| Library / Tipiṭaka / තිපිටක • Tipiṭaka / ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා • Khuddasikkhā-mūlasikkhā |
28. කම්මනිද්දෙසවණ්ණනා
28. Kammaniddesavaṇṇanā
199. වග්ගෙන අධම්මකම්මඤ්ච සමග්ගෙන අධම්මකම්මඤ්ච වග්ගෙන ධම්මකම්මඤ්ච සමග්ගෙන ධම්මකම්මඤ්චාති චත්තාරි කම්මානි හොන්තීති සෙසො. තත්ථ වග්ගෙන අධම්මකම්මන්ති වග්ගෙන සඞ්ඝෙන කරණීයං අධම්මකම්මං. එස නයො සබ්බත්ථ. වග්ගොති ච සමූහො වුච්චති, සො ච චතුවග්ගාදිකරණීයාදීසු යාවතිකානං කම්මප්පත්තානං අසම්මුඛීභාවෙන, ඡන්දාරහානං ඡන්දානාහරණෙන, සම්මුඛීභූතානඤ්ච පටික්කොසනෙන, තෙසු එකෙනාපි වා ඉධ අධිප්පෙතො. අධම්මකම්මන්ති එත්ථ පන ධම්මො නාම ‘‘උත්තිදුතියෙ චෙ, භික්ඛවෙ, කම්මෙ එකාය උත්තියා කම්මං කරොති, න ච කම්මවාචං අනුස්සාවෙති, අධම්මකම්ම’’න්තිආදිනා (මහාව. 387) එකායෙව ඤත්තියා , තථා ද්වීහි ඤත්තීහි එකායෙව වා කම්මවාචාය, තථා ද්වීහි කම්මවාචාහීති ආගතාය ච තථා හාපනඅඤ්ඤථාකරණභාවෙන ඤත්තිකම්මං ඨපෙත්වා ඤත්තිචතුත්ථෙ ච කම්මෙ ආගතාය ච අකම්මාරහස්ස තජ්ජනීයපබ්බාජනීයපටිසාරණීයනියස්සතිවිධඋක්ඛෙපනීයානං සත්තන්නං කම්මානං කරණවසෙන, කම්මාරහස්ස ච විරාධෙත්වා කරණවසෙන ආගතාය ච පාළියා විපරීතා ච පාළි, උපසම්පදාදිකම්මවසෙන ආගතා ච පාළි, සම්මුඛාවිනයසතිවිනයඅමූළ්හවිනයපටිඤ්ඤාකරණයෙභුය්යසිකාතස්සපාපි- යසිකාතිණවත්ථාරකසඞ්ඛාතානං සත්තන්නං කම්මානං යථාලාභකරණවසෙන ආගතා ච පාළි, තෙන කරණීයං අපලොකනඤත්තිඤත්තිදුතියඤත්තිචතුත්ථසඞ්ඛාතං චතුබ්බිධං කම්මං ධම්මකම්මං, තප්පටිපක්ඛං අධම්මකම්මං. තබ්බිපරියායෙන සමග්ගො ධම්මකම්මඤ්ච වෙදිතබ්බං. ධම්මො යථාවුත්තා පාළි අස්ස අත්ථි, ධම්මෙන කතං වාති ධම්මිකං. තබ්බිපරීතං අධම්මිකං. චතුත්ථංයෙවාති තෙසු චතූසු කම්මෙසු චතුන්නං පූරණං සමග්ගෙන ධම්මිකං. සෙසකම්මානං භාවෙන භික්ඛුනා දුක්කටස්ස භවනං ලක්ඛීයතීති සෙසකම්මෙසූති භාවලක්ඛණෙ සත්තමී. දුක්කටන්ති කුප්පානං අධම්මකම්මවග්ගකම්මානං කතත්තා දුක්කටං.
199. Vaggena adhammakammañca samaggena adhammakammañca vaggena dhammakammañca samaggena dhammakammañcāti cattāri kammāni hontīti seso. Tattha vaggena adhammakammanti vaggena saṅghena karaṇīyaṃ adhammakammaṃ. Esa nayo sabbattha. Vaggoti ca samūho vuccati, so ca catuvaggādikaraṇīyādīsu yāvatikānaṃ kammappattānaṃ asammukhībhāvena, chandārahānaṃ chandānāharaṇena, sammukhībhūtānañca paṭikkosanena, tesu ekenāpi vā idha adhippeto. Adhammakammanti ettha pana dhammo nāma ‘‘uttidutiye ce, bhikkhave, kamme ekāya uttiyā kammaṃ karoti, na ca kammavācaṃ anussāveti, adhammakamma’’ntiādinā (mahāva. 387) ekāyeva ñattiyā , tathā dvīhi ñattīhi ekāyeva vā kammavācāya, tathā dvīhi kammavācāhīti āgatāya ca tathā hāpanaaññathākaraṇabhāvena ñattikammaṃ ṭhapetvā ñatticatutthe ca kamme āgatāya ca akammārahassa tajjanīyapabbājanīyapaṭisāraṇīyaniyassatividhaukkhepanīyānaṃ sattannaṃ kammānaṃ karaṇavasena, kammārahassa ca virādhetvā karaṇavasena āgatāya ca pāḷiyā viparītā ca pāḷi, upasampadādikammavasena āgatā ca pāḷi, sammukhāvinayasativinayaamūḷhavinayapaṭiññākaraṇayebhuyyasikātassapāpi- yasikātiṇavatthārakasaṅkhātānaṃ sattannaṃ kammānaṃ yathālābhakaraṇavasena āgatā ca pāḷi, tena karaṇīyaṃ apalokanañattiñattidutiyañatticatutthasaṅkhātaṃ catubbidhaṃ kammaṃ dhammakammaṃ, tappaṭipakkhaṃ adhammakammaṃ. Tabbipariyāyena samaggo dhammakammañca veditabbaṃ. Dhammo yathāvuttā pāḷi assa atthi, dhammena kataṃ vāti dhammikaṃ. Tabbiparītaṃ adhammikaṃ. Catutthaṃyevāti tesu catūsu kammesu catunnaṃ pūraṇaṃ samaggena dhammikaṃ. Sesakammānaṃ bhāvena bhikkhunā dukkaṭassa bhavanaṃ lakkhīyatīti sesakammesūti bhāvalakkhaṇe sattamī. Dukkaṭanti kuppānaṃ adhammakammavaggakammānaṃ katattā dukkaṭaṃ.
200. ඉදානි යදිදං සමග්ගෙන ධම්මිකං නාම, තං යෙහි සඞ්ඝෙහි කාතබ්බං, තෙසං පභෙදං දස්සෙතුං ‘‘චතුවග්ගො’’තිආදිමාහ. චත්වාදීනං සඞ්ඛ්යෙයවුත්තිත්තා චතුන්නං වග්ගොතිආදිනා විග්ගහො. දසවීසතිවග්ගිකොති දසන්නං වීසතියා ච වග්ගභෙදවසෙන දසවීසතීනං වග්ගොති විග්ගහො, ණිකො සකත්ථෙ. වීසතියා වග්ගො, අතිරෙකෙන සහිතො වීසතිවග්ගොති විග්ගහො.
200. Idāni yadidaṃ samaggena dhammikaṃ nāma, taṃ yehi saṅghehi kātabbaṃ, tesaṃ pabhedaṃ dassetuṃ ‘‘catuvaggo’’tiādimāha. Catvādīnaṃ saṅkhyeyavuttittā catunnaṃ vaggotiādinā viggaho. Dasavīsativaggikoti dasannaṃ vīsatiyā ca vaggabhedavasena dasavīsatīnaṃ vaggoti viggaho, ṇiko sakatthe. Vīsatiyā vaggo, atirekena sahito vīsativaggoti viggaho.
201-2. පඤ්චන්නං කම්මානං නියමෙති ‘‘චතූ’’තිආදිනා. අබ්භානං උපසම්පදං පවාරණං ඨපෙත්වා චතුවග්ගො චාතිආදිනා යොජෙත්වා සබ්බකම්මෙසු කම්මප්පත්තොති දීපිතොති යොජෙතබ්බං. තත්ථ තත්ථ ච-සද්දො චතුවග්ගාදයො කම්මපත්තිකිරියායං සමුච්චිනොති. ඉධ පන සබ්බ-සද්දො අබ්භානාදීනං කෙසඤ්චි ඨපිතත්තා පදෙසසබ්බෙ ගය්හති. කම්මපත්තොති කම්මස්ස පත්තො යුත්තො අනුරූපො. ඉතරොති වීසතිවග්ගො අතිරෙකවීසතිවග්ගො. සබ්බකම්මෙසූති එත්ථ පන සබ්බ-සද්දො සබ්බසබ්බෙ. නනු ච වීසතිවග්ගස්ස කම්මප්පත්තභාවෙසති අතිරෙකවීසතිවග්ගස්ස පගෙවාති විඤ්ඤායති. තථා සති සො කස්මා වුත්තොති? සච්චං, තථාපි සො චතුවග්ගාදිනා සඞ්ඝෙන කත්තබ්බකම්මං ඌනකතරෙන න වට්ටති, අතිරෙකෙන පන වට්ටතීති ඤාපනත්ථං වුත්තො.
201-2. Pañcannaṃ kammānaṃ niyameti ‘‘catū’’tiādinā. Abbhānaṃ upasampadaṃ pavāraṇaṃ ṭhapetvā catuvaggo cātiādinā yojetvā sabbakammesu kammappattoti dīpitoti yojetabbaṃ. Tattha tattha ca-saddo catuvaggādayo kammapattikiriyāyaṃ samuccinoti. Idha pana sabba-saddo abbhānādīnaṃ kesañci ṭhapitattā padesasabbe gayhati. Kammapattoti kammassa patto yutto anurūpo. Itaroti vīsativaggo atirekavīsativaggo. Sabbakammesūti ettha pana sabba-saddo sabbasabbe. Nanu ca vīsativaggassa kammappattabhāvesati atirekavīsativaggassa pagevāti viññāyati. Tathā sati so kasmā vuttoti? Saccaṃ, tathāpi so catuvaggādinā saṅghena kattabbakammaṃ ūnakatarena na vaṭṭati, atirekena pana vaṭṭatīti ñāpanatthaṃ vutto.
203. ඉදානි චතුවග්ගාදිකෙන ඡන්දාහරණෙන පූරෙතබ්බොති දස්සෙති ‘‘චතූ’’තිආදිනා. පාරාජිකාදිභාවමනාපන්නත්තා පකතියා සභාවෙනෙව ඨිතො අත්තා යෙසං, පකතො වා තතොයෙව කම්මෙසු අවිගතො අත්තා යෙසං තෙති පකතත්තකා, පාරාජිකඋක්ඛිත්තකලද්ධිනානාසංවාසකෙහි අඤ්ඤෙ. පරෙති එකසීමට්ඨා තාදිසායෙව අඤ්ඤෙ. සෙසෙපීති අවසෙසෙ පඤ්චවග්ගාදිකරණීයෙපි.
203. Idāni catuvaggādikena chandāharaṇena pūretabboti dasseti ‘‘catū’’tiādinā. Pārājikādibhāvamanāpannattā pakatiyā sabhāveneva ṭhito attā yesaṃ, pakato vā tatoyeva kammesu avigato attā yesaṃ teti pakatattakā, pārājikaukkhittakaladdhinānāsaṃvāsakehi aññe. Pareti ekasīmaṭṭhā tādisāyeva aññe. Sesepīti avasese pañcavaggādikaraṇīyepi.
204. ඉදානි වත්ථුඤත්තිඅනුස්සාවනසීමාදිවිපත්තිතො, කම්මවිපත්තීසු පරිසතො ච පටික්කොසතො ච කම්මස්ස කුප්පාකුප්පභාවං තත්ථ ච ආපත්තිආදිං දස්සෙතුං ‘‘චතූ’’තිආදි මාහ. චතුවග්ගාදිකත්තබ්බං අසංවාසගණපූරං වා කම්මාරහගණපූරං වා කම්මඤ්ච ගරුකට්ඨගණපූරං වා පරිවාසාදිකම්මඤ්චාති යොජනා. එත්ථ ච කම්මාරහො ගරුකට්ඨතො අඤ්ඤො, නික්ඛිත්තවත්තො පන ගරුකට්ඨො ගණපූරකො හොතියෙව. කතන්ති චතුවග්ගාදිනා කතං.
204. Idāni vatthuñattianussāvanasīmādivipattito, kammavipattīsu parisato ca paṭikkosato ca kammassa kuppākuppabhāvaṃ tattha ca āpattiādiṃ dassetuṃ ‘‘catū’’tiādi māha. Catuvaggādikattabbaṃ asaṃvāsagaṇapūraṃ vā kammārahagaṇapūraṃ vā kammañca garukaṭṭhagaṇapūraṃ vā parivāsādikammañcāti yojanā. Ettha ca kammāraho garukaṭṭhato añño, nikkhittavatto pana garukaṭṭho gaṇapūrako hotiyeva. Katanti catuvaggādinā kataṃ.
205. වාරෙය්යාති අන්තරායෙ අසති අන්තමසො එකොපි වාරෙය්යාති අත්ථො. අන්තරායෙති පාපෙහි කරියමානෙ ජීවිතබ්රහ්මචරියන්තරායෙ සති. අනන්තරායිකා චෙ න වාරෙන්ති, දුක්කටං. දිට්ඨාවින්ති අත්තනො අත්තනො දිට්ඨිං ලද්ධිං ‘‘අධම්මකම්මං ඉදං, න මෙතං ඛමතී’’ති අඤ්ඤමඤ්ඤං ආවි කරෙය්යුන්ති සෙසො. එකොධිට්ඨානන්ති එකො භික්ඛු ‘‘න මෙතං ඛමතී’’ති අධිට්ඨානං කරෙය්යාති සෙසො. තතොධිකාති තීහි අධිකා. තෙ පන සඞ්ඝත්තා පහොන්ති අත්තනො කම්මං නිත්ථරිතුං.
205.Vāreyyāti antarāye asati antamaso ekopi vāreyyāti attho. Antarāyeti pāpehi kariyamāne jīvitabrahmacariyantarāye sati. Anantarāyikā ce na vārenti, dukkaṭaṃ. Diṭṭhāvinti attano attano diṭṭhiṃ laddhiṃ ‘‘adhammakammaṃ idaṃ, na metaṃ khamatī’’ti aññamaññaṃ āvi kareyyunti seso. Ekodhiṭṭhānanti eko bhikkhu ‘‘na metaṃ khamatī’’ti adhiṭṭhānaṃ kareyyāti seso. Tatodhikāti tīhi adhikā. Te pana saṅghattā pahonti attano kammaṃ nittharituṃ.
206. ඛිත්තචිත්තො නාම උම්මත්තකො. දුඛට්ටිතොති වෙදනට්ටො. න රූහතීති ගය්හත්තං න රොහතීති අත්ථො.
206.Khittacitto nāma ummattako. Dukhaṭṭitoti vedanaṭṭo. Na rūhatīti gayhattaṃ na rohatīti attho.
207. අන්තමසො අනන්තරස්සාපි ආරොචෙන්තස්ස පකත…පෙ.… භික්ඛුනොති සම්බන්ධො. එකසීමායං තිට්ඨතීති එකසීමට්ඨො. සමො සංවාසො අස්සාති සමසංවාසො. එකසීමට්ඨො ච සො සමසංවාසො ච, පකතත්තො ච සො එකසීමට්ඨසමසංවාසො ච, සො චායං භික්ඛු චාති සබ්බත්ථ කම්මධාරයො, තස්ස. එත්ථ පන අවිපන්නසීලො පකතත්තොති අධිප්පෙතො. ආරොචෙන්තස්සාති අත්තනො ලද්ධිං පකාසෙන්තස්ස. රූහතීති පටික්ඛෙපො රුහති.
207. Antamaso anantarassāpi ārocentassa pakata…pe… bhikkhunoti sambandho. Ekasīmāyaṃ tiṭṭhatīti ekasīmaṭṭho. Samo saṃvāso assāti samasaṃvāso. Ekasīmaṭṭho ca so samasaṃvāso ca, pakatatto ca so ekasīmaṭṭhasamasaṃvāso ca, so cāyaṃ bhikkhu cāti sabbattha kammadhārayo, tassa. Ettha pana avipannasīlo pakatattoti adhippeto. Ārocentassāti attano laddhiṃ pakāsentassa. Rūhatīti paṭikkhepo ruhati.
208. ධම්මිකං කම්මන්ති ධම්මෙන කත්තබ්බං අපලොකනාදිකම්මං. පටික්කොසෙය්යාති නිවාරෙය්ය. තිරොක්ඛා කායසාමග්ගිං වා ඡන්දං වාති වා-සද්දං නෙත්වා අත්ථො නෙතබ්බො. තිරොක්ඛාති පරම්මුඛා. සො සම්මුඛා-සද්දො විය නිපාතො, අථ වා අක්ඛා ඉන්ද්රියවිසයතො තිරො බහීති අත්ථොති.
208.Dhammikaṃ kammanti dhammena kattabbaṃ apalokanādikammaṃ. Paṭikkoseyyāti nivāreyya. Tirokkhā kāyasāmaggiṃ vā chandaṃ vāti vā-saddaṃ netvā attho netabbo. Tirokkhāti parammukhā. So sammukhā-saddo viya nipāto, atha vā akkhā indriyavisayato tiro bahīti atthoti.
කම්මනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Kammaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
