ វុត្តំ បាឡិបាឋញ្ច (មហាវ. ៣០៧) ‘‘សង្ឃោ អជ្ជ កថិនទុស្សំ លភិត្វា បុនទិវសេ ទេតិ, អយំ និចយសន្និធី’’តិ វុត្តំ អដ្ឋកថាបាឋញ្ច ទិស្វា វិញ្ញាយតីតិ។ សង្ឃសន្តកភូតំ ចីវរមេវ ទានកិរិយាយ កម្មំ, សង្ឃោ កត្តា, បុគ្គលោ សម្បទានំ ភវិតុំ អរហភាវោ ច យថាវុត្តបាឡិបាឋមេវ ឧបនិធាយ វិញ្ញាយតីតិ។
Tatrāpyevaṃ vicāraṇā kātabbā – pubbedāyakā cattāropi paccaye yebhuyyena saṅghasseva denti, tasmā saṅghassa catupaccayabhājanakathā ativitthārā hoti. Appakato pana puggalassa denti, tasmā saṅghassa dinnaṃ kathinacīvaraṃ saṅghena atthārakassa puggalassa dinnaṃ sandhāya vuttaṃ. Sādhentīti ca kathinadussassa dāyakā cattāro, paṭiggāhako ekoti pañca janā kathinadānakammaṃ sādhentīti vuttaṃ. Ānisaṃsaṃ labhantīti idañca atthārakassa ca anumodanānañca bhikkhūnaṃ ānisaṃsalābhameva vuttaṃ, na etehi pāṭhehi ‘‘kathina’’nti vutte saṅghikaṃ hotīti attho viññātabbo hotīti daṭṭhabbo. Saṅghassa uppannacīvaraṃ saṅghena atthārakassa dinnabhāvo kathaṃ viññāyatīti? ‘‘Idaṃ saṅghassa kathinadussaṃ uppannaṃ, saṅgho imaṃ kathinadussaṃ itthannāmassa bhikkhuno deti kathinaṃ attharitu’’nti vuttaṃ pāḷipāṭhañca (mahāva. 307) ‘‘saṅgho ajja kathinadussaṃ labhitvā punadivase deti, ayaṃ nicayasannidhī’’ti vuttaṃ aṭṭhakathāpāṭhañca disvā viññāyatīti. Saṅghasantakabhūtaṃ cīvarameva dānakiriyāya kammaṃ, saṅgho kattā, puggalo sampadānaṃ bhavituṃ arahabhāvo ca yathāvuttapāḷipāṭhameva upanidhāya viññāyatīti.
ឯវំ សន្តេ បុគ្គលស្ស ទិន្នំ បុគ្គលិកចីវរំ សង្ឃិកំ កាតុំ កថំ បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ? សចេ សោ បដិគ្គាហកបុគ្គលោ ទាយកានំ ឯវំ វទតិ ‘‘ឧបាសក ទានំ នាម បុគ្គលស្ស ទិន្នតោ សង្ឃស្ស ទិន្នំ មហប្ផលតរំ ហោតិ, តស្មា សង្ឃស្ស ទេហិ, សង្ឃស្ស ទត្វា បុន សង្ឃេន អត្ថារារហស្ស ភិក្ខុនោ កម្មវាចាយ ទត្វា តេន បុគ្គលេន យថាវិនយំ អត្ថតេយេវ កថិនំ នាម ហោតិ, ន បុគ្គលស្ស ទត្វា បុគ្គលេន សាមំយេវ អត្ថតេ, តស្មា សង្ឃស្ស ទេហី’’តិ ឧយ្យោជេត្វា សង្ឃស្ស ទាបិតេបិ តំ ចីវរំ សង្ឃិកំ ហោតិ កថិនត្ថារារហំ។ យទិ បន ទាយកោ អប្បស្សុតតាយ ‘‘នាហំ, ភន្តេ, កិញ្ចិ ជានាមិ, ឥមំ ចីវរំ តុម្ហាកមេវ ទម្មី’’តិ វក្ខតិ, ឯវំ សតិ បុគ្គលិកវសេនេវ សម្បដិច្ឆិត្វា តេន បុគ្គលេន តំ ចីវរំ សង្ឃស្ស ទិន្នម្បិ សង្ឃិកំ ហោតិ។
Evaṃ sante puggalassa dinnaṃ puggalikacīvaraṃ saṅghikaṃ kātuṃ kathaṃ paṭipajjitabbanti? Sace so paṭiggāhakapuggalo dāyakānaṃ evaṃ vadati ‘‘upāsaka dānaṃ nāma puggalassa dinnato saṅghassa dinnaṃ mahapphalataraṃ hoti, tasmā saṅghassa dehi, saṅghassa datvā puna saṅghena atthārārahassa bhikkhuno kammavācāya datvā tena puggalena yathāvinayaṃ atthateyeva kathinaṃ nāma hoti, na puggalassa datvā puggalena sāmaṃyeva atthate, tasmā saṅghassa dehī’’ti uyyojetvā saṅghassa dāpitepi taṃ cīvaraṃ saṅghikaṃ hoti kathinatthārārahaṃ. Yadi pana dāyako appassutatāya ‘‘nāhaṃ, bhante, kiñci jānāmi, imaṃ cīvaraṃ tumhākameva dammī’’ti vakkhati, evaṃ sati puggalikavaseneva sampaṭicchitvā tena puggalena taṃ cīvaraṃ saṅghassa dinnampi saṅghikaṃ hoti.
យទិ ឯវំ សមណេនេវ សមណស្ស ទិន្នំ ចីវរំ កថំ កថិនត្ថារារហំ ភវេយ្យាតិ? នោ ន ភវេយ្យ។ វុត្តញ្ហេតំ អដ្ឋកថាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣០៦) ‘‘កថិនំ កេន ទិន្នំ វដ្ដតិ? យេន កេនចិ ទេវេន វា មនុស្សេន វា បញ្ចន្នំ វា សហធម្មិកានំ អញ្ញតរេន ទិន្នំ វដ្ដតី’’តិ។ អថ កស្មា បរម្បរភូតេហិ អាចរិយេហិ ញត្តិលទ្ធចីវរតោ អវសេសានិ ចីវរានិ សង្ឃស្ស ភាជេត្វា ឯវ បរិភុញ្ជិតានីតិ? វុច្ចតេ – ឯកច្ចេ ភិក្ខូ អាចរិយបរម្បរាគតអនឧសារេនេវ បដិបជ្ជន្តិ, កេចិ ពហូនំ កិរិយំ ទិស្វា ទិដ្ឋានុគតិវសេន បដិបជ្ជន្តិ, ពហុស្សុតាបិ កេចិ ថេរា អរុច្ចន្តាបិ បវេណិភេទភយេន បដិបជ្ជន្តិ, អបរេ រុចិវសេន អត្ថញ្ច អធិប្បាយញ្ច បរិណាមេត្វា គណ្ហន្តិ, បករណមេវានុគតភិក្ខូ បន យថាបករណាគតមេវ អត្ថំ គហេត្វា សង្ឃិកញ្ច បុគ្គលិកញ្ច អមិស្សំ កត្វា, កាលចីវរញ្ច អកាលចីវរញ្ច អមិស្សំ កត្វា គណ្ហន្តិ។ ភិក្ខុនិវិភង្គេ (បាចិ. ៧៣៨) ‘‘ថូលនន្ទា ភិក្ខុនី អកាលចីវរំ ‘កាលចីវរ’ន្តិ អធិដ្ឋហិត្វា ភាជាបេស្សតិ, អថ ភគវា និស្សគ្គិយបាចិត្តិយាបត្តិំ បញ្ញបេសី’’តិ អាគតំ, តស្មា លជ្ជីបេសលពហុស្សុតសិក្ខាកាមភូតេន ភិក្ខុនា អនេក-បាឡិអដ្ឋកថាទយោ បករណេ ឱលោកេត្វា សំសន្ទិត្វា បករណមេវានុគន្តព្ពំ, ន អញ្ញេសំ កិរិយំ សទ្ទហិតព្ពំ, ន ច អនុគន្តព្ពំ។ ភគវតោ ហិ ធរមានកាលេ វា តតោ បច្ឆា វា បុព្ពេ ទាយកា យេភុយ្យេន ចត្តារោ បច្ចយេ សង្ឃស្សេវ ទេន្តិ, តស្មា សង្ឃិកសេនាសនស្ស សង្ឃិកចីវរស្ស ច ពាហុល្លតោ បុព្ពាចរិយា សង្ឃស្ស ភាជេត្វា ឯវ បរិភុញ្ជិំសុ។
Yadi evaṃ samaṇeneva samaṇassa dinnaṃ cīvaraṃ kathaṃ kathinatthārārahaṃ bhaveyyāti? No na bhaveyya. Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 306) ‘‘kathinaṃ kena dinnaṃ vaṭṭati? Yena kenaci devena vā manussena vā pañcannaṃ vā sahadhammikānaṃ aññatarena dinnaṃ vaṭṭatī’’ti. Atha kasmā paramparabhūtehi ācariyehi ñattiladdhacīvarato avasesāni cīvarāni saṅghassa bhājetvā eva paribhuñjitānīti? Vuccate – ekacce bhikkhū ācariyaparamparāgataanausāreneva paṭipajjanti, keci bahūnaṃ kiriyaṃ disvā diṭṭhānugativasena paṭipajjanti, bahussutāpi keci therā aruccantāpi paveṇibhedabhayena paṭipajjanti, apare rucivasena atthañca adhippāyañca pariṇāmetvā gaṇhanti, pakaraṇamevānugatabhikkhū pana yathāpakaraṇāgatameva atthaṃ gahetvā saṅghikañca puggalikañca amissaṃ katvā, kālacīvarañca akālacīvarañca amissaṃ katvā gaṇhanti. Bhikkhunivibhaṅge (pāci. 738) ‘‘thūlanandā bhikkhunī akālacīvaraṃ ‘kālacīvara’nti adhiṭṭhahitvā bhājāpessati, atha bhagavā nissaggiyapācittiyāpattiṃ paññapesī’’ti āgataṃ, tasmā lajjīpesalabahussutasikkhākāmabhūtena bhikkhunā aneka-pāḷiaṭṭhakathādayo pakaraṇe oloketvā saṃsanditvā pakaraṇamevānugantabbaṃ, na aññesaṃ kiriyaṃ saddahitabbaṃ, na ca anugantabbaṃ. Bhagavato hi dharamānakāle vā tato pacchā vā pubbe dāyakā yebhuyyena cattāro paccaye saṅghasseva denti, tasmā saṅghikasenāsanassa saṅghikacīvarassa ca bāhullato pubbācariyā saṅghassa bhājetvā eva paribhuñjiṃsu.
ឥទានិ បន ទាយកា យេភុយ្យេន ចត្តារោ បច្ចយេ បុគ្គលស្សេវ ទេន្តិ, តស្មា សេនាសនម្បិ អភិនវភូតំ បុគ្គលិកមេវ ពហុលំ ហោតិ, ចីវរម្បិ បុគ្គលិកមេវ ពហុលំ។ ទលិទ្ទាបិ សុត្តកន្តនកាលតោ បដ្ឋាយ ‘‘ឥមំ ចីវរំ កថិនកាលេ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា ច តថេវ វត្វា ច សព្ពកិច្ចានិ ករោន្តិ, មហទ្ធនា ច សាដកស្ស កីណិតកាលតោ បដ្ឋាយ តថេវ ចិន្តេត្វា កថេត្វា ករោន្តិ, ទានកាលេ ច ‘‘ឥមំ ចីវរំ ឥត្ថន្នាមស្ស ទេហី’’តិ បុត្តទាសាទយោ វា បេសេន្តិ, សាមំ វា គន្ត្វា ចីវរំ តស្ស ភិក្ខុស្ស បាទមូលេ វា ហត្ថេ វា ឋបេត្វា ‘‘ឥមំ ចីវរំ តុយ្ហំ ទម្មី’’តិ វត្វា វា ចិន្តេត្វា វា ទេន្តិ, សតេសុ វា សហស្សេសុ វា ឯកោ បណ្ឌិតបុរិសោ ‘‘បុគ្គលស្ស ទិន្នទានតោ សង្ឃស្ស ទិន្នំ មហប្ផល’’ន្តិ ញត្វា ‘‘ឥមំ កថិនចីវរំ សង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ វត្វា វា ចិន្តេត្វា វា ទេតិ, តស្ស សា ទក្ខិណា សង្ឃគតា ហោតិ។ សចេ បន ទាយកោ បុគ្គលស្ស ទាតុកាមោ ហោតិ, បុគ្គលោ បន តស្ស មហប្ផលភាវមិច្ឆន្តោ ទក្ខិណា-វិភង្គសុត្តាទិធម្មទេសនាយ (ម. និ. ៣.៣៧៦ អាទយោ) បុគ្គលិកទានតោ សង្ឃិកទានស្ស មហប្ផលភាវំ ជានាបេត្វា ‘‘ឥមំ តវ ចីវរំ សង្ឃស្ស ទេហី’’តិ ឧយ្យោជេតិ, ទាយកោបិ តស្ស វចនំ សម្បដិច្ឆិត្វា ‘‘ឥមំ កថិនចីវរំ សង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ វត្វា វា ចិន្តេត្វា វា ទេតិ, ឯវម្បិ សា ទក្ខិណា សង្ឃគតា ហោតិ។
Idāni pana dāyakā yebhuyyena cattāro paccaye puggalasseva denti, tasmā senāsanampi abhinavabhūtaṃ puggalikameva bahulaṃ hoti, cīvarampi puggalikameva bahulaṃ. Daliddāpi suttakantanakālato paṭṭhāya ‘‘imaṃ cīvaraṃ kathinakāle itthannāmassa bhikkhuno dassāmī’’ti cintetvā ca tatheva vatvā ca sabbakiccāni karonti, mahaddhanā ca sāṭakassa kīṇitakālato paṭṭhāya tatheva cintetvā kathetvā karonti, dānakāle ca ‘‘imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa dehī’’ti puttadāsādayo vā pesenti, sāmaṃ vā gantvā cīvaraṃ tassa bhikkhussa pādamūle vā hatthe vā ṭhapetvā ‘‘imaṃ cīvaraṃ tuyhaṃ dammī’’ti vatvā vā cintetvā vā denti, satesu vā sahassesu vā eko paṇḍitapuriso ‘‘puggalassa dinnadānato saṅghassa dinnaṃ mahapphala’’nti ñatvā ‘‘imaṃ kathinacīvaraṃ saṅghassa dammī’’ti vatvā vā cintetvā vā deti, tassa sā dakkhiṇā saṅghagatā hoti. Sace pana dāyako puggalassa dātukāmo hoti, puggalo pana tassa mahapphalabhāvamicchanto dakkhiṇā-vibhaṅgasuttādidhammadesanāya (ma. ni. 3.376 ādayo) puggalikadānato saṅghikadānassa mahapphalabhāvaṃ jānāpetvā ‘‘imaṃ tava cīvaraṃ saṅghassa dehī’’ti uyyojeti, dāyakopi tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā ‘‘imaṃ kathinacīvaraṃ saṅghassa dammī’’ti vatvā vā cintetvā vā deti, evampi sā dakkhiṇā saṅghagatā hoti.
យទិ បន ភិក្ខុនា ឧយ្យោជិតោបិ ទុប្បញ្ញោ ទាយកោ តស្ស វចនំ អនាទិយិត្វា បុគ្គលស្សេវ ទេតិ, តស្ស សា ទក្ខិណា បុគ្គលគតា ហោតិ។ អថ បន សោ បុគ្គលោ សយំ សម្បដិច្ឆិត្វា បុន សង្ឃស្ស បរិច្ចជតិ, ឯវម្បិ តំ ចីវរំ សង្ឃិកំ ហោតិ, តំ សង្ឃិកវសេន ភាជេតព្ពំ។ យទិ បន ទាយកោបិ បុគ្គលស្សេវ ទេតិ, បុគ្គលោបិ សម្បដិច្ឆិត្វា ន បរិច្ចជតិ, ឯវំ សន្តេ តំ ចីវរំ បុគ្គលិកំ ហោតិ, ន កថិនកាលមត្តេន វា កថិនវចនមត្តេន វា សង្ឃិកំ ហោតិ។ ឥទានិ បន ឥមិនា នយេន បុគ្គលិកចីវរំយេវ ពហុលំ ហោតិ។ ឯវំ សន្តេបិ អាចរិយបរម្បរា បវេណិំ អភិន្ទិតុកាមា សង្ឃិកំ វិយ កត្វា ភាជេត្វា បរិភុញ្ជិំសុ ។ យទិ មុខ្យតោ សង្ឃិកំ សិយា, សង្ឃេន ទិន្នតោ បរំ ឯកសូចិមត្តម្បិ បុគ្គលោ អធិកំ គណ្ហិតុំ ន លភេយ្យ។
Yadi pana bhikkhunā uyyojitopi duppañño dāyako tassa vacanaṃ anādiyitvā puggalasseva deti, tassa sā dakkhiṇā puggalagatā hoti. Atha pana so puggalo sayaṃ sampaṭicchitvā puna saṅghassa pariccajati, evampi taṃ cīvaraṃ saṅghikaṃ hoti, taṃ saṅghikavasena bhājetabbaṃ. Yadi pana dāyakopi puggalasseva deti, puggalopi sampaṭicchitvā na pariccajati, evaṃ sante taṃ cīvaraṃ puggalikaṃ hoti, na kathinakālamattena vā kathinavacanamattena vā saṅghikaṃ hoti. Idāni pana iminā nayena puggalikacīvaraṃyeva bahulaṃ hoti. Evaṃ santepi ācariyaparamparā paveṇiṃ abhinditukāmā saṅghikaṃ viya katvā bhājetvā paribhuñjiṃsu . Yadi mukhyato saṅghikaṃ siyā, saṅghena dinnato paraṃ ekasūcimattampi puggalo adhikaṃ gaṇhituṃ na labheyya.
ឯកច្ចេ ថេរា សង្ឃិកន្តិ បន វទន្តិ, ភាជនកាលេ បន ឥស្សរវតាយ យថារុចិ វិចារេន្តិ, ឯកច្ចេ ភិក្ខូ មុខ្យសង្ឃិកន្តិ មញ្ញមានា អភាជេតុកាមម្បិ បុគ្គលំ អភិភវិត្វា ភាជាបេន្តិ, តស្ស បុគ្គលស្ស មាតា បិតា ញាតកា ឧបាសកាទយោ ‘‘អម្ហាកំ បុត្តស្ស ទេម, អម្ហាកំ ញាតកភិក្ខុស្ស ទេម, អម្ហាកំ កុលូបកស្ស ទេមា’’តិ, អញ្ញេបិ សទ្ធា បសន្នា ទាយកា ‘‘ឥត្ថន្នាមស្ស បុគ្គលស្ស ទេមា’’តិ វិចារេត្វា បរម្មុខាបិ ‘‘ឥមំ ចីវរំ ឥត្ថន្នាមស្ស ទម្មី’’តិ វត្វា សម្មុខាបិ បាទមូលេ វា ហត្ថេ វា ឋបេត្វា ទេន្តិ, ឯវរូបំ ចីវរំ បុគ្គលិកំ ហោតិ, សង្ឃំ អាមសិត្វា អវុត្តត្តា សង្ឃាយត្តំ ន ហោតិ, ‘‘កថិនំ ទស្សាមី’’តិ វា ‘‘កថិនំ ទាតុំ គតោ’’តិ វា ‘‘កថិនចីវរ’’ន្តិ វា បុព្ពាបរកាលេសុ វចនំ បន មុខ្យកថិនភូតស្ស សង្ឃិកចីវរស្ស កាលេ ទិន្នត្តា តទុបចារតោ វោហារមត្តំ ហោតិ។ យថា កិំ? ‘‘ឧបោសថិក’’ន្តិ វុត្តំ ភត្តំ ចុទ្ទសសុ សង្ឃិកភត្តេសុ អន្តោគធំ មុខ្យសង្ឃិកំ ហោតិ, សមាទិន្នឧបោសថា ទាយកា សាយំ ភុញ្ជិតព្ពភត្តភាគំ សង្ឃស្ស ទេន្តិ, តំ សង្ឃោ សលាកភត្តំ វិយ ឋិតិកំ កត្វា ភុញ្ជតិ, ឥតិ សង្ឃស្ស ទិន្នត្តា សង្ឃិកំ ហោតិ។ ឥទានិ បន ទាយកា អត្តនោ អត្តនោ កុលូបកស្ស វា ញាតិភិក្ខុស្ស វា ឧបោសថទិវសេសុ ភត្តំ ទេន្តិ, តំ សង្ឃស្ស អទិន្នត្តា សង្ឃិកំ ន ហោតិ។ ឯវំ សន្តេបិ ឧបោសថទិវសេ ទិន្នត្តា មុខ្យវសេន បវត្តឧបោសថភត្តំ វិយ តទុបចារេន ‘‘ឧបោសថភត្ត’’ន្តិ វោហរីយតិ, ឯវំសម្បទមិទំ ទដ្ឋព្ពំ។
Ekacce therā saṅghikanti pana vadanti, bhājanakāle pana issaravatāya yathāruci vicārenti, ekacce bhikkhū mukhyasaṅghikanti maññamānā abhājetukāmampi puggalaṃ abhibhavitvā bhājāpenti, tassa puggalassa mātā pitā ñātakā upāsakādayo ‘‘amhākaṃ puttassa dema, amhākaṃ ñātakabhikkhussa dema, amhākaṃ kulūpakassa demā’’ti, aññepi saddhā pasannā dāyakā ‘‘itthannāmassa puggalassa demā’’ti vicāretvā parammukhāpi ‘‘imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa dammī’’ti vatvā sammukhāpi pādamūle vā hatthe vā ṭhapetvā denti, evarūpaṃ cīvaraṃ puggalikaṃ hoti, saṅghaṃ āmasitvā avuttattā saṅghāyattaṃ na hoti, ‘‘kathinaṃ dassāmī’’ti vā ‘‘kathinaṃ dātuṃ gato’’ti vā ‘‘kathinacīvara’’nti vā pubbāparakālesu vacanaṃ pana mukhyakathinabhūtassa saṅghikacīvarassa kāle dinnattā tadupacārato vohāramattaṃ hoti. Yathā kiṃ? ‘‘Uposathika’’nti vuttaṃ bhattaṃ cuddasasu saṅghikabhattesu antogadhaṃ mukhyasaṅghikaṃ hoti, samādinnauposathā dāyakā sāyaṃ bhuñjitabbabhattabhāgaṃ saṅghassa denti, taṃ saṅgho salākabhattaṃ viya ṭhitikaṃ katvā bhuñjati, iti saṅghassa dinnattā saṅghikaṃ hoti. Idāni pana dāyakā attano attano kulūpakassa vā ñātibhikkhussa vā uposathadivasesu bhattaṃ denti, taṃ saṅghassa adinnattā saṅghikaṃ na hoti. Evaṃ santepi uposathadivase dinnattā mukhyavasena pavattauposathabhattaṃ viya tadupacārena ‘‘uposathabhatta’’nti voharīyati, evaṃsampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ.
ឯវំ ឥមស្មិំ កាលេ យេភុយ្យេន បុគ្គលស្សេវ ទិន្នត្តា បុគ្គលិកភូតំ ចីវរំ ញត្តិកម្មវាចារហំ ន ហោតិ, សង្ឃិកមេវ ញត្តិកម្មវាចារហំ ហោតិ, តទេវ ច បញ្ចានិសំសការណំ ហោតិ, តស្មា បណ្ឌិតេន បុគ្គលេន ‘‘ឧបាសកា សង្ឃេ ទេថ, សង្ឃេ ទិន្នំ មហប្ផលំ ហោតី’’តិអាទិនា និយោជេត្វា ទាបេតព្ពំ, សយំ វា សម្បដិច្ឆិត្វា សង្ឃស្ស បរិច្ចជិតព្ពំ។ ឯវំ បរិច្ចជិតត្តា សង្ឃិកភូតំ ចីវរំ ញត្តិកម្មវាចារហញ្ច ហោតិ បញ្ចានិសំសនិប្ផាទកញ្ច។ ឯវំ និយោជនញ្ច ‘‘សង្ឃេ គោតមិ ទេហិ, សង្ឃេ តេ ទិន្នេ អហញ្ចេវ បូជិតោ ភវិស្សាមិ សង្ឃោ ចា’’តិ (ម. និ. ៣.៣៧៦) ភគវតា វុត្តវចនំ អនុគតំ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ។
Evaṃ imasmiṃ kāle yebhuyyena puggalasseva dinnattā puggalikabhūtaṃ cīvaraṃ ñattikammavācārahaṃ na hoti, saṅghikameva ñattikammavācārahaṃ hoti, tadeva ca pañcānisaṃsakāraṇaṃ hoti, tasmā paṇḍitena puggalena ‘‘upāsakā saṅghe detha, saṅghe dinnaṃ mahapphalaṃ hotī’’tiādinā niyojetvā dāpetabbaṃ, sayaṃ vā sampaṭicchitvā saṅghassa pariccajitabbaṃ. Evaṃ pariccajitattā saṅghikabhūtaṃ cīvaraṃ ñattikammavācārahañca hoti pañcānisaṃsanipphādakañca. Evaṃ niyojanañca ‘‘saṅghe gotami dehi, saṅghe te dinne ahañceva pūjito bhavissāmi saṅgho cā’’ti (ma. ni. 3.376) bhagavatā vuttavacanaṃ anugataṃ hotīti daṭṭhabbaṃ.
បរិកម្មំ ករោន្តានំ ភិក្ខូនំ យាគុភត្តញ្ច ទាតុំ វដ្ដតីតិ ឥទំ បុច្ឆិតត្តា ទោសោ នត្ថីតិ កត្វា វុត្តំ, អបុច្ឆិតេ បន ឯវំ កថេតុំ ន វដ្ដតិ។ ខលិមក្ខិតសាដកោតិ អហតវត្ថំ សន្ធាយ វុត្តំ។ សុដ្ឋុ ធោវិត្វាតិអាទិនា សបុព្ពករណំ អត្ថារំ ទស្សេតិ។ ធោវនសិព្ពនរជនកប្បករណេន ហិ វិចារណឆេទនពន្ធនានិបិ ទស្សិតានិយេវ ហោន្តិ, អត្ថារទស្សនេន បច្ចុទ្ធារអធិដ្ឋានានិបិ ទស្សេតិ។ សូចិអាទីនិ ចីវរកម្មុបករណានិ សជ្ជេត្វា ពហូហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិន្តិ ឥទំ បន សិព្ពនស្ស ឧបករណនិទស្សនំ។ តទហេវាតិ ឥទំ បន ករណសន្និធិមោចនត្ថំ វុត្តំ។ ទាយកស្ស ហត្ថតោ សាដកំ លទ្ធទិវសេយេវ សង្ឃេន អត្ថារកស្ស ភិក្ខុនោ ទាតព្ពំ, ឯវំ អទេន្តេ និចយសន្និធិ ហោតិ។ អត្ថារកេនបិ សង្ឃតោ លទ្ធទិវសេយេវ កថិនំ អត្ថរិតព្ពំ, ឯវំ អករោន្តេ ករណសន្និធិ ហោតិ។
Parikammaṃkarontānaṃ bhikkhūnaṃ yāgubhattañca dātuṃ vaṭṭatīti idaṃ pucchitattā doso natthīti katvā vuttaṃ, apucchite pana evaṃ kathetuṃ na vaṭṭati. Khalimakkhitasāṭakoti ahatavatthaṃ sandhāya vuttaṃ. Suṭṭhu dhovitvātiādinā sapubbakaraṇaṃ atthāraṃ dasseti. Dhovanasibbanarajanakappakaraṇena hi vicāraṇachedanabandhanānipi dassitāniyeva honti, atthāradassanena paccuddhāraadhiṭṭhānānipi dasseti. Sūciādīni cīvarakammupakaraṇāni sajjetvā bahūhi bhikkhūhi saddhinti idaṃ pana sibbanassa upakaraṇanidassanaṃ. Tadahevāti idaṃ pana karaṇasannidhimocanatthaṃ vuttaṃ. Dāyakassa hatthato sāṭakaṃ laddhadivaseyeva saṅghena atthārakassa bhikkhuno dātabbaṃ, evaṃ adente nicayasannidhi hoti. Atthārakenapi saṅghato laddhadivaseyeva kathinaṃ attharitabbaṃ, evaṃ akaronte karaṇasannidhi hoti.
អញ្ញានិ ច ពហូនិ អានិសំសវត្ថានិ ទេតីតិ ឥមិនា អត្ថរិតព្ពសាដកោយេវ កថិនសាដកោ នាម, តតោ អញ្ញេ សាដកា ពហវោបិ កថិនានិសំសាយេវ នាមាតិ ទស្សេតិ។ ឯតេន ច ‘‘កថិនានិសំសោ’’តិ វត្ថានិយេវ វុត្តានិ ន អគ្ឃោតិ ទីបេតិ។ យទិ អគ្ឃោ វុត្តោ សិយា, ឯវំ សតិ ‘‘ពហ្វានិសំសានិ កថិនវត្ថានិ ទេតី’’តិ វត្តព្ពំ, ឯវំ បន អវត្វា ‘‘ពហូនិ កថិនានិសំសវត្ថានិ ទេតី’’តិ វុត្តំ, តេន ញាយតិ ‘‘ន អគ្ឃោ វុត្តោ’’តិ, តស្មា ពហ្វានិសំសភាវោ អគ្ឃវសេន ន គហេតព្ពោ, អថ ខោ វត្ថវសេនេវ គហេតព្ពោតិ។ ឥតរោតិ អញ្ញោ ទាយកោ។ តថា តថា ឱវទិត្វា សញ្ញាបេតព្ពោតិ ‘‘ឧបាសក ទានំ នាម សង្ឃស្ស ទិន្នកាលតោ បដ្ឋាយ មហប្ផលំ ហោតិ មហានិសំសំ, អត្ថារោ បន ភិក្ខូនំ ឧបការត្ថាយ ភគវតា អនុញ្ញាតោ, តស្មា ញត្តិលទ្ធម្បិ អលទ្ធម្បិ មហប្ផលមេវា’’តិ វា ‘‘ឧបាសក អយម្បិ ទាយកោ សង្ឃស្សេវ ទេតិ, ត្វម្បិ សង្ឃស្សេវ ទេសិ, ភគវតា ច –
Aññāni ca bahūni ānisaṃsavatthāni detīti iminā attharitabbasāṭakoyeva kathinasāṭako nāma, tato aññe sāṭakā bahavopi kathinānisaṃsāyeva nāmāti dasseti. Etena ca ‘‘kathinānisaṃso’’ti vatthāniyeva vuttāni na agghoti dīpeti. Yadi aggho vutto siyā, evaṃ sati ‘‘bahvānisaṃsāni kathinavatthāni detī’’ti vattabbaṃ, evaṃ pana avatvā ‘‘bahūni kathinānisaṃsavatthāni detī’’ti vuttaṃ, tena ñāyati ‘‘na aggho vutto’’ti, tasmā bahvānisaṃsabhāvo agghavasena na gahetabbo, atha kho vatthavaseneva gahetabboti. Itaroti añño dāyako. Tathātathā ovaditvā saññāpetabboti ‘‘upāsaka dānaṃ nāma saṅghassa dinnakālato paṭṭhāya mahapphalaṃ hoti mahānisaṃsaṃ, atthāro pana bhikkhūnaṃ upakāratthāya bhagavatā anuññāto, tasmā ñattiladdhampi aladdhampi mahapphalamevā’’ti vā ‘‘upāsaka ayampi dāyako saṅghasseva deti, tvampi saṅghasseva desi, bhagavatā ca –
‘យោ សីលវា សីលវន្តេសុ ទទាតិ ទានំ;
‘Yo sīlavā sīlavantesu dadāti dānaṃ;
ធម្មេន លទ្ធំ សុបសន្នចិត្តោ;
Dhammena laddhaṃ supasannacitto;
អភិសទ្ទហំ កម្មផលំ ឧឡារំ;
Abhisaddahaṃ kammaphalaṃ uḷāraṃ;
តំ វេ ទានំ វិបុលផលន្តិ ព្រូមី’តិ។ (ម. និ. ៣.៣៨២) –
Taṃ ve dānaṃ vipulaphalanti brūmī’ti. (ma. ni. 3.382) –
វុត្តំ, តស្មា សង្ឃស្ស ទិន្នកាលតោ បដ្ឋាយ មហប្ផលមេវា’’តិ វា ឥតិអាទីនិ វត្វា សញ្ញាបេតព្ពោ។
Vuttaṃ, tasmā saṅghassa dinnakālato paṭṭhāya mahapphalamevā’’ti vā itiādīni vatvā saññāpetabbo.
យស្ស សង្ឃោ កថិនចីវរំ ទេតិ, តេន ភិក្ខុនា កថិនំ អត្ថរិតព្ពន្តិ យោជនា។ យោ ជិណ្ណចីវរោ ហោតិ ភិក្ខុ, តស្ស ទាតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ។ ឥមស្មិំ ឋានេ ឥទានិ ភិក្ខូ –
Yassa saṅgho kathinacīvaraṃ deti, tena bhikkhunā kathinaṃ attharitabbanti yojanā. Yo jiṇṇacīvaro hoti bhikkhu, tassa dātabbanti sambandho. Imasmiṃ ṭhāne idāni bhikkhū –
‘‘បដិគ្គហណញ្ច សប្បាយំ, ញត្តិ ច អនុសាវនំ;
‘‘Paṭiggahaṇañca sappāyaṃ, ñatti ca anusāvanaṃ;
កប្បពិន្ទុ បច្ចុទ្ធារោ, អធិដ្ឋានត្ថរានិ ច;
Kappabindu paccuddhāro, adhiṭṭhānattharāni ca;
និយោជនានុមោទា ច, ឥច្ចយំ កថិនេ វិធី’’តិ។ –
Niyojanānumodā ca, iccayaṃ kathine vidhī’’ti. –
ឥមំ គាថំ អាហរិត្វា កថិនទានកម្មវាចាយ បឋមំ កថិនចីវរស្ស បដិគ្គហណញ្ច សប្បាយបុច្ឆនញ្ច ករោន្តិ, តទយុត្តំ វិយ ទិស្សតិ។ កស្មាតិ ចេ? ‘‘អដ្ឋហង្គេហិ សមន្នាគតោ បុគ្គលោ ភព្ពោ កថិនំ អត្ថរិតុំ…បេ.… បុព្ពករណំ ជានាតិ, បច្ចុទ្ធារំ ជានាតិ, អធិដ្ឋានំ ជានាតិ, អត្ថារំ ជានាតិ, មាតិកំ ជានាតិ, បលិពោធំ ជានាតិ, ឧទ្ធារំ ជានាតិ, អានិសំសំ ជានាតី’’តិ បរិវារបាឡិយញ្ច (បរិ. ៤០៩),
Imaṃ gāthaṃ āharitvā kathinadānakammavācāya paṭhamaṃ kathinacīvarassa paṭiggahaṇañca sappāyapucchanañca karonti, tadayuttaṃ viya dissati. Kasmāti ce? ‘‘Aṭṭhahaṅgehi samannāgato puggalo bhabbo kathinaṃ attharituṃ…pe… pubbakaraṇaṃ jānāti, paccuddhāraṃ jānāti, adhiṭṭhānaṃ jānāti, atthāraṃ jānāti, mātikaṃ jānāti, palibodhaṃ jānāti, uddhāraṃ jānāti, ānisaṃsaṃ jānātī’’ti parivārapāḷiyañca (pari. 409),
‘‘អដ្ឋធម្មវិទោ ភិក្ខុ, កថិនត្ថារមរហតិ;
‘‘Aṭṭhadhammavido bhikkhu, kathinatthāramarahati;
បុព្ពបច្ចុទ្ធារាធិដ្ឋា-នត្ថារោ មាតិកាតិ ច;
Pubbapaccuddhārādhiṭṭhā-natthāro mātikāti ca;
បលិពោធោ ច ឧទ្ធារោ, អានិសំសា បនដ្ឋិមេ’’តិ។ (វិ. វិ. ២៧០៤, ២៧០៦) –
Palibodho ca uddhāro, ānisaṃsā panaṭṭhime’’ti. (vi. vi. 2704, 2706) –
វិនយវិនិច្ឆយប្បករណេ ច អាគតេសុ អដ្ឋសុ អង្គេសុ អនាគតត្តា ច ‘‘បុព្ពករណំ សត្តហិ ធម្មេហិ សង្គហិតំ ធោវនេន វិចារណេន ឆេទនេន ពន្ធនេន សិព្ពនេន រជនេន កប្បករណេនា’’តិ បរិវារបាឡិយញ្ច (បរិ. ៤០៨),
Vinayavinicchayappakaraṇe ca āgatesu aṭṭhasu aṅgesu anāgatattā ca ‘‘pubbakaraṇaṃ sattahi dhammehi saṅgahitaṃ dhovanena vicāraṇena chedanena bandhanena sibbanena rajanena kappakaraṇenā’’ti parivārapāḷiyañca (pari. 408),
‘‘ធោវនញ្ច វិចារោ ច, ឆេទនំ ពន្ធនម្បិ ច;
‘‘Dhovanañca vicāro ca, chedanaṃ bandhanampi ca;
សិព្ពនំ រជនំ កប្បំ, បុព្ពកិច្ចន្តិ វុច្ចតី’’តិ។ (វិ. វិ. ២៧០៧) –
Sibbanaṃ rajanaṃ kappaṃ, pubbakiccanti vuccatī’’ti. (vi. vi. 2707) –
វិនយវិនិច្ឆយប្បករណេ ច វុត្តេសុ សត្តសុ បុព្ពករណេសុ អនាគតត្តា ច។
Vinayavinicchayappakaraṇe ca vuttesu sattasu pubbakaraṇesu anāgatattā ca.
ន កេវលញ្ច បករណេសុ អនាគតមេវ, អថ ខោ យុត្តិបិ ន ទិស្សតិ។ កថំ? បដិគ្គហណំ នាម ‘‘យោ បន ភិក្ខុ អទិន្នំ មុខទ្វារំ អាហារំ អាហារេយ្យ អញ្ញត្រ ឧទកទន្តបោនា, បាចិត្តិយ’’ន្តិ (បាចិ. ២៦៥) យាវកាលិកាទីសុ អជ្ឈោហរិតព្ពេសុ ចតូសុ កាលិកវត្ថូសុ ភគវតា វុត្តំ, ន ចីវរេ, តំ បន បាទមូលេ ឋបេត្វា ទិន្នម្បិ បរម្មុខា ទិន្នម្បិ លព្ភតេវ។ វុត្តញ្ហិ អដ្ឋកថាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៧៩) ‘‘ឥមំ ចីវរំ ឥត្ថន្នាមស្ស ទម្មីតិ ឯវំ បរម្មុខា វា បាទមូលេ ឋបេត្វា ‘ឥមំ តុម្ហាក’ន្តិ ឯវំ សម្មុខា វា ទេតី’’តិ, តស្មា បដិគ្គហណកិច្ចំ នត្ថិ, ទាយកេន ចីវរេ ទិន្នេ សង្ឃស្ស ចិត្តេន សម្បដិច្ឆនមត្តមេវ បមាណំ ហោតិ។
Na kevalañca pakaraṇesu anāgatameva, atha kho yuttipi na dissati. Kathaṃ? Paṭiggahaṇaṃ nāma ‘‘yo pana bhikkhu adinnaṃ mukhadvāraṃ āhāraṃ āhāreyya aññatra udakadantaponā, pācittiya’’nti (pāci. 265) yāvakālikādīsu ajjhoharitabbesu catūsu kālikavatthūsu bhagavatā vuttaṃ, na cīvare, taṃ pana pādamūle ṭhapetvā dinnampi parammukhā dinnampi labbhateva. Vuttañhi aṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 379) ‘‘imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa dammīti evaṃ parammukhā vā pādamūle ṭhapetvā ‘imaṃ tumhāka’nti evaṃ sammukhā vā detī’’ti, tasmā paṭiggahaṇakiccaṃ natthi, dāyakena cīvare dinne saṅghassa cittena sampaṭicchanamattameva pamāṇaṃ hoti.
សប្បាយបុច្ឆនញ្ច ឯវំ ករោន្តិ – ឯកេន ភិក្ខុនា ‘‘ភោន្តោ សង្ឃា សង្ឃស្ស កថិនេ សម្បត្តេ កស្ស បុគ្គលស្ស សប្បាយារហំ ហោតី’’តិ បុច្ឆិតេ ឯកោ ភិក្ខុ នាមំ វត្វា ‘‘ឥត្ថន្នាមស្ស ថេរស្ស សប្បាយារហំ ហោតី’’តិ វទតិ, សប្បាយឥតិ ច និវាសនបារុបនត្ថំ គហេត្វា វទន្តិ។ ឯតស្មិំ វចនេ សទ្ទតោ ច អត្ថតោ ច អធិប្បាយតោ ច យុត្តិ គវេសិតព្ពា ហោតិ។ កថំ? សទ្ទតោ វគ្គភេទេ សតិយេវ ពហុវចនំ កត្តព្ពំ, ន អភេទេ, ឯវំ សទ្ទតោ។ សប្បាយឥតិវចនញ្ច អនុរូបត្ថេយេវ វត្តព្ពំ, ន និវាសនបារុបនត្ថេ, ឯវំ អត្ថតោ។ ឥទញ្ច ចីវរំ សង្ឃោ កថិនំ អត្ថរិតុំ បុគ្គលស្ស ទេតិ, ន និវាសនបារុបនត្ថំ។ វុត្តញ្ហិ បាឡិយំ (មហាវ. ៣០៧) ‘‘សង្ឃោ ឥមំ កថិនទុស្សំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ ទេតិ កថិនំ អត្ថរិតុ’’ន្តិ, តស្មា យុត្តិ គវេសិតព្ពា ហោតិ។ ‘‘បដិគ្គហណញ្ច សប្បាយ’’ន្តិអាទិគាថាបិ កត្ថចិ បាឡិយំ អដ្ឋកថាដីកាទីសុ ច ន ទិស្សតិ, តស្មា ឥធ វុត្តនយេនេវ បដិបជ្ជិតព្ពំ។
Sappāyapucchanañca evaṃ karonti – ekena bhikkhunā ‘‘bhonto saṅghā saṅghassa kathine sampatte kassa puggalassa sappāyārahaṃ hotī’’ti pucchite eko bhikkhu nāmaṃ vatvā ‘‘itthannāmassa therassa sappāyārahaṃ hotī’’ti vadati, sappāyaiti ca nivāsanapārupanatthaṃ gahetvā vadanti. Etasmiṃ vacane saddato ca atthato ca adhippāyato ca yutti gavesitabbā hoti. Kathaṃ? Saddato vaggabhede satiyeva bahuvacanaṃ kattabbaṃ, na abhede, evaṃ saddato. Sappāyaitivacanañca anurūpattheyeva vattabbaṃ, na nivāsanapārupanatthe, evaṃ atthato. Idañca cīvaraṃ saṅgho kathinaṃ attharituṃ puggalassa deti, na nivāsanapārupanatthaṃ. Vuttañhi pāḷiyaṃ (mahāva. 307) ‘‘saṅgho imaṃ kathinadussaṃ itthannāmassa bhikkhuno deti kathinaṃ attharitu’’nti, tasmā yutti gavesitabbā hoti. ‘‘Paṭiggahaṇañca sappāya’’ntiādigāthāpi katthaci pāḷiyaṃ aṭṭhakathāṭīkādīsu ca na dissati, tasmā idha vuttanayeneva paṭipajjitabbaṃ.
សចេ ពហូ ជិណ្ណចីវរា, វុឌ្ឍស្ស ទាតព្ពន្តិ ឥទំ កថិនចីវរស្ស សង្ឃិកត្តា ‘‘ន ច, ភិក្ខវេ, សង្ឃិកំ យថាវុឌ្ឍំ បដិពាហិតព្ពំ, យោ បដិពាហេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ ឥមិនា បាឡិនយេន (ចូឡវ. ៣១១) វុត្តំ។ ឯតេនេវ នយេន សព្ពេសុ ពលវចីវរេសុ សន្តេសុបិ វុឌ្ឍស្សេវ ទាតព្ពន្តិ សិទ្ធំ។ វុឌ្ឍេសុ…បេ.… ទាតព្ពន្តិ ករណសន្និធិមោចនត្ថំ វុត្តំ។ តេនេវាហ ‘‘សចេ វុឌ្ឍោ’’ត្យាទិ។ នវកតរេនបិ ហិ ករណសន្និធិំ មោចេត្វា កថិនេ អត្ថតេ អនុមោទនំ ករោន្តស្ស សង្ឃស្ស បញ្ចានិសំសលាភោ ហោតីតិ។ អបិចាតិអាទិនា សង្ឃេន កត្តព្ពវត្តំ ទស្សេតិ។ វចនក្កមោ បន ឯវំ កាតព្ពោ – កថិនទុស្សំ លភិត្វា សង្ឃេ សីមាយ សន្និបតិតេ ឯកេន ភិក្ខុនា ‘‘ភន្តេ, សង្ឃស្ស ឥទំ កថិនទុស្សំ ឧប្បន្នំ, សង្ឃោ ឥមំ កថិនទុស្សំ កថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ ទទេយ្យ កថិនំ អត្ថរិតុ’’ន្តិ វុត្តេ អញ្ញេន ‘‘យោ ជិណ្ណចីវរោ, តស្សា’’តិ វត្តព្ពំ, តតោ បុរិមេន ‘‘ពហូ ជិណ្ណចីវរា’’តិ វា ‘‘នត្ថិ ឥធ ជិណ្ណចីវរា’’តិ វា វុត្តេ អបរេន ‘‘តេន ហិ វុឌ្ឍស្សា’’តិ វត្តព្ពំ, បុន បុរិមេន ‘‘កោ ឯត្ថ វុឌ្ឍោ’’តិ វុត្តេ ឥតរេន ‘‘ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខូ’’តិ វត្តព្ពំ, បុន បុរិមេន ‘‘សោ ភិក្ខុ តទហេវ ចីវរំ កត្វា អត្ថរិតុំ សក្កោតី’’តិ វុត្តេ ឥតរេន ‘‘សោ សក្កោតី’’តិ វា ‘‘សង្ឃោ មហាថេរស្ស សង្គហំ ករិស្សតី’’តិ វា វត្តព្ពំ, បុន បុរិមេន ‘‘សោ មហាថេរោ អដ្ឋហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ’’តិ វុត្តេ ឥតរេន ‘‘អាម សមន្នាគតោ’’តិ វត្តព្ពំ, តតោ ‘‘សាធុ សុដ្ឋុ តស្ស ទាតព្ព’’ន្តិ វុត្តេ ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាតព្ពោ។
Sace bahū jiṇṇacīvarā, vuḍḍhassa dātabbanti idaṃ kathinacīvarassa saṅghikattā ‘‘na ca, bhikkhave, saṅghikaṃ yathāvuḍḍhaṃ paṭibāhitabbaṃ, yo paṭibāheyya, āpatti dukkaṭassā’’ti iminā pāḷinayena (cūḷava. 311) vuttaṃ. Eteneva nayena sabbesu balavacīvaresu santesupi vuḍḍhasseva dātabbanti siddhaṃ. Vuḍḍhesu…pe… dātabbanti karaṇasannidhimocanatthaṃ vuttaṃ. Tenevāha ‘‘sace vuḍḍho’’tyādi. Navakatarenapi hi karaṇasannidhiṃ mocetvā kathine atthate anumodanaṃ karontassa saṅghassa pañcānisaṃsalābho hotīti. Apicātiādinā saṅghena kattabbavattaṃ dasseti. Vacanakkamo pana evaṃ kātabbo – kathinadussaṃ labhitvā saṅghe sīmāya sannipatite ekena bhikkhunā ‘‘bhante, saṅghassa idaṃ kathinadussaṃ uppannaṃ, saṅgho imaṃ kathinadussaṃ kathannāmassa bhikkhuno dadeyya kathinaṃ attharitu’’nti vutte aññena ‘‘yo jiṇṇacīvaro, tassā’’ti vattabbaṃ, tato purimena ‘‘bahū jiṇṇacīvarā’’ti vā ‘‘natthi idha jiṇṇacīvarā’’ti vā vutte aparena ‘‘tena hi vuḍḍhassā’’ti vattabbaṃ, puna purimena ‘‘ko ettha vuḍḍho’’ti vutte itarena ‘‘itthannāmo bhikkhū’’ti vattabbaṃ, puna purimena ‘‘so bhikkhu tadaheva cīvaraṃ katvā attharituṃ sakkotī’’ti vutte itarena ‘‘so sakkotī’’ti vā ‘‘saṅgho mahātherassa saṅgahaṃ karissatī’’ti vā vattabbaṃ, puna purimena ‘‘so mahāthero aṭṭhahi aṅgehi samannāgato’’ti vutte itarena ‘‘āma samannāgato’’ti vattabbaṃ, tato ‘‘sādhu suṭṭhu tassa dātabba’’nti vutte byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñātabbo.
ឯត្ថ ច ‘‘ភន្តេ, សង្ឃស្សា’’តិអាទិវចនំ ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ, ឥទំ សង្ឃស្ស កថិនទុស្សំ ឧប្បន្នំ, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥមំ កថិនទុស្សំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ ទទេយ្យ កថិនំ អត្ថរិតុ’’ន្តិ ឥមាយ ញត្តិបាឡិយា សមេតិ។ ‘‘យោ ជិណ្ណចីវរោ, តស្សា’’តិអាទិ ‘‘សង្ឃេន កស្សា’’តិអាទិ ‘‘សង្ឃេន កស្ស ទាតព្ពំ, យោ ជិណ្ណចីវរោ ហោតី’’តិអាទិនា អដ្ឋកថាវចនេន (មហាវ. អដ្ឋ. ៣០៦) សមេតិ។ ‘‘សោ មហាថេរោ អដ្ឋហង្គេហិ សមន្នាគតោ’’តិអាទិ ‘‘អដ្ឋហង្គេហិ សមន្នាគតោ បុគ្គលោ ភព្ពោ កថិនំ អត្ថរិតុ’’ន្តិអាទិកាយ បរិវារបាឡិយា (បរិ. ៤០៩) សមេតីតិ ទដ្ឋព្ពំ។ យស្ស បន ទីយតិ, តស្ស ញត្តិទុតិយកម្មវាចាយ ទាតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ។ ឥមិនា ឥមស្ស កថិនទានកម្មស្ស គរុកត្តា ន អបលោកនមត្តេន ទាតព្ពន្តិ ឥមមត្ថំ បកាសេតិ។ គរុកលហុកានំ ភេទោ កម្មាកម្មវិនិច្ឆយកថាយំ អាវិ ភវិស្សតិ។
Ettha ca ‘‘bhante, saṅghassā’’tiādivacanaṃ ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho, idaṃ saṅghassa kathinadussaṃ uppannaṃ, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho imaṃ kathinadussaṃ itthannāmassa bhikkhuno dadeyya kathinaṃ attharitu’’nti imāya ñattipāḷiyā sameti. ‘‘Yo jiṇṇacīvaro, tassā’’tiādi ‘‘saṅghena kassā’’tiādi ‘‘saṅghena kassa dātabbaṃ, yo jiṇṇacīvaro hotī’’tiādinā aṭṭhakathāvacanena (mahāva. aṭṭha. 306) sameti. ‘‘So mahāthero aṭṭhahaṅgehi samannāgato’’tiādi ‘‘aṭṭhahaṅgehi samannāgato puggalo bhabbo kathinaṃ attharitu’’ntiādikāya parivārapāḷiyā (pari. 409) sametīti daṭṭhabbaṃ. Yassa pana dīyati, tassa ñattidutiyakammavācāya dātabbanti sambandho. Iminā imassa kathinadānakammassa garukattā na apalokanamattena dātabbanti imamatthaṃ pakāseti. Garukalahukānaṃ bhedo kammākammavinicchayakathāyaṃ āvi bhavissati.
ឯវំ ទិន្នេ បន កថិនេ បច្ចុទ្ធរិតព្ពា អធិដ្ឋាតព្ពា វាចា ភិន្ទិតព្ពាតិ សម្ពន្ធោ។ សចេ តំ កថិនទុស្សំ និដ្ឋិតបរិកម្មមេវ ហោតីតិ ឥមិនា កថិនទុស្សំ នាម ន កេវលំ បកតិសាដកមេវ ហោតិ, អថ ខោ បរិនិដ្ឋិតសត្តវិធបុព្ពកិច្ចចីវរម្បិ ហោតីតិ ទស្សេតិ, តស្មា និដ្ឋិតចីវរស្មិំ ទិន្នេ សត្តវិធបុព្ពកិច្ចករណេន អត្ថោ នត្ថិ, កេវលំ បច្ចុទ្ធរណាទីនិយេវ កាតព្ពានិ។ សចេ បន កិញ្ចិ អបរិនិដ្ឋិតំ ហោតិ, អន្តមសោ កប្បពិន្ទុមត្តម្បិ, តំ និដ្ឋាបេត្វាយេវ បច្ចុទ្ធរណាទីនិ កាតព្ពានិ។ គណ្ឋិកបដ្ដបាសកបដ្ដានិ បន សិព្ពនន្តោគធានិ, តានិបិ និដ្ឋាបេត្វាយេវ កាតព្ពានិ។ អនិដ្ឋាបេន្តោ អនិដ្ឋិតសិព្ពនកិច្ចមេវ ហោតិ។ វុត្តញ្ហិ អដ្ឋកថាយំ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៦២-៤៦៣) ‘‘តត្ថ កតន្តិ សូចិកម្មបរិយោសានេន កតំ, សូចិកម្មបរិយោសានំ នាម យំ កិញ្ចិ សូចិយា កត្តព្ពំ។ បាសកបដ្ដគណ្ឋិកបដ្ដបរិយោសានំ កត្វា សូចិយា បដិសាមន’’ន្តិ។ ឥទញ្ហិ កថិនវត្តំ នាម ពុទ្ធប្បសត្ថន្តិ ‘‘អត្ថតកថិនានំ វោ ភិក្ខវេ បញ្ច កប្បិស្សន្តី’’តិអាទិនា បសត្ថំ។
Evaṃ dinne pana kathine paccuddharitabbā adhiṭṭhātabbā vācā bhinditabbāti sambandho. Sace taṃ kathinadussaṃ niṭṭhitaparikammameva hotīti iminā kathinadussaṃ nāma na kevalaṃ pakatisāṭakameva hoti, atha kho pariniṭṭhitasattavidhapubbakiccacīvarampi hotīti dasseti, tasmā niṭṭhitacīvarasmiṃ dinne sattavidhapubbakiccakaraṇena attho natthi, kevalaṃ paccuddharaṇādīniyeva kātabbāni. Sace pana kiñci apariniṭṭhitaṃ hoti, antamaso kappabindumattampi, taṃ niṭṭhāpetvāyeva paccuddharaṇādīni kātabbāni. Gaṇṭhikapaṭṭapāsakapaṭṭāni pana sibbanantogadhāni, tānipi niṭṭhāpetvāyeva kātabbāni. Aniṭṭhāpento aniṭṭhitasibbanakiccameva hoti. Vuttañhi aṭṭhakathāyaṃ (pārā. aṭṭha. 2.462-463) ‘‘tattha katanti sūcikammapariyosānena kataṃ, sūcikammapariyosānaṃ nāma yaṃ kiñci sūciyā kattabbaṃ. Pāsakapaṭṭagaṇṭhikapaṭṭapariyosānaṃ katvā sūciyā paṭisāmana’’nti. Idañhi kathinavattaṃ nāma buddhappasatthanti ‘‘atthatakathinānaṃ vo bhikkhave pañca kappissantī’’tiādinā pasatthaṃ.
កតបរិយោសិតំ បន កថិនំ គហេត្វាតិ –
Katapariyositaṃ pana kathinaṃ gahetvāti –
‘‘ធោវនញ្ច វិចារោ ច, ឆេទនំ ពន្ធនម្បិ ច;
‘‘Dhovanañca vicāro ca, chedanaṃ bandhanampi ca;
សិព្ពនំ រជនំ កប្បំ, បុព្ពកិច្ចន្តិ វុច្ចតី’’តិ។ (វិ. វិ. ២៧០៧) –
Sibbanaṃ rajanaṃ kappaṃ, pubbakiccanti vuccatī’’ti. (vi. vi. 2707) –
វុត្តានិ សត្តវិធបុព្ពករណានិ កត្វា បរិយោសាបិតំ កថិនចីវរំ គហេត្វា។ អត្ថារកេន ភិក្ខុនា បច្ចុទ្ធរិតព្ពា អធិដ្ឋាតព្ពា វាចា ភិន្ទិតព្ពាតិ សម្ពន្ធោ។ សង្ឃាដិយា កថិនំ អត្ថរិតុកាមោ ភិក្ខុ បុព្ពេ តិចីវរាធិដ្ឋានេន អធិដ្ឋិតំ បោរាណិកំ សង្ឃាដិំ ‘‘ឥមំ សង្ឃាដិំ បច្ចុទ្ធរាមី’’តិ វត្វា បច្ចុទ្ធរិតព្ពា, តតោ អនធិដ្ឋិតំ នវំ សង្ឃាដិំ ‘‘ឥមំ សង្ឃាដិំ អធិដ្ឋាមី’’តិ វត្វា អធិដ្ឋាតព្ពា, តតោ អត្ថរណកាលេ តមេវ អធិដ្ឋិតសង្ឃាដិំ ‘‘ឥមាយ សង្ឃាដិយា កថិនំ អត្ថរាមី’’តិ វាចា ភិន្ទិតព្ពាតិ អត្ថោ។ ឯស នយោ ឥតរេសុ។ ឯតេន កថិនត្ថារណំ នាម វចីភេទករណមេវ ហោតិ, ន កិញ្ចិ កាយវិការករណន្តិ ឥមមត្ថំ ទីបេតិ ។ តថា ហិ វុត្តំ វិនយត្ថមញ្ជូសាយំ (កង្ខា. អភិ. ដី. កថិនសិក្ខាបទវណ្ណនា) ‘‘អត្ថរិតព្ពន្តិ អត្ថរណំ កាតព្ពំ, តញ្ច ខោ តថាវចីភេទករណមេវាតិ ទដ្ឋព្ព’’ន្តិ។
Vuttāni sattavidhapubbakaraṇāni katvā pariyosāpitaṃ kathinacīvaraṃ gahetvā. Atthārakena bhikkhunā paccuddharitabbā adhiṭṭhātabbā vācā bhinditabbāti sambandho. Saṅghāṭiyā kathinaṃ attharitukāmo bhikkhu pubbe ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhitaṃ porāṇikaṃ saṅghāṭiṃ ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī’’ti vatvā paccuddharitabbā, tato anadhiṭṭhitaṃ navaṃ saṅghāṭiṃ ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti vatvā adhiṭṭhātabbā, tato attharaṇakāle tameva adhiṭṭhitasaṅghāṭiṃ ‘‘imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī’’ti vācā bhinditabbāti attho. Esa nayo itaresu. Etena kathinatthāraṇaṃ nāma vacībhedakaraṇameva hoti, na kiñci kāyavikārakaraṇanti imamatthaṃ dīpeti . Tathā hi vuttaṃ vinayatthamañjūsāyaṃ (kaṅkhā. abhi. ṭī. kathinasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘attharitabbanti attharaṇaṃ kātabbaṃ, tañca kho tathāvacībhedakaraṇamevāti daṭṭhabba’’nti.
តត្ថ បច្ចុទ្ធារោ តិវិធោ ‘‘ឥមំ សង្ឃាដិំ បច្ចុទ្ធរាមី’’តិ សង្ឃាដិយា បច្ចុទ្ធារោ, ‘‘ឥមំ ឧត្តរាសង្គំ បច្ចុទ្ធរាមី’’តិ ឧត្តរាសង្គស្ស បច្ចុទ្ធារោ, ‘‘ឥមំ អន្តរវាសកំ បច្ចុទ្ធរាមី’’តិ អន្តរវាសកស្ស បច្ចុទ្ធារោតិ។ វុត្តញ្ហេតំ បរិវារេ (បរិ. ៤០៨) ‘‘បច្ចុទ្ធារោ តីហិ ធម្មេហិ សង្គហិតោ សង្ឃាដិយា ឧត្តរាសង្គេន អន្តរវាសកេនា’’តិ។ អធិដ្ឋានំ តិវិធំ ‘‘ឥមំ សង្ឃាដិំ អធិដ្ឋាមី’’តិ សង្ឃាដិយា អធិដ្ឋានំ, ‘‘ឥមំ ឧត្តរាសង្គំ អធិដ្ឋាមី’’តិ ឧត្តរាសង្គស្ស អធិដ្ឋានំ, ‘‘ឥមំ អន្តរវាសកំ អធិដ្ឋាមី’’តិ អន្តរវាសកស្ស អធិដ្ឋានន្តិ។ វុត្តញ្ហេតំ បរិវារេ (បរិ. ៤០៨) ‘‘អធិដ្ឋានំ តីហិ ធម្មេហិ សង្គហិតំ សង្ឃាដិយា ឧត្តរាសង្គេន អន្តរវាសកេនា’’តិ។
Tattha paccuddhāro tividho ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī’’ti saṅghāṭiyā paccuddhāro, ‘‘imaṃ uttarāsaṅgaṃ paccuddharāmī’’ti uttarāsaṅgassa paccuddhāro, ‘‘imaṃ antaravāsakaṃ paccuddharāmī’’ti antaravāsakassa paccuddhāroti. Vuttañhetaṃ parivāre (pari. 408) ‘‘paccuddhāro tīhi dhammehi saṅgahito saṅghāṭiyā uttarāsaṅgena antaravāsakenā’’ti. Adhiṭṭhānaṃ tividhaṃ ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti saṅghāṭiyā adhiṭṭhānaṃ, ‘‘imaṃ uttarāsaṅgaṃ adhiṭṭhāmī’’ti uttarāsaṅgassa adhiṭṭhānaṃ, ‘‘imaṃ antaravāsakaṃ adhiṭṭhāmī’’ti antaravāsakassa adhiṭṭhānanti. Vuttañhetaṃ parivāre (pari. 408) ‘‘adhiṭṭhānaṃ tīhi dhammehi saṅgahitaṃ saṅghāṭiyā uttarāsaṅgena antaravāsakenā’’ti.
អថ វា អធិដ្ឋានំ ទុវិធំ កាយេន អធិដ្ឋានំ, វាចាយ អធិដ្ឋានន្តិ។ តត្ថ បោរាណិកំ សង្ឃាដិំ ‘‘ឥមំ សង្ឃាដិំ បច្ចុទ្ធរាមី’’តិ បច្ចុទ្ធរិត្វា នវំ សង្ឃាដិំ ហត្ថេន គហេត្វា ‘‘ឥមំ សង្ឃាដិំ អធិដ្ឋាមី’’តិ ចិត្តេន អាភោគំ កត្វា កាយវិការករណេន កាយេន វា អធិដ្ឋាតព្ពំ, វចីភេទំ កត្វា វាចាយ វា អធិដ្ឋាតព្ពំ។ វុត្តញ្ហិ អដ្ឋកថាយំ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៦៩; កង្ខា. អដ្ឋ. កថិនសិក្ខាបទវណ្ណនា) ‘‘តត្ថ យស្មា ទ្វេ ចីវរស្ស អធិដ្ឋានានិ កាយេន វា អធិដ្ឋេតិ, វាចាយ វា អធិដ្ឋេតីតិ វុត្តំ, តស្មា…បេ.… អធិដ្ឋាតព្ពា’’តិ។ អថ វា អធិដ្ឋានំ ទុវិធំ សម្មុខាធិដ្ឋានបរម្មុខាធិដ្ឋានវសេន។ តត្ថ យទិ ចីវរំ ហត្ថបាសេ ឋិតំ ហោតិ, ‘‘ឥមំ សង្ឃាដិំ អធិដ្ឋាមី’’តិ វចីភេទំ កត្វា អធិដ្ឋាតព្ពំ, អថ អន្តោគព្ភេ វា សាមន្តវិហារេ វា ហោតិ, ឋបិតដ្ឋានំ សល្លក្ខេត្វា ‘‘ឯតំ សង្ឃាដិំ អធិដ្ឋាមី’’តិ វចីភេទំ កត្វា អធិដ្ឋាតព្ពំ។ វុត្តញ្ហិ អដ្ឋកថាយំ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៦៩; កង្ខា. អដ្ឋ. កថិនសិក្ខាបទវណ្ណនា) ‘‘តត្រ ទុវិធំ អធិដ្ឋានំ សចេ ហត្ថបាសេ ហោតី’’តិអាទិ, វិនយត្ថមញ្ជូសាយញ្ច (កង្ខា. អភិ. ដី. កថិនសិក្ខាបទវណ្ណនា) ‘‘ទុវិធន្តិ សម្មុខាបរម្មុខាភេទេន ទុវិធ’’ន្តិ។
Atha vā adhiṭṭhānaṃ duvidhaṃ kāyena adhiṭṭhānaṃ, vācāya adhiṭṭhānanti. Tattha porāṇikaṃ saṅghāṭiṃ ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī’’ti paccuddharitvā navaṃ saṅghāṭiṃ hatthena gahetvā ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti cittena ābhogaṃ katvā kāyavikārakaraṇena kāyena vā adhiṭṭhātabbaṃ, vacībhedaṃ katvā vācāya vā adhiṭṭhātabbaṃ. Vuttañhi aṭṭhakathāyaṃ (pārā. aṭṭha. 2.469; kaṅkhā. aṭṭha. kathinasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘tattha yasmā dve cīvarassa adhiṭṭhānāni kāyena vā adhiṭṭheti, vācāya vā adhiṭṭhetīti vuttaṃ, tasmā…pe… adhiṭṭhātabbā’’ti. Atha vā adhiṭṭhānaṃ duvidhaṃ sammukhādhiṭṭhānaparammukhādhiṭṭhānavasena. Tattha yadi cīvaraṃ hatthapāse ṭhitaṃ hoti, ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti vacībhedaṃ katvā adhiṭṭhātabbaṃ, atha antogabbhe vā sāmantavihāre vā hoti, ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvā ‘‘etaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti vacībhedaṃ katvā adhiṭṭhātabbaṃ. Vuttañhi aṭṭhakathāyaṃ (pārā. aṭṭha. 2.469; kaṅkhā. aṭṭha. kathinasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘tatra duvidhaṃ adhiṭṭhānaṃ sace hatthapāse hotī’’tiādi, vinayatthamañjūsāyañca (kaṅkhā. abhi. ṭī. kathinasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘duvidhanti sammukhāparammukhābhedena duvidha’’nti.
អត្ថារោ កតិវិធោ? អត្ថារោ ឯកវិធោ។ វចីភេទករណេនេវ ហិ អត្ថារោ សម្បជ្ជតិ, ន កាយវិការករណេន។ អយមត្ថោ យថាវុត្ត-បរិវារបាឡិយា ច ‘‘អត្ថរិតព្ពន្តិ អត្ថរណំ កាតព្ពំ, តញ្ច ខោ តថាវចីភេទករណមេវាតិ ទដ្ឋព្ព’’ន្តិ វិនយត្ថមញ្ជូសាវចនេន ច វិញ្ញាយតិ។ អថ វា អត្ថារោ តិវិធោ វត្ថុប្បភេទេន។ តត្ថ យទិ សង្ឃាដិយា កថិនំ អត្ថរិតុកាមោ ហោតិ, បោរាណិកា សង្ឃាដិ បច្ចុទ្ធរិតព្ពា, នវា សង្ឃាដិ អធិដ្ឋាតព្ពា, ‘‘ឥមាយ សង្ឃាដិយា កថិនំ អត្ថរាមី’’តិ វាចា ភិន្ទិតព្ពា។ អថ ឧត្តរាសង្គេន កថិនំ អត្ថរិតុកាមោ ហោតិ, បោរាណកោ ឧត្តរាសង្គោ បច្ចុទ្ធរិតព្ពោ, នវោ ឧត្តរាសង្គោ អធិដ្ឋាតព្ពោ, ‘‘ឥមិនា ឧត្តរាសង្គេន កថិនំ អត្ថរាមី’’តិ វាចា ភិន្ទិតព្ពា។ អថ អន្តរវាសកេន កថិនំ អត្ថរិតុកាមោ ហោតិ, បោរាណកោ អន្តរវាសកោ បច្ចុទ្ធរិតព្ពោ, នវោ អន្តរវាសកោ អធិដ្ឋាតព្ពោ, ‘‘ឥមិនា អន្តរវាសកេន កថិនំ អត្ថរាមី’’តិ វាចា ភិន្ទិតព្ពា។ វុត្តញ្ហេតំ បរិវារេ (បរិ. ៤១៣) ‘‘សចេ សង្ឃាដិយា’’តិអាទិ។
Atthāro katividho? Atthāro ekavidho. Vacībhedakaraṇeneva hi atthāro sampajjati, na kāyavikārakaraṇena. Ayamattho yathāvutta-parivārapāḷiyā ca ‘‘attharitabbanti attharaṇaṃ kātabbaṃ, tañca kho tathāvacībhedakaraṇamevāti daṭṭhabba’’nti vinayatthamañjūsāvacanena ca viññāyati. Atha vā atthāro tividho vatthuppabhedena. Tattha yadi saṅghāṭiyā kathinaṃ attharitukāmo hoti, porāṇikā saṅghāṭi paccuddharitabbā, navā saṅghāṭi adhiṭṭhātabbā, ‘‘imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī’’ti vācā bhinditabbā. Atha uttarāsaṅgena kathinaṃ attharitukāmo hoti, porāṇako uttarāsaṅgo paccuddharitabbo, navo uttarāsaṅgo adhiṭṭhātabbo, ‘‘iminā uttarāsaṅgena kathinaṃ attharāmī’’ti vācā bhinditabbā. Atha antaravāsakena kathinaṃ attharitukāmo hoti, porāṇako antaravāsako paccuddharitabbo, navo antaravāsako adhiṭṭhātabbo, ‘‘iminā antaravāsakena kathinaṃ attharāmī’’ti vācā bhinditabbā. Vuttañhetaṃ parivāre (pari. 413) ‘‘sace saṅghāṭiyā’’tiādi.
ឯត្ថ សិយា – កិំ បន ‘‘ឥមំ សង្ឃាដិំ បច្ចុទ្ធរាមី’’តិ វិសេសំ កត្វាវ បច្ចុទ្ធរិតព្ពា, ឧទាហុ ‘‘ឥមំ បច្ចុទ្ធរាមី’’តិ សាមញ្ញតោបិ បច្ចុទ្ធរិតព្ពាតិ? បរិក្ខារចោឡាធិដ្ឋានេន អធិដ្ឋិតំ ចីវរំ ‘‘ឥមំ បច្ចុទ្ធរាមី’’តិ សាមញ្ញតោ បច្ចុទ្ធរិតព្ពំ, ន ‘‘ឥមំ សង្ឃាដិំ បច្ចុទ្ធរាមី’’តិ វិសេសតោ បច្ចុទ្ធរិតព្ពំ។ កស្មា? បុព្ពេ អលទ្ធនាមត្តា។ តិចីវរាធិដ្ឋានេន អធិដ្ឋិតំ បន ចីវរំ វិសេសតោយេវ បច្ចុទ្ធរិតព្ពំ, ន សាមញ្ញតោ។ កស្មា? បដិលទ្ធវិសេសនាមត្តា ។ ឥធ បន កថិនាធិការេ បុព្ពេវ តិចីវរាធិដ្ឋានេន អធិដ្ឋិតត្តា វិសេសតោយេវ បច្ចុទ្ធរិតព្ពន្តិ ទដ្ឋព្ពំ។ វុត្តញ្ហេតំ បរិវារេ (បរិ. ៤០៨) កថិនាធិការេ ‘‘បច្ចុទ្ធារោ តីហិ ធម្មេហិ សង្គហិតោ សង្ឃាដិយា ឧត្តរាសង្គេន អន្តរវាសកេនា’’តិ។ កិំ បន និច្ចតេចីវរិកោយេវ កថិនំ អត្ថរិតុំ លភតិ, ឧទាហុ អវត្ថាតេចីវរិកោបីតិ? តេចីវរិកោ ទុវិធោ ធុតង្គតេចីវរិកវិនយតេចីវរិកវសេន។ តត្ថ ធុតង្គតេចីវរិកោ ‘‘អតិរេកចីវរំ បដិក្ខិបាមិ, តេចីវរិកង្គំ សមាទិយាមី’’តិ អធិដ្ឋហិត្វា ធារណតោ សព្ពកាលមេវ ធារេតិ។ វិនយតេចីវរិកោ បន យទា តិចីវរាធិដ្ឋានេន អធិដ្ឋហិត្វា ធារេតុកាមោ ហោតិ, តទា តថា អធិដ្ឋហិត្វា ធារេតិ។ យទា បន បរិក្ខារចោឡាធិដ្ឋានេន អធិដ្ឋហិត្វា ធារេតុកាមោ ហោតិ, តទា តថា អធិដ្ឋហិត្វា ធារេតិ, តស្មា តិចីវរាធិដ្ឋានស្ស ទុប្បរិហារត្តា សព្ពទា ធារេតុំ អសក្កោន្តោ ហុត្វា បរិក្ខារចោឡវសេន ធារេន្តោបិ តំ បច្ចុទ្ធរិត្វា អាសន្នេ កាលេ តិចីវរាធិដ្ឋានេន អធិដ្ឋហន្តោបិ កថិនំ អត្ថរិតុំ លភតិយេវាតិ ទដ្ឋព្ពំ។
Ettha siyā – kiṃ pana ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī’’ti visesaṃ katvāva paccuddharitabbā, udāhu ‘‘imaṃ paccuddharāmī’’ti sāmaññatopi paccuddharitabbāti? Parikkhāracoḷādhiṭṭhānena adhiṭṭhitaṃ cīvaraṃ ‘‘imaṃ paccuddharāmī’’ti sāmaññato paccuddharitabbaṃ, na ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī’’ti visesato paccuddharitabbaṃ. Kasmā? Pubbe aladdhanāmattā. Ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhitaṃ pana cīvaraṃ visesatoyeva paccuddharitabbaṃ, na sāmaññato. Kasmā? Paṭiladdhavisesanāmattā . Idha pana kathinādhikāre pubbeva ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhitattā visesatoyeva paccuddharitabbanti daṭṭhabbaṃ. Vuttañhetaṃ parivāre (pari. 408) kathinādhikāre ‘‘paccuddhāro tīhi dhammehi saṅgahito saṅghāṭiyā uttarāsaṅgena antaravāsakenā’’ti. Kiṃ pana niccatecīvarikoyeva kathinaṃ attharituṃ labhati, udāhu avatthātecīvarikopīti? Tecīvariko duvidho dhutaṅgatecīvarikavinayatecīvarikavasena. Tattha dhutaṅgatecīvariko ‘‘atirekacīvaraṃ paṭikkhipāmi, tecīvarikaṅgaṃ samādiyāmī’’ti adhiṭṭhahitvā dhāraṇato sabbakālameva dhāreti. Vinayatecīvariko pana yadā ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhahitvā dhāretukāmo hoti, tadā tathā adhiṭṭhahitvā dhāreti. Yadā pana parikkhāracoḷādhiṭṭhānena adhiṭṭhahitvā dhāretukāmo hoti, tadā tathā adhiṭṭhahitvā dhāreti, tasmā ticīvarādhiṭṭhānassa dupparihārattā sabbadā dhāretuṃ asakkonto hutvā parikkhāracoḷavasena dhārentopi taṃ paccuddharitvā āsanne kāle ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhahantopi kathinaṃ attharituṃ labhatiyevāti daṭṭhabbaṃ.
កច្ចិ នុ ភោ កថិនទានកម្មវាចាភណនសីមាយមេវ កថិនំ អត្ថរិតព្ពំ, ឧទាហុ អញ្ញសីមាយាតិ? យទិ កថិនទានកម្មវាចាភណនពទ្ធសីមា វស្សូបនាយិកខេត្តភូតឧបចារសីមាយ អន្តោ ឋិតា, ឯវំ សតិ តស្មិំយេវ សីមមណ្ឌលេ អត្ថរណំ កាតព្ពំ។ កថំ វិញ្ញាយតីតិ ចេ? ‘‘បរិនិដ្ឋិតបុព្ពករណមេវ ចេ ទាយកោ សង្ឃស្ស ទេតិ, សម្បដិច្ឆិត្វា កម្មវាចាយ ទាតព្ពំ។ តេន ច តស្មិំយេវ សីមមណ្ឌលេ អធិដ្ឋហិត្វា អត្ថរិត្វា សង្ឃោ អនុមោទាបេតព្ពោ’’តិ វជិរពុទ្ធិដីកាយំ (វជិរ. ដី. មហាវគ្គ ៣០៨) អាគតត្តា វិញ្ញាយតីតិ។ យទិ ឯវំ ‘‘តស្មិំយេវ សីមមណ្ឌលេ’’ឥច្ចេវ ដីកាយំ វុត្តត្តា ‘‘យស្មិំ កិស្មិញ្ចិ សីមមណ្ឌលេ កម្មវាចំ ភណិត្វា តស្មិំយេវ សីមមណ្ឌលេ អត្ថរិតព្ព’’ន្តិ វត្តព្ពំ, ន ‘‘កថិនទានកម្មវាចាភណនពទ្ធសីមា វស្សូបនាយិកខេត្តភូតឧបចារសីមាយ អន្តោ ឋិតា’’តិ វិសេសំ កត្វា វត្តព្ពន្តិ? ន ន វត្តព្ពំ។ កម្មវាចាភណនសីមា ហិ ពទ្ធសីមាភូតា, កថិនត្ថារសីមា បន ឧបចារសីមាភូតា, ឧបចារសីមា ច នាម ពទ្ធសីមំ អវត្ថរិត្វាបិ គច្ឆតិ, តស្មា សា សីមា ពទ្ធសីមា ច ហោតិ ឧបចារសីមា ចាតិ តស្មិំយេវ សីមមណ្ឌលេ កថិនទានកម្មវាចំ ភណិត្វា តត្ថេវ អត្ថរណំ កាតព្ពំ, ន យស្មិំ កិស្មិញ្ចិ សីមមណ្ឌលេ កម្មវាចំ ភណិត្វា តត្ថេវ អត្ថរណំ កត្តព្ពន្តិ ទដ្ឋព្ពំ។ ឯវម្បិ ‘‘ឧបចារសីមាយ’’ឥច្ចេវ វត្តព្ពំ, ន ‘‘វស្សូបនាយិកខេត្តភូតឧបចារសីមាយា’’តិ, តម្បិ វត្តព្ពមេវ។ តេសំ ភិក្ខូនំ វស្សូបនាយិកខេត្តភូតាយ ឯវ ឧបចារសីមាយ កថិនត្ថារំ កាតុំ លភតិ, ន អញ្ញឧបចារសីមាយ។ វុត្តញ្ហិ អដ្ឋកថាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣០៦) ‘‘អញ្ញស្មិំ វិហារេ វុត្ថវស្សាបិ ន លភន្តីតិ មហាបច្ចរិយំ វុត្ត’’ន្តិ។
Kacci nu bho kathinadānakammavācābhaṇanasīmāyameva kathinaṃ attharitabbaṃ, udāhu aññasīmāyāti? Yadi kathinadānakammavācābhaṇanabaddhasīmā vassūpanāyikakhettabhūtaupacārasīmāya anto ṭhitā, evaṃ sati tasmiṃyeva sīmamaṇḍale attharaṇaṃ kātabbaṃ. Kathaṃ viññāyatīti ce? ‘‘Pariniṭṭhitapubbakaraṇameva ce dāyako saṅghassa deti, sampaṭicchitvā kammavācāya dātabbaṃ. Tena ca tasmiṃyeva sīmamaṇḍale adhiṭṭhahitvā attharitvā saṅgho anumodāpetabbo’’ti vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. mahāvagga 308) āgatattā viññāyatīti. Yadi evaṃ ‘‘tasmiṃyeva sīmamaṇḍale’’icceva ṭīkāyaṃ vuttattā ‘‘yasmiṃ kismiñci sīmamaṇḍale kammavācaṃ bhaṇitvā tasmiṃyeva sīmamaṇḍale attharitabba’’nti vattabbaṃ, na ‘‘kathinadānakammavācābhaṇanabaddhasīmā vassūpanāyikakhettabhūtaupacārasīmāya anto ṭhitā’’ti visesaṃ katvā vattabbanti? Na na vattabbaṃ. Kammavācābhaṇanasīmā hi baddhasīmābhūtā, kathinatthārasīmā pana upacārasīmābhūtā, upacārasīmā ca nāma baddhasīmaṃ avattharitvāpi gacchati, tasmā sā sīmā baddhasīmā ca hoti upacārasīmā cāti tasmiṃyeva sīmamaṇḍale kathinadānakammavācaṃ bhaṇitvā tattheva attharaṇaṃ kātabbaṃ, na yasmiṃ kismiñci sīmamaṇḍale kammavācaṃ bhaṇitvā tattheva attharaṇaṃ kattabbanti daṭṭhabbaṃ. Evampi ‘‘upacārasīmāya’’icceva vattabbaṃ, na ‘‘vassūpanāyikakhettabhūtaupacārasīmāyā’’ti, tampi vattabbameva. Tesaṃ bhikkhūnaṃ vassūpanāyikakhettabhūtāya eva upacārasīmāya kathinatthāraṃ kātuṃ labhati, na aññaupacārasīmāya. Vuttañhi aṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 306) ‘‘aññasmiṃ vihāre vutthavassāpi na labhantīti mahāpaccariyaṃ vutta’’nti.
យថិច្ឆសិ, តថា ភវតុ, អបិ តុ ខលុ ‘‘កម្មវាចាភណនសីមា ពទ្ធសីមាភូតា, កថិនត្ថារសីមា ឧបចារសីមាភូតា’’តិ តុម្ហេហិ វុត្តំ, តថាភូតភាវោ កថំ ជានិតព្ពោតិ? វុច្ចតេ – កថិនត្ថារសីមាយំ តាវ ឧបចារសីមាភូតភាវោ ‘‘សចេ បន ឯកសីមាយ ពហូ វិហារា ហោន្តិ, សព្ពេ ភិក្ខូ សន្និបាតេត្វា ឯកត្ថ កថិនំ អត្ថរិតព្ព’’ន្តិ ឥមិស្សា អដ្ឋកថាយ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣០៦) អត្ថំ សំវណ្ណេតុំ ‘‘ឯកសីមាយាតិ ឯកឧបចារសីមាយាតិ អត្ថោ យុជ្ជតី’’តិ វជិរពុទ្ធិដីកាយំ (វជិរ. ដី. មហាវគ្គ ៣០៦) អាគតត្តា វិញ្ញាយតិ។ កម្មវាចាភណនសីមាយ ពទ្ធសីមាភូតភាវោ បន ‘‘តេ ច ខោ ហត្ថបាសំ អវិជហិត្វា ឯកសីមាយំ ឋិតា។ សីមា ច នាមេសា ពទ្ធសីមា អពទ្ធសីមាតិ ទុវិធា ហោតី’’តិ កង្ខាវិតរណិយំ (កង្ខា. អដ្ឋ. និទានវណ្ណនា) អាគតត្តា ច ‘‘សីមា ច នាមេសា កតមា, យត្ថ ហត្ថបាសំ អវិជហិត្វា ឋិតា កម្មប្បត្តា នាម ហោន្តីតិ អនុយោគំ សន្ធាយ សីមំ ទស្សេន្តោ វិភាគវន្តានំ សភាវវិភាវនំ វិភាគទស្សនមុខេនេវ ហោតីតិ ‘សីមា ច នាមេសា’តិអាទិមាហា’’តិ វិនយត្ថមញ្ជូសាយំ (កង្ខា. អភិ. ដី. និទានវណ្ណនា) អាគតត្តា ច វិញ្ញាយតិ។
Yathicchasi, tathā bhavatu, api tu khalu ‘‘kammavācābhaṇanasīmā baddhasīmābhūtā, kathinatthārasīmā upacārasīmābhūtā’’ti tumhehi vuttaṃ, tathābhūtabhāvo kathaṃ jānitabboti? Vuccate – kathinatthārasīmāyaṃ tāva upacārasīmābhūtabhāvo ‘‘sace pana ekasīmāya bahū vihārā honti, sabbe bhikkhū sannipātetvā ekattha kathinaṃ attharitabba’’nti imissā aṭṭhakathāya (mahāva. aṭṭha. 306) atthaṃ saṃvaṇṇetuṃ ‘‘ekasīmāyāti ekaupacārasīmāyāti attho yujjatī’’ti vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. mahāvagga 306) āgatattā viññāyati. Kammavācābhaṇanasīmāya baddhasīmābhūtabhāvo pana ‘‘te ca kho hatthapāsaṃ avijahitvā ekasīmāyaṃ ṭhitā. Sīmā ca nāmesā baddhasīmā abaddhasīmāti duvidhā hotī’’ti kaṅkhāvitaraṇiyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) āgatattā ca ‘‘sīmā ca nāmesā katamā, yattha hatthapāsaṃ avijahitvā ṭhitā kammappattā nāma hontīti anuyogaṃ sandhāya sīmaṃ dassento vibhāgavantānaṃ sabhāvavibhāvanaṃ vibhāgadassanamukheneva hotīti ‘sīmā ca nāmesā’tiādimāhā’’ti vinayatthamañjūsāyaṃ (kaṅkhā. abhi. ṭī. nidānavaṇṇanā) āgatattā ca viññāyati.
តត្ថ កតិវិធា ពទ្ធសីមា, កតិវិធា អពទ្ធសីមាតិ? តិវិធា ពទ្ធសីមា ខណ្ឌសីមាសមានសំវាសសីមាអវិប្បវាសសីមាវសេន។ តិវិធា អពទ្ធសីមា គាមសីមាឧទកុក្ខេបសីមាសត្តព្ភន្តរសីមាវសេនាតិ ទដ្ឋព្ពា។ កថំ វិញ្ញាយតីតិ ចេ? ‘‘ឯវំ ឯកាទស វិបត្តិសីមាយោ អតិក្កមិត្វា តិវិធសម្បត្តិយុត្តា និមិត្តេន និមិត្តំ សម្ពន្ធិត្វា សម្មតា សីមា ពទ្ធសីមាតិ វេទិតព្ពា។ ខណ្ឌសីមា សមានសំវាសសីមា អវិប្បវាសសីមាតិ តស្សាយេវ ភេទោ។ អពទ្ធសីមា បន គាមសីមា សត្តព្ភន្តរសីមា ឧទកុក្ខេបសីមាតិ តិវិធា’’តិ កង្ខាវិតរណិយំ (កង្ខា. អដ្ឋ. និទានវណ្ណនា) អាគតត្តា វិញ្ញាយតិ។ ឯវំ តីសុ ពទ្ធសីមាសុ , តីសុ អពទ្ធសីមាសូតិ ឆសុយេវ សីមាសុ កម្មប្បត្តសង្ឃស្ស ចតុវគ្គករណីយាទិកម្មស្ស កត្តព្ពភាវវចនតោ សុទ្ធាយ ឧបចារសីមាយ កម្មវាចាយ អភណិតព្ពភាវោ វិញ្ញាយតិ។ អន្តោឧបចារសីមាយ ពទ្ធសីមាយ សតិ តំ ពទ្ធសីមំ អវត្ថរិត្វាបិ ឧបចារសីមាយ គមនតោ សា ពទ្ធសីមា កម្មវាចាភណនារហា ច ហោតិ កថិនត្ថារារហា ចាតិ វេទិតព្ពំ។
Tattha katividhā baddhasīmā, katividhā abaddhasīmāti? Tividhā baddhasīmā khaṇḍasīmāsamānasaṃvāsasīmāavippavāsasīmāvasena. Tividhā abaddhasīmā gāmasīmāudakukkhepasīmāsattabbhantarasīmāvasenāti daṭṭhabbā. Kathaṃ viññāyatīti ce? ‘‘Evaṃ ekādasa vipattisīmāyo atikkamitvā tividhasampattiyuttā nimittena nimittaṃ sambandhitvā sammatā sīmā baddhasīmāti veditabbā. Khaṇḍasīmā samānasaṃvāsasīmā avippavāsasīmāti tassāyeva bhedo. Abaddhasīmā pana gāmasīmā sattabbhantarasīmā udakukkhepasīmāti tividhā’’ti kaṅkhāvitaraṇiyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) āgatattā viññāyati. Evaṃ tīsu baddhasīmāsu , tīsu abaddhasīmāsūti chasuyeva sīmāsu kammappattasaṅghassa catuvaggakaraṇīyādikammassa kattabbabhāvavacanato suddhāya upacārasīmāya kammavācāya abhaṇitabbabhāvo viññāyati. Antoupacārasīmāya baddhasīmāya sati taṃ baddhasīmaṃ avattharitvāpi upacārasīmāya gamanato sā baddhasīmā kammavācābhaṇanārahā ca hoti kathinatthārārahā cāti veditabbaṃ.
ននុ ច បន្នរសវិធា សីមា អដ្ឋកថាសុ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៧៩; កង្ខា. អដ្ឋ. អកាលចីវរសិក្ខាបទវណ្ណនា) អាគតា, អថ កស្មា ឆឡេវ វុត្តាតិ? សច្ចំ, តាសុ បន បន្នរសសុ សីមាសុ ឧបចារសីមា សង្ឃលាភវិភជនាទិដ្ឋានមេវ ហោតិ, លាភសីមា តត្រុប្បាទគហណដ្ឋានមេវ ហោតីតិ ឥមា ទ្វេ សីមាយោ សង្ឃកម្មករណដ្ឋានំ ន ហោន្តិ, និគមសីមា នគរសីមា ជនបទសីមា រដ្ឋសីមា រជ្ជសីមា ទីបសីមា ចក្កវាឡសីមាតិ ឥមា បន សីមាយោ គាមសីមាយ សមានគតិកា គាមសីមាយមេវ អន្តោគធាតិ ន វិសុំ វុត្តាតិ ទដ្ឋព្ពំ។ ឯត្ថ ច ឧបចារសីមាយ ពទ្ធសីមំ អវត្ថរិត្វា គតភាវោ កថំ ជានិតព្ពោតិ? ‘‘ឧបចារសីមា បរិក្ខិត្តស្ស វិហារស្ស បរិក្ខេបេន, អបរិក្ខិត្តស្ស បរិក្ខេបារហដ្ឋានេន បរិច្ឆិន្នា’’តិ អដ្ឋកថាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៧៩) វុត្តត្តា បរិក្ខេបបរិក្ខេបារហដ្ឋានានំ អន្តោ ពទ្ធសីមាយ វិជ្ជមានាយ តំ អវត្ថរិត្វា ឧបចារសីមា គតា។ តថា ហិ ‘‘ឥមិស្សា ឧបចារសីមាយ ‘សង្ឃស្ស ទម្មី’តិ ទិន្នំ បន ខណ្ឌសីមសីមន្តរិកាសុ ឋិតានម្បិ បាបុណាតី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៧៩) វុត្តំ។ តេន ញាយតិ ‘‘ឧបចារសីមាយ អន្តោ ឋិតា ពទ្ធសីមា ឧបចារសីមាបិ នាម ហោតី’’តិ។ ហោតុ, ឯវំ សតិ អន្តោឧបចារសីមាយំ ពទ្ធសីមាយ សតិ តត្ថេវ កថិនទានកម្មវាចំ វាចាបេត្វា តត្ថេវ កថិនំ អត្ថរិតព្ពំ ភវេយ្យ, អន្តោឧបចារសីមាយំ ពទ្ធសីមាយ អវិជ្ជមានាយ កថំ ករិស្សន្តីតិ? អន្តោឧបចារសីមាយំ ពទ្ធសីមាយ អវិជ្ជមានាយ ពហិឧបចារសីមាយំ វិជ្ជមានពទ្ធសីមំ វា ឧទកុក្ខេបលភនដ្ឋានំ វា គន្ត្វា កម្មវាចំ វាចាបេត្វា បុន វិហារំ អាគន្ត្វា វស្សូបនាយិកខេត្តភូតាយ ឧបចារសីមាយំ ឋត្វា កថិនំ អត្ថរិតព្ពន្តិ ទដ្ឋព្ពំ។
Nanu ca pannarasavidhā sīmā aṭṭhakathāsu (mahāva. aṭṭha. 379; kaṅkhā. aṭṭha. akālacīvarasikkhāpadavaṇṇanā) āgatā, atha kasmā chaḷeva vuttāti? Saccaṃ, tāsu pana pannarasasu sīmāsu upacārasīmā saṅghalābhavibhajanādiṭṭhānameva hoti, lābhasīmā tatruppādagahaṇaṭṭhānameva hotīti imā dve sīmāyo saṅghakammakaraṇaṭṭhānaṃ na honti, nigamasīmā nagarasīmā janapadasīmā raṭṭhasīmā rajjasīmā dīpasīmā cakkavāḷasīmāti imā pana sīmāyo gāmasīmāya samānagatikā gāmasīmāyameva antogadhāti na visuṃ vuttāti daṭṭhabbaṃ. Ettha ca upacārasīmāya baddhasīmaṃ avattharitvā gatabhāvo kathaṃ jānitabboti? ‘‘Upacārasīmā parikkhittassa vihārassa parikkhepena, aparikkhittassa parikkhepārahaṭṭhānena paricchinnā’’ti aṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 379) vuttattā parikkhepaparikkhepārahaṭṭhānānaṃ anto baddhasīmāya vijjamānāya taṃ avattharitvā upacārasīmā gatā. Tathā hi ‘‘imissā upacārasīmāya ‘saṅghassa dammī’ti dinnaṃ pana khaṇḍasīmasīmantarikāsu ṭhitānampi pāpuṇātī’’ti (mahāva. aṭṭha. 379) vuttaṃ. Tena ñāyati ‘‘upacārasīmāya anto ṭhitā baddhasīmā upacārasīmāpi nāma hotī’’ti. Hotu, evaṃ sati antoupacārasīmāyaṃ baddhasīmāya sati tattheva kathinadānakammavācaṃ vācāpetvā tattheva kathinaṃ attharitabbaṃ bhaveyya, antoupacārasīmāyaṃ baddhasīmāya avijjamānāya kathaṃ karissantīti? Antoupacārasīmāyaṃ baddhasīmāya avijjamānāya bahiupacārasīmāyaṃ vijjamānabaddhasīmaṃ vā udakukkhepalabhanaṭṭhānaṃ vā gantvā kammavācaṃ vācāpetvā puna vihāraṃ āgantvā vassūpanāyikakhettabhūtāya upacārasīmāyaṃ ṭhatvā kathinaṃ attharitabbanti daṭṭhabbaṃ.
ននុ ច ភោ ឯវំ សន្តេ អញ្ញិស្សា សីមាយ ញត្តិ, អញ្ញិស្សា អត្ថារោ ហោតិ, ឯវំ សន្តេ ‘‘បរិនិដ្ឋិតបុព្ពករណមេវ ចេ ទាយកោ សង្ឃស្ស ទេតិ, សម្បដិច្ឆិត្វា កម្មវាចាយ ទាតព្ពំ។ តេន ច តស្មិំយេវ សីមមណ្ឌលេ អធិដ្ឋហិត្វា អត្ថរិត្វា សង្ឃោ អនុមោទាបេតព្ពោ’’តិ វុត្តេន វជិរពុទ្ធិដីកាវចនេន (វជិរ. ដី. មហាវគ្គ ៣០៨) វិរុជ្ឈតីតិ? ននុ អវោចុម្ហ ‘‘កម្មវាចាភណនសីមា ពទ្ធសីមាភូតា, កថិនត្ថារសីមា ឧបចារសីមាភូតា’’តិ។ តស្មា វជិរពុទ្ធិដីកាវចនេន ន វិរុជ្ឈតិ។ តត្ថ បុព្ពេ យេភុយ្យេន ពទ្ធសីមវិហារត្តា សមគ្គំ សង្ឃំ សន្និបាតេត្វា កម្មវាចំ វាចាបេត្វា ឧបចារសីមពទ្ធសីមភូតេ តស្មិំយេវ វិហារេ អត្ថរណំ សន្ធាយ វុត្តំ។ ពទ្ធសីមវិហារេ អហោន្តេបិ អន្តោឧបចារសីមាយំ ពទ្ធសីមាយ វិជ្ជមានាយ តត្ថេវ សីមមណ្ឌលេ កម្មវាចំ វាចាបេត្វា តត្ថេវ អត្ថរិតព្ពភាវោ អម្ហេហិបិ វុត្តោយេវ។ យទិ បន ន ចេវ ពទ្ធសីមវិហារោ ហោតិ, ន ច អន្តោឧបចារសីមាយំ ពទ្ធសីមា អត្ថិ, ឯវរូបេ វិហារេ កម្មវាចំ វាចាបេតុំ ន លភតិ, អញ្ញំ ពទ្ធសីមំ វា ឧទកុក្ខេបំ វា គន្ត្វា កម្មវាចំ វាចាបេត្វា អត្តនោ វិហារំ អាគន្ត្វា វស្សូបនាយិកខេត្តភូតាយ ឧបចារសីមាយ ឋត្វា កថិនំ អត្ថរិតព្ពំ។ ឯវមេវ បរម្បរភូតា ពហវោ អាចរិយវរា ករោន្តីតិ ទដ្ឋព្ពំ។
Nanu ca bho evaṃ sante aññissā sīmāya ñatti, aññissā atthāro hoti, evaṃ sante ‘‘pariniṭṭhitapubbakaraṇameva ce dāyako saṅghassa deti, sampaṭicchitvā kammavācāya dātabbaṃ. Tena ca tasmiṃyeva sīmamaṇḍale adhiṭṭhahitvā attharitvā saṅgho anumodāpetabbo’’ti vuttena vajirabuddhiṭīkāvacanena (vajira. ṭī. mahāvagga 308) virujjhatīti? Nanu avocumha ‘‘kammavācābhaṇanasīmā baddhasīmābhūtā, kathinatthārasīmā upacārasīmābhūtā’’ti. Tasmā vajirabuddhiṭīkāvacanena na virujjhati. Tattha pubbe yebhuyyena baddhasīmavihārattā samaggaṃ saṅghaṃ sannipātetvā kammavācaṃ vācāpetvā upacārasīmabaddhasīmabhūte tasmiṃyeva vihāre attharaṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Baddhasīmavihāre ahontepi antoupacārasīmāyaṃ baddhasīmāya vijjamānāya tattheva sīmamaṇḍale kammavācaṃ vācāpetvā tattheva attharitabbabhāvo amhehipi vuttoyeva. Yadi pana na ceva baddhasīmavihāro hoti, na ca antoupacārasīmāyaṃ baddhasīmā atthi, evarūpe vihāre kammavācaṃ vācāpetuṃ na labhati, aññaṃ baddhasīmaṃ vā udakukkhepaṃ vā gantvā kammavācaṃ vācāpetvā attano vihāraṃ āgantvā vassūpanāyikakhettabhūtāya upacārasīmāya ṭhatvā kathinaṃ attharitabbaṃ. Evameva paramparabhūtā bahavo ācariyavarā karontīti daṭṭhabbaṃ.
អបរេ បន អាចរិយា ‘‘ពទ្ធសីមវិរហាយ សុទ្ធឧបចារសីមាយ សតិ តស្សំយេវ ឧបចារសីមាយំ ញត្តិកម្មវាចាបិ វាចេតព្ពា, កថិនំ អត្ថរិតព្ពំ, ន អញ្ញិស្សា សីមាយ ញត្តិ, អញ្ញិស្សា អត្ថរណំ កាតព្ព’’ន្តិ វទន្តិ។ អយំ បន នេសមធិប្បាយោ – ‘‘កថិនត្ថតសីមាយន្តិ ឧបចារសីមំ សន្ធាយ វុត្ត’’ន្តិ វជិរពុទ្ធិដីកាយំ (វជិរ. ដី. មហាវគ្គ ៣០៦) កថិនត្ថារដ្ឋានភូតាយ សីមាយ ឧបចារសីមាភាវោ វុត្តោ, តស្សំយេវ ដីកាយំ (វជិរ. ដី. មហាវគ្គ ៣០៨) បុព្ពេ និទ្ទិដ្ឋបាឋេ ‘‘តស្មិំយេវ សីមមណ្ឌលេ អធិដ្ឋហិត្វា អត្ថរិត្វា សង្ឃោ អនុមោទាបេតព្ពោ’’តិ កម្មវាចាភណនសីមាយមេវ អត្ថរិតព្ពភាវោ ច វុត្តោ, តស្មា អញ្ញិស្សា សីមាយ ញត្តិ, អញ្ញិស្សា អត្ថរណំ ន កាតព្ពំ, តស្សំយេវ ឧបចារសីមាយំ កម្មវាចំ សាវេត្វា តស្មិំយេវ អត្ថារោ កាតព្ពោ, ឧបចារសីមតោ ពហិ ឋិតំ ពទ្ធសីមំ គន្ត្វា អត្ថរណកិច្ចំ នត្ថីតិ។
Apare pana ācariyā ‘‘baddhasīmavirahāya suddhaupacārasīmāya sati tassaṃyeva upacārasīmāyaṃ ñattikammavācāpi vācetabbā, kathinaṃ attharitabbaṃ, na aññissā sīmāya ñatti, aññissā attharaṇaṃ kātabba’’nti vadanti. Ayaṃ pana nesamadhippāyo – ‘‘kathinatthatasīmāyanti upacārasīmaṃ sandhāya vutta’’nti vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. mahāvagga 306) kathinatthāraṭṭhānabhūtāya sīmāya upacārasīmābhāvo vutto, tassaṃyeva ṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. mahāvagga 308) pubbe niddiṭṭhapāṭhe ‘‘tasmiṃyeva sīmamaṇḍale adhiṭṭhahitvā attharitvā saṅgho anumodāpetabbo’’ti kammavācābhaṇanasīmāyameva attharitabbabhāvo ca vutto, tasmā aññissā sīmāya ñatti, aññissā attharaṇaṃ na kātabbaṃ, tassaṃyeva upacārasīmāyaṃ kammavācaṃ sāvetvā tasmiṃyeva atthāro kātabbo, upacārasīmato bahi ṭhitaṃ baddhasīmaṃ gantvā attharaṇakiccaṃ natthīti.
តត្រេវំ វិចារណា កាតព្ពា – ឥទំ ភាសន្តរេសុ ‘‘ញត្តី’’តិ កថិតំ កថិនទានកម្មំ ចតូសុ សង្ឃកម្មេសុ ញត្តិទុតិយកម្មំ ហោតិ, ញត្តិទុតិយកម្មស្ស នវសុ ឋានេសុ កថិនទានំ, គរុកលហុកេសុ គរុកំ, យទិ ‘‘ឧបចារសីមាយំ ចត្តារិ សង្ឃកម្មានិ កាតព្ពានី’’តិ បករណេសុ អាគតំ អភវិស្សា, ឯវំ សន្តេ តេសំ អាចរិយានំ វចនានុរូបតោ ឧបចារសីមាយំ កថិនទានញត្តិកម្មវាចំ វាចេតព្ពំ អភវិស្សា, ន បន បករណេសុ ‘‘ឧបចារសីមាយំ ចត្តារិ សង្ឃកម្មានិ កាតព្ពានី’’តិ អាគតំ, អថ ខោ ‘‘សង្ឃលាភវិភជនំ, អាគន្តុកវត្តំ កត្វា អារាមប្បវិសនំ , គមិកស្ស ភិក្ខុនោ សេនាសនអាបុច្ឆនំ, និស្សយបអប្បស្សម្ភនំ, បារិវាសិកមានត្តចារិកភិក្ខូនំ អរុណុដ្ឋាបនំ, ភិក្ខុនីនំ អារាមប្បវិសនអាបុច្ឆនំ ឥច្ចេវមាទីនិ ឯវ ឧបចារសីមាយ កត្តព្ពានី’’តិ អាគតំ, តស្មា កថិនទានញត្តិទុតិយកម្មវាចា កេវលាយំ ឧបចារសីមាយំ ន វាចេតព្ពាតិ សិទ្ធា។ កថំ វិញ្ញាយតីតិ ចេ? ‘‘អវិប្បវាសសីមា នាម តិយោជនាបិ ហោតិ, ឯវំ សន្តេ តិយោជនេ ឋិតា លាភំ គណ្ហិស្សន្តិ, តិយោជនេ ឋត្វា អាគន្តុកវត្តំ បូរេត្វា អារាមំ បវិសិតព្ពំ ភវិស្សតិ, គមិកោ តិយោជនំ គន្ត្វា សេនាសនំ អាបុច្ឆិស្សតិ, និស្សយបដិបន្នស្ស ភិក្ខុនោ តិយោជនាតិក្កមេ និស្សយោ បដិប្បស្សម្ភិស្សតិ, បារិវាសិកេន តិយោជនំ អតិក្កមិត្វា អរុណំ ឧដ្ឋបេតព្ពំ ភវិស្សតិ, ភិក្ខុនិយា តិយោជនេ ឋត្វា អារាមប្បវិសនំ អាបុច្ឆិតព្ពំ ភវិស្សតិ, សព្ពម្បេតំ ឧបចារសីមាយ បរិច្ឆេទវសេនេវ កាតុំ វដ្ដតិ, តស្មា ឧបចារសីមាយមេវ ភាជេតព្ព’’ន្តិ ឯវមាទិអដ្ឋកថាបាឋតោ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៧៩) វិញ្ញាយតីតិ។
Tatrevaṃ vicāraṇā kātabbā – idaṃ bhāsantaresu ‘‘ñattī’’ti kathitaṃ kathinadānakammaṃ catūsu saṅghakammesu ñattidutiyakammaṃ hoti, ñattidutiyakammassa navasu ṭhānesu kathinadānaṃ, garukalahukesu garukaṃ, yadi ‘‘upacārasīmāyaṃ cattāri saṅghakammāni kātabbānī’’ti pakaraṇesu āgataṃ abhavissā, evaṃ sante tesaṃ ācariyānaṃ vacanānurūpato upacārasīmāyaṃ kathinadānañattikammavācaṃ vācetabbaṃ abhavissā, na pana pakaraṇesu ‘‘upacārasīmāyaṃ cattāri saṅghakammāni kātabbānī’’ti āgataṃ, atha kho ‘‘saṅghalābhavibhajanaṃ, āgantukavattaṃ katvā ārāmappavisanaṃ , gamikassa bhikkhuno senāsanaāpucchanaṃ, nissayapaappassambhanaṃ, pārivāsikamānattacārikabhikkhūnaṃ aruṇuṭṭhāpanaṃ, bhikkhunīnaṃ ārāmappavisanaāpucchanaṃ iccevamādīni eva upacārasīmāya kattabbānī’’ti āgataṃ, tasmā kathinadānañattidutiyakammavācā kevalāyaṃ upacārasīmāyaṃ na vācetabbāti siddhā. Kathaṃ viññāyatīti ce? ‘‘Avippavāsasīmā nāma tiyojanāpi hoti, evaṃ sante tiyojane ṭhitā lābhaṃ gaṇhissanti, tiyojane ṭhatvā āgantukavattaṃ pūretvā ārāmaṃ pavisitabbaṃ bhavissati, gamiko tiyojanaṃ gantvā senāsanaṃ āpucchissati, nissayapaṭipannassa bhikkhuno tiyojanātikkame nissayo paṭippassambhissati, pārivāsikena tiyojanaṃ atikkamitvā aruṇaṃ uṭṭhapetabbaṃ bhavissati, bhikkhuniyā tiyojane ṭhatvā ārāmappavisanaṃ āpucchitabbaṃ bhavissati, sabbampetaṃ upacārasīmāya paricchedavaseneva kātuṃ vaṭṭati, tasmā upacārasīmāyameva bhājetabba’’nti evamādiaṭṭhakathāpāṭhato (mahāva. aṭṭha. 379) viññāyatīti.
អថេវំ វទេយ្យុំ – ‘‘ឧបចារសីមា ញត្តិទុតិយកម្មវាចាយ ឋានំ ន ហោតី’’តិ តុម្ហេហិ វុត្តំ, អថ ច បន កតបុព្ពំ អត្ថិ។ តថា ហិ ចីវរបដិគ្គាហកសម្មុតិចីវរនិទហកសម្មុតិចីវរភាជកសម្មុតីនំ ‘‘សុណាតុ មេ…បេ.… ធារយាមីតិ ឥមាយ កម្មវាចាយ វា អបលោកនេន វា អន្តោវិហារេ សព្ពសង្ឃមជ្ឈេបិ ខណ្ឌសីមាយបិ សម្មន្និតុំ វដ្ដតិយេវា’’តិ ឧបចារសីមាយំ ញត្តិទុតិយកម្មវាចាយ និប្ផាទេតព្ពភាវោ អដ្ឋកថាយំ (វិ. សង្គ. អដ្ឋ. ១៩៤) អាគតោ។ ភណ្ឌាគារស្ស បន ‘‘ឥមំ បន ភណ្ឌាគារំ ខណ្ឌសីមំ គន្ត្វា ខណ្ឌសីមាយ និសិន្នេហិ សម្មន្និតុំ ន វដ្ដតិ, វិហារមជ្ឈេយេវ ‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ វិហារំ ភណ្ឌាគារំ សម្មន្នេយ្យា’តិអាទិនា នយេន កម្មវាចាយ វា អបលោកនេន វា សម្មន្និតព្ព’’ន្តិ អដ្ឋកថាយំ (វិ. សង្គ. អដ្ឋ. ១៩៧) ឧបចារសីមាយមេវ ញត្តិទុតិយកម្មវាចាយ សម្មន្និតព្ពភាវោ អាគតោតិ។
Athevaṃ vadeyyuṃ – ‘‘upacārasīmā ñattidutiyakammavācāya ṭhānaṃ na hotī’’ti tumhehi vuttaṃ, atha ca pana katapubbaṃ atthi. Tathā hi cīvarapaṭiggāhakasammuticīvaranidahakasammuticīvarabhājakasammutīnaṃ ‘‘suṇātu me…pe… dhārayāmīti imāya kammavācāya vā apalokanena vā antovihāre sabbasaṅghamajjhepi khaṇḍasīmāyapi sammannituṃ vaṭṭatiyevā’’ti upacārasīmāyaṃ ñattidutiyakammavācāya nipphādetabbabhāvo aṭṭhakathāyaṃ (vi. saṅga. aṭṭha. 194) āgato. Bhaṇḍāgārassa pana ‘‘imaṃ pana bhaṇḍāgāraṃ khaṇḍasīmaṃ gantvā khaṇḍasīmāya nisinnehi sammannituṃ na vaṭṭati, vihāramajjheyeva ‘suṇātu me, bhante, saṅgho, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho itthannāmaṃ vihāraṃ bhaṇḍāgāraṃ sammanneyyā’tiādinā nayena kammavācāya vā apalokanena vā sammannitabba’’nti aṭṭhakathāyaṃ (vi. saṅga. aṭṭha. 197) upacārasīmāyameva ñattidutiyakammavācāya sammannitabbabhāvo āgatoti.
តេ ឯវំ វត្តព្ពា – សចេបិ អដ្ឋកថាយំ អាគតំ ‘‘អន្តោវិហារេ’’តិ បាឋោ ‘‘វិហារមជ្ឈេ’’តិ បាឋោ ច ឧបចារសីមំ សន្ធាយ វុត្តោតិ មញ្ញមានា តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ឯវំ អវចុត្ថ, តេ បន បាឋា ឧបចារសីមំ សន្ធាយ អដ្ឋកថាចរិយេហិ ន វុត្តា, អថ ខោ អវិប្បវាសសីមាសង្ខាតំ មហាសីមំ សន្ធាយ វុត្តា។ កថំ វិញ្ញាយតីតិ ចេ? ខណ្ឌសីមាយ វក្ខមានត្តា។ ខណ្ឌសីមាយ ហិ មហាសីមា ឯវ បដិយោគី ហោតិ។ ឧបចារសីមាតិ អយមត្ថោ កថំ ជានិតព្ពោតិ ចេ? ‘‘ឥមំ បន សមានសំវាសកសីមំ សម្មន្នន្តេហិ បព្ពជ្ជូបសម្បទាទីនំ សង្ឃកម្មានំ សុខករណត្ថំ បឋមំ ខណ្ឌសីមា សម្មន្និតព្ពា…បេ.… ឯវំ ពទ្ធាសុ បន សីមាសុ ខណ្ឌសីមាយ ឋិតា ភិក្ខូ មហាសីមាយ កម្មំ ករោន្តានំ ន កោបេន្តិ , មហាសីមាយ វា ឋិតា ខណ្ឌសីមាយ កម្មំ ករោន្តានំ។ សីមន្តរិកាយ បន ឋិតា ឧភិន្នម្បិ ន កោបេន្តី’’តិ វុត្តអដ្ឋកថាបាឋវសេន (មហាវ. អដ្ឋ. ១៣៨) ជានិតព្ពោតិ។ អថ វា តេហិ អាយស្មន្តេហិ អាភតភណ្ឌាគារសម្មុតិបាឋវសេនបិ អយមត្ថោ វិញ្ញាយតិ។ កថំ? ចីវរបដិគ្គាហកាទិបុគ្គលសម្មុតិយោ បន អន្តោវិហារេ សព្ពសង្ឃមជ្ឈេបិ ខណ្ឌសីមាយម្បិ សម្មន្និតុំ វដ្ដតិ, ភណ្ឌាគារសង្ខាតវិហារសម្មុតិ បន វិហារមជ្ឈេយេវាតិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ, តត្ថ វិសេសការណំ បរិយេសិតព្ពំ។
Te evaṃ vattabbā – sacepi aṭṭhakathāyaṃ āgataṃ ‘‘antovihāre’’ti pāṭho ‘‘vihāramajjhe’’ti pāṭho ca upacārasīmaṃ sandhāya vuttoti maññamānā tumhe āyasmanto evaṃ avacuttha, te pana pāṭhā upacārasīmaṃ sandhāya aṭṭhakathācariyehi na vuttā, atha kho avippavāsasīmāsaṅkhātaṃ mahāsīmaṃ sandhāya vuttā. Kathaṃ viññāyatīti ce? Khaṇḍasīmāya vakkhamānattā. Khaṇḍasīmāya hi mahāsīmā eva paṭiyogī hoti. Upacārasīmāti ayamattho kathaṃ jānitabboti ce? ‘‘Imaṃ pana samānasaṃvāsakasīmaṃ sammannantehi pabbajjūpasampadādīnaṃ saṅghakammānaṃ sukhakaraṇatthaṃ paṭhamaṃ khaṇḍasīmā sammannitabbā…pe… evaṃ baddhāsu pana sīmāsu khaṇḍasīmāya ṭhitā bhikkhū mahāsīmāya kammaṃ karontānaṃ na kopenti , mahāsīmāya vā ṭhitā khaṇḍasīmāya kammaṃ karontānaṃ. Sīmantarikāya pana ṭhitā ubhinnampi na kopentī’’ti vuttaaṭṭhakathāpāṭhavasena (mahāva. aṭṭha. 138) jānitabboti. Atha vā tehi āyasmantehi ābhatabhaṇḍāgārasammutipāṭhavasenapi ayamattho viññāyati. Kathaṃ? Cīvarapaṭiggāhakādipuggalasammutiyo pana antovihāre sabbasaṅghamajjhepi khaṇḍasīmāyampi sammannituṃ vaṭṭati, bhaṇḍāgārasaṅkhātavihārasammuti pana vihāramajjheyevāti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ, tattha visesakāraṇaṃ pariyesitabbaṃ.
តត្រេវំ វិសេសការណំ បញ្ញាយតិ – ‘‘អញ្ញិស្សា សីមាយ វត្ថុ អញ្ញិស្សា កម្មវាចា’’តិ វត្តព្ពទោសបរិហារត្ថំ វុត្តំ។ បុគ្គលសម្មុតិយោ ហិ បុគ្គលស្ស វត្ថុត្តា យទិ មហាសីមភូតេ អន្តោវិហារេ កត្តុកាមា ហោន្តិ, សព្ពសង្ឃមជ្ឈេ តំ វត្ថុភូតំ បុគ្គលំ ហត្ថបាសេ កត្វា ករេយ្យុំ។ យទិ ខណ្ឌសីមាយ កត្តុកាមា, តំ វត្ថុភូតំ បុគ្គលំ ខណ្ឌសីមំ អានេត្វា តត្ថ សន្និបតិតកម្មប្បត្តសង្ឃស្ស ហត្ថបាសេ កត្វា ករេយ្យុំ។ ឧភយថាបិ យថាវុត្តទោសោ នត្ថិ, ភណ្ឌាគារសម្មុតិ បន ភណ្ឌាគារស្ស វិហារត្តា ខណ្ឌសីមំ អានេតុំ ន សក្កា, តស្មា យទិ តំ សម្មុតិំ ខណ្ឌសីមាយំ ឋត្វា ករេយ្យុំ, វត្ថុ មហាសីមាយំ ហោតិ, កម្មវាចា ខណ្ឌសីមាយន្តិ យថាវុត្តទោសោ ហោតិ, តស្មិញ្ច ទោសេ សតិ វត្ថុវិបន្នត្តា កម្មំ វិបជ្ជតិ, តស្មា មហាសីមភូតវិហារមជ្ឈេយេវ សា សម្មុតិ កាតព្ពាតិ អដ្ឋកថាចរិយានំ មតិ, ន ឧបចារសីមាយ ញត្តិទុតិយកម្មំ កាតព្ពន្តិ។
Tatrevaṃ visesakāraṇaṃ paññāyati – ‘‘aññissā sīmāya vatthu aññissā kammavācā’’ti vattabbadosaparihāratthaṃ vuttaṃ. Puggalasammutiyo hi puggalassa vatthuttā yadi mahāsīmabhūte antovihāre kattukāmā honti, sabbasaṅghamajjhe taṃ vatthubhūtaṃ puggalaṃ hatthapāse katvā kareyyuṃ. Yadi khaṇḍasīmāya kattukāmā, taṃ vatthubhūtaṃ puggalaṃ khaṇḍasīmaṃ ānetvā tattha sannipatitakammappattasaṅghassa hatthapāse katvā kareyyuṃ. Ubhayathāpi yathāvuttadoso natthi, bhaṇḍāgārasammuti pana bhaṇḍāgārassa vihārattā khaṇḍasīmaṃ ānetuṃ na sakkā, tasmā yadi taṃ sammutiṃ khaṇḍasīmāyaṃ ṭhatvā kareyyuṃ, vatthu mahāsīmāyaṃ hoti, kammavācā khaṇḍasīmāyanti yathāvuttadoso hoti, tasmiñca dose sati vatthuvipannattā kammaṃ vipajjati, tasmā mahāsīmabhūtavihāramajjheyeva sā sammuti kātabbāti aṭṭhakathācariyānaṃ mati, na upacārasīmāya ñattidutiyakammaṃ kātabbanti.
អថាបិ ឯវំ វទេយ្យុំ ‘‘វិហារសទ្ទេន អវិប្បវាសសីមភូតា មហាសីមាវ វុត្តា, ន ឧបចារសីមា’’តិ ឥទំ វចនំ កថំ បច្ចេតព្ពន្តិ? ឥមិនាយេវ អដ្ឋកថាវចនេន។ យទិ ហិ ឧបចារសីមា វុត្តា ភវេយ្យ, ឧបចារសីមា នាម ពទ្ធសីមំ អវត្ថរិត្វាបិ បវត្តា អាវាសេសុ វា ភិក្ខូសុ វា វឌ្ឍន្តេសុ អនិយមវសេន វឌ្ឍតិ, តស្មា ខណ្ឌសីមំ អវត្ថរិត្វា បវត្តនតោ វិហារេន សហ ខណ្ឌសីមា ឯកសីមាយេវ ហោតិ, ឯវំ សតិ វិហារេ ឋិតំ ភណ្ឌាគារំ ខណ្ឌសីមាយ ឋត្វា សម្មន្និតុំ សក្កា ភវេយ្យ, ន បន សក្កា ‘‘ខណ្ឌសីមាយ និសិន្នេហិ សម្មន្និតុំ ន វដ្ដតី’’តិ អដ្ឋកថាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៤៣) បដិសិទ្ធត្តា។ តេន ញាយតិ ‘‘ឥមស្មិំ ឋានេ វិហារសទ្ទេន អវិប្បវាសសីមភូតា មហាសីមា វុត្តា, ន ឧបចារសីមា’’តិ។ ឧបចារសីមាយ អនិយមវសេន វឌ្ឍនភាវោ កថំ ជានិតព្ពោតិ? ‘‘ឧបចារសីមា បរិក្ខិត្តស្ស វិហារស្ស បរិក្ខេបេន, អបរិក្ខិត្តស្ស បរិក្ខេបារហដ្ឋានេន បរិច្ឆិន្នា ហោតិ។ អបិច ភិក្ខូនំ ធុវសន្និបាតដ្ឋានតោ វា បរិយន្តេ ឋិតភោជនសាលតោ វា និពទ្ធវសនកអាវាសតោ វា ថាមមជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស ទ្វិន្នំ លេឌ្ឌុបាតានំ អន្តោ ឧបចារសីមា វេទិតព្ពា, សា បន អាវាសេសុ វឌ្ឍន្តេសុ វឌ្ឍតិ, បរិហាយន្តេសុ បរិហាយតិ។ មហាបច្ចរិយំ បន ‘ភិក្ខូសុបិ វឌ្ឍន្តេសុ វឌ្ឍតី’តិ វុត្តំ, តស្មា សចេ វិហារេ សន្និបតិតភិក្ខូហិ សទ្ធិំ ឯកាពទ្ធា ហុត្វា យោជនសតម្បិ បូរេត្វា និសីទន្តិ, យោជនសតម្បិ ឧបចារសីមាវ ហោតិ, សព្ពេសំ លាភោ បាបុណាតី’’តិ អដ្ឋកថាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៧៩) វចនតោតិ។
Athāpi evaṃ vadeyyuṃ ‘‘vihārasaddena avippavāsasīmabhūtā mahāsīmāva vuttā, na upacārasīmā’’ti idaṃ vacanaṃ kathaṃ paccetabbanti? Imināyeva aṭṭhakathāvacanena. Yadi hi upacārasīmā vuttā bhaveyya, upacārasīmā nāma baddhasīmaṃ avattharitvāpi pavattā āvāsesu vā bhikkhūsu vā vaḍḍhantesu aniyamavasena vaḍḍhati, tasmā khaṇḍasīmaṃ avattharitvā pavattanato vihārena saha khaṇḍasīmā ekasīmāyeva hoti, evaṃ sati vihāre ṭhitaṃ bhaṇḍāgāraṃ khaṇḍasīmāya ṭhatvā sammannituṃ sakkā bhaveyya, na pana sakkā ‘‘khaṇḍasīmāya nisinnehi sammannituṃ na vaṭṭatī’’ti aṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 343) paṭisiddhattā. Tena ñāyati ‘‘imasmiṃ ṭhāne vihārasaddena avippavāsasīmabhūtā mahāsīmā vuttā, na upacārasīmā’’ti. Upacārasīmāya aniyamavasena vaḍḍhanabhāvo kathaṃ jānitabboti? ‘‘Upacārasīmā parikkhittassa vihārassa parikkhepena, aparikkhittassa parikkhepārahaṭṭhānena paricchinnā hoti. Apica bhikkhūnaṃ dhuvasannipātaṭṭhānato vā pariyante ṭhitabhojanasālato vā nibaddhavasanakaāvāsato vā thāmamajjhimassa purisassa dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ anto upacārasīmā veditabbā, sā pana āvāsesu vaḍḍhantesu vaḍḍhati, parihāyantesu parihāyati. Mahāpaccariyaṃ pana ‘bhikkhūsupi vaḍḍhantesu vaḍḍhatī’ti vuttaṃ, tasmā sace vihāre sannipatitabhikkhūhi saddhiṃ ekābaddhā hutvā yojanasatampi pūretvā nisīdanti, yojanasatampi upacārasīmāva hoti, sabbesaṃ lābho pāpuṇātī’’ti aṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 379) vacanatoti.
យទិ ឯវំ ឧបចារសីមាយ កថិនត្ថតភាវោ កស្មា វុត្តោតិ? កថិនត្ថរណំ នាម ន សង្ឃកម្មំ, បុគ្គលកម្មមេវ ហោតិ, តស្មា វស្សូបនាយិកខេត្តភូតាយ ឧបចារសីមាយ កាតព្ពា ហោតិ។ ញត្តិកម្មវាចា បន សង្ឃកម្មភូតា, តស្មា ឧបចារសីមាយ កាតុំ ន វដ្ដតិ, សុវិសោធិតបរិសាយ ពទ្ធាពទ្ធសីមាយមេវ វដ្ដតីតិ ទដ្ឋព្ពំ។ ននុ ច ភោ ‘‘កថិនំ អត្ថរិតុំ កេ លភន្តិ, កេ ន លភន្តិ? គណនវសេន តាវ បច្ឆិមកោដិយា បញ្ច ជនា លភន្តិ, ឧទ្ធំ សតសហស្សម្បិ, បញ្ចន្នំ ហេដ្ឋា ន លភន្តី’’តិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ, អថ កស្មា ‘‘កថិនត្ថរណំ នាម ន សង្ឃកម្មំ, បុគ្គលកម្មមេវ ហោតី’’តិ វុត្តន្តិ? ‘‘ន សង្ឃោ កថិនំ អត្ថរតិ, ន គណោ កថិនំ អត្ថរតិ, បុគ្គលោ កថិនំ អត្ថរតី’’តិ បរិវារេ (បរិ. ៤១៤) វុត្តត្តា ច អបលោកនកម្មាទីនំ ចតុន្នំ សង្ឃកម្មានំ ឋានេសុ អបវិដ្ឋត្តា ច។ អដ្ឋកថាយំ បន កថិនត្ថារស្ស ឧបចារភូតំ កថិនទានកម្មវាចាភណនកាលំ សន្ធាយ វុត្តំ។ តស្មិញ្ហិ កាលេ កថិនទាយកា ចត្តារោ, បដិគ្គាហកោ ឯកោតិ បច្ឆិមកោដិយា បញ្ច ហោន្តិ, តតោ ហេដ្ឋា ន លភតីតិ។ ញត្តិកម្មវាចាយ សង្ឃកម្មភាវោ កថំ ជានិតព្ពោតិ? ‘‘ចតុន្នំ សង្ឃកម្មានំ ញត្តិទុតិយកម្មស្ស នវសុ ឋានេសុ កថិនទាន’’ន្តិ អាគតត្តា, ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ, ឥទំ សង្ឃស្ស កថិនទុស្សំ ឧប្បន្ន’’ន្តិអាទិនា វុត្តត្តា ចាតិ។
Yadi evaṃ upacārasīmāya kathinatthatabhāvo kasmā vuttoti? Kathinattharaṇaṃ nāma na saṅghakammaṃ, puggalakammameva hoti, tasmā vassūpanāyikakhettabhūtāya upacārasīmāya kātabbā hoti. Ñattikammavācā pana saṅghakammabhūtā, tasmā upacārasīmāya kātuṃ na vaṭṭati, suvisodhitaparisāya baddhābaddhasīmāyameva vaṭṭatīti daṭṭhabbaṃ. Nanu ca bho ‘‘kathinaṃ attharituṃ ke labhanti, ke na labhanti? Gaṇanavasena tāva pacchimakoṭiyā pañca janā labhanti, uddhaṃ satasahassampi, pañcannaṃ heṭṭhā na labhantī’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ, atha kasmā ‘‘kathinattharaṇaṃ nāma na saṅghakammaṃ, puggalakammameva hotī’’ti vuttanti? ‘‘Na saṅgho kathinaṃ attharati, na gaṇo kathinaṃ attharati, puggalo kathinaṃ attharatī’’ti parivāre (pari. 414) vuttattā ca apalokanakammādīnaṃ catunnaṃ saṅghakammānaṃ ṭhānesu apaviṭṭhattā ca. Aṭṭhakathāyaṃ pana kathinatthārassa upacārabhūtaṃ kathinadānakammavācābhaṇanakālaṃ sandhāya vuttaṃ. Tasmiñhi kāle kathinadāyakā cattāro, paṭiggāhako ekoti pacchimakoṭiyā pañca honti, tato heṭṭhā na labhatīti. Ñattikammavācāya saṅghakammabhāvo kathaṃ jānitabboti? ‘‘Catunnaṃ saṅghakammānaṃ ñattidutiyakammassa navasu ṭhānesu kathinadāna’’nti āgatattā, ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho, idaṃ saṅghassa kathinadussaṃ uppanna’’ntiādinā vuttattā cāti.
អបរេ បន អាចរិយា ‘‘ភាសន្តរេសុ ញត្តីតិ វុត្តា កថិនទានកម្មវាចា អត្ថារកិរិយាយ បវិសតិ, អត្ថារកិរិយា ច ឧបចារសីមាយំ កាតព្ពា, តស្មា កថិនទានកម្មវាចាបិ ឧបចារសីមាយំ កាតព្ពាយេវា’’តិ វទន្តិ, តេសំ អយមធិប្បាយោ – មហាវគ្គបាឡិយំ (មហាវ. ៣០៦) ‘‘ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, កថិនំ អត្ថរិតព្ព’’ន្តិ អារភិត្វា ‘‘ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ…បេ.… ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថតំ ហោតិ កថិន’’ន្តិ កថិនទានញត្តិកម្មវាចាតោ បដ្ឋាយ យាវ អនុមោទនា បាឋោ អាគតោ, បរិវារបាឡិយញ្ច (បរិ. ៤១២) ‘‘កថិនត្ថារោ ជានិតព្ពោ’’តិ ឧទ្ទេសស្ស និទ្ទេសេ ‘‘សចេ សង្ឃស្ស កថិនទុស្សំ ឧប្បន្នំ ហោតិ, សង្ឃេន កថំ បដិបជ្ជិតព្ពំ, អត្ថារកេន កថំ បដិបជ្ជិតព្ពំ, អនុមោទកេន កថំ បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ បុច្ឆំ នីហរិត្វា ‘‘សង្ឃេន ញត្តិទុតិយេន កម្មេន កថិនត្ថារកស្ស ភិក្ខុនោ ទាតព្ពំ…បេ.… អនុមោទាមា’’តិ ញត្តិតោ បដ្ឋាយ យាវ អនុមោទនា បាឋោ អាគតោ, តស្មា ញត្តិតោ បដ្ឋាយ យាវ អនុមោទនា សព្ពោ វិធិ កថិនត្ថារកិរិយាយំ បវិសតិ, តតោ កថិនត្ថារកិរិយាយ ឧបចារសីមាយំ កត្តព្ពាយ សតិ ញត្តិសង្ខាតកថិនទានកម្មវាចាបិ ឧបចារសីមាយំ កត្តព្ពាយេវាតិ។
Apare pana ācariyā ‘‘bhāsantaresu ñattīti vuttā kathinadānakammavācā atthārakiriyāya pavisati, atthārakiriyā ca upacārasīmāyaṃ kātabbā, tasmā kathinadānakammavācāpi upacārasīmāyaṃ kātabbāyevā’’ti vadanti, tesaṃ ayamadhippāyo – mahāvaggapāḷiyaṃ (mahāva. 306) ‘‘evañca pana, bhikkhave, kathinaṃ attharitabba’’nti ārabhitvā ‘‘byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo…pe… evaṃ kho, bhikkhave, atthataṃ hoti kathina’’nti kathinadānañattikammavācāto paṭṭhāya yāva anumodanā pāṭho āgato, parivārapāḷiyañca (pari. 412) ‘‘kathinatthāro jānitabbo’’ti uddesassa niddese ‘‘sace saṅghassa kathinadussaṃ uppannaṃ hoti, saṅghena kathaṃ paṭipajjitabbaṃ, atthārakena kathaṃ paṭipajjitabbaṃ, anumodakena kathaṃ paṭipajjitabba’’nti pucchaṃ nīharitvā ‘‘saṅghena ñattidutiyena kammena kathinatthārakassa bhikkhuno dātabbaṃ…pe… anumodāmā’’ti ñattito paṭṭhāya yāva anumodanā pāṭho āgato, tasmā ñattito paṭṭhāya yāva anumodanā sabbo vidhi kathinatthārakiriyāyaṃ pavisati, tato kathinatthārakiriyāya upacārasīmāyaṃ kattabbāya sati ñattisaṅkhātakathinadānakammavācāpi upacārasīmāyaṃ kattabbāyevāti.
តត្រេវំ វិចារណា កាតព្ពា – អត្ថារកិរិយាយ វិសុំ អនាគតាយ សតិ ‘‘សព្ពោ វិធិ អត្ថារកិរិយាយំ បវិសតី’’តិ វត្តព្ពំ ភវេយ្យ, អថ ច បន មហាវគ្គបាឡិយញ្ច បរិវារបាឡិយញ្ច អត្ថារកិរិយា វិសុំ អាគតាយេវ, តស្មា ញត្តិសង្ខាតា កថិនទានកម្មវាចា អត្ថារកិរិយាយំ ន បវិសតិ, កេវលំ អត្ថារកិរិយាយ ឧបចារភូតត្តា បន តតោ បដ្ឋាយ អនុក្កមេន វុត្តំ។ យថា ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សីមំ សម្មន្និតុ’’ន្តិ សីមាសម្មុតិំ អនុជានិត្វា ‘‘ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, សម្មន្និតព្ពា’’តិ សីមាសម្មុតិវិធិំ ទស្សេន្តោ ‘‘បឋមំ និមិត្តា កិត្តេតព្ពា…បេ.… ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ និមិត្តកិត្តនេន សហ សីមាសម្មុតិកម្មវាចា ទេសិតា, តត្ថ និមិត្តកិត្តនំ សីមាសម្មុតិកម្មំ ន ហោតិ, កម្មវាចាយេវ សីមាសម្មុតិកម្មំ ហោតិ, តថាបិ សីមាសម្មុតិកម្មវាចាយ ឧបចារភាវតោ សហ និមិត្តកិត្តនេន សីមាសម្មុតិកម្មវាចា ទេសិតា។ យថា ច ឧបសម្បទាកម្មវិធិំ ទេសេន្តោ ‘‘បឋមំ ឧបជ្ឈំ គាហាបេតព្ពោ…បេ.… ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ ឧបជ្ឈាយគាហាបនាទិនា សហ ឧបសម្បទាកម្មំ ទេសិតំ, តត្ថ ឧបជ្ឈាយគាហាបនាទិ ឧបសម្បទាកម្មំ ន ហោតិ, ញត្តិចតុត្ថកម្មវាចាយេវ ឧបសម្បទាកម្មំ ហោតិ, តថាបិ ឧបសម្បទាកម្មស្ស សមីបេ ភូតត្តា ឧបជ្ឈាយគាហាបនាទិនា សហ ញត្តិចតុត្ថកម្មវាចា ទេសិតា, ឯវមេត្ថ កថិនទានកម្មវាចា អត្ថារកិរិយា ន ហោតិ, តថាបិ អត្ថារកិរិយាយ ឧបចារភូតត្តា កថិនទានញត្តិទុតិយកម្មវាចាយ សហ កថិនត្ថារកិរិយា ទេសិតា, តស្មា កថិនទានកម្មវាចា អត្ថារកិរិយាយំ ន បវិសតីតិ ទដ្ឋព្ពំ។
Tatrevaṃ vicāraṇā kātabbā – atthārakiriyāya visuṃ anāgatāya sati ‘‘sabbo vidhi atthārakiriyāyaṃ pavisatī’’ti vattabbaṃ bhaveyya, atha ca pana mahāvaggapāḷiyañca parivārapāḷiyañca atthārakiriyā visuṃ āgatāyeva, tasmā ñattisaṅkhātā kathinadānakammavācā atthārakiriyāyaṃ na pavisati, kevalaṃ atthārakiriyāya upacārabhūtattā pana tato paṭṭhāya anukkamena vuttaṃ. Yathā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, sīmaṃ sammannitu’’nti sīmāsammutiṃ anujānitvā ‘‘evañca pana, bhikkhave, sammannitabbā’’ti sīmāsammutividhiṃ dassento ‘‘paṭhamaṃ nimittā kittetabbā…pe… evametaṃ dhārayāmī’’ti nimittakittanena saha sīmāsammutikammavācā desitā, tattha nimittakittanaṃ sīmāsammutikammaṃ na hoti, kammavācāyeva sīmāsammutikammaṃ hoti, tathāpi sīmāsammutikammavācāya upacārabhāvato saha nimittakittanena sīmāsammutikammavācā desitā. Yathā ca upasampadākammavidhiṃ desento ‘‘paṭhamaṃ upajjhaṃ gāhāpetabbo…pe… evametaṃ dhārayāmī’’ti upajjhāyagāhāpanādinā saha upasampadākammaṃ desitaṃ, tattha upajjhāyagāhāpanādi upasampadākammaṃ na hoti, ñatticatutthakammavācāyeva upasampadākammaṃ hoti, tathāpi upasampadākammassa samīpe bhūtattā upajjhāyagāhāpanādinā saha ñatticatutthakammavācā desitā, evamettha kathinadānakammavācā atthārakiriyā na hoti, tathāpi atthārakiriyāya upacārabhūtattā kathinadānañattidutiyakammavācāya saha kathinatthārakiriyā desitā, tasmā kathinadānakammavācā atthārakiriyāyaṃ na pavisatīti daṭṭhabbaṃ.
អថ វា ញត្តិទុតិយកម្មវាចា ច អត្ថារោ ចាតិ ឥមេ ទ្វេ ធម្មា អតុល្យកិរិយា អតុល្យកត្តារោ អតុល្យកម្មា អតុល្យកាលា ច ហោន្តិ, តេន វិញ្ញាយតិ ‘‘ភាសន្តរេសុ ញត្តីតិ វុត្តា ញត្តិទុតិយកម្មវាចា អត្ថារកិរិយាយំ ន បវិសតី’’តិ។ តត្ថ កថំ អតុល្យកិរិយា ហោន្តិ? កម្មវាចា ទានកិរិយា ហោតិ, អត្ថារោ បន្នរសធម្មានំ ការណភូតា អត្ថារកិរិយា, ឯវំ អតុល្យកិរិយា។ កថំ អតុល្យកត្តារោតិ? កម្មវាចាយ កត្តា សង្ឃោ ហោតិ, អត្ថារស្ស កត្តា បុគ្គលោ, ឯវំ អតុល្យកត្តារោ ហោន្តិ។ កថំ អតុល្យកម្មា ហោន្តិ? កម្មវាចាយ កម្មំ កថិនទុស្សំ ហោតិ, អត្ថារស្ស កម្មំ កថិនសង្ខាតា សមូហបញ្ញត្តិ, ឯវំ អតុល្យកម្មា ហោន្តិ។ កថំ អតុល្យកាលា ហោន្តិ? កថិនទានកម្មវាចា បុព្ពករណបច្ចុទ្ធារអធិដ្ឋានានំ បុព្ពេ ហោតិ, អត្ថារោ តេសំ បច្ឆា, ឯវំ អតុល្យកាលា ហោន្តីតិ។ អថ វា អត្ថារោ ‘‘ឥមាយ សង្ឃាដិយា កថិនំ អត្ថរាមី’’តិអាទិនា វចីភេទសង្ខាតេន ឯកេន ធម្មេន សង្គហិតោ, ន ញត្តិអនុស្សាវនាទិនា អនេកេហិ ធម្មេហិ សង្គហិតោ។ វុត្តញ្ហេតំ បរិវារេ (បរិ. ៤០៨) ‘‘អត្ថារោ ឯកេន ធម្មេន សង្គហិតោ វចីភេទេនា’’តិ។ ឥមិនាបិ ការណេន ជានិតព្ពំ ‘‘ន ញត្តិ អត្ថារេ បវិដ្ឋា’’តិ។
Atha vā ñattidutiyakammavācā ca atthāro cāti ime dve dhammā atulyakiriyā atulyakattāro atulyakammā atulyakālā ca honti, tena viññāyati ‘‘bhāsantaresu ñattīti vuttā ñattidutiyakammavācā atthārakiriyāyaṃ na pavisatī’’ti. Tattha kathaṃ atulyakiriyā honti? Kammavācā dānakiriyā hoti, atthāro pannarasadhammānaṃ kāraṇabhūtā atthārakiriyā, evaṃ atulyakiriyā. Kathaṃ atulyakattāroti? Kammavācāya kattā saṅgho hoti, atthārassa kattā puggalo, evaṃ atulyakattāro honti. Kathaṃ atulyakammā honti? Kammavācāya kammaṃ kathinadussaṃ hoti, atthārassa kammaṃ kathinasaṅkhātā samūhapaññatti, evaṃ atulyakammā honti. Kathaṃ atulyakālā honti? Kathinadānakammavācā pubbakaraṇapaccuddhāraadhiṭṭhānānaṃ pubbe hoti, atthāro tesaṃ pacchā, evaṃ atulyakālā hontīti. Atha vā atthāro ‘‘imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī’’tiādinā vacībhedasaṅkhātena ekena dhammena saṅgahito, na ñattianussāvanādinā anekehi dhammehi saṅgahito. Vuttañhetaṃ parivāre (pari. 408) ‘‘atthāro ekena dhammena saṅgahito vacībhedenā’’ti. Imināpi kāraṇena jānitabbaṃ ‘‘na ñatti atthāre paviṭṭhā’’ti.
អញ្ញេ បន អាចរិយា ឯវំ វទន្តិ – ‘‘កថិនត្ថារំ កេ លភន្តិ, កេ ន លភន្តីតិ? គណនវសេន តាវ បច្ឆិមកោដិយា បញ្ច ជនា លភន្តិ, ឧទ្ធំ សតសហស្សម្បិ, បញ្ចន្នំ ហេដ្ឋា ន លភន្តី’’តិ អដ្ឋកថាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣០៦) អាគតត្តា ‘‘ហេដ្ឋិមន្តតោ បញ្ច ភិក្ខូ កថិនត្ថារំ លភន្តិ, តតោ អប្បកតរា ន លភន្តី’’តិ វិញ្ញាយតិ។ ‘‘បញ្ចន្នំ ជនានំ វដ្ដតីតិ បច្ឆិមកោដិយា ចត្តារោ កថិនទុស្សស្ស ទាយកា, ឯកោ បដិគ្គាហកោតិ បញ្ចន្នំ ជនានំ វដ្ដតី’’តិ កង្ខាវិតរណីដីកាយំ (កង្ខា. អភិ. ដី. កថិនសិក្ខាបទវណ្ណនា) អាគតត្តា តស្មិំ វាក្យេ ‘‘វដ្ដតី’’តិ កិរិយាយ កត្តា ‘‘សោ កថិនត្ថារោ’’តិ វុច្ចតិ, តស្មា អត្ថារោតិ ឥមិនា ‘‘ឥមាយ សង្ឃាដិយា កថិនំ អត្ថរាមី’’តិ វុត្តអត្ថរណកិរិយា ន អធិប្បេតា, ចតូហិ ភិក្ខូហិ អត្ថារកស្ស ភិក្ខុនោ ញត្តិយា ទានំ អធិប្បេតន្តិ វិញ្ញាយតិ។ ‘‘កថិនត្ថារំ កេ លភន្តិ…បេ.… ឧទ្ធំ សតសហស្សន្តិ ឥទំ អត្ថារកស្ស ភិក្ខុនោ សង្ឃស្ស កថិនទុស្សទានកម្មំ សន្ធាយ វុត្ត’’ន្តិ វិនយវិនិច្ឆយដីកាយំ វុត្តំ។ តស្មិម្បិ បាឋេ ញត្តិយា ទិន្នំយេវ សន្ធាយ ‘‘បញ្ច ជនា អត្ថារំ លភន្តី’’តិ ឥទំ វចនំ អដ្ឋកថាចរិយេហិ វុត្តំ, ‘‘ឥមាយ សង្ឃាដិយា កថិនំ អត្ថរាមី’’តិអាទិ បុគ្គលស្ស អត្ថរណំ សន្ធាយ ន វុត្តន្តិ ដីកាចរិយស្ស អធិប្បាយោ។ ឯវំ កង្ខាវិតរណីដីកា-វិនយវិនិច្ឆយដីកាការកេហិ អាចរិយេហិ ‘‘ញត្តិទុតិយកម្មំ អត្ថារោ នាមា’’តិ វិនិច្ឆិតត្តា ឧបចារសីមាយំ កថិនទានញត្តិកម្មវាចាករណំ យុត្តន្តិ វិញ្ញាយតីតិ វទន្តិ។
Aññe pana ācariyā evaṃ vadanti – ‘‘kathinatthāraṃ ke labhanti, ke na labhantīti? Gaṇanavasena tāva pacchimakoṭiyā pañca janā labhanti, uddhaṃ satasahassampi, pañcannaṃ heṭṭhā na labhantī’’ti aṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 306) āgatattā ‘‘heṭṭhimantato pañca bhikkhū kathinatthāraṃ labhanti, tato appakatarā na labhantī’’ti viññāyati. ‘‘Pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭatīti pacchimakoṭiyā cattāro kathinadussassa dāyakā, eko paṭiggāhakoti pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭatī’’ti kaṅkhāvitaraṇīṭīkāyaṃ (kaṅkhā. abhi. ṭī. kathinasikkhāpadavaṇṇanā) āgatattā tasmiṃ vākye ‘‘vaṭṭatī’’ti kiriyāya kattā ‘‘so kathinatthāro’’ti vuccati, tasmā atthāroti iminā ‘‘imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī’’ti vuttaattharaṇakiriyā na adhippetā, catūhi bhikkhūhi atthārakassa bhikkhuno ñattiyā dānaṃ adhippetanti viññāyati. ‘‘Kathinatthāraṃ ke labhanti…pe… uddhaṃ satasahassanti idaṃ atthārakassa bhikkhuno saṅghassa kathinadussadānakammaṃ sandhāya vutta’’nti vinayavinicchayaṭīkāyaṃ vuttaṃ. Tasmimpi pāṭhe ñattiyā dinnaṃyeva sandhāya ‘‘pañca janā atthāraṃ labhantī’’ti idaṃ vacanaṃ aṭṭhakathācariyehi vuttaṃ, ‘‘imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī’’tiādi puggalassa attharaṇaṃ sandhāya na vuttanti ṭīkācariyassa adhippāyo. Evaṃ kaṅkhāvitaraṇīṭīkā-vinayavinicchayaṭīkākārakehi ācariyehi ‘‘ñattidutiyakammaṃ atthāro nāmā’’ti vinicchitattā upacārasīmāyaṃ kathinadānañattikammavācākaraṇaṃ yuttanti viññāyatīti vadanti.
តត្រេវំ វិចារណា កាតព្ពា – ‘‘ញត្តិទុតិយកម្មំយេវ អត្ថារោ នាមា’’តិ ដីកាចរិយា ន វទេយ្យុំ។ វទេយ្យុំ ចេ, អដ្ឋកថាយ វិរុទ្ធោ សិយា។ កថំ វិរុទ្ធោតិ ចេ? ‘‘ឆិន្នវស្សា វា បច្ឆិមិកាយ ឧបគតា វា ន លភន្តិ, អញ្ញស្មិំ វិហារេ វុត្ថវស្សាបិ ន លភន្តីតិ មហាបច្ចរិយំ វុត្ត’’ន្តិ អដ្ឋកថាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣០៦) អាគតត្តា ‘‘តេ ឆិន្នវស្សាទយោ កថិនត្ថារំ ន លភន្តី’’តិ វិញ្ញាយតិ។ យទិ ញត្តិទុតិយកម្មំ អត្ថារោ នាម សិយា, ឯវំ សតិ តេ ភិក្ខូ ញត្តិទុតិយកម្មេបិ គណបូរកភាវេន អប្បវិដ្ឋា សិយុំ។ អថ ច បន ‘‘បុរិមិកាយ ឧបគតានំ បន សព្ពេ គណបូរកា ហោន្តី’’តិ អដ្ឋកថាយ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣០៦) វុត្តត្តា តេ ញត្តិទុតិយកម្មេ បវិដ្ឋាវ ហោន្តិ, តស្មា អដ្ឋកថាចរិយោ បញ្ចានិសំសហេតុភូតំ ‘‘ឥមាយ សង្ឃាដិយា កថិនំ អត្ថរាមី’’តិអាទិកំ វចីភេទំយេវ ‘‘អត្ថារោ’’តិ វទតិ, ន ញត្តិទុតិយកម្មំ, តស្មា តេ ឆិន្នវស្សាទយោ បញ្ចានិសំសហេតុភូតំ កថិនត្ថារំ ន លភន្តិ, ញត្តិទុតិយកម្មេ បន ចតុវគ្គសង្ឃបូរកភាវំ លភន្តីតិ វិញ្ញាយតិ។ បុនបិ វុត្តំ អដ្ឋកថាយំ ‘‘សចេ បុរិមិកាយ ឧបគតា ចត្តារោ វា ហោន្តិ តយោ វា ទ្វេ វា ឯកោ វា, ឥតរេ គណបូរកេ កត្វា កថិនំ អត្ថរិតព្ព’’ន្តិ។ ឯវំ អលព្ភមានកថិនត្ថារេយេវ ឆិន្នវស្សាទយោ គណបូរកេ កត្វា ញត្តិទុតិយកម្មវាចាយ កថិនទុស្សំ ទាបេត្វា បុរិមិកាយ ឧបគតេហិ កថិនស្ស អត្ថរិតព្ពភាវតោ ‘‘ញត្តិទុតិយកម្មំយេវ អត្ថារោ នាមាតិ ដីកាចរិយា ន វទេយ្យុ’’ន្តិ អវចិម្ហាតិ។
Tatrevaṃ vicāraṇā kātabbā – ‘‘ñattidutiyakammaṃyeva atthāro nāmā’’ti ṭīkācariyā na vadeyyuṃ. Vadeyyuṃ ce, aṭṭhakathāya viruddho siyā. Kathaṃ viruddhoti ce? ‘‘Chinnavassā vā pacchimikāya upagatā vā na labhanti, aññasmiṃ vihāre vutthavassāpi na labhantīti mahāpaccariyaṃ vutta’’nti aṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 306) āgatattā ‘‘te chinnavassādayo kathinatthāraṃ na labhantī’’ti viññāyati. Yadi ñattidutiyakammaṃ atthāro nāma siyā, evaṃ sati te bhikkhū ñattidutiyakammepi gaṇapūrakabhāvena appaviṭṭhā siyuṃ. Atha ca pana ‘‘purimikāya upagatānaṃ pana sabbe gaṇapūrakā hontī’’ti aṭṭhakathāya (mahāva. aṭṭha. 306) vuttattā te ñattidutiyakamme paviṭṭhāva honti, tasmā aṭṭhakathācariyo pañcānisaṃsahetubhūtaṃ ‘‘imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī’’tiādikaṃ vacībhedaṃyeva ‘‘atthāro’’ti vadati, na ñattidutiyakammaṃ, tasmā te chinnavassādayo pañcānisaṃsahetubhūtaṃ kathinatthāraṃ na labhanti, ñattidutiyakamme pana catuvaggasaṅghapūrakabhāvaṃ labhantīti viññāyati. Punapi vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sace purimikāya upagatā cattāro vā honti tayo vā dve vā eko vā, itare gaṇapūrake katvā kathinaṃ attharitabba’’nti. Evaṃ alabbhamānakathinatthāreyeva chinnavassādayo gaṇapūrake katvā ñattidutiyakammavācāya kathinadussaṃ dāpetvā purimikāya upagatehi kathinassa attharitabbabhāvato ‘‘ñattidutiyakammaṃyeva atthāro nāmāti ṭīkācariyā na vadeyyu’’nti avacimhāti.
ននុ ច ភោ ឥមស្មិម្បិ អដ្ឋកថាវចនេ ‘‘ឥតរេ គណបូរកេ កត្វា កថិនំ អត្ថរិតព្ព’’ន្តិ វចនេន ចតុវគ្គសង្ឃេន កត្តព្ពំ ញត្តិទុតិយកម្មំយេវ ‘‘អត្ថារោ’’តិ វុត្តន្តិ? ន, បុព្ពាបរវិរោធតោ។ បុព្ពេ ហិ ឆិន្នវស្សាទីនំ កថិនំ អត្ថរិតុំ អលព្ភមានភាវោ វុត្តោ, ឥធ ‘‘ញត្តិទុតិយកម្មំ អត្ថារោ’’តិ វុត្តេ តេសម្បិ លព្ភមានភាវោ វុត្តោ ភវេយ្យ, ន អដ្ឋកថាចរិយា បុព្ពាបរវិរុទ្ធំ កថេយ្យុំ, តស្មា ‘‘កត្វា’’តិ បទំ ‘‘អត្ថរិតព្ព’’ន្តិ បទេន សម្ពជ្ឈន្តេន សមានកាលវិសេសនំ អកត្វា បុព្ពកាលវិសេសនមេវ កត្វា សម្ពន្ធិតព្ពំ, ឯវំ សតិ បុព្ពវចនេនាបរវចនំ គង្គោទកេន យមុនោទកំ វិយ សំសន្ទតិ, បច្ឆាបិ ច ‘‘កម្មវាចំ សាវេត្វា កថិនំ អត្ថរាបេត្វា ទានញ្ច ភុញ្ជិត្វា គមិស្សន្តី’’តិ វិសុំ កម្មវាចាសាវនំ វិសុំ កថិនត្ថរណំ បុព្ពាបរានុក្កមតោ វុត្តំ , តស្មា ញត្តិទុតិយកម្មំ អត្ថារោ នាម ន ហោតិ, កេវលំ អត្ថារស្ស ការណមេវ ឧបចារមេវ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ។ កិញ្ច ភិយ្យោ – ‘‘ន សង្ឃោ កថិនំ អត្ថរតិ, ន គណោ កថិនំ អត្ថរតិ, បុគ្គលោ កថិនំ អត្ថរតី’’តិ បរិវារវចនេន (បរិ. ៤១៤) អយមត្ថោ ជានិតព្ពោតិ។
Nanu ca bho imasmimpi aṭṭhakathāvacane ‘‘itare gaṇapūrake katvā kathinaṃ attharitabba’’nti vacanena catuvaggasaṅghena kattabbaṃ ñattidutiyakammaṃyeva ‘‘atthāro’’ti vuttanti? Na, pubbāparavirodhato. Pubbe hi chinnavassādīnaṃ kathinaṃ attharituṃ alabbhamānabhāvo vutto, idha ‘‘ñattidutiyakammaṃ atthāro’’ti vutte tesampi labbhamānabhāvo vutto bhaveyya, na aṭṭhakathācariyā pubbāparaviruddhaṃ katheyyuṃ, tasmā ‘‘katvā’’ti padaṃ ‘‘attharitabba’’nti padena sambajjhantena samānakālavisesanaṃ akatvā pubbakālavisesanameva katvā sambandhitabbaṃ, evaṃ sati pubbavacanenāparavacanaṃ gaṅgodakena yamunodakaṃ viya saṃsandati, pacchāpi ca ‘‘kammavācaṃ sāvetvā kathinaṃ attharāpetvā dānañca bhuñjitvā gamissantī’’ti visuṃ kammavācāsāvanaṃ visuṃ kathinattharaṇaṃ pubbāparānukkamato vuttaṃ , tasmā ñattidutiyakammaṃ atthāro nāma na hoti, kevalaṃ atthārassa kāraṇameva upacārameva hotīti daṭṭhabbaṃ. Kiñca bhiyyo – ‘‘na saṅgho kathinaṃ attharati, na gaṇo kathinaṃ attharati, puggalo kathinaṃ attharatī’’ti parivāravacanena (pari. 414) ayamattho jānitabboti.
យទិ ឯវំ កង្ខាវិតរណីដីកា-វិនយវិនិច្ឆយដីកាសុ អាគតបាឋានំ អធិប្បាយោ កថំ ភាសិតព្ពោ ភវេយ្យ។ ននុ កង្ខាវិតរណីដីកាយំ ‘‘វដ្ដតី’’តិ ឥមិស្សា កិរិយាយ កត្តា ‘‘សោ កថិនត្ថារោ’’តិ វុត្តោ, វិនយវិនិច្ឆយដីកាយញ្ច ‘‘កថិនទុស្សទានកម្ម’’ន្តិ បទំ ‘‘សន្ធាយា’’តិ កិរិយាយ កម្មំ, កថិនត្ថារោ…បេ.… ឥទំ ‘‘វុត្ត’’ន្តិ កិរិយាយ កម្មំ ហោតិ។ ឯវំ ដីកាសុ នីតត្ថតោ អាគតបាឋេសុ សន្តេសុ ‘‘ញត្តិទុតិយកម្មំយេវ អត្ថារោ នាមាតិ ដីកាចរិយា ន វទេយ្យុ’’ន្តិ ន វត្តព្ពន្តិ? យេនាការេន អដ្ឋកថាវចនេន ដីកាវចនញ្ច បុព្ពាបរអដ្ឋកថាវចនញ្ច អវិរុទ្ធំ ភវេយ្យ, តេនាការេន ដីកាបាឋានំ អធិប្បាយោ គហេតព្ពោ។ កថំ? កង្ខាវិតរណីអដ្ឋកថាយំ (កង្ខា. អដ្ឋ. កថិនសិក្ខាបទវណ្ណនា) ‘‘សោ សព្ពន្តិមេន បរិច្ឆេទេន បញ្ចន្នំ ជនានំ វដ្ដតី’’តិ អាគតោ, តស្មិំ អដ្ឋកថាវចនេ ចោទកេន ចោទេតព្ពស្ស អត្ថិតាយ តំ បរិហរិតុំ ‘‘បញ្ចន្នំ ជនានំ វដ្ដតីតិ បច្ឆិមកោដិយា ចត្តារោ កថិនទុស្សស្ស ទាយកា, ឯកោ បដិគ្គាហកោតិ បញ្ចន្នំ ជនានំ វដ្ដតី’’តិ បាឋោ ដីកាចរិយេន វុត្តោ, កថំ ចោទេតព្ពំ អត្ថីតិ? ភោ អដ្ឋកថាចរិយ ‘‘សោ សព្ពន្តិមេន បរិច្ឆេទេន បញ្ចន្នំ ជនានំ វដ្ដតី’’តិ វុត្តោ, ឯវំ សតិ បញ្ចន្នំ កថិនត្ថារកានំ ឯវ សោ កថិនត្ថារោ វដ្ដតិ, ន ឯកទ្វិតិចតុបុគ្គលានន្តិ អត្ថោ អាបជ្ជតិ, ឯវំ សតិ ‘‘ន សង្ឃោ កថិនំ អត្ថរតិ, ន គណោ កថិនំ អត្ថរតិ, បុគ្គលោ កថិនំ អត្ថរតី’’តិ អាគតបាឡិយា វិរុជ្ឈនតោ អាគមវិរោធោ អាបជ្ជតិ, តំ ចោទនំ បរិហរន្តោ ‘‘បញ្ចន្នំ ជនានំ វដ្ដតីតិ បច្ឆិមកោដិយា ចត្តារោ កថិនទុស្សស្ស ទាយកា, ឯកោ បដិគ្គាហកោតិ បញ្ចន្នំ ជនានំ វដ្ដតី’’តិ បាឋោ ដីកាចរិយេន វុត្តោ។ តត្ថាយមធិប្បាយោ – ភោ ចោទកាចរិយ អដ្ឋកថាចរិយេន កថិនត្ថារកាលេ បញ្ចន្នំ អត្ថារកានំ ភិក្ខូនំ វសេន ‘‘សោ សព្ពន្តិមេន បរិច្ឆេទេន បញ្ចន្នំ ជនានំ វដ្ដតី’’តិ បាឋោ ន វុត្តោ, អថ ខោ សង្ឃេន អត្ថារកស្ស កថិនទុស្សទានកាលេ បច្ឆិមកោដិយា ចត្តារោ កថិនទុស្សស្ស ទាយកា, ឯកោ បដិគ្គាហកោតិ បញ្ចន្នំ ទាយកបដិគ្គាហកបុគ្គលានំ អត្ថិតាយ សោ បច្ឆា កត្តព្ពោ អត្ថារោ វដ្ដតិ, ការណសម្បត្តិយា ផលសម្បត្តិ ហោតិ, តស្មា តស្មិំ អដ្ឋកថាវចនេ អាគមវិរោធោ នាបជ្ជតីតិ។
Yadi evaṃ kaṅkhāvitaraṇīṭīkā-vinayavinicchayaṭīkāsu āgatapāṭhānaṃ adhippāyo kathaṃ bhāsitabbo bhaveyya. Nanu kaṅkhāvitaraṇīṭīkāyaṃ ‘‘vaṭṭatī’’ti imissā kiriyāya kattā ‘‘so kathinatthāro’’ti vutto, vinayavinicchayaṭīkāyañca ‘‘kathinadussadānakamma’’nti padaṃ ‘‘sandhāyā’’ti kiriyāya kammaṃ, kathinatthāro…pe… idaṃ ‘‘vutta’’nti kiriyāya kammaṃ hoti. Evaṃ ṭīkāsu nītatthato āgatapāṭhesu santesu ‘‘ñattidutiyakammaṃyeva atthāro nāmāti ṭīkācariyā na vadeyyu’’nti na vattabbanti? Yenākārena aṭṭhakathāvacanena ṭīkāvacanañca pubbāparaaṭṭhakathāvacanañca aviruddhaṃ bhaveyya, tenākārena ṭīkāpāṭhānaṃ adhippāyo gahetabbo. Kathaṃ? Kaṅkhāvitaraṇīaṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. kathinasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘so sabbantimena paricchedena pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭatī’’ti āgato, tasmiṃ aṭṭhakathāvacane codakena codetabbassa atthitāya taṃ pariharituṃ ‘‘pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭatīti pacchimakoṭiyā cattāro kathinadussassa dāyakā, eko paṭiggāhakoti pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭatī’’ti pāṭho ṭīkācariyena vutto, kathaṃ codetabbaṃ atthīti? Bho aṭṭhakathācariya ‘‘so sabbantimena paricchedena pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭatī’’ti vutto, evaṃ sati pañcannaṃ kathinatthārakānaṃ eva so kathinatthāro vaṭṭati, na ekadviticatupuggalānanti attho āpajjati, evaṃ sati ‘‘na saṅgho kathinaṃ attharati, na gaṇo kathinaṃ attharati, puggalo kathinaṃ attharatī’’ti āgatapāḷiyā virujjhanato āgamavirodho āpajjati, taṃ codanaṃ pariharanto ‘‘pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭatīti pacchimakoṭiyā cattāro kathinadussassa dāyakā, eko paṭiggāhakoti pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭatī’’ti pāṭho ṭīkācariyena vutto. Tatthāyamadhippāyo – bho codakācariya aṭṭhakathācariyena kathinatthārakāle pañcannaṃ atthārakānaṃ bhikkhūnaṃ vasena ‘‘so sabbantimena paricchedena pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭatī’’ti pāṭho na vutto, atha kho saṅghena atthārakassa kathinadussadānakāle pacchimakoṭiyā cattāro kathinadussassa dāyakā, eko paṭiggāhakoti pañcannaṃ dāyakapaṭiggāhakapuggalānaṃ atthitāya so pacchā kattabbo atthāro vaṭṭati, kāraṇasampattiyā phalasampatti hoti, tasmā tasmiṃ aṭṭhakathāvacane āgamavirodho nāpajjatīti.
វិនយវិនិច្ឆយដីកាយម្បិ ‘‘កថិនត្ថារំ កេ លភន្តិ, កេ ន លភន្តីតិ? គណនវសេន តាវ បច្ឆិមកោដិយា បញ្ច ជនា លភន្តិ, ឧទ្ធំ សតសហស្សម្បិ, បញ្ចន្នំ ហេដ្ឋា ន លភន្តី’’តិ អដ្ឋកថាវចនេ បរេហិ បុច្ឆិតព្ពស្ស អត្ថិតាយ តំ បុច្ឆំ វិស្សជ្ជេតុំ ‘‘ឥទំ អត្ថារកស្ស ភិក្ខុនោ សង្ឃស្ស កថិនទុស្សទានកម្មំ សន្ធាយ វុត្ត’’ន្តិ បាឋោ ដីកាចរិយេន វុត្តោ។ កថំ បុច្ឆិតព្ពន្តិ ចេ? ភោ អដ្ឋកថាចរិយ ‘‘ហេដ្ឋិមកោដិយា បញ្ចន្នំ ជនានំ វដ្ដតី’’តិ ឥទំ វចនំ កិំ បញ្ចានិសំសស្ស ការណភូតំ ‘‘ឥមាយ សង្ឃាដិយា កថិនំ អត្ថរាមី’’តិអាទិអត្ថារកិរិយំ សន្ធាយ វុត្តំ, ឧទាហុ អត្ថារស្ស ការណភូតំ កថិនទុស្សទានកម្មន្តិ។ កថំ វិស្សជ្ជនាតិ? ភោ ភទ្រមុខ ‘‘ហេដ្ឋិមកោដិយា បញ្ចន្នំ ជនានំ វដ្ដតី’’តិ ឥទំ បញ្ចានិសំសស្ស ការណភូតំ ‘‘ឥមាយ សង្ឃាដិយា កថិនំ អត្ថរាមី’’តិអាទិកំ អត្ថារកិរិយំ សន្ធាយ អដ្ឋកថាចរិយេន ន វុត្តំ, អថ ខោ អត្ថារស្ស ការណភូតំ កថិនទានកម្មំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ ។ តត្រាយមធិប្បាយោ – សង្ឃេន អត្ថារកស្ស ទិន្នទុស្សេន ឯវ កថិនត្ថារោ សម្ភវតិ, ន ឋិតិកាយ លទ្ធចីវរេន វា បុគ្គលិកចីវរេន វា សម្ភវតិ, តញ្ច កថិនទុស្សទានកម្មំ ចត្តារោ កថិនទុស្សទាយកា, ឯកោ បដិគ្គាហកោតិ បញ្ចសុ ភិក្ខូសុ វិជ្ជមានេសុយេវ សម្បជ្ជតិ, ន តតោ ឩនេសូតិ បច្ឆិមកោដិយា បញ្ចន្នំ វដ្ដតិ, ការណសិទ្ធិយា ផលសិទ្ធិ ហោតិ, តេនេវ ច ការណេន ‘‘កថិនទុស្សទានកម្មំ វុត្ត’’ន្តិ មុខ្យវសេន អវត្វា ‘‘សន្ធាយ វុត្ត’’ន្តិ ឧបចារវសេនាហ។ ឯវំ វុត្តេយេវ អដ្ឋកថាវចនស្ស បុព្ពាបរវិរោធោ នត្ថិ, អដ្ឋកថាវចនេន ច ដីកាវចនំ វិរុទ្ធំ ន ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ, ‘‘អបលោកនាទិសង្ឃកម្មករណត្ថំ ពទ្ធសីមា ភគវតា អនុញ្ញាតា’’តិ ឥមិនា វិនយលក្ខណេន ច សមេតិ។
Vinayavinicchayaṭīkāyampi ‘‘kathinatthāraṃ ke labhanti, ke na labhantīti? Gaṇanavasena tāva pacchimakoṭiyā pañca janā labhanti, uddhaṃ satasahassampi, pañcannaṃ heṭṭhā na labhantī’’ti aṭṭhakathāvacane parehi pucchitabbassa atthitāya taṃ pucchaṃ vissajjetuṃ ‘‘idaṃ atthārakassa bhikkhuno saṅghassa kathinadussadānakammaṃ sandhāya vutta’’nti pāṭho ṭīkācariyena vutto. Kathaṃ pucchitabbanti ce? Bho aṭṭhakathācariya ‘‘heṭṭhimakoṭiyā pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭatī’’ti idaṃ vacanaṃ kiṃ pañcānisaṃsassa kāraṇabhūtaṃ ‘‘imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī’’tiādiatthārakiriyaṃ sandhāya vuttaṃ, udāhu atthārassa kāraṇabhūtaṃ kathinadussadānakammanti. Kathaṃ vissajjanāti? Bho bhadramukha ‘‘heṭṭhimakoṭiyā pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭatī’’ti idaṃ pañcānisaṃsassa kāraṇabhūtaṃ ‘‘imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī’’tiādikaṃ atthārakiriyaṃ sandhāya aṭṭhakathācariyena na vuttaṃ, atha kho atthārassa kāraṇabhūtaṃ kathinadānakammaṃ sandhāya vuttanti . Tatrāyamadhippāyo – saṅghena atthārakassa dinnadussena eva kathinatthāro sambhavati, na ṭhitikāya laddhacīvarena vā puggalikacīvarena vā sambhavati, tañca kathinadussadānakammaṃ cattāro kathinadussadāyakā, eko paṭiggāhakoti pañcasu bhikkhūsu vijjamānesuyeva sampajjati, na tato ūnesūti pacchimakoṭiyā pañcannaṃ vaṭṭati, kāraṇasiddhiyā phalasiddhi hoti, teneva ca kāraṇena ‘‘kathinadussadānakammaṃ vutta’’nti mukhyavasena avatvā ‘‘sandhāya vutta’’nti upacāravasenāha. Evaṃ vutteyeva aṭṭhakathāvacanassa pubbāparavirodho natthi, aṭṭhakathāvacanena ca ṭīkāvacanaṃ viruddhaṃ na hotīti daṭṭhabbaṃ, ‘‘apalokanādisaṅghakammakaraṇatthaṃ baddhasīmā bhagavatā anuññātā’’ti iminā vinayalakkhaṇena ca sameti.
‘‘ឥមាយ សង្ឃាដិយា កថិនំ អត្ថរាមី’’តិអាទិកា បន អត្ថារកិរិយា អបលោកនាទីសុ ចតូសុ សង្ឃកម្មេសុ អប្បវិដ្ឋា, អធិដ្ឋានាទយោ វិយ បញ្ចានិសំសលាភការណភូតា បុគ្គលកិរិយាវ ហោតីតិ វស្សូបនាយិកខេត្តភូតាយ អន្តោឧបចារសីមាយ កាតព្ពា, តស្មា អន្តោឧបចារសីមាយំ ពទ្ធសីមាយ អវិជ្ជមានាយ ពហិឧបចារសីមាយំ ពទ្ធសីមំ វា ឧទកុក្ខេបសត្តព្ភន្តរលភមានដ្ឋានំ វា គន្ត្វា ញត្តិទុតិយកម្មេន កថិនទុស្សំ ទាបេត្វា បុន វិហារំ អាគន្ត្វា អន្តោឧបចារសីមាយមេវ កថិនត្ថរណំ បុព្ពាចរិយេហិ កតំ, តំ សុកតមេវ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ។ ឯវំ អគ្គហេត្វា សុទ្ធឧបចារសីមាយមេវ ញត្តិទុតិយកម្មំ កាតព្ពន្តិ គយ្ហមានេ សតិ តេសំ អាយស្មន្តានំ ទិដ្ឋានុគតិំ អាបជ្ជមានា សិស្សានុសិស្សា ធុវវាសត្ថាយ វិហារទានាទិអបលោកនកម្មំ វា ឧបោសថបវារណាទិញត្តិកម្មំ វា សីមាសម្មន្ននាទិញត្តិទុតិយកម្មំ វា ឧបសម្បទាទិញត្តិចតុត្ថកម្មំ វា ឧបចារសីមាយមេវ ករេយ្យុំ, ឯវំ ករោន្តា ភគវតោ សាសនេ មហន្តំ ជដំ មហន្តំ គុម្ពំ មហន្តំ វិសមំ ករេយ្យុំ, តស្មា តមករណត្ថំ យុត្តិតោ ច អាគមតោ ច អនេកានិ ការណានិ អាហរិត្វា កថយិម្ហាតិ។
‘‘Imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī’’tiādikā pana atthārakiriyā apalokanādīsu catūsu saṅghakammesu appaviṭṭhā, adhiṭṭhānādayo viya pañcānisaṃsalābhakāraṇabhūtā puggalakiriyāva hotīti vassūpanāyikakhettabhūtāya antoupacārasīmāya kātabbā, tasmā antoupacārasīmāyaṃ baddhasīmāya avijjamānāya bahiupacārasīmāyaṃ baddhasīmaṃ vā udakukkhepasattabbhantaralabhamānaṭṭhānaṃ vā gantvā ñattidutiyakammena kathinadussaṃ dāpetvā puna vihāraṃ āgantvā antoupacārasīmāyameva kathinattharaṇaṃ pubbācariyehi kataṃ, taṃ sukatameva hotīti daṭṭhabbaṃ. Evaṃ aggahetvā suddhaupacārasīmāyameva ñattidutiyakammaṃ kātabbanti gayhamāne sati tesaṃ āyasmantānaṃ diṭṭhānugatiṃ āpajjamānā sissānusissā dhuvavāsatthāya vihāradānādiapalokanakammaṃ vā uposathapavāraṇādiñattikammaṃ vā sīmāsammannanādiñattidutiyakammaṃ vā upasampadādiñatticatutthakammaṃ vā upacārasīmāyameva kareyyuṃ, evaṃ karontā bhagavato sāsane mahantaṃ jaṭaṃ mahantaṃ gumbaṃ mahantaṃ visamaṃ kareyyuṃ, tasmā tamakaraṇatthaṃ yuttito ca āgamato ca anekāni kāraṇāni āharitvā kathayimhāti.
សាសនេ គារវំ កត្វា, សទ្ធម្មស្សានុលោមតោ;
Sāsane gāravaṃ katvā, saddhammassānulomato;
មយា កតំ វិនិច្ឆយំ, សម្មា ចិន្តេន្តុ សាធវោ។
Mayā kataṃ vinicchayaṃ, sammā cintentu sādhavo.
បុនប្បុនំ វិចិន្តេត្វា, យុត្តំ ចេ ហោតិ គណ្ហន្តុ;
Punappunaṃ vicintetvā, yuttaṃ ce hoti gaṇhantu;
នោ ចេ យុត្តំ មា គណ្ហន្តុ, សម្មាសម្ពុទ្ធសាវកាតិ។
No ce yuttaṃ mā gaṇhantu, sammāsambuddhasāvakāti.
ឥតោ បរានិបិ ការណសាធកានិ អាហរន្តិ អាចរិយា, តេសំ បដិវចនេន អតិវិត្ថារោ ភវិស្សតិ, ឧបចារសីមាយ ចតុន្នំ សង្ឃកម្មានំ កតដ្ឋានភាវោ បុព្ពេ វុត្តោវ, តស្មា តំ វចនំ មនសិ កត្វា សំសយំ អកត្វា ធារេតព្ពោតិ។
Ito parānipi kāraṇasādhakāni āharanti ācariyā, tesaṃ paṭivacanena ativitthāro bhavissati, upacārasīmāya catunnaṃ saṅghakammānaṃ kataṭṭhānabhāvo pubbe vuttova, tasmā taṃ vacanaṃ manasi katvā saṃsayaṃ akatvā dhāretabboti.
‘‘ឥមាយ សង្ឃាដិយា កថិនំ អត្ថរាមី’’តិ វាចា ភិន្ទិតព្ពាតិ កិំ ឯត្តកេន វចីភេទេន កថិនំ អត្ថតំ ហោតិ, ឧទាហុ អញ្ញោ កោចិ កាយវិការោ កាតព្ពោ? ន កាតព្ពោ។ ឯត្តកេនេវ ហិ វចីភេទេន អត្ថតំ ហោតិ, កថិនំ។ វុត្តញ្ហេតំ បរិវារេ (បរិ. ៤០៨) ‘‘អត្ថារោ ឯកេន ធម្មេន សង្គហិតោ វចីភេទេនា’’តិ។
‘‘Imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī’’ti vācā bhinditabbāti kiṃ ettakena vacībhedena kathinaṃ atthataṃ hoti, udāhu añño koci kāyavikāro kātabbo? Na kātabbo. Ettakeneva hi vacībhedena atthataṃ hoti, kathinaṃ. Vuttañhetaṃ parivāre (pari. 408) ‘‘atthāro ekena dhammena saṅgahito vacībhedenā’’ti.
ឯវំ កថិនត្ថារំ ទស្សេត្វា អនុមោទាបនអនុមោទនេ ទស្សេន្តោ ‘‘តេន កថិនត្ថារកេនា’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ យេន ភិក្ខុនា ‘‘ឥមាយ សង្ឃាដិយា កថិនំ អត្ថរាមី’’តិអាទិនា វចីភេទេន កថិនំ អត្ថតំ, តេន ‘‘កថិនស្ស អត្ថារា បន្នរស ធម្មា ជាយន្តី’’តិ បរិវារេ (បរិ. ៤០៣) អាគតត្តា កថិនត្ថារេន សហេវ បញ្ច អានិសំសា អាគតា, អថ កស្មា សង្ឃំ អនុមោទាបេតីតិ? កិញ្ចាបិ អត្ថារកស្ស ភិក្ខុនោ បញ្ច អានិសំសា អាគតា, សង្ឃស្ស បន អនាគតា, តស្មា សង្ឃស្ស ច អាគមនត្ថំ សង្ឃំ អនុមោទាបេតិ, សង្ឃោ ច អនុមោទនំ ករោតិ, ឯវំ កតេ ឧភិន្នម្បិ អានិសំសា អាគតា ហោន្តិ។ វុត្តញ្ហេតំ បរិវារេ (បរិ. ៤០៣) ‘‘ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ អត្ថារកស្ស ច អនុមោទកស្ស ចា’’តិ។ ឯត្ថ ច កថិនត្ថារកភិក្ខុតោ វុឌ្ឍតរោ ភិក្ខុ តស្មិំ សង្ឃេ អត្ថិ, ឥធ វុត្តនយេន អត្ថារកេន ‘‘ភន្តេ’’តិ វត្តព្ពំ, អនុមោទកេន ‘‘អាវុសោ’’តិ។ យទិ បន កថិនត្ថារកោ ភិក្ខុ សព្ពេសំ វុឌ្ឍតរោ ហោតិ, តេន ‘‘អាវុសោ’’តិ វត្តព្ពំ, ឥតរេហិ ‘‘ភន្តេ’’តិ, ឯវំ សេសនយទ្វយេបិ។ ឯវំ សព្ពេសំ អត្ថតំ ហោតិ កថិនន្តិ។ ឥមេសុ បន សង្ឃបុគ្គលេសុ យេ តស្មិំ វិហារេ បុរិមិកាយ វស្សំ ឧបគន្ត្វា បឋមបវារណាយ បវារិតា, តេយេវ អនុមោទិតុំ លភន្តិ, ឆិន្នវស្សា វា បច្ឆិមិកាយ ឧបគតា វា អញ្ញស្មិំ វិហារេ វុត្ថវស្សា វា ន លភន្តិ, អននុមោទន្តាបិ អានិសំសំ ន លភន្តិ។
Evaṃ kathinatthāraṃ dassetvā anumodāpanaanumodane dassento ‘‘tena kathinatthārakenā’’tiādimāha. Tattha yena bhikkhunā ‘‘imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī’’tiādinā vacībhedena kathinaṃ atthataṃ, tena ‘‘kathinassa atthārā pannarasa dhammā jāyantī’’ti parivāre (pari. 403) āgatattā kathinatthārena saheva pañca ānisaṃsā āgatā, atha kasmā saṅghaṃ anumodāpetīti? Kiñcāpi atthārakassa bhikkhuno pañca ānisaṃsā āgatā, saṅghassa pana anāgatā, tasmā saṅghassa ca āgamanatthaṃ saṅghaṃ anumodāpeti, saṅgho ca anumodanaṃ karoti, evaṃ kate ubhinnampi ānisaṃsā āgatā honti. Vuttañhetaṃ parivāre (pari. 403) ‘‘dvinnaṃ puggalānaṃ atthataṃ hoti kathinaṃ atthārakassa ca anumodakassa cā’’ti. Ettha ca kathinatthārakabhikkhuto vuḍḍhataro bhikkhu tasmiṃ saṅghe atthi, idha vuttanayena atthārakena ‘‘bhante’’ti vattabbaṃ, anumodakena ‘‘āvuso’’ti. Yadi pana kathinatthārako bhikkhu sabbesaṃ vuḍḍhataro hoti, tena ‘‘āvuso’’ti vattabbaṃ, itarehi ‘‘bhante’’ti, evaṃ sesanayadvayepi. Evaṃ sabbesaṃ atthataṃ hoti kathinanti. Imesu pana saṅghapuggalesu ye tasmiṃ vihāre purimikāya vassaṃ upagantvā paṭhamapavāraṇāya pavāritā, teyeva anumodituṃ labhanti, chinnavassā vā pacchimikāya upagatā vā aññasmiṃ vihāre vutthavassā vā na labhanti, ananumodantāpi ānisaṃsaṃ na labhanti.
ឯវំ កថិនត្ថារំ ទស្សេត្វា ឥទានិ ចីវរវិភាគំ ទស្សេតុំ ‘‘ឯវំ អត្ថតេ បន កថិនេ’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ សចេ កថិនចីវរេន សទ្ធិំ អាភតំ អានិសំសន្តិ ឥមិនា ឯកំ អត្ថតចីវរមេវ កថិនចីវរំ នាម, តតោ អញ្ញំ តេន សទ្ធិំ អាភតំ សព្ពំ ចីវរំ កថិនានិសំសចីវរំ នាមាតិ ទស្សេតិ។ វក្ខតិ ហិ ‘‘អវសេសកថិនានិសំសេ ពលវវត្ថានី’’តិអាទិ។ តេន ញាយតិ ‘‘វត្ថមេវ ឥធ អានិសំសោ នាម, ន អគ្ឃោ, កថិនសាដកេន សទ្ធិំ អាភតានំ អញ្ញសាដកានំ ពហុលវសេន អត្ថរិតព្ពំ, ន កថិនសាដកស្ស មហគ្ឃវសេនា’’តិ។ ភិក្ខុសង្ឃោ អនិស្សរោ, អត្ថតកថិនោ ភិក្ខុយេវ ឥស្សរោ។ កស្មា? ទាយកេហិ វិចារិតត្តា។ ភិក្ខុសង្ឃោ ឥស្សរោ, កស្មា? ទាយកេហិ អវិចារិតត្តា, មូលកថិនស្ស ច សង្ឃេ ទិន្នត្តា។ អវសេសកថិនានិសំសេតិ តស្ស ទិន្នវត្ថេហិ អវសេសកថិនានិសំសវត្ថេ។ ពលវវត្ថានីតិ អត្ថរិតព្ពកថិនសាដកំយេវ អហតំ វា អហតកប្បំ វា ទាតុំ វដ្ដតិ, អានិសំសចីវរំ បន យថាសត្តិ យថាពលំ បុរាណំ វា អភិនវំ វា ទុព្ពលំ វា ពលវំ វា ទាតុំ វដ្ដតិ, តស្មា តេសុ ទុព្ពលវត្ថេ ឋិតិកាយ ទិន្នេ លទ្ធភិក្ខុស្ស ឧបការកំ ន ហោតិ, តស្មា ឧបការណយោគ្គានិ ពលវវត្ថានិ ទាតព្ពានីតិ អធិប្បាយោ។ វស្សាវាសិកឋិតិកាយ ទាតព្ពានីតិ យត្តកា ភិក្ខូ វស្សាវាសិកចីវរំ លភិំសុ, តេ ឋបេត្វា តេសំ ហេដ្ឋតោ បដ្ឋាយ យថាក្កមំ ទាតព្ពានិ។ ថេរាសនតោ បដ្ឋាយាតិ យត្តកា ភិក្ខូ តិស្សំ កថិនត្ថតសីមាយំ សន្តិ, តេសុ ជេដ្ឋកភិក្ខុតោ បដ្ឋាយ ទាតព្ពានិ។ អាសនគ្គហណំ បន យថាវុឌ្ឍំ និសិន្នេ សន្ធាយ កតំ។ ឯតេន វស្សាវាសិកកថិនានិសំសានំ សមានគតិកតំ ទីបេតិ។ គរុភណ្ឌំ ន ភាជេតព្ពន្តិ កថិនសាដកេន សទ្ធិំ អាភតេសុ មញ្ចបីឋាទិកំ គរុភណ្ឌំ ន ភាជេតព្ពំ, សង្ឃិកវសេនេវ បរិភុញ្ជិតព្ពន្តិ អត្ថោ។ តត្ថ គរុភណ្ឌវិនិច្ឆយោ អនន្តរកថាយំ អាវិ ភវិស្សតិ។
Evaṃ kathinatthāraṃ dassetvā idāni cīvaravibhāgaṃ dassetuṃ ‘‘evaṃ atthate pana kathine’’tiādimāha. Tattha sace kathinacīvarena saddhiṃ ābhataṃ ānisaṃsanti iminā ekaṃ atthatacīvarameva kathinacīvaraṃ nāma, tato aññaṃ tena saddhiṃ ābhataṃ sabbaṃ cīvaraṃ kathinānisaṃsacīvaraṃ nāmāti dasseti. Vakkhati hi ‘‘avasesakathinānisaṃse balavavatthānī’’tiādi. Tena ñāyati ‘‘vatthameva idha ānisaṃso nāma, na aggho, kathinasāṭakena saddhiṃ ābhatānaṃ aññasāṭakānaṃ bahulavasena attharitabbaṃ, na kathinasāṭakassa mahagghavasenā’’ti. Bhikkhusaṅgho anissaro, atthatakathino bhikkhuyeva issaro. Kasmā? Dāyakehi vicāritattā. Bhikkhusaṅgho issaro, kasmā? Dāyakehi avicāritattā, mūlakathinassa ca saṅghe dinnattā. Avasesakathinānisaṃseti tassa dinnavatthehi avasesakathinānisaṃsavatthe. Balavavatthānīti attharitabbakathinasāṭakaṃyeva ahataṃ vā ahatakappaṃ vā dātuṃ vaṭṭati, ānisaṃsacīvaraṃ pana yathāsatti yathābalaṃ purāṇaṃ vā abhinavaṃ vā dubbalaṃ vā balavaṃ vā dātuṃ vaṭṭati, tasmā tesu dubbalavatthe ṭhitikāya dinne laddhabhikkhussa upakārakaṃ na hoti, tasmā upakāraṇayoggāni balavavatthāni dātabbānīti adhippāyo. Vassāvāsikaṭhitikāya dātabbānīti yattakā bhikkhū vassāvāsikacīvaraṃ labhiṃsu, te ṭhapetvā tesaṃ heṭṭhato paṭṭhāya yathākkamaṃ dātabbāni. Therāsanato paṭṭhāyāti yattakā bhikkhū tissaṃ kathinatthatasīmāyaṃ santi, tesu jeṭṭhakabhikkhuto paṭṭhāya dātabbāni. Āsanaggahaṇaṃ pana yathāvuḍḍhaṃ nisinne sandhāya kataṃ. Etena vassāvāsikakathinānisaṃsānaṃ samānagatikataṃ dīpeti. Garubhaṇḍaṃ na bhājetabbanti kathinasāṭakena saddhiṃ ābhatesu mañcapīṭhādikaṃ garubhaṇḍaṃ na bhājetabbaṃ, saṅghikavaseneva paribhuñjitabbanti attho. Tattha garubhaṇḍavinicchayo anantarakathāyaṃ āvi bhavissati.
ឥមស្មិំ បន ឋានេ វត្តព្ពំ អត្ថិ។ កថំ? ឥទានិ ភិក្ខូ កថិនានិសំសចីវរំ កុសបាតំ កត្វា វិភជន្តិ, តំ យុត្តំ វិយ ន ទិស្សតីតិ។ កស្មាតិ ចេ? ‘‘អវសេសកថិនានិសំសេ ពលវវត្ថានិ វស្សាវាសិកឋិតិកាយ ទាតព្ពានិ, ឋិតិកាយ អភាវេ ថេរាសនតោ បដ្ឋាយ ទាតព្ពានី’’តិ វចនតោតិ។ ឯវំ សន្តេ កត្ថ កុសបាតោ កាតព្ពោតិ? ភណ្ឌាគារេ ឋបិតចីវរេតិ។ កថំ វិញ្ញាយតីតិ ចេ? ‘‘ឧស្សន្នំ ហោតីតិ ពហុ រាសិកតំ ហោតិ, ភណ្ឌាគារំ ន គណ្ហាតិ។ សម្មុខីភូតេនាតិ អន្តោឧបចារសីមាយំ ឋិតេន។ ភាជេតុន្តិ កាលំ ឃោសាបេត្វា បដិបាដិយា ភាជេតុំ…បេ.… ឯវំ ឋបិតេសុ ចីវរបដិវីសេសុ កុសោ បាតេតព្ពោ’’តិ អដ្ឋកថាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៤៣) វុត្តត្តា, តស្មា ឥមិស្សំ អដ្ឋកថាយំ វុត្តនយេនេវ ភាជេតព្ពន្តិ អម្ហាកំ ខន្តិ។
Imasmiṃ pana ṭhāne vattabbaṃ atthi. Kathaṃ? Idāni bhikkhū kathinānisaṃsacīvaraṃ kusapātaṃ katvā vibhajanti, taṃ yuttaṃ viya na dissatīti. Kasmāti ce? ‘‘Avasesakathinānisaṃse balavavatthāni vassāvāsikaṭhitikāya dātabbāni, ṭhitikāya abhāve therāsanato paṭṭhāya dātabbānī’’ti vacanatoti. Evaṃ sante kattha kusapāto kātabboti? Bhaṇḍāgāre ṭhapitacīvareti. Kathaṃ viññāyatīti ce? ‘‘Ussannaṃ hotīti bahu rāsikataṃ hoti, bhaṇḍāgāraṃ na gaṇhāti. Sammukhībhūtenāti antoupacārasīmāyaṃ ṭhitena. Bhājetunti kālaṃ ghosāpetvā paṭipāṭiyā bhājetuṃ…pe… evaṃ ṭhapitesu cīvarapaṭivīsesu kuso pātetabbo’’ti aṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 343) vuttattā, tasmā imissaṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttanayeneva bhājetabbanti amhākaṃ khanti.
ឯកច្ចេ បន ភិក្ខូ ឯកេកស្ស ឯកេកស្មិំ ចីវរេ អប្បហោន្តេ ចីវរំ បរិវត្តេត្វា អកប្បិយវត្ថុំ គហេត្វា ភាជេន្តិ, តំ អតិឱឡារិកមេវ។ អញ្ញេបិ ឯកច្ចានំ ចីវរានំ មហគ្ឃតាយ ឯកច្ចានំ អប្បគ្ឃតាយ សមគ្ឃំ កាតុំ ន សក្កាតិ តថេវ ករោន្តិ, តម្បិ ឱឡារិកមេវ។ តត្ថ ហិ អកប្បិយវត្ថុនា បរិវត្តនេបិ តស្ស វិចារណេបិ ភាគគ្គហណេបិ អាបត្តិយេវ ហោតិ។ ឯកេ ‘‘កថិនំ នាម ទុព្ពិចារណីយ’’ន្តិ វត្វា អត្ថរណំ ន ករោន្តិ, បុគ្គលិកវសេនេវ យថាជ្ឈាសយំ វិចារេន្តិ, តំ បន យទិ ទាយកេហិ បុគ្គលស្សេវ ទិន្នំ, បុគ្គលេន ច សង្ឃស្ស អបរិច្ចជិតំ, ឯវំ សតិ អត្តនោ សន្តកត្តា យុត្តំ វិយ ទិស្សតិ។ យទិ បន សង្ឃស្ស វា គណស្ស វា ទិន្នំ, បុគ្គលស្ស ទិន្នេបិ សង្ឃស្ស វា គណស្ស វា បរិច្ចជិតំ, ឯវំ សន្តេ សង្ឃគណានំ សន្តកត្តា អយុត្តំ ភវេយ្យ។ អបរេ បន កថិនវសេន បដិគ្គហិតេ វិចារេតុំ ទុក្ករន្តិ មញ្ញមានា ‘‘ន មយំ កថិនវសេន បដិគ្គណ្ហាម, វស្សាវាសិកភាវេនេវ បដិគ្គណ្ហាមា’’តិ វត្វា យថារុចិ វិចារេន្តិ, តម្បិ អយុត្តំ។ វស្សាវាសិកម្បិ ហិ សង្ឃស្ស ទិន្នំ សង្ឃិកំ ហោតិយេវ, បុគ្គលស្ស ទិន្នំ បុគ្គលិកំ។ កថំ វិញ្ញាយតីតិ ចេ? ‘‘សចេ បន តេសំ សេនាសនេ បំសុកូលិកោ វសតិ, អាគតញ្ច តំ ទិស្វា ‘តុម្ហាកំ វស្សាវាសិកំ ទេមា’តិ វទន្តិ, តេន សង្ឃស្ស អាចិក្ខិតព្ពំ។ សចេ តានិ កុលានិ សង្ឃស្ស ទាតុំ ន ឥច្ឆន្តិ, ‘តុម្ហាកំយេវ ទេមា’តិ វទន្តិ, សភាគោ ភិក្ខុ ‘វត្តំ កត្វា គណ្ហាហី’តិ វត្តព្ពោ, បំសុកូលិកស្ស បនេតំ ន វដ្ដតី’’តិ អដ្ឋកថាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣១៨; វិ. សង្គ. អដ្ឋ. ២១៩) វុត្តត្តា។
Ekacce pana bhikkhū ekekassa ekekasmiṃ cīvare appahonte cīvaraṃ parivattetvā akappiyavatthuṃ gahetvā bhājenti, taṃ atioḷārikameva. Aññepi ekaccānaṃ cīvarānaṃ mahagghatāya ekaccānaṃ appagghatāya samagghaṃ kātuṃ na sakkāti tatheva karonti, tampi oḷārikameva. Tattha hi akappiyavatthunā parivattanepi tassa vicāraṇepi bhāgaggahaṇepi āpattiyeva hoti. Eke ‘‘kathinaṃ nāma dubbicāraṇīya’’nti vatvā attharaṇaṃ na karonti, puggalikavaseneva yathājjhāsayaṃ vicārenti, taṃ pana yadi dāyakehi puggalasseva dinnaṃ, puggalena ca saṅghassa apariccajitaṃ, evaṃ sati attano santakattā yuttaṃ viya dissati. Yadi pana saṅghassa vā gaṇassa vā dinnaṃ, puggalassa dinnepi saṅghassa vā gaṇassa vā pariccajitaṃ, evaṃ sante saṅghagaṇānaṃ santakattā ayuttaṃ bhaveyya. Apare pana kathinavasena paṭiggahite vicāretuṃ dukkaranti maññamānā ‘‘na mayaṃ kathinavasena paṭiggaṇhāma, vassāvāsikabhāveneva paṭiggaṇhāmā’’ti vatvā yathāruci vicārenti, tampi ayuttaṃ. Vassāvāsikampi hi saṅghassa dinnaṃ saṅghikaṃ hotiyeva, puggalassa dinnaṃ puggalikaṃ. Kathaṃ viññāyatīti ce? ‘‘Sace pana tesaṃ senāsane paṃsukūliko vasati, āgatañca taṃ disvā ‘tumhākaṃ vassāvāsikaṃ demā’ti vadanti, tena saṅghassa ācikkhitabbaṃ. Sace tāni kulāni saṅghassa dātuṃ na icchanti, ‘tumhākaṃyeva demā’ti vadanti, sabhāgo bhikkhu ‘vattaṃ katvā gaṇhāhī’ti vattabbo, paṃsukūlikassa panetaṃ na vaṭṭatī’’ti aṭṭhakathāyaṃ (cūḷava. aṭṭha. 318; vi. saṅga. aṭṭha. 219) vuttattā.
វស្សាវាសិកំ ទុវិធំ សទ្ធាទេយ្យតត្រុប្បាទវសេន។ វុត្តញ្ហិ អដ្ឋកថាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣១៨) ‘‘ឥតិ សទ្ធាទេយ្យេ ទាយកមនុស្សា បុច្ឆិតព្ពា, តត្រុប្បាទេ បន កប្បិយការកា បុច្ឆិតព្ពា’’តិ។ សទ្ធាទេយ្យវស្សាវាសិកម្បិ សវិហារាវិហារវសេន ទុវិធំ។ វុត្តញ្ហេតំ អដ្ឋកថាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣១៨) ‘‘មហាបទុមត្ថេរោ បនាហ ន ឯវំ កាតព្ពំ។ មនុស្សា ហិ អត្តនោ អាវាសបដិជគ្គនត្ថាយ បច្ចយំ ទេន្តិ, តស្មា អញ្ញេហិ ភិក្ខូហិ តត្ថ បវិសិតព្ព’’ន្តិ, ‘‘យេសំ បន សេនាសនំ នត្ថិ, កេវលំ បច្ចយមេវ ទេន្តិ, តេសំ បច្ចយំ អវស្សាវាសិកេ សេនាសនេ គាហេតុំ វដ្ដតី’’តិ ច។ តត្រុប្បាទវស្សាវាសិកំ នាម កប្បិយការកានំ ហត្ថេ កប្បិយវត្ថុបអភុញ្ជនត្ថាយ ទិន្នវត្ថុតោ និព្ពត្តំ។ វុត្តម្បិ ចេតំ អដ្ឋកថាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣១៨) ‘‘កប្បិយការកានញ្ហិ ហត្ថេ ‘កប្បិយភណ្ឌំ បរិភុញ្ជថា’តិ ទិន្នវត្ថុតោ យំ យំ កប្បិយំ, តំ សព្ពំ បរិភុញ្ជិតុំ អនុញ្ញាត’’ន្តិ។ ឯវំ វស្សាវាសិកចីវរម្បិ បុព្ពេ យេភុយ្យេន សង្ឃស្សេវ ទេន្តិ, តស្មា ‘‘កថិនចីវរំ ទេមា’’តិ វុត្តេ កថិនចីវរភាវេន បដិគ្គហេតព្ពំ, ‘‘វស្សាវាសិកំ ទេមា’’តិ វុត្តេ វស្សាវាសិកចីវរភាវេនេវ បដិគ្គហេតព្ពំ។ កស្មា? ‘‘យថា ទាយកា វទន្តិ, តថា បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២៥) វចនតោ។
Vassāvāsikaṃ duvidhaṃ saddhādeyyatatruppādavasena. Vuttañhi aṭṭhakathāyaṃ (cūḷava. aṭṭha. 318) ‘‘iti saddhādeyye dāyakamanussā pucchitabbā, tatruppāde pana kappiyakārakā pucchitabbā’’ti. Saddhādeyyavassāvāsikampi savihārāvihāravasena duvidhaṃ. Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāyaṃ (cūḷava. aṭṭha. 318) ‘‘mahāpadumatthero panāha na evaṃ kātabbaṃ. Manussā hi attano āvāsapaṭijagganatthāya paccayaṃ denti, tasmā aññehi bhikkhūhi tattha pavisitabba’’nti, ‘‘yesaṃ pana senāsanaṃ natthi, kevalaṃ paccayameva denti, tesaṃ paccayaṃ avassāvāsike senāsane gāhetuṃ vaṭṭatī’’ti ca. Tatruppādavassāvāsikaṃ nāma kappiyakārakānaṃ hatthe kappiyavatthupaabhuñjanatthāya dinnavatthuto nibbattaṃ. Vuttampi cetaṃ aṭṭhakathāyaṃ (cūḷava. aṭṭha. 318) ‘‘kappiyakārakānañhi hatthe ‘kappiyabhaṇḍaṃ paribhuñjathā’ti dinnavatthuto yaṃ yaṃ kappiyaṃ, taṃ sabbaṃ paribhuñjituṃ anuññāta’’nti. Evaṃ vassāvāsikacīvarampi pubbe yebhuyyena saṅghasseva denti, tasmā ‘‘kathinacīvaraṃ demā’’ti vutte kathinacīvarabhāvena paṭiggahetabbaṃ, ‘‘vassāvāsikaṃ demā’’ti vutte vassāvāsikacīvarabhāveneva paṭiggahetabbaṃ. Kasmā? ‘‘Yathā dāyakā vadanti, tathā paṭipajjitabba’’nti (cūḷava. aṭṭha. 325) vacanato.
កិញ្ចិ អវត្វា ហត្ថេ វា បាទមូលេ វា ឋបេត្វា គតេ កិំ កាតព្ពន្តិ? តត្ថ សចេ ‘‘ឥទំ វត្ថុ ចេតិយស្ស វា សង្ឃស្ស វា បរបុគ្គលស្ស វា អត្ថាយ បរិណត’’ន្តិ ជានេយ្យ, តេសំ អត្ថាយ បដិគ្គហេតព្ពំ។ អថ ‘‘មមត្ថាយ បរិណត’’ន្តិ ជានេយ្យ, អត្តនោ អត្ថាយ បដិគ្គហេតព្ពំ។ វុត្តញ្ហេតំ បរិវារេ (បរិ. ៣២៩) ‘‘នវ អធម្មិកទានានី’’តិអាទិ។ អថ ន កិញ្ចិ ជានេយ្យ, អត្តនោ ហត្ថេ វា បាទមូលេ វា កិញ្ចិ អវត្វា ឋបិតំ តស្សេវ បុគ្គលិកំ ហោតិ។ ន ហិ ចេតិយាទីនំ អត្ថាយ បរិណតំ កិញ្ចិ អវត្វា ភិក្ខុស្ស ហត្ថេ វា បាទមូលេ វា ឋបេតីតិ។ វុត្តញ្ហេតំ សមន្តបាសាទិកាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៧៩) ‘‘បុគ្គលស្ស ទេតីតិ ‘ឥមំ ចីវរំ ឥត្ថន្នាមស្ស ទម្មី’តិ ឯវំ បរម្មុខា វា បាទមូលេ ឋបេត្វា ‘ឥមំ, ភន្តេ, តុម្ហាកំ ទម្មី’តិ ឯវំ សម្មុខា វា ទេតី’’តិអាទិ។
Kiñci avatvā hatthe vā pādamūle vā ṭhapetvā gate kiṃ kātabbanti? Tattha sace ‘‘idaṃ vatthu cetiyassa vā saṅghassa vā parapuggalassa vā atthāya pariṇata’’nti jāneyya, tesaṃ atthāya paṭiggahetabbaṃ. Atha ‘‘mamatthāya pariṇata’’nti jāneyya, attano atthāya paṭiggahetabbaṃ. Vuttañhetaṃ parivāre (pari. 329) ‘‘nava adhammikadānānī’’tiādi. Atha na kiñci jāneyya, attano hatthe vā pādamūle vā kiñci avatvā ṭhapitaṃ tasseva puggalikaṃ hoti. Na hi cetiyādīnaṃ atthāya pariṇataṃ kiñci avatvā bhikkhussa hatthe vā pādamūle vā ṭhapetīti. Vuttañhetaṃ samantapāsādikāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 379) ‘‘puggalassa detīti ‘imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa dammī’ti evaṃ parammukhā vā pādamūle ṭhapetvā ‘imaṃ, bhante, tumhākaṃ dammī’ti evaṃ sammukhā vā detī’’tiādi.
‘‘ឥមិស្សំ អដ្ឋកថាយំ វុត្តនយេនេវ ភាជេតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ, កថំ ភាជេតព្ពន្តិ? ‘‘អវសេសកថិនានិសំសេ ពលវវត្ថានិ វស្សាវាសិកឋិតិកាយ ទាតព្ពានី’’តិ វុត្តត្តា យេ ភិក្ខូ ឥមស្មិំ វស្សេ វស្សាវាសិកំ ន លភិំសុ, តេសំ ហេដ្ឋតោ បដ្ឋាយ ឯកេកំ ចីវរំ វា សាដកំ វា ទាតព្ពំ។ អថ ចីវរានំ វា សាដកានំ វា អវសិដ្ឋេសុ សន្តេសុ បុន ថេរាសនតោ បដ្ឋាយ ទុតិយភាគោ ទាតព្ពោ។ តតោ ចីវរេសុ វា សាដកេសុ វា ខីណេសុ យេ លភន្តិ, តេសុ បច្ឆិមស្ស វស្សាទីនិ សល្លក្ខេតព្ពានិ។ ន កេវលំ តស្មិំ កថិនត្ថតទិវសេ ទិន្នទុស្សានិ ឯវ កថិនានិសំសានិ នាម ហោន្តិ, អថ ខោ យាវ កថិនស្ស ឧព្ភារា សង្ឃំ ឧទ្ទិស្ស ទិន្នចីវរានិបិ សង្ឃិកេន តត្រុប្បាទេន អារាមិកេហិ អាភតចីវរានិបិ កថិនានិសំសានិយេវ ហោន្តិ។ តស្មា តាទិសេសុ ចីវរេសុ ឧប្បជ្ជមានេសុ យថាវុត្តសល្លក្ខិតវស្សស្ស ភិក្ខុនោ ហេដ្ឋតោ បដ្ឋាយ បុនប្បុនំ គាហេតព្ពំ។ ‘‘ឋិតិកាយ អភាវេ ថេរាសនតោ បដ្ឋាយ ទាតព្ពានី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣០៦) វចនតោ តស្មិំ វស្សេ វស្សាវាសិកចីវរានំ អនុប្បជ្ជនតោ វា ឧប្បជ្ជមានេសុបិ ឋិតិកាយ អគាហាបនតោ វា វស្សាវាសិកឋិតិកាយ អភាវេ សតិ លទ្ធព្ពកថិនានិសំសេ តស្សំ ឧបចារសីមាយំ សព្ពេ ភិក្ខូ បដិបាដិយា និសីទាបេត្វា ថេរាសនតោ បដ្ឋាយ ឋិតិកំ កត្វា ឯកេកស្ស ភិក្ខុនោ ឯកេកំ ចីវរំ វា សាដកំ វា ទាតព្ពំ។ សង្ឃនវកស្ស ទានកាលេបិ មហាថេរា អាគច្ឆន្តិ, ‘‘ភន្តេ, វីសតិវស្សានំ ទីយតិ, តុម្ហាកំ ឋិតិកា អតិក្កន្តា’’តិ ន វត្តព្ពា, ឋិតិកំ ឋបេត្វា តេសំ ទត្វា បច្ឆា ឋិតិកាយ ទាតព្ពំ។ ទុតិយភាគេ បន ថេរាសនំ អារុឡ្ហេ បច្ឆា អាគតានំ បឋមភាគោ ន បាបុណាតិ, ទុតិយភាគតោ វស្សគ្គេន ទាតព្ពោ។ អយំ ឋិតិកាវិចារោ ចតុបច្ចយភាជនកថាតោ (វិ. សង្គ. អដ្ឋ. ២០២) គហេតព្ពោតិ។
‘‘Imissaṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttanayeneva bhājetabba’’nti vuttaṃ, kathaṃ bhājetabbanti? ‘‘Avasesakathinānisaṃse balavavatthāni vassāvāsikaṭhitikāya dātabbānī’’ti vuttattā ye bhikkhū imasmiṃ vasse vassāvāsikaṃ na labhiṃsu, tesaṃ heṭṭhato paṭṭhāya ekekaṃ cīvaraṃ vā sāṭakaṃ vā dātabbaṃ. Atha cīvarānaṃ vā sāṭakānaṃ vā avasiṭṭhesu santesu puna therāsanato paṭṭhāya dutiyabhāgo dātabbo. Tato cīvaresu vā sāṭakesu vā khīṇesu ye labhanti, tesu pacchimassa vassādīni sallakkhetabbāni. Na kevalaṃ tasmiṃ kathinatthatadivase dinnadussāni eva kathinānisaṃsāni nāma honti, atha kho yāva kathinassa ubbhārā saṅghaṃ uddissa dinnacīvarānipi saṅghikena tatruppādena ārāmikehi ābhatacīvarānipi kathinānisaṃsāniyeva honti. Tasmā tādisesu cīvaresu uppajjamānesu yathāvuttasallakkhitavassassa bhikkhuno heṭṭhato paṭṭhāya punappunaṃ gāhetabbaṃ. ‘‘Ṭhitikāya abhāve therāsanato paṭṭhāya dātabbānī’’ti (mahāva. aṭṭha. 306) vacanato tasmiṃ vasse vassāvāsikacīvarānaṃ anuppajjanato vā uppajjamānesupi ṭhitikāya agāhāpanato vā vassāvāsikaṭhitikāya abhāve sati laddhabbakathinānisaṃse tassaṃ upacārasīmāyaṃ sabbe bhikkhū paṭipāṭiyā nisīdāpetvā therāsanato paṭṭhāya ṭhitikaṃ katvā ekekassa bhikkhuno ekekaṃ cīvaraṃ vā sāṭakaṃ vā dātabbaṃ. Saṅghanavakassa dānakālepi mahātherā āgacchanti, ‘‘bhante, vīsativassānaṃ dīyati, tumhākaṃ ṭhitikā atikkantā’’ti na vattabbā, ṭhitikaṃ ṭhapetvā tesaṃ datvā pacchā ṭhitikāya dātabbaṃ. Dutiyabhāge pana therāsanaṃ āruḷhe pacchā āgatānaṃ paṭhamabhāgo na pāpuṇāti, dutiyabhāgato vassaggena dātabbo. Ayaṃ ṭhitikāvicāro catupaccayabhājanakathāto (vi. saṅga. aṭṭha. 202) gahetabboti.
ននុ ច ភោ ឯកច្ចានិ កថិនានិសំសចីវរានិ មហគ្ឃានិ, ឯកច្ចានិ អប្បគ្ឃានិ ហោន្តិ, កថំ ឯកេកស្ស ឯកេកស្មិំ ទិន្នេ អគ្ឃសមត្តំ ភវេយ្យាតិ? វុច្ចតេ – ភណ្ឌាគារចីវរភាជនេ អគ្ឃសមត្តំ ឥច្ឆិតព្ពំ។ តថា ហិ វុត្តំ ចីវរក្ខន្ធកេ (មហាវ. ៣៤៣) ‘‘តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស ភណ្ឌាគារេ ចីវរំ ឧស្សន្នំ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ – អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សម្មុខីភូតេន សង្ឃេន ភាជេតុំ…បេ.… អថ ខោ ចីវរភាជកានំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ ‘កថំ នុ ខោ ចីវរំ ភាជេតព្ព’ន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ – អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បឋមំ ឧច្ចិនិត្វា តុលយិត្វា វណ្ណាវណ្ណំ កត្វា ភិក្ខូ គណេត្វា វគ្គំ ពន្ធិត្វា ចីវរបដិវីសំ ឋបេតុ’’ន្តិ។ អដ្ឋកថាយញ្ច (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៤៣) ‘‘ឧច្ចិនិត្វាតិ ‘ឥទំ ថូលំ, ឥទំ សណ្ហំ, ឥទំ ឃនំ, ឥទំ តនុកំ, ឥទំ បរិភុត្តំ, ឥទំ អបរិភុត្តំ, ឥទំ ទីឃតោ ឯត្តកំ, បុថុលតោ ឯត្តក’ន្តិ ឯវំ វត្ថានិ វិចិនិត្វា។ តុលយិត្វាតិ ‘ឥទំ ឯត្តកំ អគ្ឃតិ, ឥទំ ឯត្តក’ន្តិ ឯវំ អគ្ឃបរិច្ឆេទំ កត្វា។ វណ្ណាវណ្ណំ កត្វាតិ សចេ សព្ពេសំ ឯកេកមេវ ទសទសអគ្ឃនកំ បាបុណាតិ, ឥច្ចេតំ កុសលំ។ នោ ចេ បាបុណាតិ, យំ នវ វា អដ្ឋ វា អគ្ឃតិ, តំ អញ្ញេន ឯកអគ្ឃនកេន ច ទ្វិអគ្ឃនកេន ច សទ្ធិំ ពន្ធិត្វា ឯតេន ឧបាយេន សមេ បដិវីសេ ឋបេត្វាតិ អត្ថោ ។ ភិក្ខូ គណេត្វា វគ្គំ ពន្ធិត្វាតិ សចេ ឯកេកស្ស ទីយមានេ ទិវសោ ន បហោតិ, ទស ទស ភិក្ខូ គណេត្វា ទស ទស ចីវរបដិវីសេ ឯកវគ្គំ ពន្ធិត្វា ឯកំ ភណ្ឌិកំ កត្វា ឯវំ ចីវរបដិវីសំ ឋបេតុំ អនុជានាមីតិ អត្ថោ។ ឯវំ ឋបិតេសុ ចីវរបដិវីសេសុ កុសោ បាតេតព្ពោ’’តិ វុត្តំ។ តេន ញាយតិ ‘‘ភណ្ឌាគារចីវរភាជនេ អគ្ឃសមត្តំ ឥច្ឆិតព្ពំ, កុសបាតោ ច កាតព្ពោ’’តិ។
Nanu ca bho ekaccāni kathinānisaṃsacīvarāni mahagghāni, ekaccāni appagghāni honti, kathaṃ ekekassa ekekasmiṃ dinne agghasamattaṃ bhaveyyāti? Vuccate – bhaṇḍāgāracīvarabhājane agghasamattaṃ icchitabbaṃ. Tathā hi vuttaṃ cīvarakkhandhake (mahāva. 343) ‘‘tena kho pana samayena saṅghassa bhaṇḍāgāre cīvaraṃ ussannaṃ hoti. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ – anujānāmi, bhikkhave, sammukhībhūtena saṅghena bhājetuṃ…pe… atha kho cīvarabhājakānaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi ‘kathaṃ nu kho cīvaraṃ bhājetabba’nti. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ – anujānāmi, bhikkhave, paṭhamaṃ uccinitvā tulayitvā vaṇṇāvaṇṇaṃ katvā bhikkhū gaṇetvā vaggaṃ bandhitvā cīvarapaṭivīsaṃ ṭhapetu’’nti. Aṭṭhakathāyañca (mahāva. aṭṭha. 343) ‘‘uccinitvāti ‘idaṃ thūlaṃ, idaṃ saṇhaṃ, idaṃ ghanaṃ, idaṃ tanukaṃ, idaṃ paribhuttaṃ, idaṃ aparibhuttaṃ, idaṃ dīghato ettakaṃ, puthulato ettaka’nti evaṃ vatthāni vicinitvā. Tulayitvāti ‘idaṃ ettakaṃ agghati, idaṃ ettaka’nti evaṃ agghaparicchedaṃ katvā. Vaṇṇāvaṇṇaṃ katvāti sace sabbesaṃ ekekameva dasadasaagghanakaṃ pāpuṇāti, iccetaṃ kusalaṃ. No ce pāpuṇāti, yaṃ nava vā aṭṭha vā agghati, taṃ aññena ekaagghanakena ca dviagghanakena ca saddhiṃ bandhitvā etena upāyena same paṭivīse ṭhapetvāti attho . Bhikkhū gaṇetvā vaggaṃ bandhitvāti sace ekekassa dīyamāne divaso na pahoti, dasa dasa bhikkhū gaṇetvā dasa dasa cīvarapaṭivīse ekavaggaṃ bandhitvā ekaṃ bhaṇḍikaṃ katvā evaṃ cīvarapaṭivīsaṃ ṭhapetuṃ anujānāmīti attho. Evaṃ ṭhapitesu cīvarapaṭivīsesu kuso pātetabbo’’ti vuttaṃ. Tena ñāyati ‘‘bhaṇḍāgāracīvarabhājane agghasamattaṃ icchitabbaṃ, kusapāto ca kātabbo’’ti.
ឥមស្មិំ បន កថិនានិសំសចីវរភាជនេ អគ្ឃសមត្តំ ន ឥច្ឆិតព្ពំ, កុសបាតោ ច ន កាតព្ពោ។ តថា ហិ វុត្តំ កថិនក្ខន្ធកដ្ឋកថាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣០៦) ‘‘ឯវំ អត្ថតេ បន កថិនេ សចេ កថិនចីវរេន សទ្ធិំ អាភតំ អានិសំសំ ទាយកា ‘យេន អម្ហាកំ កថិនំ គហិតំ, តស្សេវ ទេមា’តិ ទេន្តិ, ភិក្ខុសង្ឃោ អនិស្សរោ។ អថ អវិចារេត្វាវ ទត្វា គច្ឆន្តិ, ភិក្ខុសង្ឃោ ឥស្សរោ, តស្មា សចេ កថិនត្ថារកស្ស សេសចីវរានិបិ ទុព្ពលានិ ហោន្តិ, សង្ឃេន អបលោកេត្វា តេសម្បិ អត្ថាយ វត្ថានិ ទាតព្ពានិ, កម្មវាចា បន ឯកាយេវ វដ្ដតិ។ អវសេសកថិនានិសំសេ ពលវវត្ថានិ វស្សាវាសិកឋិតិកាយ ទាតព្ពានិ។ ឋិតិកាយ អភាវេ ថេរាសនតោ បដ្ឋាយ ទាតព្ពានិ’’ឥច្ចេវ វុត្តំ, ន វុត្តំ ‘‘អគ្ឃបរិច្ឆេទំ កត្វា’’តិ វា ‘‘កុសបាតោ កាតព្ពោ’’តិ វា។ តេន ញាយតិ ‘‘កថិនានិសំសចីវរានិ វស្សាវាសិកឋិតិកាយ វា វុឌ្ឍតរតោ វា បដ្ឋាយេវ ទាតព្ពានិ, នេវ អគ្ឃសមត្តំ កាតព្ពំ, ន កុសោ បាតេតព្ពោ’’តិ។
Imasmiṃ pana kathinānisaṃsacīvarabhājane agghasamattaṃ na icchitabbaṃ, kusapāto ca na kātabbo. Tathā hi vuttaṃ kathinakkhandhakaṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 306) ‘‘evaṃ atthate pana kathine sace kathinacīvarena saddhiṃ ābhataṃ ānisaṃsaṃ dāyakā ‘yena amhākaṃ kathinaṃ gahitaṃ, tasseva demā’ti denti, bhikkhusaṅgho anissaro. Atha avicāretvāva datvā gacchanti, bhikkhusaṅgho issaro, tasmā sace kathinatthārakassa sesacīvarānipi dubbalāni honti, saṅghena apaloketvā tesampi atthāya vatthāni dātabbāni, kammavācā pana ekāyeva vaṭṭati. Avasesakathinānisaṃse balavavatthāni vassāvāsikaṭhitikāya dātabbāni. Ṭhitikāya abhāve therāsanato paṭṭhāya dātabbāni’’icceva vuttaṃ, na vuttaṃ ‘‘agghaparicchedaṃ katvā’’ti vā ‘‘kusapāto kātabbo’’ti vā. Tena ñāyati ‘‘kathinānisaṃsacīvarāni vassāvāsikaṭhitikāya vā vuḍḍhatarato vā paṭṭhāyeva dātabbāni, neva agghasamattaṃ kātabbaṃ, na kuso pātetabbo’’ti.
ឥទានិ បន វស្សាវាសិកភាវេន អទិន្នត្តា វស្សាវាសិកឋិតិកាយ អកតត្តា ច កថិនត្ថតចីវរតោ ច កថិនត្ថារកស្ស អវសេសចីវរត្ថាយ ទិន្នវត្ថតោ ច អវសេសកថិនានិសំសេ ពលវវត្ថានិ វុឌ្ឍតរតោ បដ្ឋាយ ឯកស្ស ភិក្ខុស្ស ឯកំ វត្ថំ ទាតព្ពំ, តេសុ បន វរំ វរំ វុឌ្ឍស្ស ទាតព្ពំ ។ កថំ វិញ្ញាយតីតិ ចេ? ‘‘បច្ឆិមវស្សូបនាយិកទិវសេ បន សចេ កាលំ ឃោសេត្វា សន្និបតិតេ សង្ឃេ កោចិ ទសហត្ថំ វត្ថំ អាហរិត្វា វស្សាវាសិកំ ទេតិ, អាគន្តុកោ សចេ ភិក្ខុសង្ឃត្ថេរោ ហោតិ, តស្ស ទាតព្ពំ។ នវកោ ចេ ហោតិ, សម្មតេន ភិក្ខុនា សង្ឃត្ថេរោ វត្តព្ពោ ‘សចេ, ភន្តេ, ឥច្ឆថ, បឋមភាគំ មុញ្ចិត្វា ឥទំ វត្ថំ គណ្ហថា’តិ។ អមុញ្ចន្តស្ស ន ទាតព្ពំ។ សចេ បន បុព្ពេ គាហិតំ មុញ្ចិត្វា គណ្ហាតិ, ទាតព្ពំ។ ឯតេនេវ ឧបាយេន ទុតិយត្ថេរតោ បដ្ឋាយ បរិវត្តេត្វា បត្តដ្ឋានេ អាគន្តុកស្ស ទាតព្ពំ។ សចេ បឋមវស្សូបគតា ទ្វេ តីណិ ចត្តារិ បញ្ច វា វត្ថានិ អលត្ថុំ, លទ្ធំ លទ្ធំ ឯតេនេវ ឧបាយេន វិស្សជ្ជាបេត្វា យាវ អាគន្តុកស្ស សមកំ ហោតិ, តាវ ទាតព្ពំ។ តេន បន សមកេ លទ្ធេ អវសិដ្ឋោ អនុភាគោ ថេរាសនេ ទាតព្ពោ’’តិ សេនាសនក្ខន្ធកដ្ឋកថាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣១៨) វចនតោ តំសំវណ្ណនាភូតាយំ វិមតិវិនោទនិយញ្ច (វិ. វិ. ដី. ចូឡវគ្គ ២.៣១៨) ‘‘អាគន្តុកោ សចេ ភិក្ខូតិ ចីវរេ គាហិតេ បច្ឆា អាគតោ អាគន្តុកោ ភិក្ខុ។ បត្តដ្ឋានេតិ វស្សគ្គេន បត្តដ្ឋានេ។ បឋមវស្សូបគតាតិ អាគន្តុកស្ស អាគមនតោ បុរេតរមេវ បច្ឆិមិកាយ វស្សូបនាយិកាយ វស្សូបគតា។ លទ្ធំ លទ្ធន្តិ ទាយកានំ សន្តិកា អាគតាគតសាដក’’ន្តិ វចនតោ, វជិរពុទ្ធិដីកាយញ្ច (វជិរ. ដី. ចូឡវគ្គ ៣១៨) ‘‘បឋមភាគំ មុញ្ចិត្វាតិ ឥទំ ចេ បឋមគាហិតវត្ថុតោ មហគ្ឃំ ហោតីតិ លិខិត’’ន្តិ វចនតោ ច វិញ្ញាយតិ។ ឯវំ អដ្ឋកថាយំ ដីកាសុ ច វស្សាវាសិកទានេ បច្ឆា អាភតំ មហគ្ឃវត្ថំ មហាថេរតោ បដ្ឋាយ បរិវត្តេត្វា តេហិ អនិច្ឆិតំយេវ វស្សគ្គេន បត្តស្ស បច្ឆា អាគតស្ស ភិក្ខុនោ ទាតព្ពភាវស្ស វុត្តត្តា វរំ វរំ វុឌ្ឍស្ស ទាតព្ពន្តិ វិញ្ញាយតិ។
Idāni pana vassāvāsikabhāvena adinnattā vassāvāsikaṭhitikāya akatattā ca kathinatthatacīvarato ca kathinatthārakassa avasesacīvaratthāya dinnavatthato ca avasesakathinānisaṃse balavavatthāni vuḍḍhatarato paṭṭhāya ekassa bhikkhussa ekaṃ vatthaṃ dātabbaṃ, tesu pana varaṃ varaṃ vuḍḍhassa dātabbaṃ . Kathaṃ viññāyatīti ce? ‘‘Pacchimavassūpanāyikadivase pana sace kālaṃ ghosetvā sannipatite saṅghe koci dasahatthaṃ vatthaṃ āharitvā vassāvāsikaṃ deti, āgantuko sace bhikkhusaṅghatthero hoti, tassa dātabbaṃ. Navako ce hoti, sammatena bhikkhunā saṅghatthero vattabbo ‘sace, bhante, icchatha, paṭhamabhāgaṃ muñcitvā idaṃ vatthaṃ gaṇhathā’ti. Amuñcantassa na dātabbaṃ. Sace pana pubbe gāhitaṃ muñcitvā gaṇhāti, dātabbaṃ. Eteneva upāyena dutiyattherato paṭṭhāya parivattetvā pattaṭṭhāne āgantukassa dātabbaṃ. Sace paṭhamavassūpagatā dve tīṇi cattāri pañca vā vatthāni alatthuṃ, laddhaṃ laddhaṃ eteneva upāyena vissajjāpetvā yāva āgantukassa samakaṃ hoti, tāva dātabbaṃ. Tena pana samake laddhe avasiṭṭho anubhāgo therāsane dātabbo’’ti senāsanakkhandhakaṭṭhakathāyaṃ (cūḷava. aṭṭha. 318) vacanato taṃsaṃvaṇṇanābhūtāyaṃ vimativinodaniyañca (vi. vi. ṭī. cūḷavagga 2.318) ‘‘āgantuko sace bhikkhūti cīvare gāhite pacchā āgato āgantuko bhikkhu. Pattaṭṭhāneti vassaggena pattaṭṭhāne. Paṭhamavassūpagatāti āgantukassa āgamanato puretarameva pacchimikāya vassūpanāyikāya vassūpagatā. Laddhaṃ laddhanti dāyakānaṃ santikā āgatāgatasāṭaka’’nti vacanato, vajirabuddhiṭīkāyañca (vajira. ṭī. cūḷavagga 318) ‘‘paṭhamabhāgaṃ muñcitvāti idaṃ ce paṭhamagāhitavatthuto mahagghaṃ hotīti likhita’’nti vacanato ca viññāyati. Evaṃ aṭṭhakathāyaṃ ṭīkāsu ca vassāvāsikadāne pacchā ābhataṃ mahagghavatthaṃ mahātherato paṭṭhāya parivattetvā tehi anicchitaṃyeva vassaggena pattassa pacchā āgatassa bhikkhuno dātabbabhāvassa vuttattā varaṃ varaṃ vuḍḍhassa dātabbanti viññāyati.
‘‘សចេ បឋមវស្សូបគតា ទ្វេ តីណិ ចត្តារិ បញ្ច វា វត្ថានិ អលត្ថុ’’ន្តិ វត្ថគណនាយ ឯវ វុត្តត្តា, អគ្ឃគណនាយ អវុត្តត្តា ច កថិនានិសំសវត្ថស្ស ច វស្សាវាសិកគតិកភាវស្ស វចនតោ កថិនានិសំសវត្ថានិ វត្ថគណនាវសេនេវ ភាជេតព្ពានិ, ន អគ្ឃសមភាវេនាតិ ច ទដ្ឋព្ពានិ, តេនេវ ច ការណេន ‘‘យោ ពហូនិ កថិនានិសំសវត្ថានិ ទេតិ, តស្ស សន្តកេនេវ អត្ថរិតព្ព’’ន្តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣០៦) វុត្តំ។ ពហូនិ ហិ កថិនានិសំសវត្ថានិ វិភជនកាលេ សង្ឃស្ស ឧបការកានិ ហោន្តីតិ។
‘‘Sace paṭhamavassūpagatā dve tīṇi cattāri pañca vā vatthāni alatthu’’nti vatthagaṇanāya eva vuttattā, agghagaṇanāya avuttattā ca kathinānisaṃsavatthassa ca vassāvāsikagatikabhāvassa vacanato kathinānisaṃsavatthāni vatthagaṇanāvaseneva bhājetabbāni, na agghasamabhāvenāti ca daṭṭhabbāni, teneva ca kāraṇena ‘‘yo bahūni kathinānisaṃsavatthāni deti, tassa santakeneva attharitabba’’nti (mahāva. aṭṭha. 306) vuttaṃ. Bahūni hi kathinānisaṃsavatthāni vibhajanakāle saṅghassa upakārakāni hontīti.
បាឡិអដ្ឋកថាទីហិ, នេត្វា វុត្តំ វិនិច្ឆយំ;
Pāḷiaṭṭhakathādīhi, netvā vuttaṃ vinicchayaṃ;
កថិនេ ចីវរេ មយ្ហំ, ចិន្តយន្តុ វិចក្ខណា។
Kathine cīvare mayhaṃ, cintayantu vicakkhaṇā.
ចិន្តយិត្វា បុនប្បុនំ, យុត្តំ ចេ ធារយន្តុ តំ;
Cintayitvā punappunaṃ, yuttaṃ ce dhārayantu taṃ;
អយុត្តញ្ចេ ឥតោ អញ្ញំ, បរិយេសន្តុ ការណន្តិ។
Ayuttañce ito aññaṃ, pariyesantu kāraṇanti.
‘‘យោ ច តត្ថ ចីវរុប្បាទោ, សោ នេសំ ភវិស្សតី’’តិ ចីវរស្សេវ អត្ថតកថិនានំ ភិក្ខូនំ សន្តកភាវស្ស ភគវតា វុត្តត្តា ចីវរតោ អញ្ញានិ សង្ឃំ ឧទ្ទិស្ស ទិន្នានិ បិណ្ឌបាតាទីនិ វត្ថូនិ ឧបចារសីមំ បវិដ្ឋស្ស អាគតាគតស្ស សង្ឃស្ស សន្តកំ ហោន្តិ។ តថា ហិ វុត្តំ អដ្ឋកថាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣០៦) ‘‘កថិនំ អត្ថរាបេត្វា ទានញ្ច ភុញ្ជិត្វា គមិស្សន្តិ , អានិសំសោ បន ឥតរេសំយេវ ហោតី’’តិ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សាមណេរានំ ឧបឌ្ឍបដិវីសំ ទាតុ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៤៣) បាឋំ ឧបនិស្សាយ កថិនានិសំសចីវរម្បិ សាមណេរានំ ឧបឌ្ឍបដិវីសំយេវ ទេន្តិ, ន បនេវំ កាតព្ពំ។ ភណ្ឌាគារេ ឋបិតញ្ហិ អកាលចីវរមេវ សាមណេរានំ ឧបឌ្ឍបដិវីសំ កត្វា ទាតព្ពំ។ វស្សាវាសិកកថិនានិសំសាទិកាលចីវរំ បន សមកមេវ ទាតព្ពំ។ វុត្តញ្ហេតំ ចីវរក្ខន្ធកដ្ឋកថាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៤៣) ‘‘សាមណេរានំ ឧបឌ្ឍបដិវីសន្តិ ឯត្ថ យេ សាមណេរា អត្តិស្សរា ភិក្ខុសង្ឃស្ស កត្តព្ពកម្មំ ន ករោន្តិ, ឧទ្ទេសបរិបុច្ឆាសុ យុត្តា អាចរិយុបជ្ឈាយានំយេវ វត្តបដិបត្តិំ ករោន្តិ, អញ្ញេសំ ន ករោន្តិ, ឯតេសំយេវ ឧបឌ្ឍភាគោ ទាតព្ពោ។ យេ បន បុរេភត្តញ្ច បច្ឆាភត្តញ្ច ភិក្ខុសង្ឃស្សេវ កត្តព្ពកិច្ចំ ករោន្តិ, តេសំ សមកោ ទាតព្ពោ។ ឥទញ្ច បិដ្ឋិសមយេ ឧប្បន្នេន ភណ្ឌាគារេ ឋបិតេន អកាលចីវរេនេវ កថិតំ, កាលចីវរំ បន សមកមេវ ទាតព្ព’’ន្តិ។
‘‘Yo ca tattha cīvaruppādo, so nesaṃ bhavissatī’’ti cīvarasseva atthatakathinānaṃ bhikkhūnaṃ santakabhāvassa bhagavatā vuttattā cīvarato aññāni saṅghaṃ uddissa dinnāni piṇḍapātādīni vatthūni upacārasīmaṃ paviṭṭhassa āgatāgatassa saṅghassa santakaṃ honti. Tathā hi vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 306) ‘‘kathinaṃ attharāpetvā dānañca bhuñjitvā gamissanti , ānisaṃso pana itaresaṃyeva hotī’’ti. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, sāmaṇerānaṃ upaḍḍhapaṭivīsaṃ dātu’’nti (mahāva. 343) pāṭhaṃ upanissāya kathinānisaṃsacīvarampi sāmaṇerānaṃ upaḍḍhapaṭivīsaṃyeva denti, na panevaṃ kātabbaṃ. Bhaṇḍāgāre ṭhapitañhi akālacīvarameva sāmaṇerānaṃ upaḍḍhapaṭivīsaṃ katvā dātabbaṃ. Vassāvāsikakathinānisaṃsādikālacīvaraṃ pana samakameva dātabbaṃ. Vuttañhetaṃ cīvarakkhandhakaṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 343) ‘‘sāmaṇerānaṃ upaḍḍhapaṭivīsanti ettha ye sāmaṇerā attissarā bhikkhusaṅghassa kattabbakammaṃ na karonti, uddesaparipucchāsu yuttā ācariyupajjhāyānaṃyeva vattapaṭipattiṃ karonti, aññesaṃ na karonti, etesaṃyeva upaḍḍhabhāgo dātabbo. Ye pana purebhattañca pacchābhattañca bhikkhusaṅghasseva kattabbakiccaṃ karonti, tesaṃ samako dātabbo. Idañca piṭṭhisamaye uppannena bhaṇḍāgāre ṭhapitena akālacīvareneva kathitaṃ, kālacīvaraṃ pana samakameva dātabba’’nti.
កច្ចិ នុ ខោ សាមណេរា វស្សំ ឧបគតា, យេន អានិសំសំ លភេយ្យុន្តិ? អាម ឧបគតាតិ។ កថំ វិញ្ញាយតីតិ? ‘‘អថ ចត្តារោ ភិក្ខូ ឧបគតា, ឯកោ បរិបុណ្ណវស្សោ សាមណេរោ, សោ ចេ បច្ឆិមិកាយ ឧបសម្បជ្ជតិ, គណបូរកោ ចេវ ហោតិ, អានិសំសញ្ច លភតី’’តិ អដ្ឋកថាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣០៦) វចនតោ វជិរពុទ្ធិដីកាយញ្ច (វជិរ. ដី. មហាវគ្គ ៣០៦) ‘‘បច្ឆិមិកាយ ឧបសម្បន្នោ បឋមបវារណាយ បវារេតុម្បិ លភតិ, វស្សិកោ ច ហោតិ, អានិសំសញ្ច លភតីតិ សាមណេរានំ វស្សូបគមនំ អនុញ្ញាតំ ហោតិ។ សាមណេរា កថិនានិសំសំ លភន្តីតិ វទន្តី’’តិ វចនតោតិ។
Kacci nu kho sāmaṇerā vassaṃ upagatā, yena ānisaṃsaṃ labheyyunti? Āma upagatāti. Kathaṃ viññāyatīti? ‘‘Atha cattāro bhikkhū upagatā, eko paripuṇṇavasso sāmaṇero, so ce pacchimikāya upasampajjati, gaṇapūrako ceva hoti, ānisaṃsañca labhatī’’ti aṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 306) vacanato vajirabuddhiṭīkāyañca (vajira. ṭī. mahāvagga 306) ‘‘pacchimikāya upasampanno paṭhamapavāraṇāya pavāretumpi labhati, vassiko ca hoti, ānisaṃsañca labhatīti sāmaṇerānaṃ vassūpagamanaṃ anuññātaṃ hoti. Sāmaṇerā kathinānisaṃsaṃ labhantīti vadantī’’ti vacanatoti.
តត្រុប្បាទេសុ កថិនានិសំសេសុ យទិ អារាមិកា តណ្ឌុលាទីហិ វត្ថានិ ចេតាបេន្តិ, វត្ថេហិបិ តណ្ឌុលាទីនិ ចេតាបេន្តិ, តត្ថ កថំ បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ? វិភជនកាលេ វិជ្ជមានវត្ថុវសេន កាតព្ពំ។ តថា ហិ វុត្តំ វជិរពុទ្ធិដីកាយំ (វជិរ. ដី. មហាវគ្គ ៣០៦) ‘‘តត្រុប្បាទេន តណ្ឌុលាទិនា វត្ថូសុ ចេតាបិតេសុ អត្ថតកថិនានមេវ តានិ វត្ថានិ បាបុណន្តិ។ វត្ថេហិ បន តណ្ឌុលាទីសុ ចេតាបិតេសុ សព្ពេសំ តានិ បាបុណន្តីតិ វុត្ត’’ន្តិ។ ‘‘សចេ បន ឯកសីមាយំ ពហូ វិហារា ហោន្តី’’តិ ឯត្ថ កតរសីមា អធិប្បេតាតិ? ឧបចារសីមា។ ឧបចារសីមាយំយេវ ហិ សង្ឃលាភវិភជនាទិកំ សិជ្ឈតិ។ វុត្តញ្ហេតំ វជិរពុទ្ធិដីកាយំ (វជិរ. ដី. មហាវគ្គ ៣០៦) ‘‘កថិនត្ថតសីមាយន្តិ ឧបចារសីមំ សន្ធាយ វុត្តំ, ឧបចារសីមដ្ឋស្ស មតកចីវរាទិភាគិយតាយ ពទ្ធសីមាយ តត្រុប្បាទាភាវតោ វិញ្ញេយ្យមេតំ ‘ឧបចារសីមាវ អធិប្បេតា’តិ’’។
Tatruppādesu kathinānisaṃsesu yadi ārāmikā taṇḍulādīhi vatthāni cetāpenti, vatthehipi taṇḍulādīni cetāpenti, tattha kathaṃ paṭipajjitabbanti? Vibhajanakāle vijjamānavatthuvasena kātabbaṃ. Tathā hi vuttaṃ vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. mahāvagga 306) ‘‘tatruppādena taṇḍulādinā vatthūsu cetāpitesu atthatakathinānameva tāni vatthāni pāpuṇanti. Vatthehi pana taṇḍulādīsu cetāpitesu sabbesaṃ tāni pāpuṇantīti vutta’’nti. ‘‘Sace pana ekasīmāyaṃ bahū vihārā hontī’’ti ettha katarasīmā adhippetāti? Upacārasīmā. Upacārasīmāyaṃyeva hi saṅghalābhavibhajanādikaṃ sijjhati. Vuttañhetaṃ vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. mahāvagga 306) ‘‘kathinatthatasīmāyanti upacārasīmaṃ sandhāya vuttaṃ, upacārasīmaṭṭhassa matakacīvarādibhāgiyatāya baddhasīmāya tatruppādābhāvato viññeyyametaṃ ‘upacārasīmāva adhippetā’ti’’.
ឯវំ កថិនត្ថារំ ទស្សេត្វា សង្ឃេ រុចិតាយ មាតិកាបលិពោធឧព្ភារេ អទស្សេត្វាវ អន្តេ អានិសំសំ ទស្សេតុំ ‘‘អត្ថតកថិនានំ វោ ភិក្ខវេ’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ អដ្ឋវិធា មាតិកា បក្កមនន្តិកា, និដ្ឋានន្តិកា, សន្និដ្ឋានន្តិកា, នាសនន្តិកា, សវនន្តិកា, អាសាវច្ឆេទិកា, សីមាតិក្កន្តិកា, សហុព្ភារាតិ។ តត្ថ អត្ថតកថិនោ ភិក្ខុ កតបរិយោសិតំ ចីវរំ អាទាយ ‘‘ឥមំ វិហារំ ន បច្ចេស្សាមី’’តិ បក្កមតិ, តស្ស ភិក្ខុនោ ឧបចារសីមាតិក្កមេនេវ កថិនុព្ភារោ ភវតិ, បញ្ចានិសំសានិ អលភនេយ្យោ ហោតិ។ អយំ កថិនុព្ភារោ បក្កមនមេវស្ស អន្តភូតត្តា បក្កមនន្តិកោ នាម ហោតិ។
Evaṃ kathinatthāraṃ dassetvā saṅghe rucitāya mātikāpalibodhaubbhāre adassetvāva ante ānisaṃsaṃ dassetuṃ ‘‘atthatakathinānaṃ vo bhikkhave’’tiādimāha. Tattha aṭṭhavidhā mātikā pakkamanantikā, niṭṭhānantikā, sanniṭṭhānantikā, nāsanantikā, savanantikā, āsāvacchedikā, sīmātikkantikā, sahubbhārāti. Tattha atthatakathino bhikkhu katapariyositaṃ cīvaraṃ ādāya ‘‘imaṃ vihāraṃ na paccessāmī’’ti pakkamati, tassa bhikkhuno upacārasīmātikkameneva kathinubbhāro bhavati, pañcānisaṃsāni alabhaneyyo hoti. Ayaṃ kathinubbhāro pakkamanamevassa antabhūtattā pakkamanantiko nāma hoti.
អត្ថតកថិនោ ភិក្ខុ អនិដ្ឋិតមេវ អត្តនោ ភាគភូតំ ចីវរំ អាទាយ អញ្ញំ វិហារំ គតោ, តស្ស ពហិឧបចារសីមគតស្ស ឯវំ ហោតិ ‘‘ឥមស្មិំយេវ វិហារេ ឥមំ ចីវរំ ការេស្សាមិ, ន បុរាណវិហារំ បច្ចេស្សាមី’’តិ, សោ ពហិសីមាយមេវ តំ ចីវរំ ការេតិ, តស្ស ភិក្ខុនោ តស្មិំ ចីវរេ និដ្ឋិតេ កថិនុព្ភារោ ហោតិ។ អយំ កថិនុព្ភារោ ចីវរនិដ្ឋានមេវស្ស អន្តោតិ និដ្ឋានន្តិកោ នាម។
Atthatakathino bhikkhu aniṭṭhitameva attano bhāgabhūtaṃ cīvaraṃ ādāya aññaṃ vihāraṃ gato, tassa bahiupacārasīmagatassa evaṃ hoti ‘‘imasmiṃyeva vihāre imaṃ cīvaraṃ kāressāmi, na purāṇavihāraṃ paccessāmī’’ti, so bahisīmāyameva taṃ cīvaraṃ kāreti, tassa bhikkhuno tasmiṃ cīvare niṭṭhite kathinubbhāro hoti. Ayaṃ kathinubbhāro cīvaraniṭṭhānamevassa antoti niṭṭhānantiko nāma.
ភិក្ខុ អត្ថតកថិនោ អកតចីវរមាទាយ បក្កមតិ, តស្ស ពហិឧបចារសីមគតស្ស ឯវំ ហោតិ ‘‘ឥមំ ចីវរំ នេវ ការេស្សាមិ, បោរាណវិហារញ្ច ន បច្ចេស្សាមី’’តិ, តស្ស ភិក្ខុនោ តេន សន្និដ្ឋានេន កថិនុព្ភារោ ហោតិ។ អយំ កថិនុព្ភារោ សន្និដ្ឋានមេវស្ស អន្តោតិ សន្និដ្ឋានន្តិកោ នាម។
Bhikkhu atthatakathino akatacīvaramādāya pakkamati, tassa bahiupacārasīmagatassa evaṃ hoti ‘‘imaṃ cīvaraṃ neva kāressāmi, porāṇavihārañca na paccessāmī’’ti, tassa bhikkhuno tena sanniṭṭhānena kathinubbhāro hoti. Ayaṃ kathinubbhāro sanniṭṭhānamevassa antoti sanniṭṭhānantiko nāma.
អត្ថតកថិនោ ភិក្ខុ អកតមេវ ចីវរំ អាទាយ បក្កមតិ, ពហិសីមគតស្ស តស្ស ឯវំ ហោតិ ‘‘ឥធេវិមំ ចីវរំ ការេស្សាមិ, ន ច បោរាណវិហារំ បច្ចេស្សាមី’’តិ, តស្ស ចីវរំ កុរុមានំ ចោរាទីហិ នស្សតិ, អគ្យាទីហិ វិនស្សតិ, កថិនុព្ភារោ ហោតិ។ អយំ កថិនុព្ភារោ នាសនមេវស្ស អន្តោតិ នាសនន្តិកោ នាម។
Atthatakathino bhikkhu akatameva cīvaraṃ ādāya pakkamati, bahisīmagatassa tassa evaṃ hoti ‘‘idhevimaṃ cīvaraṃ kāressāmi, na ca porāṇavihāraṃ paccessāmī’’ti, tassa cīvaraṃ kurumānaṃ corādīhi nassati, agyādīhi vinassati, kathinubbhāro hoti. Ayaṃ kathinubbhāro nāsanamevassa antoti nāsanantiko nāma.
អត្ថតកថិនោ ភិក្ខុ អកតចីវរមាទាយ ‘‘ឥមំ វិហារំ បច្ចេស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា បក្កមតិ , តស្ស ពហិសីមគតស្ស ឯវំ ហោតិ ‘‘ឥធេវិមំ ចីវរំ ការេស្សាមី’’តិ, សោ កតចីវរោ សុណាតិ ‘‘វិហារេ កិរ សង្ឃេន កថិនំ ឧព្ភត’’ន្តិ, តេន សវនមត្តេនស្ស កថិនំ ឧព្ភតំ ហោតិ។ អយំ កថិនព្ភារោ សវនមេវស្ស អន្តោតិ សវនន្តិកោ នាម។
Atthatakathino bhikkhu akatacīvaramādāya ‘‘imaṃ vihāraṃ paccessāmī’’ti cintetvā pakkamati , tassa bahisīmagatassa evaṃ hoti ‘‘idhevimaṃ cīvaraṃ kāressāmī’’ti, so katacīvaro suṇāti ‘‘vihāre kira saṅghena kathinaṃ ubbhata’’nti, tena savanamattenassa kathinaṃ ubbhataṃ hoti. Ayaṃ kathinabbhāro savanamevassa antoti savanantiko nāma.
អត្ថតកថិនោ ភិក្ខុ អញ្ញត្ថ បច្ចាសាចីវរការណា បក្កមតិ, តស្ស ពហិសីមគតស្ស ឯវំ ហោតិ ‘‘ឥធ ពហិសីមាយមេវ ចីវរបច្ចាសំ បយិរុបាសាមិ, ន វិហារំ បច្ចេស្សាមី’’តិ, សោ តត្ថេវ តំ ចីវរបច្ចាសំ បយិរុបាសតិ, សោ តំ ចីវរបច្ចាសំ អលភមានោ ចីវរាសា បច្ឆិជ្ជតិ, តេនេវ តស្ស ភិក្ខុនោ កថិនុព្ភារោ ភវតិ។ អយំ កថិនុព្ភារោ អាសាវច្ឆេទសហិតត្តា អាសាវច្ឆេទិកោ នាម។
Atthatakathino bhikkhu aññattha paccāsācīvarakāraṇā pakkamati, tassa bahisīmagatassa evaṃ hoti ‘‘idha bahisīmāyameva cīvarapaccāsaṃ payirupāsāmi, na vihāraṃ paccessāmī’’ti, so tattheva taṃ cīvarapaccāsaṃ payirupāsati, so taṃ cīvarapaccāsaṃ alabhamāno cīvarāsā pacchijjati, teneva tassa bhikkhuno kathinubbhāro bhavati. Ayaṃ kathinubbhāro āsāvacchedasahitattā āsāvacchediko nāma.
អត្ថតកថិនោ ភិក្ខុ អកតចីវរំ អាទាយ ‘‘ឥមំ វិហារំ បច្ចេស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា បក្កមតិ, សោ ពហិសីមគតោ តំ ចីវរំ ការេតិ, សោ កតចីវរោ ‘‘វិហារំ បច្ចេស្សាមី’’តិ ចិន្តេន្តោ ពហិឧបចារសីមាយមេវ កថិនុព្ភារកាលំ វីតិនាមេតិ, តស្ស កថិនុព្ភារោ ភវតិ។ អយំ កថិនុព្ភារោ ចីវរកាលស្ស អន្តិមទិវសសង្ខាតាយ សីមាយ អតិក្កន្តត្តា សីមាតិក្កន្តិកោ នាម។
Atthatakathino bhikkhu akatacīvaraṃ ādāya ‘‘imaṃ vihāraṃ paccessāmī’’ti cintetvā pakkamati, so bahisīmagato taṃ cīvaraṃ kāreti, so katacīvaro ‘‘vihāraṃ paccessāmī’’ti cintento bahiupacārasīmāyameva kathinubbhārakālaṃ vītināmeti, tassa kathinubbhāro bhavati. Ayaṃ kathinubbhāro cīvarakālassa antimadivasasaṅkhātāya sīmāya atikkantattā sīmātikkantiko nāma.
អត្ថតកថិនោ ភិក្ខុ ចីវរំ អាទាយ ‘‘ឥមំ វិហារំ បច្ចេស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា បក្កមតិ, សោ កតចីវរោ ‘‘វិហារំ បច្ចេស្សាមី’’តិ ចិន្តេន្តោ បច្ចាគន្ត្វា វិហារេ កថិនុព្ភារំ បប្បោតិ, តស្ស ភិក្ខុនោ វិហារេ ភិក្ខូហិ សហ កថិនុព្ភារោ ភវតិ។ អយំ កថិនុព្ភារោ វិហារេ ភិក្ខូហិ សហ កតត្តា សហុព្ភារោ នាម។ អយំ អដ្ឋវិធោ កថិនុព្ភារោ អដ្ឋ មាតិកា នាម។ វុត្តញ្ហេតំ កថិនក្ខន្ធកបាឡិយំ (មហាវ. ៣១០) ‘‘អដ្ឋិមា, ភិក្ខវេ, មាតិកា កថិនស្ស ឧព្ភារាយ បក្កមនន្តិកា និដ្ឋានន្តិកា សន្និដ្ឋានន្តិកា នាសនន្តិកា សវនន្តិកា អាសាវច្ឆេទិកា សីមាតិក្កន្តិកា សហុព្ភារាតិ។ ភិក្ខុ អត្ថតកថិនោ កតចីវរមាទាយ បក្កមតិ ‘ន បច្ចេស្ស’ន្តិ, តស្ស ភិក្ខុនោ បក្កមនន្តិកោ កថិនុព្ភារោ’’តិអាទិ, វិនយវិនិច្ឆយប្បករណេ ច –
Atthatakathino bhikkhu cīvaraṃ ādāya ‘‘imaṃ vihāraṃ paccessāmī’’ti cintetvā pakkamati, so katacīvaro ‘‘vihāraṃ paccessāmī’’ti cintento paccāgantvā vihāre kathinubbhāraṃ pappoti, tassa bhikkhuno vihāre bhikkhūhi saha kathinubbhāro bhavati. Ayaṃ kathinubbhāro vihāre bhikkhūhi saha katattā sahubbhāro nāma. Ayaṃ aṭṭhavidho kathinubbhāro aṭṭha mātikā nāma. Vuttañhetaṃ kathinakkhandhakapāḷiyaṃ (mahāva. 310) ‘‘aṭṭhimā, bhikkhave, mātikā kathinassa ubbhārāya pakkamanantikā niṭṭhānantikā sanniṭṭhānantikā nāsanantikā savanantikā āsāvacchedikā sīmātikkantikā sahubbhārāti. Bhikkhu atthatakathino katacīvaramādāya pakkamati ‘na paccessa’nti, tassa bhikkhuno pakkamanantiko kathinubbhāro’’tiādi, vinayavinicchayappakaraṇe ca –
‘‘បក្កមនញ្ច និដ្ឋានំ, សន្និដ្ឋានញ្ច នាសនំ;
‘‘Pakkamanañca niṭṭhānaṃ, sanniṭṭhānañca nāsanaṃ;
សវនមាសា ច សីមា ច, សហុព្ភារោតិ អដ្ឋិមា’’តិ។ (វិ. វិ. ២៧០៩);
Savanamāsā ca sīmā ca, sahubbhāroti aṭṭhimā’’ti. (vi. vi. 2709);
បលិពោធោ ទុវិធោ អាវាសបលិពោធោ, ចីវរបលិពោធោតិ។ តត្ថ ‘‘យស្មិំ វិហារេ កថិនំ អត្ថតំ ហោតិ, តស្មិំ វសិស្សាមី’’តិ អញ្ញត្ថ គច្ឆន្តោបិ ‘‘បុន តំ វិហារំ អាគច្ឆិស្សាមី’’តិ សាបេក្ខោ ហោតិ។ អយំ អាវាសបលិពោធោ នាម។ តស្ស ភិក្ខុនោ ចីវរំ អកតំ វា ហោតិ អបរិយោសិតំ វា, ‘‘អញ្ញតោ ចីវរំ លច្ឆាមី’’តិ អាសា វា អនុបច្ឆិន្នា ហោតិ។ អយំ ចីវរបលិពោធោ នាម។ វុត្តញ្ហេតំ កថិនក្ខន្ធកេ (មហាវ. ៣២៥) ‘‘កតមេ ច, ភិក្ខវេ, ទ្វេ កថិនស្ស បលិពោធា? អាវាសបលិពោធោ ច ចីវរបលិពោធោ ច។ កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អាវាសបលិពោធោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វសតិ វា តស្មិំ អាវាសេ, សាបេក្ខោ វា បក្កមតិ ‘បច្ចេស្ស’ន្តិ, ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អាវាសបលិពោធោ ហោតិ។ កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ចីវរបលិពោធោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ចីវរំ អកតំ វា ហោតិ វិប្បកតំ វា, ចីវរាសា វា អនុបច្ឆិន្នា, ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចីវរបលិពោធោ ហោតី’’តិ។
Palibodho duvidho āvāsapalibodho, cīvarapalibodhoti. Tattha ‘‘yasmiṃ vihāre kathinaṃ atthataṃ hoti, tasmiṃ vasissāmī’’ti aññattha gacchantopi ‘‘puna taṃ vihāraṃ āgacchissāmī’’ti sāpekkho hoti. Ayaṃ āvāsapalibodho nāma. Tassa bhikkhuno cīvaraṃ akataṃ vā hoti apariyositaṃ vā, ‘‘aññato cīvaraṃ lacchāmī’’ti āsā vā anupacchinnā hoti. Ayaṃ cīvarapalibodho nāma. Vuttañhetaṃ kathinakkhandhake (mahāva. 325) ‘‘katame ca, bhikkhave, dve kathinassa palibodhā? Āvāsapalibodho ca cīvarapalibodho ca. Kathañca, bhikkhave, āvāsapalibodho hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu vasati vā tasmiṃ āvāse, sāpekkho vā pakkamati ‘paccessa’nti, evaṃ kho, bhikkhave, āvāsapalibodho hoti. Kathañca, bhikkhave, cīvarapalibodho hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhuno cīvaraṃ akataṃ vā hoti vippakataṃ vā, cīvarāsā vā anupacchinnā, evaṃ kho, bhikkhave, cīvarapalibodho hotī’’ti.
ឧព្ភារោ ទុវិធោ អដ្ឋមាតិកាឧព្ភារអន្តរុព្ភារវសេន។ តត្ថ ពហិឧបចារសីមគតានំ ភិក្ខូនំ វសេន វុត្តា សត្ត កថិនុព្ភារា ច ពហិឧបចារសីមំ គន្ត្វា និវត្តេត្វា កថិនត្ថតវិហារេ អន្តរុព្ភារំ បត្វា ភិក្ខូហិ សហ អន្តរុព្ភារស្ស កតត្តា សហុព្ភារសង្ខាតោ ឯកោ កថិនុព្ភារោ ចាតិ ឥមេ អដ្ឋ កថិនុព្ភារា អដ្ឋមាតិកាយ បវិដ្ឋត្តា អដ្ឋមាតិកាឧព្ភារោ នាម។ ពហិសីមំ អគន្ត្វា តស្មិំយេវ វិហារេ និសីទិត្វា កថិនុព្ភារំ ញត្តិទុតិយកម្មវាចាយ កថិនុព្ភារោ អដ្ឋមាតិកាយ អប្បវិដ្ឋោ ហុត្វា កាលបរិច្ឆេទំ អប្បត្វា អន្តរាយេវ កតត្តា អន្តរុព្ភារោ នាម។
Ubbhāro duvidho aṭṭhamātikāubbhāraantarubbhāravasena. Tattha bahiupacārasīmagatānaṃ bhikkhūnaṃ vasena vuttā satta kathinubbhārā ca bahiupacārasīmaṃ gantvā nivattetvā kathinatthatavihāre antarubbhāraṃ patvā bhikkhūhi saha antarubbhārassa katattā sahubbhārasaṅkhāto eko kathinubbhāro cāti ime aṭṭha kathinubbhārā aṭṭhamātikāya paviṭṭhattā aṭṭhamātikāubbhāro nāma. Bahisīmaṃ agantvā tasmiṃyeva vihāre nisīditvā kathinubbhāraṃ ñattidutiyakammavācāya kathinubbhāro aṭṭhamātikāya appaviṭṭho hutvā kālaparicchedaṃ appatvā antarāyeva katattā antarubbhāro nāma.
អន្តរុព្ភារសហុព្ភារា ញត្តិទុតិយកម្មវាចាយេវ កតា, ឯវំ សន្តេ កោ តេសំ វិសេសោតិ? អន្តរុព្ភារោ ពហិសីមំ អគន្ត្វា អន្តោសីមាយមេវ ឋិតេហិ ភិក្ខូហិ កតោ។ សហុព្ភារោ ពហិសីមំ គតេន ភិក្ខុនា បច្ចាគន្ត្វា តំ អន្តរុព្ភារំ បត្វា តេហិ អន្តោសីមដ្ឋេហិ ភិក្ខូហិ សហ កតោតិ អយមេតេសំ វិសេសោ។ បក្កមនន្តិកាទយោ សត្ត កថិនុព្ភារា ន កម្មវាចាយ កតា, កេវលំ ទ្វិន្នំ បលិពោធានំ ឧបច្ឆេទេន បញ្ចហិ អានិសំសេហិ វិគតត្តា កថិនុព្ភារា នាម ហោន្តិ។ វុត្តញ្ហេតំ អាចរិយពុទ្ធទត្តត្ថេរេន វិនយវិនិច្ឆយេ –
Antarubbhārasahubbhārā ñattidutiyakammavācāyeva katā, evaṃ sante ko tesaṃ visesoti? Antarubbhāro bahisīmaṃ agantvā antosīmāyameva ṭhitehi bhikkhūhi kato. Sahubbhāro bahisīmaṃ gatena bhikkhunā paccāgantvā taṃ antarubbhāraṃ patvā tehi antosīmaṭṭhehi bhikkhūhi saha katoti ayametesaṃ viseso. Pakkamanantikādayo satta kathinubbhārā na kammavācāya katā, kevalaṃ dvinnaṃ palibodhānaṃ upacchedena pañcahi ānisaṃsehi vigatattā kathinubbhārā nāma honti. Vuttañhetaṃ ācariyabuddhadattattherena vinayavinicchaye –
‘‘អដ្ឋន្នំ មាតិកានំ វា, អន្តរុព្ភារតោបិ វា;
‘‘Aṭṭhannaṃ mātikānaṃ vā, antarubbhāratopi vā;
ឧព្ភារាបិ ទុវេ វុត្តា, កថិនស្ស មហេសិនា’’តិ។
Ubbhārāpi duve vuttā, kathinassa mahesinā’’ti.
តដ្ដីកាយម្បិ ‘‘អដ្ឋន្នំ មាតិកានន្តិ ពហិសីមគតានំ វសេន វុត្តា។ បក្កមនន្តិកាទយោ សត្ត មាតិកា ពហិសីមំ គន្ត្វា អន្តរុព្ភារំ សម្បត្តស្ស វសេន វុត្តា, សហុព្ភារោ ឥមាសំ អដ្ឋន្នំ មាតិកានំ វសេន ច។ អន្តរុព្ភារតោបិ វាតិ ពហិសីមំ អគន្ត្វា តត្ថេវ វសិត្វា កថិនុព្ភារកម្មេន ឧព្ភតកថិនានំ វសេន លព្ភនតោ អន្តរុព្ភារោតិ មហេសិនា កថិនស្ស ឧព្ភារា ទុវេ វុត្តាតិ យោជនា។ ពហិសីមំ គន្ត្វា អាគតស្ស វសេន សឧព្ភារោ, ពហិសីមំ អគតានំ វសេន អន្តរុព្ភារោតិ ឯកោយេវ ឧព្ភារោ ទ្វិធា វុត្តោ’’តិ វុត្តំ។
Taṭṭīkāyampi ‘‘aṭṭhannaṃ mātikānanti bahisīmagatānaṃ vasena vuttā. Pakkamanantikādayo satta mātikā bahisīmaṃ gantvā antarubbhāraṃ sampattassa vasena vuttā, sahubbhāro imāsaṃ aṭṭhannaṃ mātikānaṃ vasena ca. Antarubbhāratopi vāti bahisīmaṃ agantvā tattheva vasitvā kathinubbhārakammena ubbhatakathinānaṃ vasena labbhanato antarubbhāroti mahesinā kathinassa ubbhārā duve vuttāti yojanā. Bahisīmaṃ gantvā āgatassa vasena saubbhāro, bahisīmaṃ agatānaṃ vasena antarubbhāroti ekoyeva ubbhāro dvidhā vutto’’ti vuttaṃ.
កស្មា បន អន្តរុព្ភារវសេន កម្មវាចាយ កថិនំ ឧព្ភតន្តិ? មហាទានំ ទាតុកាមេហិ ឧបាសកេហិ អាគតស្ស សង្ឃស្ស អកាលចីវរំ ទាតុកាមេហិ យាចិតត្តា។ វុត្តញ្ហិ ភិក្ខុនីវិភង្គបាឡិយំ (បាចិ. ៩២៥) ‘‘តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរេន ឧបាសកេន សង្ឃំ ឧទ្ទិស្ស វិហារោ ការាបិតោ ហោតិ, សោ តស្ស វិហារស្ស មហេ ឧភតោសង្ឃស្ស អកាលចីវរំ ទាតុកាមោ ហោតិ។ តេន ខោ បន សមយេន ឧភតោសង្ឃស្ស កថិនំ អត្ថតំ ហោតិ។ អថ ខោ សោ ឧបាសកោ សង្ឃំ ឧបសង្កមិត្វា កថិនុទ្ធារំ យាចី’’តិអាទិ។ កថំ បន កម្មវាចា កាតព្ពាតិ? ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ កថិនំ ឧទ្ធរេយ្យ, ឯសា ញត្តិ។ សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ, សង្ឃោ កថិនំ ឧទ្ធរតិ។ យស្សាយស្មតោ ខមតិ កថិនស្ស ឧទ្ធារោ, សោ តុណ្ហស្ស។ យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ។ ឧព្ភតំ សង្ឃេន កថិនំ, ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ ឯវំ កាតព្ពាតិ។ វុត្តញ្ហិ ភិក្ខុនីវិភង្គេ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, កថិនំ ឧទ្ធរិតុំ, ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, កថិនំ ឧទ្ធរិតព្ពំ។ ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ – សុណាតុ មេ…បេ.… ធារយាមី’’តិ។
Kasmā pana antarubbhāravasena kammavācāya kathinaṃ ubbhatanti? Mahādānaṃ dātukāmehi upāsakehi āgatassa saṅghassa akālacīvaraṃ dātukāmehi yācitattā. Vuttañhi bhikkhunīvibhaṅgapāḷiyaṃ (pāci. 925) ‘‘tena kho pana samayena aññatarena upāsakena saṅghaṃ uddissa vihāro kārāpito hoti, so tassa vihārassa mahe ubhatosaṅghassa akālacīvaraṃ dātukāmo hoti. Tena kho pana samayena ubhatosaṅghassa kathinaṃ atthataṃ hoti. Atha kho so upāsako saṅghaṃ upasaṅkamitvā kathinuddhāraṃ yācī’’tiādi. Kathaṃ pana kammavācā kātabbāti? ‘‘Suṇātu me, bhante, saṅgho, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho kathinaṃ uddhareyya, esā ñatti. Suṇātu me, bhante, saṅgho, saṅgho kathinaṃ uddharati. Yassāyasmato khamati kathinassa uddhāro, so tuṇhassa. Yassa nakkhamati, so bhāseyya. Ubbhataṃ saṅghena kathinaṃ, khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmī’’ti evaṃ kātabbāti. Vuttañhi bhikkhunīvibhaṅge ‘‘anujānāmi, bhikkhave, kathinaṃ uddharituṃ, evañca pana, bhikkhave, kathinaṃ uddharitabbaṃ. Byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo – suṇātu me…pe… dhārayāmī’’ti.
ឯតេន ច កថិនុព្ភារេន បុព្ពេ កតំ កថិនទុស្សទានញត្តិទុតិយកម្មវាចំ ឧព្ភតន្តិ វទន្តិ, ន បន កថិនទុស្សទានញត្តិទុតិយកម្មំ ឧព្ភតំ, អថ ខោ អត្ថារកម្មមេវាតិ ទដ្ឋព្ពំ។ យទិ ហិ កថិនទុស្សទានញត្តិទុតិយកម្មំ ឧព្ភតំ ភវេយ្យ, តាយ កម្មវាចាយ កថិនទុស្សទានស្ស សិជ្ឈនតោ ឥមាយ កថិនុព្ភារកម្មវាចាយ តំ បុព្ពេ ទិន្នទុស្សំ បុន អាហរាបេតព្ពំ សិយា, ន បញ្ចានិសំសវិគមនំ។ យស្មា បន ឥមាយ កថិនុព្ភារកម្មវាចាយ បញ្ចានិសំសវិគមនមេវ ហោតិ, ន បុព្ពេ ទិន្នកថិនទុស្សស្ស បុន អាហរាបនំ។ តេន វិញ្ញាយតិ ‘‘បញ្ចានិសំសលាភការណំ អត្ថរណកម្មមេវ ឥមាយ កថិនព្ភារកម្មវាចាយ ឧទ្ធរីយតិ, ន កថិនទុស្សទានញត្តិទុតិយកម្មវាចាតិ, តស្មា កថិនុព្ភារកម្មវាចាករណតោ បច្ឆា សង្ឃស្ស ឧប្បន្នំ ចីវរំ អកាលចីវរំ ហោតិ, សង្ឃោ បញ្ចានិសំសេ ន លភតិ, ចីវរំ សព្ពសង្ឃិកំ ហុត្វា អាគតាគតស្ស សង្ឃស្ស ភាជនីយំ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ។ អយមត្ថោ កថិនទុស្សទានញត្តិទុតិយកម្មវាចាយ ច កថិនុព្ភារកម្មវាចាយ ច អត្ថញ្ច អធិប្បាយញ្ច សុដ្ឋុ វិនិច្ឆិនិត្វា បុព្ពាបរំ សំសន្ទិត្វា បច្ចេតព្ពោតិ។
Etena ca kathinubbhārena pubbe kataṃ kathinadussadānañattidutiyakammavācaṃ ubbhatanti vadanti, na pana kathinadussadānañattidutiyakammaṃ ubbhataṃ, atha kho atthārakammamevāti daṭṭhabbaṃ. Yadi hi kathinadussadānañattidutiyakammaṃ ubbhataṃ bhaveyya, tāya kammavācāya kathinadussadānassa sijjhanato imāya kathinubbhārakammavācāya taṃ pubbe dinnadussaṃ puna āharāpetabbaṃ siyā, na pañcānisaṃsavigamanaṃ. Yasmā pana imāya kathinubbhārakammavācāya pañcānisaṃsavigamanameva hoti, na pubbe dinnakathinadussassa puna āharāpanaṃ. Tena viññāyati ‘‘pañcānisaṃsalābhakāraṇaṃ attharaṇakammameva imāya kathinabbhārakammavācāya uddharīyati, na kathinadussadānañattidutiyakammavācāti, tasmā kathinubbhārakammavācākaraṇato pacchā saṅghassa uppannaṃ cīvaraṃ akālacīvaraṃ hoti, saṅgho pañcānisaṃse na labhati, cīvaraṃ sabbasaṅghikaṃ hutvā āgatāgatassa saṅghassa bhājanīyaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ. Ayamattho kathinadussadānañattidutiyakammavācāya ca kathinubbhārakammavācāya ca atthañca adhippāyañca suṭṭhu vinicchinitvā pubbāparaṃ saṃsanditvā paccetabboti.
ឯត្ថ សិយា – កថិនុព្ភារំ យាចន្តានំ សព្ពេសំ កថិនុព្ភារោ ទាតព្ពោ, ឧទាហុ ឯកច្ចានន្តិ, កិញ្ចេត្ថ – យទិ តាវ សព្ពេសំ ទាតព្ពោ, កថិនុព្ភារកម្មេន បញ្ចានិសំសវិគមនតោ សង្ឃស្ស លាភន្តរាយោ ភវេយ្យ, អថ ឯកច្ចានំ មុខោលោកនំ វិយ សិយាតិ? យទិ កថិនត្ថារមូលកលាភតោ កថិនុព្ភារមូលកលាភោ មហន្តោ ភវេយ្យ, តេសំ យាចន្តានំ កថិនុព្ភារោ ទាតព្ពោ។ យទិ អប្បកោ, ន ទាតព្ពោ។ យទិ សមោ, កុលប្បសាទត្ថាយ ទាតព្ពោតិ។ តថា ហិ វុត្តំ អដ្ឋកថាយំ (បាចិ. អដ្ឋ. ៩២៧) ‘‘កីទិសោ កថិនុទ្ធារោ ទាតព្ពោ, កីទិសោ ន ទាតព្ពោតិ? យស្ស អត្ថារមូលកោ អានិសំសោ មហា, ឧព្ភារមូលកោ អប្បោ, ឯវរូបោ ន ទាតព្ពោ។ យស្ស បន អត្ថារមូលកោ អានិសំសោ អប្បោ, ឧព្ភារមូលកោ មហា, ឯវរូបោ ទាតព្ពោ។ សមានិសំសោបិ សទ្ធាបរិបាលនត្ថំ ទាតព្ពោវា’’តិ។ ឥមិនាបិ វិញ្ញាយតិ ‘‘បញ្ចានិសំសានំ ការណភូតំ អត្ថារកម្មមេវ ឧទ្ធរីយតិ, ន កថិនទុស្សទានភូតំ ញត្តិទុតិយកម្ម’’ន្តិ។
Ettha siyā – kathinubbhāraṃ yācantānaṃ sabbesaṃ kathinubbhāro dātabbo, udāhu ekaccānanti, kiñcettha – yadi tāva sabbesaṃ dātabbo, kathinubbhārakammena pañcānisaṃsavigamanato saṅghassa lābhantarāyo bhaveyya, atha ekaccānaṃ mukholokanaṃ viya siyāti? Yadi kathinatthāramūlakalābhato kathinubbhāramūlakalābho mahanto bhaveyya, tesaṃ yācantānaṃ kathinubbhāro dātabbo. Yadi appako, na dātabbo. Yadi samo, kulappasādatthāya dātabboti. Tathā hi vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 927) ‘‘kīdiso kathinuddhāro dātabbo, kīdiso na dātabboti? Yassa atthāramūlako ānisaṃso mahā, ubbhāramūlako appo, evarūpo na dātabbo. Yassa pana atthāramūlako ānisaṃso appo, ubbhāramūlako mahā, evarūpo dātabbo. Samānisaṃsopi saddhāparipālanatthaṃ dātabbovā’’ti. Imināpi viññāyati ‘‘pañcānisaṃsānaṃ kāraṇabhūtaṃ atthārakammameva uddharīyati, na kathinadussadānabhūtaṃ ñattidutiyakamma’’nti.
អានិសំសកថាយំ បញ្ចាតិ ឥទានិ វុច្ចមានា អនាមន្តចារាទយោ បញ្ច កិរិយា។ កប្បិស្សន្តីតិ កប្បា ភវិស្សន្តិ, អនាបត្តិការណា ភវិស្សន្តីតិ អត្ថោ។ អនាមន្តចារោតិ អនាមន្តេត្វា ចរណំ។ យោ ហិ ទាយកេហិ ភត្តេន និមន្តិតោ ហុត្វា សភត្តោ សមានោ វិហារេ សន្តំ ភិក្ខុំ អនាមន្តេត្វា កុលេសុ ចារិត្តំ អាបជ្ជតិ, តស្ស ភិក្ខុនោ ចារិត្តសិក្ខាបទេន បាចិត្តិយាបត្តិ ហោតិ, សា អាបត្តិ អត្ថតកថិនស្ស ន ហោតីតិ អត្ថោ។ តត្ថ ចារិត្តសិក្ខាបទំ នាម ‘‘យោ បន ភិក្ខុ និមន្តិតោ សភត្តោ សមានោ សន្តំ ភិក្ខុំ អនាបុច្ឆា បុរេភត្តំ វា បច្ឆាភត្តំ វា កុលេសុ ចារិត្តំ អាបជ្ជេយ្យ អញ្ញត្រ សមយា, បាចិត្តិយំ។ តត្ថាយំ សមយោ ចីវរទានសមយោ ចីវរការសមយោ, អយំ តត្ថ សមយោ’’តិ អចេលកវគ្គេ បញ្ចមសិក្ខាបទំ (បាចិ. ២៩៩-៣០០)។ ចីវរវិប្បវាសោតិ តិណ្ណំ ចីវរានំ អញ្ញតរេន វា សព្ពេន វា វិនា ហត្ថបាសេ អកត្វា អរុណុដ្ឋាបនំ, ឯវំ ករោតោបិ ទុតិយកថិនសិក្ខាបទេន អាបត្តិ ន ហោតីតិ អធិប្បាយោ។ តត្ថ ច ទុតិយកថិនសិក្ខាបទំ នាម ‘‘និដ្ឋិតចីវរស្មិំ បន ភិក្ខុនា ឧព្ភតស្មិំ កថិនេ ឯករត្តម្បិ ចេ ភិក្ខុ តិចីវរេន វិប្បវសេយ្យ អញ្ញត្រ ភិក្ខុសម្មុតិយា, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយ’’ន្តិ អាគតំ និស្សគ្គិយេសុ ទុតិយសិក្ខាបទំ (បារា. ៤៧២)។
Ānisaṃsakathāyaṃ pañcāti idāni vuccamānā anāmantacārādayo pañca kiriyā. Kappissantīti kappā bhavissanti, anāpattikāraṇā bhavissantīti attho. Anāmantacāroti anāmantetvā caraṇaṃ. Yo hi dāyakehi bhattena nimantito hutvā sabhatto samāno vihāre santaṃ bhikkhuṃ anāmantetvā kulesu cārittaṃ āpajjati, tassa bhikkhuno cārittasikkhāpadena pācittiyāpatti hoti, sā āpatti atthatakathinassa na hotīti attho. Tattha cārittasikkhāpadaṃ nāma ‘‘yo pana bhikkhu nimantito sabhatto samāno santaṃ bhikkhuṃ anāpucchā purebhattaṃ vā pacchābhattaṃ vā kulesu cārittaṃ āpajjeyya aññatra samayā, pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo cīvaradānasamayo cīvarakārasamayo, ayaṃ tattha samayo’’ti acelakavagge pañcamasikkhāpadaṃ (pāci. 299-300). Cīvaravippavāsoti tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññatarena vā sabbena vā vinā hatthapāse akatvā aruṇuṭṭhāpanaṃ, evaṃ karotopi dutiyakathinasikkhāpadena āpatti na hotīti adhippāyo. Tattha ca dutiyakathinasikkhāpadaṃ nāma ‘‘niṭṭhitacīvarasmiṃ pana bhikkhunā ubbhatasmiṃ kathine ekarattampi ce bhikkhu ticīvarena vippavaseyya aññatra bhikkhusammutiyā, nissaggiyaṃ pācittiya’’nti āgataṃ nissaggiyesu dutiyasikkhāpadaṃ (pārā. 472).
គណភោជនន្តិ ឯតេន គណភោជនសិក្ខាបទេន អនាបត្តិ វុត្តាតិ សម្ពន្ធោ។ តត្ថ គណភោជនំ នាម ‘‘អម្ហាកំ ភត្តំ ទេថា’’តិ ភិក្ខូនំ វិញ្ញត្តិយា វា ‘‘អម្ហាកំ ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ ទាយកានំ និមន្តនេន វា អកប្បិយវោហារេន ចត្តារោ វា អតិរេកា វា ភិក្ខូ ឯកតោ បដិគ្គណ្ហិត្វា ឯកតោ ភុញ្ជនំ។ គណភោជនសិក្ខាបទំ នាម ‘‘គណភោជនេ អញ្ញត្រ សមយា បាចិត្តិយំ។ តត្ថាយំ សមយោ គិលានសមយោ ចីវរទានសមយោ ចីវរការសមយោ អទ្ធានគមនសមយោ នាវាភិរុហនសមយោ មហាសមយោ សមណភត្តសមយោ, អយំ តត្ថ សមយោ’’តិ អាគតំ ភោជនវគ្គេ ទុតិយសិក្ខាបទំ (បាចិ. ២១៥)។ អនធិដ្ឋិតំ អវិកប្បិតំ វដ្ដតីតិ បឋមកថិនសិក្ខាបទេន អាបត្តិ ន ហោតីតិ អធិប្បាយោ។ តត្ថ បឋមកថិនសិក្ខាបទំ នាម ‘‘និដ្ឋិតចីវរស្មិំ បន ភិក្ខុនា ឧព្ភតស្មិំ កថិនេ ទសាហបរមំ អតិរេកចីវរំ ធារេតព្ពំ, តំ អតិក្កាមយតោ និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយ’’ន្តិ អាគតំ និស្សគ្គិយេសុ បឋមសិក្ខាបទំ (បារា. ៤៧២)។ កថិនត្ថតសីមាយាតិ ឧបចារសីមំ សន្ធាយ វុត្តំ។ មតកចីវរន្តិ មតស្ស ចីវរំ។ តត្រុប្បាទេនាតិ សង្ឃសន្តកេន អារាមុយ្យានខេត្តវត្ថុអាទិនា។ យំ សង្ឃិកំ ចីវរំ ឧប្បជ្ជតិ, តំ តេសំ ភវិស្សតីតិ ឥមិនា ចីវរមេវ កថិនត្ថារកានំ ភិក្ខូនំ សន្តកំ ហោតិ, តតោ អញ្ញំ បិណ្ឌបាតភេសជ្ជាទិកំ អាគតាគតស្ស សង្ឃស្ស សន្តកំ ហោតីតិ ទស្សេតិ។
Gaṇabhojananti etena gaṇabhojanasikkhāpadena anāpatti vuttāti sambandho. Tattha gaṇabhojanaṃ nāma ‘‘amhākaṃ bhattaṃ dethā’’ti bhikkhūnaṃ viññattiyā vā ‘‘amhākaṃ bhattaṃ gaṇhathā’’ti dāyakānaṃ nimantanena vā akappiyavohārena cattāro vā atirekā vā bhikkhū ekato paṭiggaṇhitvā ekato bhuñjanaṃ. Gaṇabhojanasikkhāpadaṃ nāma ‘‘gaṇabhojane aññatra samayā pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo gilānasamayo cīvaradānasamayo cīvarakārasamayo addhānagamanasamayo nāvābhiruhanasamayo mahāsamayo samaṇabhattasamayo, ayaṃ tattha samayo’’ti āgataṃ bhojanavagge dutiyasikkhāpadaṃ (pāci. 215). Anadhiṭṭhitaṃ avikappitaṃ vaṭṭatīti paṭhamakathinasikkhāpadena āpatti na hotīti adhippāyo. Tattha paṭhamakathinasikkhāpadaṃ nāma ‘‘niṭṭhitacīvarasmiṃ pana bhikkhunā ubbhatasmiṃ kathine dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretabbaṃ, taṃ atikkāmayato nissaggiyaṃ pācittiya’’nti āgataṃ nissaggiyesu paṭhamasikkhāpadaṃ (pārā. 472). Kathinatthatasīmāyāti upacārasīmaṃ sandhāya vuttaṃ. Matakacīvaranti matassa cīvaraṃ. Tatruppādenāti saṅghasantakena ārāmuyyānakhettavatthuādinā. Yaṃ saṅghikaṃ cīvaraṃ uppajjati, taṃ tesaṃ bhavissatīti iminā cīvarameva kathinatthārakānaṃ bhikkhūnaṃ santakaṃ hoti, tato aññaṃ piṇḍapātabhesajjādikaṃ āgatāgatassa saṅghassa santakaṃ hotīti dasseti.
ឯវំ អដ្ឋង្គសម្បន្នោ, លជ្ជី ភិក្ខុ សុបេសលោ;
Evaṃ aṭṭhaṅgasampanno, lajjī bhikkhu supesalo;
ករេយ្យ កថិនត្ថារំ, ឧព្ភារញ្ចាបិ សាធុកន្តិ។
Kareyya kathinatthāraṃ, ubbhārañcāpi sādhukanti.
ឥតិ វិនយសង្គហសំវណ្ណនាភូតេ វិនយាលង្ការេ
Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre
កថិនត្ថារវិនិច្ឆយកថាលង្ការោ នាម
Kathinatthāravinicchayakathālaṅkāro nāma
ឯកូនតិំសតិមោ បរិច្ឆេទោ។
Ekūnatiṃsatimo paricchedo.
