| Library / Tipiṭaka / д̇ибидага • Tipiṭaka / абад̣̇аана-адтагат̇аа • Apadāna-aṭṭhakathā |
г̇од̇амо б̣уд̣̇д̇хо
Gotamo buddho
д̇ад̇т̇а амхаагам̣ б̣од̇хисад̇д̇о д̣̇ийбан̇гараад̣̇ийнам̣ жад̇увийсад̇ияаа б̣уд̣̇д̇хаанам̣ санд̇игз ад̇хигаарам̣ гаронд̇о габбасад̇асахассаад̇хигаани жад̇д̇аари асан̇кязяяаани ааг̇ад̇о. гассабасса бана бхаг̇авад̇о орабхааг̇з табзд̇ваа имам̣ саммаасамб̣уд̣̇д̇хам̣ ан̃н̃о б̣уд̣̇д̇хо наама над̇т̇и. ид̇и д̣̇ийбан̇гараад̣̇ийнам̣ жад̇увийсад̇ияаа б̣уд̣̇д̇хаанам̣ санд̇игз лад̣̇д̇хаб̣яаагаран̣о бана б̣од̇хисад̇д̇о язнзна –
Tattha amhākaṃ bodhisatto dīpaṅkarādīnaṃ catuvīsatiyā buddhānaṃ santike adhikāraṃ karonto kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni āgato. Kassapassa pana bhagavato orabhāge ṭhapetvā imaṃ sammāsambuddhaṃ añño buddho nāma natthi. Iti dīpaṅkarādīnaṃ catuvīsatiyā buddhānaṃ santike laddhabyākaraṇo pana bodhisatto yenena –
‘‘мануссад̇д̇ам̣ лин̇г̇асамбад̇д̇и, хзд̇у сад̇т̇аарад̣̇ассанам̣;
‘‘Manussattaṃ liṅgasampatti, hetu satthāradassanaṃ;
баб̣б̣аж̇ж̇аа г̇ун̣асамбад̇д̇и, ад̇хигааро жа чанд̣̇ад̇аа;
Pabbajjā guṇasampatti, adhikāro ca chandatā;
адтад̇хаммасамод̇хаанаа, абхинийхааро самиж̇жхад̇ий’’д̇и. (б̣у. вам̣. 2.59) –
Aṭṭhadhammasamodhānā, abhinīhāro samijjhatī’’ti. (bu. vaṃ. 2.59) –
имз адта д̇хаммз самод̇хаанзд̇ваа д̣̇ийбан̇гарабаад̣̇амуулз гад̇аабхинийхаарзна ‘‘ханд̣̇а б̣уд̣̇д̇хагарз д̇хаммз, вижинаами ид̇о жид̇о’’д̇и уссаахам̣ гад̇ваа ‘‘вижинанд̇о д̇ад̣̇аа д̣̇агким̣, батамам̣ д̣̇аанабаарами’’нд̇и д̣̇аанабаарамид̇аад̣̇аяо б̣уд̣̇д̇хагаарагад̇хаммаа д̣̇идтаа, буурзнд̇оязва яаава взссанд̇арад̇д̇абхааво ааг̇ами. ааг̇ажчанд̇о жа яз д̇з гад̇аабхинийхаараанам̣ б̣од̇хисад̇д̇аанам̣ аанисам̣саа сам̣ван̣н̣ид̇аа –
Ime aṭṭha dhamme samodhānetvā dīpaṅkarapādamūle katābhinīhārena ‘‘handa buddhakare dhamme, vicināmi ito cito’’ti ussāhaṃ katvā ‘‘vicinanto tadā dakkhiṃ, paṭhamaṃ dānapārami’’nti dānapāramitādayo buddhakārakadhammā diṭṭhā, pūrentoyeva yāva vessantarattabhāvo āgami. Āgacchanto ca ye te katābhinīhārānaṃ bodhisattānaṃ ānisaṃsā saṃvaṇṇitā –
‘‘звам̣ саб̣б̣ан̇г̇асамбаннаа, б̣од̇хияаа нияад̇аа нараа;
‘‘Evaṃ sabbaṅgasampannā, bodhiyā niyatā narā;
сам̣сарам̣ д̣̇ийгхамад̣̇д̇хаанам̣, габбагодисад̇зхиби.
Saṃsaraṃ dīghamaddhānaṃ, kappakoṭisatehipi.
‘‘авийжимхи нуббаж̇ж̇анд̇и, д̇ат̇аа логанд̇арзсу жа;
‘‘Avīcimhi nuppajjanti, tathā lokantaresu ca;
ниж̇жхаамад̇ан̣хаа куббибаасаа, на хонд̇и гаалаган̃ж̇игаа.
Nijjhāmataṇhā khuppipāsā, na honti kālakañjikā.
‘‘на хонд̇и куд̣̇д̣̇агаа баан̣аа, уббаж̇ж̇анд̇ааби д̣̇уг̇г̇ад̇им̣;
‘‘Na honti khuddakā pāṇā, uppajjantāpi duggatiṃ;
ж̇ааяамаанаа мануссзсу, ж̇ажжанд̇хаа на бхаванд̇и д̇з.
Jāyamānā manussesu, jaccandhā na bhavanti te.
‘‘сод̇авзгаллад̇аа над̇т̇и, на бхаванд̇и мууг̇абагкигаа;
‘‘Sotavekallatā natthi, na bhavanti mūgapakkhikā;
ид̇т̇ибхаавам̣ на г̇ажчанд̇и, убхад̇об̣яан̃ж̇анабан̣д̣агаа.
Itthibhāvaṃ na gacchanti, ubhatobyañjanapaṇḍakā.
‘‘на бхаванд̇и барияаабаннаа, б̣од̇хияаа нияад̇аа нараа;
‘‘Na bhavanti pariyāpannā, bodhiyā niyatā narā;
муд̇д̇аа аананд̇аригзхи, саб̣б̣ад̇т̇а суд̣̇д̇хаг̇ожараа.
Muttā ānantarikehi, sabbattha suddhagocarā.
‘‘мижчаад̣̇идтим̣ на сзванд̇и, гаммагирияад̣̇ассанаа;
‘‘Micchādiṭṭhiṃ na sevanti, kammakiriyadassanā;
васамаанааби саг̇г̇зсу, асан̃н̃ам̣ нубабаж̇ж̇арз.
Vasamānāpi saggesu, asaññaṃ nupapajjare.
‘‘суд̣̇д̇хааваасзсу д̣̇звзсу, хзд̇у наама на виж̇ж̇ад̇и;
‘‘Suddhāvāsesu devesu, hetu nāma na vijjati;
нзгкамманиннаа саббурисаа, висам̣яуд̇д̇аа бхаваабхавз;
Nekkhammaninnā sappurisā, visaṃyuttā bhavābhave;
жаранд̇и логад̇т̇ажарияааяо, буурзнд̇и саб̣б̣абаарамий’’д̇и.
Caranti lokatthacariyāyo, pūrenti sabbapāramī’’ti.
д̇з аанисам̣сз ад̇хиг̇анд̇ваава ааг̇ад̇о. баарамияо буурзнд̇асса жасса агид̇д̇иб̣раахман̣агаалз, сан̇каб̣раахман̣агаалз, д̇ханан̃жаяарааж̇агаалз, махаасуд̣̇ассанарааж̇агаалз, махааг̇овинд̣̇агаалз, нимимахаарааж̇агаалз, жанд̣̇агумаарагаалз, висаяхасздтигаалз, сивирааж̇агаалз, взссанд̇арарааж̇агаалзд̇и д̣̇аанабаарамид̇ааяа буурид̇ад̇д̇абхааваанам̣ баримаан̣ам̣ наама над̇т̇и. зганд̇зна банасса сасабан̣д̣ид̇аж̇аад̇агз –
Te ānisaṃse adhigantvāva āgato. Pāramiyo pūrentassa cassa akittibrāhmaṇakāle, saṅkhabrāhmaṇakāle, dhanañcayarājakāle, mahāsudassanarājakāle, mahāgovindakāle, nimimahārājakāle, candakumārakāle, visayhaseṭṭhikāle, sivirājakāle, vessantararājakāleti dānapāramitāya pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa sasapaṇḍitajātake –
‘‘бхигкааяа убаг̇ад̇ам̣ д̣̇исваа, сагад̇д̇аанам̣ барижжаж̇им̣;
‘‘Bhikkhāya upagataṃ disvā, sakattānaṃ pariccajiṃ;
д̣̇аанзна мз само над̇т̇и, зсаа мз д̣̇аанабаарамий’’д̇и. (жарияаа. 1.д̇ассуд̣̇д̣̇аана) –
Dānena me samo natthi, esā me dānapāramī’’ti. (cariyā. 1.tassuddāna) –
звам̣ ад̇д̇абарижжааг̇ам̣ гаронд̇асса д̣̇аанабаарамид̇аа барамад̇т̇абаарамий наама ж̇аад̇аа. д̇ат̇аа сийлаванааг̇арааж̇агаалз, жамбзяяанааг̇арааж̇агаалз, бхуурид̣̇ад̇д̇анааг̇арааж̇агаалз, чад̣̇д̣̇анд̇анааг̇арааж̇агаалз, ж̇аяад̣̇д̣̇исарааж̇абуд̇д̇агаалз, алийнасад̇д̇угумаарагаалзд̇и сийлабаарамид̇ааяа буурид̇ад̇д̇абхааваанам̣ баримаан̣ам̣ наама над̇т̇и. зганд̇зна банасса сан̇кабаалаж̇аад̇агз –
Evaṃ attapariccāgaṃ karontassa dānapāramitā paramatthapāramī nāma jātā. Tathā sīlavanāgarājakāle, campeyyanāgarājakāle, bhūridattanāgarājakāle, chaddantanāgarājakāle, jayaddisarājaputtakāle, alīnasattukumārakāleti sīlapāramitāya pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa saṅkhapālajātake –
‘‘суулзхи виж̇жхаяанд̇оби, годдияанд̇оби сад̇д̇ибхи;
‘‘Sūlehi vijjhayantopi, koṭṭiyantopi sattibhi;
бхож̇абуд̇д̇з на губбаами, зсаа мз сийлабаарамий’’д̇и. (жарияаа. 2.91) –
Bhojaputte na kuppāmi, esā me sīlapāramī’’ti. (cariyā. 2.91) –
звам̣ ад̇д̇абарижжааг̇ам̣ гаронд̇асса сийлабаарамид̇аа барамад̇т̇абаарамий наама ж̇аад̇аа. д̇ат̇аа соманассагумаарагаалз, хад̇т̇ибаалагумаарагаалз, аяогхарабан̣д̣ид̇агаалзд̇и махаараж̇ж̇ам̣ бахааяа нзгкаммабаарамид̇ааяа буурид̇ад̇д̇абхааваанам̣ баримаан̣ам̣ наама над̇т̇и. зганд̇зна банасса жуул̣асуд̇асомаж̇аад̇агз –
Evaṃ attapariccāgaṃ karontassa sīlapāramitā paramatthapāramī nāma jātā. Tathā somanassakumārakāle, hatthipālakumārakāle, ayogharapaṇḍitakāleti mahārajjaṃ pahāya nekkhammapāramitāya pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa cūḷasutasomajātake –
‘‘махаараж̇ж̇ам̣ хад̇т̇аг̇ад̇ам̣, кзл̣абин̣д̣ам̣ва чад̣д̣аяим̣;
‘‘Mahārajjaṃ hatthagataṃ, kheḷapiṇḍaṃva chaḍḍayiṃ;
жаж̇ад̇о на ход̇и лаг̇г̇анам̣, зсаа мз нзгкаммабаарамий’’д̇и. –
Cajato na hoti lagganaṃ, esā me nekkhammapāramī’’ti. –
звам̣ ниссан̇г̇ад̇ааяа раж̇ж̇ам̣ чад̣д̣зд̇ваа нигкаманд̇асса нзгкаммабаарамид̇аа барамад̇т̇абаарамий наама ж̇аад̇аа. д̇ат̇аа вид̇хурабан̣д̣ид̇агаалз, махааг̇овинд̣̇абан̣д̣ид̇агаалз, гуд̣̇д̣̇аалабан̣д̣ид̇агаалз, арагабан̣д̣ид̇агаалз, б̣од̇хибариб̣б̣ааж̇агагаалз, махосад̇хабан̣д̣ид̇агаалзд̇и бан̃н̃аабаарамид̇ааяа буурид̇ад̇д̇абхааваанам̣ баримаан̣ам̣ наама над̇т̇и. зганд̇зна банасса сад̇д̇убхасд̇аж̇аад̇агз сзнагабан̣д̣ид̇агаалз –
Evaṃ nissaṅgatāya rajjaṃ chaḍḍetvā nikkhamantassa nekkhammapāramitā paramatthapāramī nāma jātā. Tathā vidhurapaṇḍitakāle, mahāgovindapaṇḍitakāle, kuddālapaṇḍitakāle, arakapaṇḍitakāle, bodhiparibbājakakāle, mahosadhapaṇḍitakāleti paññāpāramitāya pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa sattubhastajātake senakapaṇḍitakāle –
‘‘бан̃н̃ааяа вижинанд̇охам̣, б̣раахман̣ам̣ можаяим̣ д̣̇укаа;
‘‘Paññāya vicinantohaṃ, brāhmaṇaṃ mocayiṃ dukhā;
бан̃н̃ааяа мз само над̇т̇и, зсаа мз бан̃н̃аабаарамий’’д̇и. –
Paññāya me samo natthi, esā me paññāpāramī’’ti. –
анд̇обхасд̇аг̇ад̇ам̣ саббам̣ д̣̇ассзнд̇асса бан̃н̃аабаарамид̇аа барамад̇т̇абаарамий наама ж̇аад̇аа. д̇ат̇аа вийрияабаарамид̇аад̣̇ийнамби буурид̇ад̇д̇абхааваанам̣ баримаан̣ам̣ наама над̇т̇и. зганд̇зна банасса махааж̇анагаж̇аад̇агз –
Antobhastagataṃ sappaṃ dassentassa paññāpāramitā paramatthapāramī nāma jātā. Tathā vīriyapāramitādīnampi pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa mahājanakajātake –
‘‘ад̇ийрад̣̇ассий ж̇аламаж̇жхз, хад̇аа саб̣б̣зва маанусаа;
‘‘Atīradassī jalamajjhe, hatā sabbeva mānusā;
жид̇д̇асса ан̃н̃ат̇аа над̇т̇и, зсаа мз вийрияабаарамий’’д̇и. –
Cittassa aññathā natthi, esā me vīriyapāramī’’ti. –
звам̣ махаасамуд̣̇д̣̇ам̣ д̇аранд̇асса вийрияабаарамид̇аа барамад̇т̇абаарамий наама ж̇аад̇аа. канд̇иваад̣̇иж̇аад̇агз –
Evaṃ mahāsamuddaṃ tarantassa vīriyapāramitā paramatthapāramī nāma jātā. Khantivādijātake –
‘‘ажзд̇анам̣ва годдзнд̇з, д̇ин̣хзна парасунаа мамам̣;
‘‘Acetanaṃva koṭṭente, tiṇhena pharasunā mamaṃ;
гаасирааж̇з на губбаами, зсаа мз канд̇ибаарамий’’д̇и. –
Kāsirāje na kuppāmi, esā me khantipāramī’’ti. –
звам̣ ажзд̇анабхаавзна вияа махаад̣̇угкам̣ ад̇хиваасзнд̇асса канд̇ибаарамид̇аа барамад̇т̇абаарамий наама ж̇аад̇аа. махаасуд̇асомаж̇аад̇агз –
Evaṃ acetanabhāvena viya mahādukkhaṃ adhivāsentassa khantipāramitā paramatthapāramī nāma jātā. Mahāsutasomajātake –
‘‘сажжаваажам̣ анурагканд̇о, жаж̇ид̇ваа мама ж̇ийвид̇ам̣;
‘‘Saccavācaṃ anurakkhanto, cajitvā mama jīvitaṃ;
можзсим̣ згасад̇ам̣ кад̇д̇ияз, зсаа мз сажжабаарамий’’д̇и. –
Mocesiṃ ekasataṃ khattiye, esā me saccapāramī’’ti. –
звам̣ ж̇ийвид̇ам̣ жаж̇ид̇ваа сажжаманурагканд̇асса сажжабаарамид̇аа барамад̇т̇абаарамий наама ж̇аад̇аа. мууг̇абагкаж̇аад̇агз –
Evaṃ jīvitaṃ cajitvā saccamanurakkhantassa saccapāramitā paramatthapāramī nāma jātā. Mūgapakkhajātake –
‘‘маад̇аабид̇аа на мз д̣̇зссаа, наби д̣̇зссам̣ махааяасам̣;
‘‘Mātāpitā na me dessā, napi dessaṃ mahāyasaṃ;
саб̣б̣ан̃н̃уд̇ам̣ бияам̣ маяхам̣, д̇асмаа вад̇амад̇хидтахи’’нд̇и. (жарияаа. 3.65) –
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā vatamadhiṭṭhahi’’nti. (cariyā. 3.65) –
звам̣ ж̇ийвид̇амби жаж̇ид̇ваа вад̇ам̣ ад̇хидтаханд̇асса ад̇хидтаанабаарамид̇аа барамад̇т̇абаарамий наама ж̇аад̇аа. суван̣н̣асаамаж̇аад̇агз –
Evaṃ jīvitampi cajitvā vataṃ adhiṭṭhahantassa adhiṭṭhānapāramitā paramatthapāramī nāma jātā. Suvaṇṇasāmajātake –
‘‘на мам̣ гожи уд̇д̇асад̇и, набихам̣ бхааяаами гассажи;
‘‘Na maṃ koci uttasati, napihaṃ bhāyāmi kassaci;
мзд̇д̇ааб̣алзнубад̇т̇ад̣̇д̇хо, рамаами баванз д̇ад̣̇аа’’д̇и. (жарияаа. 3.113) –
Mettābalenupatthaddho, ramāmi pavane tadā’’ti. (cariyā. 3.113) –
звам̣ ж̇ийвид̇амби анологзд̇ваа мзд̇д̇ааяанд̇асса мзд̇д̇аабаарамид̇аа барамад̇т̇абаарамий наама ж̇аад̇аа. ломахам̣саж̇аад̇агз –
Evaṃ jīvitampi anoloketvā mettāyantassa mettāpāramitā paramatthapāramī nāma jātā. Lomahaṃsajātake –
‘‘сусаанз сзяяам̣ габбзми, чавадтигам̣ убанид̇хааяахам̣;
‘‘Susāne seyyaṃ kappemi, chavaṭṭhikaṃ upanidhāyahaṃ;
г̇ааман̣д̣алаа убааг̇анд̇ваа, руубам̣ д̣̇ассзнд̇инаббага’’нд̇и. (жарияаа. 3.119) –
Gāmaṇḍalā upāgantvā, rūpaṃ dassentinappaka’’nti. (cariyā. 3.119) –
звам̣ г̇аамад̣̇аарагзсу нидтубханаад̣̇ийхи жзва маалааг̇анд̇хуубахаараад̣̇ийхи жа сукад̣̇угкам̣ уббаад̣̇знд̇зсуби убзгкам̣ анад̇ивад̇д̇знд̇асса убзгкаабаарамид̇аа барамад̇т̇абаарамий наама ж̇аад̇аа. аяамзд̇т̇а сан̇кзбо. вид̇т̇аарад̇о банзса ад̇т̇о жарияаабидагад̇о г̇ахзд̇аб̣б̣од̇и. звам̣ баарамияо буурзд̇ваа взссанд̇арад̇д̇абхаавз тид̇о –
Evaṃ gāmadārakesu niṭṭhubhanādīhi ceva mālāgandhūpahārādīhi ca sukhadukkhaṃ uppādentesupi upekkhaṃ anativattentassa upekkhāpāramitā paramatthapāramī nāma jātā. Ayamettha saṅkhepo. Vitthārato panesa attho cariyāpiṭakato gahetabboti. Evaṃ pāramiyo pūretvā vessantarattabhāve ṭhito –
‘‘ажзд̇анааяам̣ бат̇авий, авин̃н̃ааяа сукам̣ д̣̇укам̣;
‘‘Acetanāyaṃ pathavī, aviññāya sukhaṃ dukhaṃ;
сааби д̣̇аанаб̣алаа маяхам̣, сад̇д̇агкад̇д̇ум̣ багамбат̇аа’’д̇и. (жарияаа. 1.124) –
Sāpi dānabalā mayhaṃ, sattakkhattuṃ pakampathā’’ti. (cariyā. 1.124) –
звам̣ махаабат̇авигамбанаад̣̇ийни махаабун̃н̃аани гарид̇ваа ааяубарияосаанз д̇ад̇о жуд̇о д̇усид̇абхаванз ниб̣б̣ад̇д̇и. ид̇и д̣̇ийбан̇гарабаад̣̇амуулад̇о бадтааяа яаава аяам̣ д̇усид̇абурз ниб̣б̣ад̇д̇и, зд̇д̇агам̣ таанам̣ д̣̇уурзнид̣̇аанам̣ наамаад̇и взд̣̇ид̇аб̣б̣ам̣.
Evaṃ mahāpathavikampanādīni mahāpuññāni karitvā āyupariyosāne tato cuto tusitabhavane nibbatti. Iti dīpaṅkarapādamūlato paṭṭhāya yāva ayaṃ tusitapure nibbatti, ettakaṃ ṭhānaṃ dūrenidānaṃ nāmāti veditabbaṃ.
д̣̇уурзнид̣̇аанагат̇аа нидтид̇аа.
Dūrenidānakathā niṭṭhitā.
2. авид̣̇уурзнид̣̇аанагат̇аа
2. Avidūrenidānakathā
д̇усид̇абурз васанд̇зязва бана б̣од̇хисад̇д̇з б̣уд̣̇д̇хаголаахалам̣ наама уд̣̇абаад̣̇и. логасмин̃хи д̇ийн̣и голаахалаани маханд̇аани уббаж̇ж̇анд̇и габбаголаахалам̣, б̣уд̣̇д̇хаголаахалам̣, жаггавад̇д̇иголаахаланд̇и. д̇ад̇т̇а ‘‘вассасад̇асахассажжаязна габбудтаанам̣ бхависсад̇ий’’д̇и логаб̣яуухаа наама гаамааважарад̣̇зваа муд̇д̇асираа вигин̣н̣агзсаа руд̣̇амукаа ассууни хад̇т̇зхи бун̃чамаанаа рад̇д̇авад̇т̇анивад̇т̇аа ад̇ивияа вируубавзсад̇хаарино худ̇ваа мануссабат̇з вижаранд̇аа звам̣ аарожзнд̇и – ‘‘маарисаа, ид̇о вассасад̇асахассажжаязна габбудтаанам̣ бхависсад̇и, аяам̣ лого винассиссад̇и, махаасамуд̣̇д̣̇оби суссиссад̇и, аяан̃жа махаабат̇авий синзру жа баб̣б̣ад̇арааж̇аа уд̣д̣аяхиссанд̇и винассиссанд̇и, яаава б̣рахмалогаа логавинаасо бхависсад̇и, мзд̇д̇ам̣ маарисаа, бхаавзт̇а, гарун̣ам̣, муд̣̇ид̇ам̣, убзгкам̣ маарисаа, бхаавзт̇а, маад̇арам̣ убадтахат̇а, бид̇арам̣ убадтахат̇а, гулз ж̇здтаабажааяино хот̇аа’’д̇и. ид̣̇ам̣ габбаголаахалам̣ наама. ‘‘вассасахассажжаязна бана саб̣б̣ун̃н̃уб̣уд̣̇д̇хо логз уббаж̇ж̇иссад̇ий’’д̇и логабаалад̣̇звад̇аа ‘‘ид̇о, маарисаа, вассасахассажжаязна саб̣б̣ан̃н̃уб̣уд̣̇д̇хо логз уббаж̇ж̇иссад̇ий’’д̇и уг̇гхосзнд̇ияо аахин̣д̣анд̇и. ид̣̇ам̣ б̣уд̣̇д̇хаголаахалам̣ наама. ‘‘вассасад̇ассажжаязна жаггавад̇д̇ирааж̇аа уббаж̇ж̇иссад̇ий’’д̇и д̣̇звад̇ааяо ‘‘ид̇о маарисаа вассасад̇ажжаязна жаггавад̇д̇ирааж̇аа логз уббаж̇ж̇иссад̇ий’’д̇и уг̇гхосзнд̇ияо аахин̣д̣анд̇и. ид̣̇ам̣ жаггавад̇д̇иголаахалам̣ наама. имаани д̇ийн̣и голаахалаани маханд̇аани хонд̇и.
Tusitapure vasanteyeva pana bodhisatte buddhakolāhalaṃ nāma udapādi. Lokasmiñhi tīṇi kolāhalāni mahantāni uppajjanti kappakolāhalaṃ, buddhakolāhalaṃ, cakkavattikolāhalanti. Tattha ‘‘vassasatasahassaccayena kappuṭṭhānaṃ bhavissatī’’ti lokabyūhā nāma kāmāvacaradevā muttasirā vikiṇṇakesā rudamukhā assūni hatthehi puñchamānā rattavatthanivatthā ativiya virūpavesadhārino hutvā manussapathe vicarantā evaṃ ārocenti – ‘‘mārisā, ito vassasatasahassaccayena kappuṭṭhānaṃ bhavissati, ayaṃ loko vinassissati, mahāsamuddopi sussissati, ayañca mahāpathavī sineru ca pabbatarājā uḍḍayhissanti vinassissanti, yāva brahmalokā lokavināso bhavissati, mettaṃ mārisā, bhāvetha, karuṇaṃ, muditaṃ, upekkhaṃ mārisā, bhāvetha, mātaraṃ upaṭṭhahatha, pitaraṃ upaṭṭhahatha, kule jeṭṭhāpacāyino hothā’’ti. Idaṃ kappakolāhalaṃ nāma. ‘‘Vassasahassaccayena pana sabbuññubuddho loke uppajjissatī’’ti lokapāladevatā ‘‘ito, mārisā, vassasahassaccayena sabbaññubuddho loke uppajjissatī’’ti ugghosentiyo āhiṇḍanti. Idaṃ buddhakolāhalaṃ nāma. ‘‘Vassasatassaccayena cakkavattirājā uppajjissatī’’ti devatāyo ‘‘ito mārisā vassasataccayena cakkavattirājā loke uppajjissatī’’ti ugghosentiyo āhiṇḍanti. Idaṃ cakkavattikolāhalaṃ nāma. Imāni tīṇi kolāhalāni mahantāni honti.
д̇зсу б̣уд̣̇д̇хаголаахаласад̣̇д̣̇ам̣ суд̇ваа сагалад̣̇асасахассажаггаваал̣ад̣̇звад̇аа згад̇о саннибад̇ид̇ваа ‘‘асуго наама сад̇д̇о б̣уд̣̇д̇хо бхависсад̇ий’’д̇и н̃ад̇ваа д̇ам̣ убасан̇гамид̇ваа ааяаажанд̇и. ааяаажамаанаа жа буб̣б̣анимид̇д̇зсу уббаннзсу ааяаажанд̇и. д̇ад̣̇аа бана саб̣б̣ааби д̇аа згзгажаггаваал̣з жаад̇умахаарааж̇асаггасуяаамасанд̇усид̇асуниммид̇авасавад̇д̇имахааб̣рахмзхи сад̣̇д̇хим̣ згажаггаваал̣з саннибад̇ид̇ваа д̇усид̇абхаванз б̣од̇хисад̇д̇асса санд̇игам̣ г̇анд̇ваа ‘‘маариса, д̇умхзхи д̣̇аса баарамияо буурзнд̇зхи на саггасамбад̇д̇им̣, на маараб̣рахмажаггавад̇д̇исамбад̇д̇им̣ бад̇т̇знд̇зхи буурид̇аа, логанид̇т̇аран̣ад̇т̇ааяа бана саб̣б̣ан̃н̃уд̇ам̣ бад̇т̇знд̇зхи буурид̇аа, со во д̣̇аани гаало, маариса, б̣уд̣̇д̇хад̇д̇ааяа, самаяо, маариса, б̣уд̣̇д̇хад̇д̇ааяаа’’д̇и яаажим̣су.
Tesu buddhakolāhalasaddaṃ sutvā sakaladasasahassacakkavāḷadevatā ekato sannipatitvā ‘‘asuko nāma satto buddho bhavissatī’’ti ñatvā taṃ upasaṅkamitvā āyācanti. Āyācamānā ca pubbanimittesu uppannesu āyācanti. Tadā pana sabbāpi tā ekekacakkavāḷe cātumahārājasakkasuyāmasantusitasunimmitavasavattimahābrahmehi saddhiṃ ekacakkavāḷe sannipatitvā tusitabhavane bodhisattassa santikaṃ gantvā ‘‘mārisa, tumhehi dasa pāramiyo pūrentehi na sakkasampattiṃ, na mārabrahmacakkavattisampattiṃ patthentehi pūritā, lokanittharaṇatthāya pana sabbaññutaṃ patthentehi pūritā, so vo dāni kālo, mārisa, buddhattāya, samayo, mārisa, buddhattāyā’’ti yāciṃsu.
ат̇а махаасад̇д̇о д̣̇звад̇аанам̣ бадин̃н̃ам̣ ад̣̇ад̇ваава гаалад̣̇ийбад̣̇зсагулаж̇анзд̇д̇иааяубарижчзд̣̇авасзна бан̃жамахаавилоганам̣ наама вилогзси. д̇ад̇т̇а ‘‘гаало ну ко, агаало ну ко’’д̇и батамам̣ гаалам̣ вилогзси. д̇ад̇т̇а вассасад̇асахассад̇о уд̣̇д̇хам̣ вад̣дхид̇аааяугаало гаало наама на ход̇и. гасмаа? д̇ад̣̇аа хи сад̇д̇аанам̣ ж̇аад̇иж̇араамаран̣аани на бан̃н̃ааяанд̇и. б̣уд̣̇д̇хаанан̃жа д̇хаммад̣̇зсанаа д̇илагкан̣амуд̇д̇аа наама над̇т̇и. д̇зсам̣ ‘‘анижжам̣ д̣̇угкам̣ анад̇д̇аа’’д̇и гат̇знд̇аанам̣ ‘‘гим̣ наамзд̇ам̣ гат̇знд̇ий’’д̇и нзва сод̇аб̣б̣ам̣ на сад̣̇д̇хаад̇аб̣б̣ам̣ ман̃н̃анд̇и, д̇ад̇о абхисамаяо на ход̇и, д̇асмим̣ асад̇и анияяаанигам̣ саасанам̣ ход̇и. д̇асмаа со агаало. вассасад̇ад̇о уунаааяугаалоби гаало наама на ход̇и. гасмаа? д̇ад̣̇аа хи сад̇д̇аа уссаннагилзсаа хонд̇и, уссаннагилзсаанан̃жа д̣̇инно оваад̣̇о оваад̣̇адтаанз на д̇идтад̇и, уд̣̇агз д̣̇ан̣д̣арааж̇и вияа киббам̣ виг̇ажчад̇и. д̇асмаа соби агаало. вассасад̇асахассад̇о бана бадтааяа хздтаа, вассасад̇ад̇о бадтааяа уд̣̇д̇хам̣ ааяугаало гаало наама. д̇ад̣̇аа жа вассасад̇ааяугаало, ат̇а махаасад̇д̇о ‘‘ниб̣б̣ад̇д̇ид̇аб̣б̣агаало’’д̇и гаалам̣ басси.
Atha mahāsatto devatānaṃ paṭiññaṃ adatvāva kāladīpadesakulajanettiāyuparicchedavasena pañcamahāvilokanaṃ nāma vilokesi. Tattha ‘‘kālo nu kho, akālo nu kho’’ti paṭhamaṃ kālaṃ vilokesi. Tattha vassasatasahassato uddhaṃ vaḍḍhitaāyukālo kālo nāma na hoti. Kasmā? Tadā hi sattānaṃ jātijarāmaraṇāni na paññāyanti. Buddhānañca dhammadesanā tilakkhaṇamuttā nāma natthi. Tesaṃ ‘‘aniccaṃ dukkhaṃ anattā’’ti kathentānaṃ ‘‘kiṃ nāmetaṃ kathentī’’ti neva sotabbaṃ na saddhātabbaṃ maññanti, tato abhisamayo na hoti, tasmiṃ asati aniyyānikaṃ sāsanaṃ hoti. Tasmā so akālo. Vassasatato ūnaāyukālopi kālo nāma na hoti. Kasmā? Tadā hi sattā ussannakilesā honti, ussannakilesānañca dinno ovādo ovādaṭṭhāne na tiṭṭhati, udake daṇḍarāji viya khippaṃ vigacchati. Tasmā sopi akālo. Vassasatasahassato pana paṭṭhāya heṭṭhā, vassasatato paṭṭhāya uddhaṃ āyukālo kālo nāma. Tadā ca vassasatāyukālo, atha mahāsatto ‘‘nibbattitabbakālo’’ti kālaṃ passi.
д̇ад̇о д̣̇ийбам̣ вилогзнд̇о сабариваарз жад̇д̇ааро д̣̇ийбз ологзд̇ваа ‘‘д̇ийсу д̣̇ийбзсу б̣уд̣̇д̇хаа на ниб̣б̣ад̇д̇анд̇и, ж̇амб̣уд̣̇ийбзязва ниб̣б̣ад̇д̇анд̇ий’’д̇и д̣̇ийбам̣ басси.
Tato dīpaṃ vilokento saparivāre cattāro dīpe oloketvā ‘‘tīsu dīpesu buddhā na nibbattanti, jambudīpeyeva nibbattantī’’ti dīpaṃ passi.
д̇ад̇о ‘‘ж̇амб̣уд̣̇ийбо наама махаа, д̣̇асаяож̇анасахассабаримаан̣о, гад̇арасмим̣ ну ко бад̣̇зсз б̣уд̣̇д̇хаа ниб̣б̣ад̇д̇анд̇ий’’д̇и огаасам̣ вилогзнд̇о маж̇жхимад̣̇зсам̣ басси. маж̇жхимад̣̇зсо наама ‘‘бурад̇т̇имааяа д̣̇исааяа г̇аж̇ан̇г̇алам̣ наама ниг̇амо, д̇асса барзна махаасаалаа, д̇ад̇о бараа бажжанд̇имаа ж̇анабад̣̇аа, орад̇о маж̇жхз. бурад̇т̇имад̣̇агкин̣ааяа д̣̇исааяа саллавад̇ий наама над̣̇ий, д̇ад̇о бараа бажжанд̇имаа ж̇анабад̣̇аа, орад̇о маж̇жхз. д̣̇агкин̣ааяа д̣̇исааяа сзд̇аган̣н̣игам̣ наама ниг̇амо, д̇ад̇о бараа бажжанд̇имаа ж̇анабад̣̇аа, орад̇о маж̇жхз. бажчимааяа д̣̇исааяа т̇уун̣ам̣ наама б̣раахман̣аг̇аамо, д̇ад̇о бараа бажжанд̇имаа ж̇анабад̣̇аа, орад̇о маж̇жхз. уд̇д̇арааяа д̣̇исааяа усийрад̣̇д̇хаж̇о наама баб̣б̣ад̇о, д̇ад̇о бараа бажжанд̇имаа ж̇анабад̣̇аа, орад̇о маж̇жхз’’д̇и звам̣ винаяз (махаава. 259) вуд̇д̇о бад̣̇зсо . со ааяаамад̇о д̇ийн̣и яож̇анасад̇аани, вид̇т̇аарад̇о ад̣дхад̇зяяаани, баригкзбад̇о нава яож̇анасад̇аанийд̇и зд̇асмим̣ бад̣̇зсз б̣уд̣̇д̇хаа, бажжзгаб̣уд̣̇д̇хаа, аг̇г̇асаавагаа, асийд̇и махаасаавагаа, жаггавад̇д̇ирааж̇аано, ан̃н̃з жа махзсагкаа кад̇д̇ияаб̣раахман̣аг̇ахабад̇имахаасаалаа уббаж̇ж̇анд̇и. ид̣̇ан̃жзд̇т̇а габилавад̇т̇у наама наг̇арам̣, д̇ад̇т̇а маяаа ниб̣б̣ад̇д̇ид̇аб̣б̣анд̇и нидтам̣ аг̇амааси.
Tato ‘‘jambudīpo nāma mahā, dasayojanasahassaparimāṇo, katarasmiṃ nu kho padese buddhā nibbattantī’’ti okāsaṃ vilokento majjhimadesaṃ passi. Majjhimadeso nāma ‘‘puratthimāya disāya gajaṅgalaṃ nāma nigamo, tassa parena mahāsālā, tato parā paccantimā janapadā, orato majjhe. Puratthimadakkhiṇāya disāya sallavatī nāma nadī, tato parā paccantimā janapadā, orato majjhe. Dakkhiṇāya disāya setakaṇṇikaṃ nāma nigamo, tato parā paccantimā janapadā, orato majjhe. Pacchimāya disāya thūṇaṃ nāma brāhmaṇagāmo, tato parā paccantimā janapadā, orato majjhe. Uttarāya disāya usīraddhajo nāma pabbato, tato parā paccantimā janapadā, orato majjhe’’ti evaṃ vinaye (mahāva. 259) vutto padeso . So āyāmato tīṇi yojanasatāni, vitthārato aḍḍhateyyāni, parikkhepato nava yojanasatānīti etasmiṃ padese buddhā, paccekabuddhā, aggasāvakā, asīti mahāsāvakā, cakkavattirājāno, aññe ca mahesakkhā khattiyabrāhmaṇagahapatimahāsālā uppajjanti. Idañcettha kapilavatthu nāma nagaraṃ, tattha mayā nibbattitabbanti niṭṭhaṃ agamāsi.
д̇ад̇о гулам̣ вилогзнд̇о ‘‘б̣уд̣̇д̇хаа наама взссагулз ваа суд̣̇д̣̇агулз ваа на ниб̣б̣ад̇д̇анд̇и. логасаммад̇з бана кад̇д̇ияагулз ваа б̣раахман̣агулз ваад̇и д̣̇вийсуязва гулзсу ниб̣б̣ад̇д̇анд̇и. ид̣̇аани жа кад̇д̇ияагулам̣ логасаммад̇ам̣, д̇ад̇т̇а ниб̣б̣ад̇д̇иссаами. суд̣̇д̇ход̣̇ано наама рааж̇аа мз бид̇аа бхависсад̇ий’’д̇и гулам̣ басси.
Tato kulaṃ vilokento ‘‘buddhā nāma vessakule vā suddakule vā na nibbattanti. Lokasammate pana khattiyakule vā brāhmaṇakule vāti dvīsuyeva kulesu nibbattanti. Idāni ca khattiyakulaṃ lokasammataṃ, tattha nibbattissāmi. Suddhodano nāma rājā me pitā bhavissatī’’ti kulaṃ passi.
д̇ад̇о маад̇арам̣ вилогзнд̇о ‘‘б̣уд̣̇д̇хамаад̇аа наама лолаа сураад̇худ̇д̇аа на ход̇и, габбасад̇асахассам̣ бана буурид̇абаарамий ж̇аад̇ид̇о бадтааяа акан̣д̣абан̃жасийлааязва ход̇и. аяан̃жа махаамааяаа наама д̣̇звий зд̣̇исий, аяам̣ мз маад̇аа бхависсад̇и. гид̇д̇агам̣ банассаа ааяууд̇и д̣̇асаннам̣ маасаанам̣ убари сад̇д̇а д̣̇ивасааний’’д̇и басси.
Tato mātaraṃ vilokento ‘‘buddhamātā nāma lolā surādhuttā na hoti, kappasatasahassaṃ pana pūritapāramī jātito paṭṭhāya akhaṇḍapañcasīlāyeva hoti. Ayañca mahāmāyā nāma devī edisī, ayaṃ me mātā bhavissati. Kittakaṃ panassā āyūti dasannaṃ māsānaṃ upari satta divasānī’’ti passi.
ид̇и имам̣ бан̃жамахаавилоганам̣ вилогзд̇ваа ‘‘гаало мз, маарисаа, б̣уд̣̇д̇хабхаавааяаа’’д̇и д̣̇звад̇аанам̣ сан̇г̇ахам̣ гаронд̇о бадин̃н̃ам̣ д̣̇ад̇ваа ‘‘г̇ажчат̇а, д̇умхз’’д̇и д̇аа д̣̇звад̇аа уяяож̇зд̇ваа д̇усид̇ад̣̇звад̇аахи баривуд̇о д̇усид̇абурз нанд̣̇анаванам̣ баависи. саб̣б̣ад̣̇звалогзсу хи нанд̣̇анаванам̣ ад̇т̇иязва. д̇ад̇т̇а нам̣ д̣̇звад̇аа ‘‘ид̇о жуд̇о суг̇ад̇им̣ г̇ажча, ид̇о жуд̇о суг̇ад̇им̣ г̇ажчаа’’д̇и буб̣б̣з гад̇агусалагаммогаасам̣ саараяамаанаа вижаранд̇и. со звам̣ д̣̇звад̇аахи гусалам̣ саараяамаанаахи баривуд̇о д̇ад̇т̇а вижаранд̇оязва жавид̇ваа махаамааяааяа д̣̇звияаа гужчисмим̣ бадисанд̇хим̣ г̇ан̣хи.
Iti imaṃ pañcamahāvilokanaṃ viloketvā ‘‘kālo me, mārisā, buddhabhāvāyā’’ti devatānaṃ saṅgahaṃ karonto paṭiññaṃ datvā ‘‘gacchatha, tumhe’’ti tā devatā uyyojetvā tusitadevatāhi parivuto tusitapure nandanavanaṃ pāvisi. Sabbadevalokesu hi nandanavanaṃ atthiyeva. Tattha naṃ devatā ‘‘ito cuto sugatiṃ gaccha, ito cuto sugatiṃ gacchā’’ti pubbe katakusalakammokāsaṃ sārayamānā vicaranti. So evaṃ devatāhi kusalaṃ sārayamānāhi parivuto tattha vicarantoyeva cavitvā mahāmāyāya deviyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi.
д̇асса аавибхаавад̇т̇ам̣ аяам̣ анубуб̣б̣игат̇аа – д̇ад̣̇аа гира габилавад̇т̇унаг̇арз аасаал̣хинагкад̇д̇ам̣ сан̇гхудтам̣ ахоси, махааж̇ано нагкад̇д̇ам̣ гийл̣ад̇и. махаамааяааби д̣̇звий бурз бун̣н̣амааяа сад̇д̇амад̣̇ивасад̇о бадтааяа виг̇ад̇асураабаанам̣ маалааг̇анд̇хавибхууд̇исамбаннам̣ нагкад̇д̇агийл̣ам̣ анубхавамаанаа сад̇д̇амз д̣̇ивасз баад̇ова удтааяа г̇анд̇ход̣̇агзна нхааяид̇ваа жад̇д̇аари сад̇асахассаани виссаж̇ж̇зд̇ваа махаад̣̇аанам̣ д̣̇ад̇ваа саб̣б̣аалан̇гааравибхуусид̇аа варабхож̇анам̣ бхун̃ж̇ид̇ваа убосат̇ан̇г̇аани ад̇хидтааяа алан̇гад̇абадияад̇д̇ам̣ сириг̇аб̣бхам̣ бависид̇ваа сирисаяанз нибаннаа нид̣̇д̣̇ам̣ оггамамаанаа имам̣ субинам̣ ад̣̇д̣̇аса – жад̇д̇ааро гира нам̣ махаарааж̇аано саяанзнзва сад̣̇д̇хим̣ угкибид̇ваа химаванд̇ам̣ нзд̇ваа садтияож̇анигз маносилаад̇алз сад̇д̇аяож̇анигасса махаасааларугкасса хздтаа табзд̇ваа згаманд̇ам̣ адтам̣су. ат̇а нзсам̣ д̣̇звияо ааг̇анд̇ваа д̣̇звим̣ анод̇ад̇д̇ад̣̇ахам̣ нзд̇ваа мануссамалахаран̣ад̇т̇ам̣ нхаабзд̇ваа д̣̇иб̣б̣авад̇т̇ам̣ ниваасаабзд̇ваа г̇анд̇хзхи вилимбаабзд̇ваа д̣̇иб̣б̣абубпаани бил̣анд̇хаабзд̇ваа д̇ад̇о авид̣̇уурз зго раж̇ад̇абаб̣б̣ад̇о ад̇т̇и, д̇асса анд̇о ганагавимаанам̣ ад̇т̇и, д̇ад̇т̇а баажийнасийсагам̣ д̣̇иб̣б̣асаяанам̣ бан̃н̃аабзд̇ваа нибаж̇ж̇аабзсум̣. ат̇а б̣од̇хисад̇д̇о сзд̇аваравааран̣о худ̇ваа д̇ад̇о авид̣̇уурз зго суван̣н̣абаб̣б̣ад̇о ад̇т̇и, д̇ад̇т̇а вижарид̇ваа д̇ад̇о оруяха раж̇ад̇абаб̣б̣ад̇ам̣ абхирухид̇ваа уд̇д̇арад̣̇исад̇о ааг̇амма раж̇ад̇ад̣̇аамаван̣н̣ааяа сон̣д̣ааяа сзд̇абад̣̇умам̣ г̇ахзд̇ваа гон̃жанаад̣̇ам̣ над̣̇ид̇ваа ганагавимаанам̣ бависид̇ваа маад̇усаяанам̣ д̇игкад̇д̇ум̣ бад̣̇агкин̣ам̣ гад̇ваа д̣̇агкин̣абассам̣ паалзд̇ваа гужчим̣ бавидтасад̣̇исо ахосийд̇и. звам̣ уд̇д̇араасаал̣ханагкад̇д̇зна бадисанд̇хим̣ г̇ан̣хи.
Tassa āvibhāvatthaṃ ayaṃ anupubbikathā – tadā kira kapilavatthunagare āsāḷhinakkhattaṃ saṅghuṭṭhaṃ ahosi, mahājano nakkhattaṃ kīḷati. Mahāmāyāpi devī pure puṇṇamāya sattamadivasato paṭṭhāya vigatasurāpānaṃ mālāgandhavibhūtisampannaṃ nakkhattakīḷaṃ anubhavamānā sattame divase pātova uṭṭhāya gandhodakena nhāyitvā cattāri satasahassāni vissajjetvā mahādānaṃ datvā sabbālaṅkāravibhūsitā varabhojanaṃ bhuñjitvā uposathaṅgāni adhiṭṭhāya alaṅkatapaṭiyattaṃ sirigabbhaṃ pavisitvā sirisayane nipannā niddaṃ okkamamānā imaṃ supinaṃ addasa – cattāro kira naṃ mahārājāno sayaneneva saddhiṃ ukkhipitvā himavantaṃ netvā saṭṭhiyojanike manosilātale sattayojanikassa mahāsālarukkhassa heṭṭhā ṭhapetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Atha nesaṃ deviyo āgantvā deviṃ anotattadahaṃ netvā manussamalaharaṇatthaṃ nhāpetvā dibbavatthaṃ nivāsāpetvā gandhehi vilimpāpetvā dibbapupphāni piḷandhāpetvā tato avidūre eko rajatapabbato atthi, tassa anto kanakavimānaṃ atthi, tattha pācīnasīsakaṃ dibbasayanaṃ paññāpetvā nipajjāpesuṃ. Atha bodhisatto setavaravāraṇo hutvā tato avidūre eko suvaṇṇapabbato atthi, tattha vicaritvā tato oruyha rajatapabbataṃ abhiruhitvā uttaradisato āgamma rajatadāmavaṇṇāya soṇḍāya setapadumaṃ gahetvā koñcanādaṃ naditvā kanakavimānaṃ pavisitvā mātusayanaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā dakkhiṇapassaṃ phāletvā kucchiṃ paviṭṭhasadiso ahosīti. Evaṃ uttarāsāḷhanakkhattena paṭisandhiṃ gaṇhi.
бунад̣̇ивасз баб̣уд̣̇д̇хаа д̣̇звий д̇ам̣ субинам̣ ран̃н̃о аарожзси. рааж̇аа жад̇усадтимад̇д̇з б̣раахман̣абаамогкз баггосаабзд̇ваа г̇омаяахарид̇уубалид̇д̇ааяа лааж̇аад̣̇ийхи гад̇аман̇г̇аласаггаарааяа бхуумияаа махаарахаани аасанаани бан̃н̃аабзд̇ваа д̇ад̇т̇а нисиннаанам̣ б̣раахман̣аанам̣ саббимад̇хусагкараабхисан̇кад̇асса варабааяаасасса суван̣н̣араж̇ад̇абаад̇ияо буурзд̇ваа суван̣н̣араж̇ад̇абаад̇ийхиязва бадигуж̇ж̇ид̇ваа ад̣̇ааси, ан̃н̃зхи жа ахад̇авад̇т̇агабилаг̇аавид̣̇аанаад̣̇ийхи д̇з санд̇аббзси. ат̇а нзсам̣ саб̣б̣агаамзхи санд̇аббид̇аанам̣ б̣раахман̣аанам̣ субинам̣ аарожаабзд̇ваа ‘‘гим̣ бхависсад̇ий’’д̇и бужчи. б̣раахман̣аа аахам̣су – ‘‘маа жинд̇аяи, махаарааж̇а, д̣̇звияаа д̇з гужчимхи г̇аб̣бхо бад̇идтид̇о, со жа ко бурисаг̇аб̣бхо, на ид̇т̇иг̇аб̣бхо, буд̇д̇о д̇з бхависсад̇и, со сажз аг̇аарам̣ аж̇жхаавасиссад̇и, рааж̇аа бхависсад̇и жаггавад̇д̇ий. сажз аг̇аараа нигкамма баб̣б̣аж̇иссад̇и, б̣уд̣̇д̇хо бхависсад̇и логз вивадажчад̣̇о’’д̇и.
Punadivase pabuddhā devī taṃ supinaṃ rañño ārocesi. Rājā catusaṭṭhimatte brāhmaṇapāmokkhe pakkosāpetvā gomayaharitūpalittāya lājādīhi katamaṅgalasakkārāya bhūmiyā mahārahāni āsanāni paññāpetvā tattha nisinnānaṃ brāhmaṇānaṃ sappimadhusakkharābhisaṅkhatassa varapāyāsassa suvaṇṇarajatapātiyo pūretvā suvaṇṇarajatapātīhiyeva paṭikujjitvā adāsi, aññehi ca ahatavatthakapilagāvidānādīhi te santappesi. Atha nesaṃ sabbakāmehi santappitānaṃ brāhmaṇānaṃ supinaṃ ārocāpetvā ‘‘kiṃ bhavissatī’’ti pucchi. Brāhmaṇā āhaṃsu – ‘‘mā cintayi, mahārāja, deviyā te kucchimhi gabbho patiṭṭhito, so ca kho purisagabbho, na itthigabbho, putto te bhavissati, so sace agāraṃ ajjhāvasissati, rājā bhavissati cakkavattī. Sace agārā nikkhamma pabbajissati, buddho bhavissati loke vivaṭacchado’’ti.
б̣од̇хисад̇д̇асса бана маад̇угужчимхи бадисанд̇хиг̇г̇ахан̣агкан̣зязва згаббахаарзнзва сагалад̣̇асасахассий логад̇хаад̇у сан̇гамби самбагамби самбавзд̇хи. д̣̇вад̇д̇им̣са буб̣б̣анимид̇д̇аани баад̇урахзсум̣ – д̣̇асасу жаггаваал̣асахассзсу аббамаан̣о обхаасо пари. д̇асса д̇ам̣ сирим̣ д̣̇адтугаамаа вияа анд̇хаа жагкууни бадилабхим̣су, б̣ад̇хираа сад̣̇д̣̇ам̣ сун̣им̣су, мууг̇аа самаалабим̣су, куж̇ж̇аа уж̇уг̇ад̇д̇аа ахзсум̣, бан̇г̇улаа бад̣̇асаа г̇аманам̣ бадилабхим̣су, б̣анд̇ханаг̇ад̇аа саб̣б̣асад̇д̇аа анд̣̇уб̣анд̇ханаад̣̇ийхи мужжим̣су, саб̣б̣анираязсу аг̇г̇ий ниб̣б̣ааяим̣су, бзд̇д̇ивисаязсу куббибаасаа вуубасамим̣су, д̇иражчаанаанам̣ бхаяам̣ наахоси, саб̣б̣асад̇д̇аанам̣ рог̇о вуубасами, саб̣б̣асад̇д̇аа бияам̣вад̣̇аа ахзсум̣, мад̇хурзнаагаарзна ассаа хасим̣су, вааран̣аа г̇аж̇ж̇им̣су, саб̣б̣ад̇уурияаани сагам̣ сагам̣ ниннаад̣̇ам̣ мун̃жим̣су, агхаддид̇ааниязва мануссаанам̣ хад̇т̇уубаг̇аад̣̇ийни аабхаран̣аани виравим̣су, саб̣б̣аа д̣̇исаа виббасаннаа ахзсум̣, сад̇д̇аанам̣ сукам̣ уббаад̣̇аяамаано муд̣̇усийд̇ало ваад̇о вааяи, агааламзгхо васси, бат̇авид̇оби уд̣̇агам̣ уб̣бхиж̇ж̇ид̇ваа виссанд̣̇и, багкино аагаасаг̇аманам̣ виж̇ахим̣су, над̣̇ияо асанд̣̇амаанаа адтам̣су, махаасамуд̣̇д̣̇о мад̇хурод̣̇аго ахоси, саб̣б̣ад̇т̇агамзва бан̃жаван̣н̣зхи бад̣̇умзхи сан̃чаннад̇ало ахоси, т̇алаж̇аж̇алаж̇аад̣̇ийни саб̣б̣абубпаани бубпим̣су, ругкаанам̣ канд̇хзсу канд̇хабад̣̇умаани, саакаасу саакаабад̣̇умаани, лад̇аасу лад̇аабад̣̇умаани бубпим̣су, гханасилаад̇алаани бхинд̣̇ид̇ваа убаруубари сад̇абад̇д̇аани худ̇ваа д̣̇ан̣д̣абад̣̇умаани наама нигкамим̣су, аагаасз оламб̣агабад̣̇умаани наама ниб̣б̣ад̇д̇им̣су, саманд̇ад̇о бубпавассаани вассим̣су. аагаасз д̣̇иб̣б̣ад̇уурияаани важ̇ж̇им̣су, сагалад̣̇асасахассий логад̇хаад̇у ваддзд̇ваа виссадтамаалааг̇ул̣о вияа, уббийл̣зд̇ваа б̣ад̣̇д̇хамаалаагалаабо вияа, алан̇гад̇абадияад̇д̇амаалаасанам̣ вияа жа згамаалаамаалиний вибпуранд̇аваал̣аб̣ийж̇аний бубпад̇хуубаг̇анд̇хабариваасид̇аа барамасобхаг̇г̇аббад̇д̇аа ахоси.
Bodhisattassa pana mātukucchimhi paṭisandhiggahaṇakkhaṇeyeva ekappahāreneva sakaladasasahassī lokadhātu saṅkampi sampakampi sampavedhi. Dvattiṃsa pubbanimittāni pāturahesuṃ – dasasu cakkavāḷasahassesu appamāṇo obhāso phari. Tassa taṃ siriṃ daṭṭhukāmā viya andhā cakkhūni paṭilabhiṃsu, badhirā saddaṃ suṇiṃsu, mūgā samālapiṃsu, khujjā ujugattā ahesuṃ, paṅgulā padasā gamanaṃ paṭilabhiṃsu, bandhanagatā sabbasattā andubandhanādīhi mucciṃsu, sabbanirayesu aggī nibbāyiṃsu, pettivisayesu khuppipāsā vūpasamiṃsu, tiracchānānaṃ bhayaṃ nāhosi, sabbasattānaṃ rogo vūpasami, sabbasattā piyaṃvadā ahesuṃ, madhurenākārena assā hasiṃsu, vāraṇā gajjiṃsu, sabbatūriyāni sakaṃ sakaṃ ninnādaṃ muñciṃsu, aghaṭṭitāniyeva manussānaṃ hatthūpagādīni ābharaṇāni viraviṃsu, sabbā disā vippasannā ahesuṃ, sattānaṃ sukhaṃ uppādayamāno mudusītalo vāto vāyi, akālamegho vassi, pathavitopi udakaṃ ubbhijjitvā vissandi, pakkhino ākāsagamanaṃ vijahiṃsu, nadiyo asandamānā aṭṭhaṃsu, mahāsamuddo madhurodako ahosi, sabbatthakameva pañcavaṇṇehi padumehi sañchannatalo ahosi, thalajajalajādīni sabbapupphāni pupphiṃsu, rukkhānaṃ khandhesu khandhapadumāni, sākhāsu sākhāpadumāni, latāsu latāpadumāni pupphiṃsu, ghanasilātalāni bhinditvā uparūpari satapattāni hutvā daṇḍapadumāni nāma nikkhamiṃsu, ākāse olambakapadumāni nāma nibbattiṃsu, samantato pupphavassāni vassiṃsu. Ākāse dibbatūriyāni vajjiṃsu, sakaladasasahassī lokadhātu vaṭṭetvā vissaṭṭhamālāguḷo viya, uppīḷetvā baddhamālākalāpo viya, alaṅkatapaṭiyattamālāsanaṃ viya ca ekamālāmālinī vipphurantavāḷabījanī pupphadhūpagandhaparivāsitā paramasobhaggappattā ahosi.
звам̣ г̇ахид̇абадисанд̇хигасса б̣од̇хисад̇д̇асса бадисанд̇хиг̇г̇ахан̣агаалад̇о бадтааяа б̣од̇хисад̇д̇асса жзва б̣од̇хисад̇д̇амаад̇уяаа жа убад̣̇д̣̇аванивааран̣ад̇т̇ам̣ каг̇г̇ахад̇т̇аа жад̇д̇ааро д̣̇звабуд̇д̇аа аарагкам̣ г̇ан̣хим̣су. б̣од̇хисад̇д̇асса маад̇уяаа бурисзсу рааг̇ажид̇д̇ам̣ нуббаж̇ж̇и, лаабхаг̇г̇аяасаг̇г̇аббад̇д̇аа жа ахоси сукиний агиланд̇агааяаа. б̣од̇хисад̇д̇ан̃жа анд̇огужчиг̇ад̇ам̣ виббасаннз ман̣ирад̇анз аавуд̇абан̣д̣усуд̇д̇ам̣ вияа бассад̇и. яасмаа жа б̣од̇хисад̇д̇зна васид̇агужчи наама жзд̇ияаг̇аб̣бхасад̣̇исаа ход̇и, на саггаа ан̃н̃зна сад̇д̇зна аавасид̇ум̣ ваа барибхун̃ж̇ид̇ум̣ ваа, д̇асмаа б̣од̇хисад̇д̇амаад̇аа сад̇д̇аахаж̇аад̇з б̣од̇хисад̇д̇з гаалам̣ гад̇ваа д̇усид̇абурз ниб̣б̣ад̇д̇и. яат̇аа жа ан̃н̃аа ид̇т̇ияо д̣̇асамаасз аббад̇вааби ад̇иггамид̇вааби нисиннааби нибаннааби виж̇ааяанд̇и, на звам̣ б̣од̇хисад̇д̇амаад̇аа. саа бана б̣од̇хисад̇д̇ам̣ д̣̇асамаасз гужчинаа барихарид̇ваа тид̇аава виж̇ааяад̇и. аяам̣ б̣од̇хисад̇д̇амаад̇уд̇хаммад̇аа.
Evaṃ gahitapaṭisandhikassa bodhisattassa paṭisandhiggahaṇakālato paṭṭhāya bodhisattassa ceva bodhisattamātuyā ca upaddavanivāraṇatthaṃ khaggahatthā cattāro devaputtā ārakkhaṃ gaṇhiṃsu. Bodhisattassa mātuyā purisesu rāgacittaṃ nuppajji, lābhaggayasaggappattā ca ahosi sukhinī akilantakāyā. Bodhisattañca antokucchigataṃ vippasanne maṇiratane āvutapaṇḍusuttaṃ viya passati. Yasmā ca bodhisattena vasitakucchi nāma cetiyagabbhasadisā hoti, na sakkā aññena sattena āvasituṃ vā paribhuñjituṃ vā, tasmā bodhisattamātā sattāhajāte bodhisatte kālaṃ katvā tusitapure nibbatti. Yathā ca aññā itthiyo dasamāse appatvāpi atikkamitvāpi nisinnāpi nipannāpi vijāyanti, na evaṃ bodhisattamātā. Sā pana bodhisattaṃ dasamāse kucchinā pariharitvā ṭhitāva vijāyati. Ayaṃ bodhisattamātudhammatā.
махаамааяааби д̣̇звий бад̇д̇зна д̇злам̣ вияа д̣̇асамаасз гужчинаа б̣од̇хисад̇д̇ам̣ барихарид̇ваа барибун̣н̣аг̇аб̣бхаа н̃аад̇игхарам̣ г̇анд̇угаамаа суд̣̇д̇ход̣̇анамахаарааж̇асса аарожзси – ‘‘ижчаамахам̣, д̣̇зва, гуласанд̇агам̣ д̣̇звад̣̇аханаг̇арам̣ г̇анд̇у’’нд̇и. рааж̇аа ‘‘саад̇хуу’’д̇и самбадижчид̇ваа габилавад̇т̇уд̇о яаава д̣̇звад̣̇аханаг̇араа маг̇г̇ам̣ самам̣ гаарзд̇ваа гад̣̇алибун̣н̣агхадад̇хаж̇абадаагаад̣̇ийхи алан̇гаарзхи алан̇гаараабзд̇ваа д̣̇звим̣ сован̣н̣асивигааяа нисийд̣̇аабзд̇ваа амажжасахассзна угкибаабзд̇ваа маханд̇зна бариваарзна бзсзси. д̣̇виннам̣ бана наг̇араанам̣ анд̇арз убхаяанаг̇араваасийнамби лумб̣инийванам̣ наама ман̇г̇аласаалаванам̣ ад̇т̇и. д̇асмим̣ самаяз муулад̇о бадтааяа яаава аг̇г̇асаакаа саб̣б̣ам̣ згабаалипуллам̣ ахоси, сааканд̇арзхи жзва бубпанд̇арзхи жа бан̃жаван̣н̣аа бхамараг̇ан̣аа наанаббагаараа жа сагун̣асан̇гхаа мад̇хурассарзна вигууж̇анд̇аа вижаранд̇и. сагалам̣ лумб̣инийванам̣ жид̇д̇алад̇ааванасад̣̇исам̣, махаанубхаавасса ран̃н̃о сусаж̇ж̇ид̇ааабаанаман̣д̣алам̣ вияа ахоси. д̣̇звияаа д̇ам̣ д̣̇исваа саалаванз гийл̣ид̇угаамад̇аа уд̣̇абаад̣̇и. амажжаа д̣̇звим̣ г̇ахзд̇ваа саалаванам̣ бависим̣су. саа ман̇г̇аласааламуулам̣ убаг̇анд̇ваа сааласаакам̣ г̇ан̣хид̇угаамаа ахоси, сааласаакаа сусзд̣̇ид̇авзд̇д̇аг̇г̇ам̣ вияа он̣амид̇ваа д̣̇звияаа хад̇т̇асамийбам̣ убаг̇ан̃чи. саа хад̇т̇ам̣ басаарзд̇ваа саакам̣ аг̇г̇ахзси. д̇аавад̣̇зва жа д̣̇звияаа гаммаж̇аваад̇аа жалим̣су, ат̇ассаа саан̣им̣ баригкибаабзд̇ваа махааж̇ано бадиггами, сааласаакам̣ г̇ахзд̇ваа д̇идтамаанааяа зва жассаа г̇аб̣бхавудтаанам̣ ахоси. д̇ан̇кан̣ан̃н̃зва жад̇д̇ааро висуд̣̇д̇хажид̇д̇аа махааб̣рахмаано суван̣н̣аж̇аалам̣ аад̣̇ааяа самбад̇д̇аа. д̇з д̇зна суван̣н̣аж̇аалзна б̣од̇хисад̇д̇ам̣ самбадижчид̇ваа маад̇у бурад̇о тад̇ваа ‘‘ад̇д̇аманаа, д̣̇зви, хохи, махзсагко д̇з буд̇д̇о уббанно’’д̇и аахам̣су.
Mahāmāyāpi devī pattena telaṃ viya dasamāse kucchinā bodhisattaṃ pariharitvā paripuṇṇagabbhā ñātigharaṃ gantukāmā suddhodanamahārājassa ārocesi – ‘‘icchāmahaṃ, deva, kulasantakaṃ devadahanagaraṃ gantu’’nti. Rājā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā kapilavatthuto yāva devadahanagarā maggaṃ samaṃ kāretvā kadalipuṇṇaghaṭadhajapaṭākādīhi alaṅkārehi alaṅkārāpetvā deviṃ sovaṇṇasivikāya nisīdāpetvā amaccasahassena ukkhipāpetvā mahantena parivārena pesesi. Dvinnaṃ pana nagarānaṃ antare ubhayanagaravāsīnampi lumbinīvanaṃ nāma maṅgalasālavanaṃ atthi. Tasmiṃ samaye mūlato paṭṭhāya yāva aggasākhā sabbaṃ ekapāliphullaṃ ahosi, sākhantarehi ceva pupphantarehi ca pañcavaṇṇā bhamaragaṇā nānappakārā ca sakuṇasaṅghā madhurassarena vikūjantā vicaranti. Sakalaṃ lumbinīvanaṃ cittalatāvanasadisaṃ, mahānubhāvassa rañño susajjitaāpānamaṇḍalaṃ viya ahosi. Deviyā taṃ disvā sālavane kīḷitukāmatā udapādi. Amaccā deviṃ gahetvā sālavanaṃ pavisiṃsu. Sā maṅgalasālamūlaṃ upagantvā sālasākhaṃ gaṇhitukāmā ahosi, sālasākhā suseditavettaggaṃ viya oṇamitvā deviyā hatthasamīpaṃ upagañchi. Sā hatthaṃ pasāretvā sākhaṃ aggahesi. Tāvadeva ca deviyā kammajavātā caliṃsu, athassā sāṇiṃ parikkhipāpetvā mahājano paṭikkami, sālasākhaṃ gahetvā tiṭṭhamānāya eva cassā gabbhavuṭṭhānaṃ ahosi. Taṅkhaṇaññeva cattāro visuddhacittā mahābrahmāno suvaṇṇajālaṃ ādāya sampattā. Te tena suvaṇṇajālena bodhisattaṃ sampaṭicchitvā mātu purato ṭhatvā ‘‘attamanā, devi, hohi, mahesakkho te putto uppanno’’ti āhaṃsu.
яат̇аа бана ан̃н̃з сад̇д̇аа маад̇угужчид̇о нигкаманд̇аа бадигуулзна асужинаа магкид̇аа нигкаманд̇и, на звам̣ б̣од̇хисад̇д̇о. со бана д̇хаммаасанад̇о од̇аранд̇о д̇хаммагат̇иго вияа, ниссзн̣ид̇о од̇аранд̇о бурисо вияа жа д̣̇вз хад̇т̇з д̣̇вз жа баад̣̇з басаарзд̇ваа тид̇агова маад̇угужчисамбхавзна гзнажи асужинаа амагкид̇о суд̣̇д̇хо висад̣̇о гаасигавад̇т̇з нигкид̇д̇аман̣ирад̇анам̣ вияа ж̇од̇знд̇о маад̇угужчид̇о нигками. звам̣ санд̇зби б̣од̇хисад̇д̇асса жа б̣од̇хисад̇д̇амаад̇уяаа жа саггаарад̇т̇ам̣ аагаасад̇о д̣̇вз уд̣̇агад̇хаараа нигкамид̇ваа б̣од̇хисад̇д̇асса жа б̣од̇хисад̇д̇амаад̇уяаа жа сарийрз уд̇ум̣ г̇аахаабзсум̣.
Yathā pana aññe sattā mātukucchito nikkhamantā paṭikūlena asucinā makkhitā nikkhamanti, na evaṃ bodhisatto. So pana dhammāsanato otaranto dhammakathiko viya, nisseṇito otaranto puriso viya ca dve hatthe dve ca pāde pasāretvā ṭhitakova mātukucchisambhavena kenaci asucinā amakkhito suddho visado kāsikavatthe nikkhittamaṇiratanaṃ viya jotento mātukucchito nikkhami. Evaṃ santepi bodhisattassa ca bodhisattamātuyā ca sakkāratthaṃ ākāsato dve udakadhārā nikkhamitvā bodhisattassa ca bodhisattamātuyā ca sarīre utuṃ gāhāpesuṃ.
ат̇а нам̣ суван̣н̣аж̇аалзна бадиг̇г̇ахзд̇ваа тид̇аанам̣ б̣рахмаанам̣ хад̇т̇ад̇о жад̇д̇ааро махаарааж̇аано ман̇г̇аласаммад̇ааяа сукасампассааяа аж̇инаббавзн̣ияаа г̇ан̣хим̣су, д̇зсам̣ хад̇т̇ад̇о мануссаа д̣̇угуулажумб̣адагзна г̇ан̣хим̣су, мануссаанам̣ хад̇т̇ад̇о мужжид̇ваа бат̇авияам̣ бад̇идтааяа бурад̇т̇имад̣̇исам̣ ологзси, анзгаани жаггаваал̣асахассаани зган̇г̇ан̣аани ахзсум̣. д̇ад̇т̇а д̣̇звамануссаа г̇анд̇хамаалаад̣̇ийхи бууж̇аяамаанаа ‘‘махаабуриса, ид̇ха д̇умхзхи сад̣̇исо ан̃н̃о над̇т̇и, гуд̇зд̇т̇а уд̇д̇арид̇аро’’д̇и аахам̣су. звам̣ жад̇ассо д̣̇исаа , жад̇ассо ануд̣̇исаа жа хздтаа, убарийд̇и д̣̇асаби д̣̇исаа анувилогзд̇ваа ад̇д̇анаа сад̣̇исам̣ ган̃жи ад̣̇исваа ‘‘аяам̣ уд̇д̇араад̣̇исаа’’д̇и сад̇д̇абад̣̇авийд̇ихаарзна аг̇амааси махааб̣рахмунаа сзд̇ажчад̇д̇ам̣ д̇хаараяамаанзна, суяаамзна ваал̣аб̣ийж̇аним̣, ан̃н̃аахи жа д̣̇звад̇аахи сзсарааж̇агагуд̇хабхан̣д̣ахад̇т̇аахи ануг̇аммамаано. д̇ад̇о сад̇д̇амабад̣̇з тид̇о ‘‘аг̇г̇охамасми логассаа’’д̇иаад̣̇игам̣ аасабхим̣ ваажам̣ нижчаарзнд̇о сийханаад̣̇ам̣ над̣̇и.
Atha naṃ suvaṇṇajālena paṭiggahetvā ṭhitānaṃ brahmānaṃ hatthato cattāro mahārājāno maṅgalasammatāya sukhasamphassāya ajinappaveṇiyā gaṇhiṃsu, tesaṃ hatthato manussā dukūlacumbaṭakena gaṇhiṃsu, manussānaṃ hatthato muccitvā pathaviyaṃ patiṭṭhāya puratthimadisaṃ olokesi, anekāni cakkavāḷasahassāni ekaṅgaṇāni ahesuṃ. Tattha devamanussā gandhamālādīhi pūjayamānā ‘‘mahāpurisa, idha tumhehi sadiso añño natthi, kutettha uttaritaro’’ti āhaṃsu. Evaṃ catasso disā , catasso anudisā ca heṭṭhā, uparīti dasapi disā anuviloketvā attanā sadisaṃ kañci adisvā ‘‘ayaṃ uttarādisā’’ti sattapadavītihārena agamāsi mahābrahmunā setacchattaṃ dhārayamānena, suyāmena vāḷabījaniṃ, aññāhi ca devatāhi sesarājakakudhabhaṇḍahatthāhi anugammamāno. Tato sattamapade ṭhito ‘‘aggohamasmi lokassā’’tiādikaṃ āsabhiṃ vācaṃ nicchārento sīhanādaṃ nadi.
б̣од̇хисад̇д̇о хи д̇ийсу ад̇д̇абхаавзсу маад̇угужчид̇о нигканд̇амад̇д̇ова ваажам̣ нижчаарзси махосад̇хад̇д̇абхаавз, взссанд̇арад̇д̇абхаавз, имасмим̣ ад̇д̇абхаавз жаад̇и. махосад̇хад̇д̇абхаавз гирасса маад̇угужчид̇о нигкаманд̇ассзва сагго д̣̇зварааж̇аа ааг̇анд̇ваа жанд̣̇анасаарам̣ хад̇т̇з табзд̇ваа г̇ад̇о. со д̇ам̣ мудтияам̣ гад̇ваава нигканд̇о. ат̇а нам̣ маад̇аа ‘‘д̇аад̇а, гим̣ г̇ахзд̇ваа ааг̇ад̇осий’’д̇и бужчи. ‘‘осад̇хам̣, аммаа’’д̇и. ид̇и осад̇хам̣ г̇ахзд̇ваа ааг̇ад̇ад̇д̇аа ‘‘осад̇хад̣̇аараго’’д̇взвасса наамам̣ агам̣су. д̇ам̣ осад̇хам̣ г̇ахзд̇ваа жаадияам̣ багкибим̣су, ааг̇ад̇ааг̇ад̇аанам̣ анд̇хаб̣ад̇хираад̣̇ийнам̣ д̇ад̣̇зва саб̣б̣арог̇авуубасамааяа бхзсаж̇ж̇ам̣ ахоси. д̇ад̇о ‘‘маханд̇ам̣ ид̣̇ам̣ осад̇хам̣, маханд̇ам̣ ид̣̇ам̣ осад̇ха’’нд̇и уббаннаважанам̣ убаад̣̇ааяа ‘‘махосад̇хо’’д̇взвасса наамам̣ ж̇аад̇ам̣. взссанд̇арад̇д̇абхаавз бана маад̇угужчид̇о нигкаманд̇о д̣̇агкин̣ахад̇т̇ам̣ басаарзд̇ваава ‘‘ад̇т̇и ну ко, амма, гин̃жи г̇зхасмим̣, д̣̇аанам̣ д̣̇ассаамий’’д̇и вад̣̇анд̇о нигками. ат̇асса маад̇аа ‘‘сад̇ханз гулз ниб̣б̣ад̇д̇оси, д̇аад̇аа’’д̇и буд̇д̇асса хад̇т̇ам̣ ад̇д̇ано хад̇т̇ад̇алз гад̇ваа сахассад̇т̇авигам̣ табаабзси. имасмим̣ бана ад̇д̇абхаавз имам̣ сийханаад̣̇ам̣ над̣̇ийд̇и звам̣ б̣од̇хисад̇д̇о д̇ийсу ад̇д̇абхаавзсу маад̇угужчид̇о нигканд̇амад̇д̇ова ваажам̣ нижчаарзси. яат̇аа жа бадисанд̇хиг̇г̇ахан̣агкан̣з д̇ат̇аа ж̇аад̇игкан̣збисса д̣̇вад̇д̇им̣са буб̣б̣анимид̇д̇аани баад̇урахзсум̣. яасмим̣ бана самаяз амхаагам̣ б̣од̇хисад̇д̇о лумб̣инийванз ж̇аад̇о, д̇асмим̣язва самаяз раахуламаад̇аад̣̇звий, аананд̣̇ад̇т̇зро ,чанно амажжо, гаал̣уд̣̇ааяий амажжо, ган̣д̣аго ассарааж̇аа, махааб̣од̇хиругко, жад̇ассо нид̇хигумбхияо жа ж̇аад̇аа. д̇ад̇т̇а згаа нид̇хигумбхий г̇аавуд̇аббамаан̣аа, згаа ад̣дхаяож̇анаббамаан̣аа, згаа д̇иг̇аавуд̇аббамаан̣аа, згаа яож̇анаббамаан̣аа. г̇амбхийрад̇о бат̇авийбарияанд̇аа зва ахосийд̇и. имз сад̇д̇а сахаж̇аад̇аа наама.
Bodhisatto hi tīsu attabhāvesu mātukucchito nikkhantamattova vācaṃ nicchāresi mahosadhattabhāve, vessantarattabhāve, imasmiṃ attabhāve cāti. Mahosadhattabhāve kirassa mātukucchito nikkhamantasseva sakko devarājā āgantvā candanasāraṃ hatthe ṭhapetvā gato. So taṃ muṭṭhiyaṃ katvāva nikkhanto. Atha naṃ mātā ‘‘tāta, kiṃ gahetvā āgatosī’’ti pucchi. ‘‘Osadhaṃ, ammā’’ti. Iti osadhaṃ gahetvā āgatattā ‘‘osadhadārako’’tvevassa nāmaṃ akaṃsu. Taṃ osadhaṃ gahetvā cāṭiyaṃ pakkhipiṃsu, āgatāgatānaṃ andhabadhirādīnaṃ tadeva sabbarogavūpasamāya bhesajjaṃ ahosi. Tato ‘‘mahantaṃ idaṃ osadhaṃ, mahantaṃ idaṃ osadha’’nti uppannavacanaṃ upādāya ‘‘mahosadho’’tvevassa nāmaṃ jātaṃ. Vessantarattabhāve pana mātukucchito nikkhamanto dakkhiṇahatthaṃ pasāretvāva ‘‘atthi nu kho, amma, kiñci gehasmiṃ, dānaṃ dassāmī’’ti vadanto nikkhami. Athassa mātā ‘‘sadhane kule nibbattosi, tātā’’ti puttassa hatthaṃ attano hatthatale katvā sahassatthavikaṃ ṭhapāpesi. Imasmiṃ pana attabhāve imaṃ sīhanādaṃ nadīti evaṃ bodhisatto tīsu attabhāvesu mātukucchito nikkhantamattova vācaṃ nicchāresi. Yathā ca paṭisandhiggahaṇakkhaṇe tathā jātikkhaṇepissa dvattiṃsa pubbanimittāni pāturahesuṃ. Yasmiṃ pana samaye amhākaṃ bodhisatto lumbinīvane jāto, tasmiṃyeva samaye rāhulamātādevī, ānandatthero,channo amacco, kāḷudāyī amacco, kaṇḍako assarājā, mahābodhirukkho, catasso nidhikumbhiyo ca jātā. Tattha ekā nidhikumbhī gāvutappamāṇā, ekā aḍḍhayojanappamāṇā, ekā tigāvutappamāṇā, ekā yojanappamāṇā. Gambhīrato pathavīpariyantā eva ahosīti. Ime satta sahajātā nāma.
убхаяанаг̇араваасино б̣од̇хисад̇д̇ам̣ г̇ахзд̇ваа габилавад̇т̇унаг̇арамзва аг̇амам̣су. д̇ам̣ д̣̇ивасам̣язва жа ‘‘габилавад̇т̇унаг̇арз суд̣̇д̇ход̣̇анамахаарааж̇асса буд̇д̇о ж̇аад̇о, аяам̣ гумааро б̣од̇химуулз нисийд̣̇ид̇ваа б̣уд̣̇д̇хо бхависсад̇ий’’д̇и д̇аавад̇им̣сабхаванз хадтад̇удтаа д̣̇звасан̇гхаа жзлугкзбаад̣̇ийни бавад̇д̇знд̇аа гийл̣им̣су. д̇асмим̣ самаяз суд̣̇д̇ход̣̇анамахаарааж̇асса гулуубаго адтасамаабад̇д̇илаабхий гаалад̣̇звало наама д̇аабасо бхад̇д̇агижжам̣ гад̇ваа д̣̇иваавихаарад̇т̇ааяа д̇аавад̇им̣сабхаванам̣ г̇анд̇ваа д̇ад̇т̇а д̣̇иваавихаарам̣ нисинно д̇аа д̣̇звад̇аа д̇ат̇аа гийл̣амаанаа д̣̇исваа ‘‘гим̣ гааран̣аа д̇умхз звам̣ д̇удтамаанасаа гийл̣ат̇а, маяхамбзд̇ам̣ гааран̣ам̣ гат̇зт̇аа’’д̇и бужчи. д̣̇звад̇аа аахам̣су – ‘‘маариса, суд̣̇д̇ход̣̇анамахаарааж̇асса буд̇д̇о ж̇аад̇о, со б̣од̇химан̣д̣з нисийд̣̇ид̇ваа б̣уд̣̇д̇хо худ̇ваа д̇хаммажаггам̣ бавад̇д̇зссад̇и, ‘д̇асса ананд̇ам̣ б̣уд̣̇д̇халийл̣ам̣ д̣̇адтум̣, д̇хамман̃жа сод̇ум̣ лажчаамаа’д̇и иминаа гааран̣зна д̇удтаамхаа’’д̇и. д̇аабасо д̇аасам̣ важанам̣ суд̇ваа киббам̣ д̣̇звалогад̇о оруяха рааж̇анивзсанам̣ бависид̇ваа бан̃н̃ад̇д̇аасанз нисинно ‘‘буд̇д̇о гира д̇з, махаарааж̇а, ж̇аад̇о, бассиссаами на’’нд̇и ааха. рааж̇аа алан̇гад̇абадияад̇д̇ам̣ гумаарам̣ аахараабзд̇ваа д̇аабасам̣ ванд̣̇аабзд̇ум̣ абхихари. б̣од̇хисад̇д̇асса баад̣̇аа баривад̇д̇ид̇ваа д̇аабасасса ж̇адаасу бад̇идтахим̣су. б̣од̇хисад̇д̇асса хи д̇знад̇д̇абхаавзна ванд̣̇ид̇аб̣б̣аяуд̇д̇аго наама ан̃н̃о над̇т̇и. сажз хи аж̇аананд̇аа б̣од̇хисад̇д̇асса сийсам̣ д̇аабасасса баад̣̇амуулз табзяяум̣, сад̇д̇ад̇хаа д̇асса муд̣̇д̇хаа палзяяа. д̇аабасо ‘‘на мз ад̇д̇аанам̣ наасзд̇ум̣ яуд̇д̇а’’нд̇и удтааяаасанаа б̣од̇хисад̇д̇асса ан̃ж̇алим̣ баг̇г̇ахзси. рааж̇аа д̇ам̣ ажчарияам̣ д̣̇исваа ад̇д̇ано буд̇д̇ам̣ ванд̣̇и.
Ubhayanagaravāsino bodhisattaṃ gahetvā kapilavatthunagarameva agamaṃsu. Taṃ divasaṃyeva ca ‘‘kapilavatthunagare suddhodanamahārājassa putto jāto, ayaṃ kumāro bodhimūle nisīditvā buddho bhavissatī’’ti tāvatiṃsabhavane haṭṭhatuṭṭhā devasaṅghā celukkhepādīni pavattentā kīḷiṃsu. Tasmiṃ samaye suddhodanamahārājassa kulūpako aṭṭhasamāpattilābhī kāladevalo nāma tāpaso bhattakiccaṃ katvā divāvihāratthāya tāvatiṃsabhavanaṃ gantvā tattha divāvihāraṃ nisinno tā devatā tathā kīḷamānā disvā ‘‘kiṃ kāraṇā tumhe evaṃ tuṭṭhamānasā kīḷatha, mayhampetaṃ kāraṇaṃ kathethā’’ti pucchi. Devatā āhaṃsu – ‘‘mārisa, suddhodanamahārājassa putto jāto, so bodhimaṇḍe nisīditvā buddho hutvā dhammacakkaṃ pavattessati, ‘tassa anantaṃ buddhalīḷaṃ daṭṭhuṃ, dhammañca sotuṃ lacchāmā’ti iminā kāraṇena tuṭṭhāmhā’’ti. Tāpaso tāsaṃ vacanaṃ sutvā khippaṃ devalokato oruyha rājanivesanaṃ pavisitvā paññattāsane nisinno ‘‘putto kira te, mahārāja, jāto, passissāmi na’’nti āha. Rājā alaṅkatapaṭiyattaṃ kumāraṃ āharāpetvā tāpasaṃ vandāpetuṃ abhihari. Bodhisattassa pādā parivattitvā tāpasassa jaṭāsu patiṭṭhahiṃsu. Bodhisattassa hi tenattabhāvena vanditabbayuttako nāma añño natthi. Sace hi ajānantā bodhisattassa sīsaṃ tāpasassa pādamūle ṭhapeyyuṃ, sattadhā tassa muddhā phaleyya. Tāpaso ‘‘na me attānaṃ nāsetuṃ yutta’’nti uṭṭhāyāsanā bodhisattassa añjaliṃ paggahesi. Rājā taṃ acchariyaṃ disvā attano puttaṃ vandi.
д̇аабасо ад̇ийд̇з жад̇д̇аалийса габбз, анааг̇ад̇з жад̇д̇аалийсаад̇и асийд̇и габбз ануссарад̇и. б̣од̇хисад̇д̇асса лагкан̣асамбад̇д̇им̣ д̣̇исваа ‘‘бхависсад̇и ну ко б̣уд̣̇д̇хо, уд̣̇ааху но’’д̇и ааваж̇ж̇зд̇ваа убад̇хаарзнд̇о ‘‘ниссам̣саязна б̣уд̣̇д̇хо бхависсад̇ий’’д̇и н̃ад̇ваа ‘‘ажчарияабурисо аяа’’нд̇и сид̇ам̣ агааси. д̇ад̇о ‘‘ахам̣ имам̣ ажчарияабурисам̣ б̣уд̣̇д̇хабхууд̇ам̣ д̣̇адтум̣ лабхиссаами ну ко, но’’д̇и убад̇хаарзнд̇о ‘‘на лабхиссаами, анд̇арааязва гаалам̣ гад̇ваа б̣уд̣̇д̇хасад̇знаби б̣уд̣̇д̇хасахассзнаби г̇анд̇ваа б̣од̇хзд̇ум̣ асаггун̣зяяз аруубабхавз ниб̣б̣ад̇д̇иссаамий’’д̇и д̣̇исваа ‘‘зваруубам̣ наама ажчарияабурисам̣ б̣уд̣̇д̇хабхууд̇ам̣ д̣̇адтум̣ на лабхиссаами, махад̇ий вад̇а мз ж̇аани бхависсад̇ий’’д̇и барод̣̇и.
Tāpaso atīte cattālīsa kappe, anāgate cattālīsāti asīti kappe anussarati. Bodhisattassa lakkhaṇasampattiṃ disvā ‘‘bhavissati nu kho buddho, udāhu no’’ti āvajjetvā upadhārento ‘‘nissaṃsayena buddho bhavissatī’’ti ñatvā ‘‘acchariyapuriso aya’’nti sitaṃ akāsi. Tato ‘‘ahaṃ imaṃ acchariyapurisaṃ buddhabhūtaṃ daṭṭhuṃ labhissāmi nu kho, no’’ti upadhārento ‘‘na labhissāmi, antarāyeva kālaṃ katvā buddhasatenapi buddhasahassenapi gantvā bodhetuṃ asakkuṇeyye arūpabhave nibbattissāmī’’ti disvā ‘‘evarūpaṃ nāma acchariyapurisaṃ buddhabhūtaṃ daṭṭhuṃ na labhissāmi, mahatī vata me jāni bhavissatī’’ti parodi.
мануссаа д̣̇исваа ‘‘амхаагам̣ аяяо ид̣̇аанзва хасид̇ваа буна барод̣̇ид̇ваа бад̇идтид̇о, гим̣ ну ко, бханд̇з, амхаагам̣ аяяабуд̇д̇асса гожи анд̇арааяо бхависсад̇ий’’д̇и д̇ам̣ бужчим̣су. ‘‘над̇т̇зд̇асса анд̇арааяо, ниссам̣саязна б̣уд̣̇д̇хо бхависсад̇ий’’д̇и. ‘‘ат̇а гасмаа, бханд̇з, барод̣̇ид̇т̇аа’’д̇и? ‘‘зваруубам̣ бурисам̣ б̣уд̣̇д̇хабхууд̇ам̣ д̣̇адтум̣ на лабхиссаами, ‘махад̇ий вад̇а мз ж̇аани бхависсад̇ий’д̇и ад̇д̇аанам̣ анусожанд̇о род̣̇аамий’’д̇и ааха. д̇ад̇о со ‘‘гим̣ ну ко мз н̃аад̇агзсу гожи згам̣ б̣уд̣̇д̇хабхууд̇ам̣ д̣̇адтум̣ лабхиссад̇ий’’д̇и убад̇хаарзнд̇о ад̇д̇ано бхааг̇инзяяам̣ наалагад̣̇аарагам̣ ад̣̇д̣̇аса. со бхаг̇инияаа г̇зхам̣ г̇анд̇ваа ‘‘гахам̣ д̇з буд̇д̇о наалаго’’д̇и? ‘‘ад̇т̇и г̇зхз, аяяаа’’д̇и. ‘‘баггосаахи на’’нд̇и баггосаабзд̇ваа ад̇д̇ано санд̇игам̣ ааг̇ад̇ам̣ гумаарам̣ ааха – ‘‘д̇аад̇а, суд̣̇д̇ход̣̇анамахаарааж̇асса гулз буд̇д̇о ж̇аад̇о, б̣уд̣̇д̇хан̇гуро зсо, бан̃жад̇им̣са вассаани ад̇иггамид̇ваа б̣уд̣̇д̇хо бхависсад̇и, д̇вам̣ зд̇ам̣ д̣̇адтум̣ лабхиссаси, аж̇ж̇зва баб̣б̣аж̇аахий’’д̇и. сад̇д̇аасийд̇игодид̇ханз гулз ниб̣б̣ад̇д̇ад̣̇аарагоби ‘‘на мам̣ маад̇уло анад̇т̇з нияож̇зссад̇ий’’д̇и жинд̇зд̇ваа д̇аавад̣̇зва анд̇араабан̣ад̇о гаасааяаани жзва мад̇д̇игаабад̇д̇ан̃жа аахараабзд̇ваа гзсамассум̣ охаарзд̇ваа гаасааяаани вад̇т̇аани ажчаад̣̇зд̇ваа ‘‘яо логз уд̇д̇амабуг̇г̇ало, д̇ам̣ уд̣̇д̣̇исса маяхам̣ баб̣б̣аж̇ж̇аа’’д̇и б̣од̇хисад̇д̇аабхимукам̣ ан̃ж̇алим̣ баг̇г̇аяха бан̃жабад̇идтид̇зна ванд̣̇ид̇ваа бад̇д̇ам̣ т̇авигааяа багкибид̇ваа ам̣сагуудз олаг̇г̇зд̇ваа химаванд̇ам̣ бависид̇ваа саман̣ад̇хаммам̣ агааси. со барамаабхисамб̣од̇хиббад̇д̇ам̣ д̇ат̇ааг̇ад̇ам̣ убасан̇гамид̇ваа наалагабадибад̣̇ам̣ гат̇аабзд̇ваа буна химаванд̇ам̣ бависид̇ваа арахад̇д̇ам̣ бад̇ваа уггадтабадибад̣̇ам̣ бадибанно сад̇д̇зва маасз ааяум̣ баалзд̇ваа згам̣ суван̣н̣абаб̣б̣ад̇ам̣ ниссааяа тид̇агова анубаад̣̇исзсааяа ниб̣б̣аанад̇хаад̇уяаа бариниб̣б̣ааяи.
Manussā disvā ‘‘amhākaṃ ayyo idāneva hasitvā puna paroditvā patiṭṭhito, kiṃ nu kho, bhante, amhākaṃ ayyaputtassa koci antarāyo bhavissatī’’ti taṃ pucchiṃsu. ‘‘Natthetassa antarāyo, nissaṃsayena buddho bhavissatī’’ti. ‘‘Atha kasmā, bhante, paroditthā’’ti? ‘‘Evarūpaṃ purisaṃ buddhabhūtaṃ daṭṭhuṃ na labhissāmi, ‘mahatī vata me jāni bhavissatī’ti attānaṃ anusocanto rodāmī’’ti āha. Tato so ‘‘kiṃ nu kho me ñātakesu koci ekaṃ buddhabhūtaṃ daṭṭhuṃ labhissatī’’ti upadhārento attano bhāgineyyaṃ nālakadārakaṃ addasa. So bhaginiyā gehaṃ gantvā ‘‘kahaṃ te putto nālako’’ti? ‘‘Atthi gehe, ayyā’’ti. ‘‘Pakkosāhi na’’nti pakkosāpetvā attano santikaṃ āgataṃ kumāraṃ āha – ‘‘tāta, suddhodanamahārājassa kule putto jāto, buddhaṅkuro eso, pañcatiṃsa vassāni atikkamitvā buddho bhavissati, tvaṃ etaṃ daṭṭhuṃ labhissasi, ajjeva pabbajāhī’’ti. Sattāsītikoṭidhane kule nibbattadārakopi ‘‘na maṃ mātulo anatthe niyojessatī’’ti cintetvā tāvadeva antarāpaṇato kāsāyāni ceva mattikāpattañca āharāpetvā kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā ‘‘yo loke uttamapuggalo, taṃ uddissa mayhaṃ pabbajjā’’ti bodhisattābhimukhaṃ añjaliṃ paggayha pañcapatiṭṭhitena vanditvā pattaṃ thavikāya pakkhipitvā aṃsakūṭe olaggetvā himavantaṃ pavisitvā samaṇadhammaṃ akāsi. So paramābhisambodhippattaṃ tathāgataṃ upasaṅkamitvā nālakapaṭipadaṃ kathāpetvā puna himavantaṃ pavisitvā arahattaṃ patvā ukkaṭṭhapaṭipadaṃ paṭipanno satteva māse āyuṃ pāletvā ekaṃ suvaṇṇapabbataṃ nissāya ṭhitakova anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi.
б̣од̇хисад̇д̇амби ко бан̃жамад̣̇ивасз сийсам̣ нхаабзд̇ваа ‘‘наамаг̇г̇ахан̣ам̣ г̇ан̣хиссаамаа’’д̇и рааж̇абхаванам̣ жад̇уж̇ж̇аад̇ияаг̇анд̇хзхи вилимбзд̇ваа лааж̇абан̃жамагаани бубпаани вигирид̇ваа асамбхиннабааяаасам̣ самбаад̣̇зд̇ваа д̇ин̣н̣ам̣ взд̣̇аанам̣ бааран̇г̇ад̇з адтасад̇ам̣ б̣раахман̣з ниманд̇зд̇ваа рааж̇абхаванз нисийд̣̇аабзд̇ваа субхож̇анам̣ бхож̇аабзд̇ваа махаасаггаарам̣ гад̇ваа ‘‘гим̣ ну ко бхависсад̇ий’’д̇и лагкан̣аани бариг̇г̇ахаабзсум̣. д̇зсу –
Bodhisattampi kho pañcamadivase sīsaṃ nhāpetvā ‘‘nāmaggahaṇaṃ gaṇhissāmā’’ti rājabhavanaṃ catujjātiyagandhehi vilimpetvā lājapañcamakāni pupphāni vikiritvā asambhinnapāyāsaṃ sampādetvā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāraṅgate aṭṭhasataṃ brāhmaṇe nimantetvā rājabhavane nisīdāpetvā subhojanaṃ bhojāpetvā mahāsakkāraṃ katvā ‘‘kiṃ nu kho bhavissatī’’ti lakkhaṇāni pariggahāpesuṃ. Tesu –
‘‘раамо д̇хаж̇о лагкан̣о жааби манд̇ий, яан̃н̃о субхож̇о суяаамо суд̣̇ад̇д̇о;
‘‘Rāmo dhajo lakkhaṇo cāpi mantī, yañño subhojo suyāmo sudatto;
зд̇з д̇ад̣̇аа адта ахзсум̣ б̣раахман̣аа, чал̣ан̇г̇аваа манд̇ам̣ вияаагарим̣суу’’д̇и. (ма. ни. адта. 1.284) –
Ete tadā aṭṭha ahesuṃ brāhmaṇā, chaḷaṅgavā mantaṃ viyākariṃsū’’ti. (ma. ni. aṭṭha. 1.284) –
имз адтзва б̣раахман̣аа лагкан̣абариг̇г̇аахагаа ахзсум̣. бадисанд̇хиг̇г̇ахан̣ад̣̇ивасз субиноби зд̇зхзва бариг̇г̇ахид̇о . д̇зсу сад̇д̇а ж̇анаа д̣̇вз ан̇г̇улияо угкибид̇ваа д̣̇вид̇хаа нам̣ б̣яаагарим̣су – ‘‘имзхи лагкан̣зхи саманнааг̇ад̇о сажз аг̇аарам̣ аж̇жхаавасиссад̇и, рааж̇аа бхависсад̇и жаггавад̇д̇ий, сажз баб̣б̣аж̇иссад̇и, б̣уд̣̇д̇хо бхависсад̇ий’’д̇и саб̣б̣ам̣ жаггавад̇д̇иран̃н̃о сиривибхавам̣ аажигким̣су. д̇зсам̣ бана саб̣б̣ад̣̇ахаро г̇од̇д̇ад̇о гон̣д̣ан̃н̃о наама маан̣аво б̣од̇хисад̇д̇асса варалагкан̣асамбад̇д̇им̣ ологзд̇ваа ‘‘имасса аг̇аарамаж̇жхз таанагааран̣ам̣ над̇т̇и, зганд̇знзса вивадажчад̣̇о б̣уд̣̇д̇хо бхависсад̇ий’’д̇и згамзва ан̇г̇улим̣ угкибид̇ваа згам̣саб̣яаагаран̣ам̣ б̣яаагааси. аяан̃хи гад̇аад̇хигааро бажчимабхавигасад̇д̇о бан̃н̃ааяа ид̇арз сад̇д̇а ж̇анз абхибхавид̇ваа имзхи лагкан̣зхи саманнааг̇ад̇асса б̣од̇хисад̇д̇асса зганд̇аб̣уд̣̇д̇хабхаавасан̇каад̇ам̣ згамзва г̇ахим̣ ад̣̇д̣̇аса, д̇асмаа згам̣ ан̇г̇улим̣ угкибид̇ваа звам̣ б̣яаагааси. ат̇асса наамам̣ г̇ан̣ханд̇аа саб̣б̣алогасса ад̇т̇асид̣̇д̇хигарад̇д̇аа ‘‘сид̣̇д̇хад̇т̇о’’д̇и наамам̣ агам̣су.
Ime aṭṭheva brāhmaṇā lakkhaṇapariggāhakā ahesuṃ. Paṭisandhiggahaṇadivase supinopi eteheva pariggahito . Tesu satta janā dve aṅguliyo ukkhipitvā dvidhā naṃ byākariṃsu – ‘‘imehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasissati, rājā bhavissati cakkavattī, sace pabbajissati, buddho bhavissatī’’ti sabbaṃ cakkavattirañño sirivibhavaṃ ācikkhiṃsu. Tesaṃ pana sabbadaharo gottato koṇḍañño nāma māṇavo bodhisattassa varalakkhaṇasampattiṃ oloketvā ‘‘imassa agāramajjhe ṭhānakāraṇaṃ natthi, ekantenesa vivaṭacchado buddho bhavissatī’’ti ekameva aṅguliṃ ukkhipitvā ekaṃsabyākaraṇaṃ byākāsi. Ayañhi katādhikāro pacchimabhavikasatto paññāya itare satta jane abhibhavitvā imehi lakkhaṇehi samannāgatassa bodhisattassa ekantabuddhabhāvasaṅkhātaṃ ekameva gahiṃ addasa, tasmā ekaṃ aṅguliṃ ukkhipitvā evaṃ byākāsi. Athassa nāmaṃ gaṇhantā sabbalokassa atthasiddhikarattā ‘‘siddhattho’’ti nāmaṃ akaṃsu.
ат̇а ко д̇з б̣раахман̣аа ад̇д̇ано ад̇д̇ано гхараани г̇анд̇ваа буд̇д̇з ааманд̇аяим̣су – ‘‘д̇аад̇аа, амхз махаллагаа, суд̣̇д̇ход̣̇анамахаарааж̇асса буд̇д̇ам̣ саб̣б̣ан̃н̃уд̇ам̣ бад̇д̇ам̣ маяам̣ самбхаавзяяаама ваа но ваа, д̇умхз д̇асмим̣ гумаарз саб̣б̣ан̃н̃уд̇ам̣ бад̇д̇з д̇асса саасанз баб̣б̣аж̇зяяаат̇аа’’д̇и. д̇з сад̇д̇аби ж̇анаа яаавад̇ааяугам̣ тад̇ваа яат̇аагаммам̣ г̇ад̇аа, гон̣д̣ан̃н̃амаан̣авоязва бана арог̇о ахоси. со махаасад̇д̇з вуд̣̇д̇химанвааяа махаабхинигкаманам̣ нигкамид̇ваа баб̣б̣аж̇ид̇ваа анаггамзна урувзлам̣ г̇анд̇ваа ‘‘раман̣ийяо вад̇а аяам̣ бхуумибхааг̇о, алам̣ вад̇ид̣̇ам̣ бад̇хаанад̇т̇игасса гулабуд̇д̇асса бад̇хаанааяаа’’д̇и жид̇д̇ам̣ уббаад̣̇зд̇ваа д̇ад̇т̇а ваасам̣ убаг̇ад̇з ‘‘махаабурисо баб̣б̣аж̇ид̇о’’д̇и суд̇ваа д̇зсам̣ б̣раахман̣аанам̣ буд̇д̇з убасан̇гамид̇ваа звамааха – ‘‘сид̣̇д̇хад̇т̇агумааро гира баб̣б̣аж̇ид̇о, со ниссам̣саязна б̣уд̣̇д̇хо бхависсад̇и. сажз д̇умхаагам̣ бид̇аро арог̇аа ассу, аж̇ж̇а нигкамид̇ваа баб̣б̣аж̇зяяум̣. сажз д̇умхзби ижчзяяаат̇а, зт̇а, маяам̣ д̇ам̣ махаабурисам̣ анубаб̣б̣аж̇иссаамаа’’д̇и. д̇з саб̣б̣з згажчанд̣̇аа бхавид̇ум̣ наасагким̣су, д̇зсу д̇аяо ж̇анаа на баб̣б̣аж̇им̣су, гон̣д̣ан̃н̃аб̣раахман̣ам̣ ж̇здтагам̣ гад̇ваа ид̇арз жад̇д̇ааро баб̣б̣аж̇им̣су. д̇з бан̃жаби ж̇анаа бан̃жаваг̇г̇ияад̇т̇зраа наама ж̇аад̇аа.
Atha kho te brāhmaṇā attano attano gharāni gantvā putte āmantayiṃsu – ‘‘tātā, amhe mahallakā, suddhodanamahārājassa puttaṃ sabbaññutaṃ pattaṃ mayaṃ sambhāveyyāma vā no vā, tumhe tasmiṃ kumāre sabbaññutaṃ patte tassa sāsane pabbajeyyāthā’’ti. Te sattapi janā yāvatāyukaṃ ṭhatvā yathākammaṃ gatā, koṇḍaññamāṇavoyeva pana arogo ahosi. So mahāsatte vuddhimanvāya mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā pabbajitvā anakkamena uruvelaṃ gantvā ‘‘ramaṇīyo vata ayaṃ bhūmibhāgo, alaṃ vatidaṃ padhānatthikassa kulaputtassa padhānāyā’’ti cittaṃ uppādetvā tattha vāsaṃ upagate ‘‘mahāpuriso pabbajito’’ti sutvā tesaṃ brāhmaṇānaṃ putte upasaṅkamitvā evamāha – ‘‘siddhatthakumāro kira pabbajito, so nissaṃsayena buddho bhavissati. Sace tumhākaṃ pitaro arogā assu, ajja nikkhamitvā pabbajeyyuṃ. Sace tumhepi iccheyyātha, etha, mayaṃ taṃ mahāpurisaṃ anupabbajissāmā’’ti. Te sabbe ekacchandā bhavituṃ nāsakkhiṃsu, tesu tayo janā na pabbajiṃsu, koṇḍaññabrāhmaṇaṃ jeṭṭhakaṃ katvā itare cattāro pabbajiṃsu. Te pañcapi janā pañcavaggiyattherā nāma jātā.
д̇ад̣̇аа бана суд̣̇д̇ход̣̇анарааж̇аа – ‘‘гим̣ д̣̇исваа маяхам̣ буд̇д̇о баб̣б̣аж̇иссад̇ий’’д̇и бужчи. ‘‘жад̇д̇аари буб̣б̣анимид̇д̇ааний’’д̇и. ‘‘гад̇аран̃жа гад̇аран̃жаа’’д̇и? ‘‘ж̇арааж̇ин̣н̣ам̣, б̣яаад̇хид̇ам̣, мад̇ам̣, баб̣б̣аж̇ид̇а’’нд̇и. рааж̇аа ‘‘ид̇о бадтааяа зваруубаанам̣ мама буд̇д̇асса санд̇игам̣ убасан̇гамид̇ум̣ маа ад̣̇ад̇т̇а, маяхам̣ буд̇д̇асса б̣уд̣̇д̇хабхаавзна гаммам̣ над̇т̇и, ахам̣ мама буд̇д̇ам̣ д̣̇висахассад̣̇ийбабариваараанам̣, жад̇уннам̣ махаад̣̇ийбаанам̣, иссарияаад̇хибажжам̣ жаггавад̇д̇ираж̇ж̇ам̣ гаронд̇ам̣ чад̇д̇им̣саяож̇анабариман̣д̣алааяа барисааяа баривуд̇ам̣ г̇аг̇анад̇алз вижарамаанам̣ бассид̇угаамо’’д̇и. зван̃жа бана вад̇ваа имзсам̣ жад̇уббагаараанам̣ нимид̇д̇аанам̣ гумаарасса жагкубат̇з ааг̇амананивааран̣ад̇т̇ам̣ жад̇уусу д̣̇исаасу г̇аавуд̇з г̇аавуд̇з аарагкам̣ табзси. д̇ам̣ д̣̇ивасан̃жа ман̇г̇аладтаанз саннибад̇ид̇зсу асийд̇ияаа н̃аад̇игуласахассзсу згамзго згамзгам̣ буд̇д̇ам̣ бадиж̇аани – ‘‘аяам̣ б̣уд̣̇д̇хо ваа ход̇у рааж̇аа ваа, маяам̣ згамзд̇ам̣ буд̇д̇ам̣ д̣̇ассаама. сажзби б̣уд̣̇д̇хо бхависсад̇и, кад̇д̇ияасаман̣аг̇ан̣зхзва бариваарид̇о вижариссад̇и. сажзби рааж̇аа бхависсад̇и, кад̇д̇ияагумаарзхзва бурагкад̇абариваарид̇о вижариссад̇ий’’д̇и. рааж̇ааби б̣од̇хисад̇д̇асса уд̇д̇амаруубасамбаннаа виг̇ад̇асаб̣б̣ад̣̇осаа д̇хаад̇ияо бажжубадтаабзси. б̣од̇хисад̇д̇о маханд̇зна бариваарзна маханд̇зна сирисобхаг̇г̇зна вад̣дхад̇и.
Tadā pana suddhodanarājā – ‘‘kiṃ disvā mayhaṃ putto pabbajissatī’’ti pucchi. ‘‘Cattāri pubbanimittānī’’ti. ‘‘Katarañca katarañcā’’ti? ‘‘Jarājiṇṇaṃ, byādhitaṃ, mataṃ, pabbajita’’nti. Rājā ‘‘ito paṭṭhāya evarūpānaṃ mama puttassa santikaṃ upasaṅkamituṃ mā adattha, mayhaṃ puttassa buddhabhāvena kammaṃ natthi, ahaṃ mama puttaṃ dvisahassadīpaparivārānaṃ, catunnaṃ mahādīpānaṃ, issariyādhipaccaṃ cakkavattirajjaṃ karontaṃ chattiṃsayojanaparimaṇḍalāya parisāya parivutaṃ gaganatale vicaramānaṃ passitukāmo’’ti. Evañca pana vatvā imesaṃ catuppakārānaṃ nimittānaṃ kumārassa cakkhupathe āgamananivāraṇatthaṃ catūsu disāsu gāvute gāvute ārakkhaṃ ṭhapesi. Taṃ divasañca maṅgalaṭṭhāne sannipatitesu asītiyā ñātikulasahassesu ekameko ekamekaṃ puttaṃ paṭijāni – ‘‘ayaṃ buddho vā hotu rājā vā, mayaṃ ekametaṃ puttaṃ dassāma. Sacepi buddho bhavissati, khattiyasamaṇagaṇeheva parivārito vicarissati. Sacepi rājā bhavissati, khattiyakumāreheva purakkhataparivārito vicarissatī’’ti. Rājāpi bodhisattassa uttamarūpasampannā vigatasabbadosā dhātiyo paccupaṭṭhāpesi. Bodhisatto mahantena parivārena mahantena sirisobhaggena vaḍḍhati.
ат̇згад̣̇ивасам̣ ран̃н̃о ваббаман̇г̇алам̣ наама ахоси. д̇ам̣ д̣̇ивасам̣ сагаланаг̇арам̣ д̣̇званаг̇арам̣ вияа алан̇гаронд̇и, саб̣б̣з д̣̇аасагаммагараад̣̇аяо ахад̇авад̇т̇анивад̇т̇аа г̇анд̇хамаалаад̣̇ибадиман̣д̣ид̇аа рааж̇агулз саннибад̇анд̇и, ран̃н̃о гамманд̇з нан̇г̇аласахассам̣ яож̇аяанд̇и, д̇асмим̣ бана д̣̇ивасз згзнуунаадтасад̇анан̇г̇алаани сад̣̇д̇хим̣ б̣алиб̣ад̣̇д̣̇арасмияод̇д̇зхи раж̇ад̇абаригкад̇аани хонд̇и. ран̃н̃о ааламб̣ананан̇г̇алам̣ бана рад̇д̇асуван̣н̣абаригкад̇ам̣ ход̇и. б̣алиб̣ад̣̇д̣̇аанам̣ син̇г̇арасмибад̇од̣̇ааби суван̣н̣абаригкад̇аава хонд̇и. рааж̇аа махаабариваарзна нигкаманд̇о буд̇д̇ам̣ г̇ахзд̇ваава аг̇амааси. гамманд̇адтаанз зго ж̇амб̣уругко б̣ахалабалаасо санд̣̇ажчааяо ахоси. д̇асса хздтаа гумаарасса саяанам̣ бан̃н̃аабзд̇ваа убари суван̣н̣ад̇аарагакажид̇авид̇аанам̣ б̣анд̇хаабзд̇ваа саан̣ибаагаарзна баригкибаабзд̇ваа аарагкам̣ табзд̇ваа рааж̇аа саб̣б̣аалан̇гаарам̣ алан̇гарид̇ваа амажжаг̇ан̣абаривуд̇о нан̇г̇алагаран̣адтаанам̣ аг̇амааси. д̇ад̇т̇а рааж̇аа суван̣н̣анан̇г̇алам̣ г̇ан̣хаад̇и, амажжаа згзнуунаадтасад̇араж̇ад̇анан̇г̇алаани, гассагаа сзсанан̇г̇алаани. д̇з д̇аани г̇ахзд̇ваа ид̇о жид̇о жа гасанд̇и. рааж̇аа бана орад̇о ваа баарам̣ г̇ажчад̇и, баарад̇о ваа орам̣ ааг̇ажчад̇и.
Athekadivasaṃ rañño vappamaṅgalaṃ nāma ahosi. Taṃ divasaṃ sakalanagaraṃ devanagaraṃ viya alaṅkaronti, sabbe dāsakammakarādayo ahatavatthanivatthā gandhamālādipaṭimaṇḍitā rājakule sannipatanti, rañño kammante naṅgalasahassaṃ yojayanti, tasmiṃ pana divase ekenūnaaṭṭhasatanaṅgalāni saddhiṃ balibaddarasmiyottehi rajataparikkhatāni honti. Rañño ālambananaṅgalaṃ pana rattasuvaṇṇaparikkhataṃ hoti. Balibaddānaṃ siṅgarasmipatodāpi suvaṇṇaparikkhatāva honti. Rājā mahāparivārena nikkhamanto puttaṃ gahetvāva agamāsi. Kammantaṭṭhāne eko jamburukkho bahalapalāso sandacchāyo ahosi. Tassa heṭṭhā kumārassa sayanaṃ paññāpetvā upari suvaṇṇatārakakhacitavitānaṃ bandhāpetvā sāṇipākārena parikkhipāpetvā ārakkhaṃ ṭhapetvā rājā sabbālaṅkāraṃ alaṅkaritvā amaccagaṇaparivuto naṅgalakaraṇaṭṭhānaṃ agamāsi. Tattha rājā suvaṇṇanaṅgalaṃ gaṇhāti, amaccā ekenūnaaṭṭhasatarajatanaṅgalāni, kassakā sesanaṅgalāni. Te tāni gahetvā ito cito ca kasanti. Rājā pana orato vā pāraṃ gacchati, pārato vā oraṃ āgacchati.
зд̇асмим̣ таанз махаасамбад̇д̇и ахоси. б̣од̇хисад̇д̇ам̣ бариваарзд̇ваа нисиннаа д̇хаад̇ияо ‘‘ран̃н̃о самбад̇д̇им̣ бассаамаа’’д̇и анд̇осаан̣ид̇о б̣ахи нигканд̇аа. б̣од̇хисад̇д̇о ид̇о жид̇о жа ологзнд̇о ган̃жи ад̣̇исваава взг̇зна удтааяа баллан̇гам̣ аабхуж̇ид̇ваа аанаабаанз бариг̇г̇ахзд̇ваа батамаж̇жхаанам̣ ниб̣б̣ад̇д̇зси. д̇хаад̇ияо каж̇ж̇абхож̇ж̇анд̇арз вижарамаанаа т̇огам̣ жирааяим̣су. сзсаругкаанам̣ чааяаа вийд̇ивад̇д̇аа, д̇асса бана ж̇амб̣уругкасса чааяаа бариман̣д̣алаа худ̇ваа адтааси. д̇хаад̇ияо ‘‘аяяабуд̇д̇о згаго’’д̇и взг̇зна саан̣им̣ угкибид̇ваа анд̇о бависамаанаа б̣од̇хисад̇д̇ам̣ саяанз баллан̇гзна нисиннам̣ д̇ан̃жа баадихаарияам̣ д̣̇исваа г̇анд̇ваа ран̃н̃о аарожзсум̣ – ‘‘д̣̇зва, гумааро звам̣ нисинно, ан̃н̃зсам̣ ругкаанам̣ чааяаа вийд̇ивад̇д̇аа, ж̇амб̣уругкасса бана чааяаа бариман̣д̣алаа тид̇аа’’д̇и. рааж̇аа взг̇знааг̇анд̇ваа баадихаарияам̣ д̣̇исваа ‘‘аяам̣ д̇з, д̇аад̇а, д̣̇уд̇ияаванд̣̇анаа’’д̇и буд̇д̇ам̣ ванд̣̇и.
Etasmiṃ ṭhāne mahāsampatti ahosi. Bodhisattaṃ parivāretvā nisinnā dhātiyo ‘‘rañño sampattiṃ passāmā’’ti antosāṇito bahi nikkhantā. Bodhisatto ito cito ca olokento kañci adisvāva vegena uṭṭhāya pallaṅkaṃ ābhujitvā ānāpāne pariggahetvā paṭhamajjhānaṃ nibbattesi. Dhātiyo khajjabhojjantare vicaramānā thokaṃ cirāyiṃsu. Sesarukkhānaṃ chāyā vītivattā, tassa pana jamburukkhassa chāyā parimaṇḍalā hutvā aṭṭhāsi. Dhātiyo ‘‘ayyaputto ekako’’ti vegena sāṇiṃ ukkhipitvā anto pavisamānā bodhisattaṃ sayane pallaṅkena nisinnaṃ tañca pāṭihāriyaṃ disvā gantvā rañño ārocesuṃ – ‘‘deva, kumāro evaṃ nisinno, aññesaṃ rukkhānaṃ chāyā vītivattā, jamburukkhassa pana chāyā parimaṇḍalā ṭhitā’’ti. Rājā vegenāgantvā pāṭihāriyaṃ disvā ‘‘ayaṃ te, tāta, dutiyavandanā’’ti puttaṃ vandi.
ат̇а ануггамзна б̣од̇хисад̇д̇о сол̣асавассуд̣̇д̣̇зсиго ж̇аад̇о. рааж̇аа б̣од̇хисад̇д̇асса д̇ин̣н̣ам̣ уд̇уунам̣ анужчавигз д̇аяо баасаад̣̇з гаарзси – згам̣ навабхуумигам̣, згам̣ сад̇д̇абхуумигам̣, згам̣ бан̃жабхуумигам̣, жад̇д̇аалийсасахассаа жа наадагид̇т̇ияо убадтаабзси. б̣од̇хисад̇д̇о д̣̇зво вияа ажчараасан̇гхабаривуд̇о алан̇гад̇анаадагид̇т̇ийхи баривуд̇о ниббурисзхи д̇ууриязхи барижаарияамаано махаасамбад̇д̇им̣ анубхаванд̇о уд̇уваарзна д̇ийсу баасаад̣̇зсу вихааси. раахуламаад̇аа банасса д̣̇звий аг̇г̇амахзсий ахоси.
Atha anukkamena bodhisatto soḷasavassuddesiko jāto. Rājā bodhisattassa tiṇṇaṃ utūnaṃ anucchavike tayo pāsāde kāresi – ekaṃ navabhūmikaṃ, ekaṃ sattabhūmikaṃ, ekaṃ pañcabhūmikaṃ, cattālīsasahassā ca nāṭakitthiyo upaṭṭhāpesi. Bodhisatto devo viya accharāsaṅghaparivuto alaṅkatanāṭakitthīhi parivuto nippurisehi tūriyehi paricāriyamāno mahāsampattiṃ anubhavanto utuvārena tīsu pāsādesu vihāsi. Rāhulamātā panassa devī aggamahesī ahosi.
д̇ассзвам̣ махаасамбад̇д̇им̣ анубхаванд̇асса згад̣̇ивасам̣ н̃аад̇исан̇гхасса аб̣бханд̇арз аяам̣ гат̇аа уд̣̇абаад̣̇и – ‘‘сид̣̇д̇хад̇т̇о гийл̣аабасуд̇ова вижарад̇и, на гин̃жи сиббам̣ сигкад̇и, сан̇г̇аамз бажжубадтид̇з гим̣ гариссад̇ий’’д̇и? рааж̇аа б̣од̇хисад̇д̇ам̣ баггосаабзд̇ваа ‘‘д̇аад̇а, д̇ава н̃аад̇агаа ‘сид̣̇д̇хад̇т̇о гин̃жи сиббам̣ асигкид̇ваа гийл̣аабасуд̇ова вижарад̇ий’д̇и вад̣̇анд̇и, зд̇т̇а гим̣ сад̇д̇у бад̇д̇агаалз ман̃н̃асий’’д̇и? ‘‘д̣̇зва, мама сиббам̣ сигканагижжам̣ над̇т̇и, наг̇арз мама сиббад̣̇ассанад̇т̇ам̣ бхзрим̣ жараабзт̇а ‘ид̇о сад̇д̇амз д̣̇ивасз н̃аад̇агаанам̣ сиббам̣ д̣̇ассзссаамий’’’д̇и. рааж̇аа д̇ат̇аа агааси. б̣од̇хисад̇д̇о агкан̣авзд̇хиваалавзд̇хид̇хануг̇г̇ахз саннибаад̇аабзд̇ваа махааж̇анасса маж̇жхз ан̃н̃зхи д̇хануг̇г̇ахзхи асаад̇хааран̣ам̣ н̃аад̇агаанам̣ д̣̇ваад̣̇асавид̇хам̣ сиббам̣ д̣̇ассзси. д̇ам̣ сарабхан̇г̇аж̇аад̇агз ааг̇ад̇анаязнзва взд̣̇ид̇аб̣б̣ам̣. д̇ад̣̇аа д̇асса н̃аад̇исан̇гхо нигган̇ко ахоси.
Tassevaṃ mahāsampattiṃ anubhavantassa ekadivasaṃ ñātisaṅghassa abbhantare ayaṃ kathā udapādi – ‘‘siddhattho kīḷāpasutova vicarati, na kiñci sippaṃ sikkhati, saṅgāme paccupaṭṭhite kiṃ karissatī’’ti? Rājā bodhisattaṃ pakkosāpetvā ‘‘tāta, tava ñātakā ‘siddhattho kiñci sippaṃ asikkhitvā kīḷāpasutova vicaratī’ti vadanti, ettha kiṃ sattu pattakāle maññasī’’ti? ‘‘Deva, mama sippaṃ sikkhanakiccaṃ natthi, nagare mama sippadassanatthaṃ bheriṃ carāpetha ‘ito sattame divase ñātakānaṃ sippaṃ dassessāmī’’’ti. Rājā tathā akāsi. Bodhisatto akkhaṇavedhivālavedhidhanuggahe sannipātāpetvā mahājanassa majjhe aññehi dhanuggahehi asādhāraṇaṃ ñātakānaṃ dvādasavidhaṃ sippaṃ dassesi. Taṃ sarabhaṅgajātake āgatanayeneva veditabbaṃ. Tadā tassa ñātisaṅgho nikkaṅkho ahosi.
ат̇згад̣̇ивасам̣ б̣од̇хисад̇д̇о уяяаанабхуумим̣ г̇анд̇угаамо саарат̇им̣ ааманд̇зд̇ваа ‘‘рат̇ам̣ яож̇зхий’’д̇и ааха. со ‘‘саад̇хуу’’д̇и бадиссун̣ид̇ваа махаарахам̣ уд̇д̇амарат̇ам̣ саб̣б̣аалан̇гаарзна алан̇гарид̇ваа гумуд̣̇абад̇д̇аван̣н̣з жад̇д̇ааро ман̇г̇аласинд̇хавз яож̇зд̇ваа б̣од̇хисад̇д̇асса бадивзд̣̇зси. б̣од̇хисад̇д̇о д̣̇звавимаанасад̣̇исам̣ рат̇ам̣ абхирухид̇ваа уяяаанаабхимуко аг̇амааси. д̣̇звад̇аа ‘‘сид̣̇д̇хад̇т̇агумаарасса абхисамб̣уж̇жханагаало аасанно, буб̣б̣анимид̇д̇ам̣ д̣̇ассзссаамаа’’д̇и згам̣ д̣̇звабуд̇д̇ам̣ ж̇арааж̇ин̣н̣ам̣ кан̣д̣ад̣̇анд̇ам̣ балид̇агзсам̣ ван̇гам̣ обхаг̇г̇асарийрам̣ д̣̇ан̣д̣ахад̇т̇ам̣ бавзд̇хамаанам̣ гад̇ваа д̣̇ассзсум̣. д̇ам̣ б̣од̇хисад̇д̇о жзва саарат̇и жа бассанд̇и. д̇ад̇о б̣од̇хисад̇д̇о, ‘‘самма, го наамзса бурисо, гзсаабисса на яат̇аа ан̃н̃зса’’нд̇и махаабад̣̇аанз (д̣̇ий. ни. 2.45) ааг̇ад̇анаязна саарат̇им̣ бужчид̇ваа д̇асса важанам̣ суд̇ваа ‘‘д̇хирад̇т̇у вад̇а, бхо, ж̇аад̇и , яад̇ра хи наама ж̇аад̇асса ж̇араа бан̃н̃ааяиссад̇ий’’д̇и сам̣виг̇г̇ахад̣̇аяо д̇ад̇ова бадинивад̇д̇ид̇ваа баасаад̣̇амзва абхирухи. рааж̇аа ‘‘гим̣ гааран̣аа мама буд̇д̇о киббам̣ бадинивад̇д̇ий’’д̇и бужчи. ‘‘ж̇ин̣н̣абурисам̣ д̣̇исваа, д̣̇зваа’’д̇и. ‘‘ж̇ин̣н̣агам̣ д̣̇исваа баб̣б̣аж̇иссад̇ийд̇и аахам̣су, гасмаа мам̣ наасзт̇а, сийгхам̣ буд̇д̇асса наадагаани саж̇ж̇зт̇а, самбад̇д̇им̣ анубхаванд̇о баб̣б̣аж̇ж̇ааяа сад̇им̣ на гариссад̇ий’’д̇и вад̇ваа аарагкам̣ вад̣дхзд̇ваа саб̣б̣ад̣̇исаасу ад̣̇д̇хаяож̇анз ад̣̇д̇хаяож̇анз аарагкам̣ табзси.
Athekadivasaṃ bodhisatto uyyānabhūmiṃ gantukāmo sārathiṃ āmantetvā ‘‘rathaṃ yojehī’’ti āha. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā mahārahaṃ uttamarathaṃ sabbālaṅkārena alaṅkaritvā kumudapattavaṇṇe cattāro maṅgalasindhave yojetvā bodhisattassa paṭivedesi. Bodhisatto devavimānasadisaṃ rathaṃ abhiruhitvā uyyānābhimukho agamāsi. Devatā ‘‘siddhatthakumārassa abhisambujjhanakālo āsanno, pubbanimittaṃ dassessāmā’’ti ekaṃ devaputtaṃ jarājiṇṇaṃ khaṇḍadantaṃ palitakesaṃ vaṅkaṃ obhaggasarīraṃ daṇḍahatthaṃ pavedhamānaṃ katvā dassesuṃ. Taṃ bodhisatto ceva sārathi ca passanti. Tato bodhisatto, ‘‘samma, ko nāmesa puriso, kesāpissa na yathā aññesa’’nti mahāpadāne (dī. ni. 2.45) āgatanayena sārathiṃ pucchitvā tassa vacanaṃ sutvā ‘‘dhiratthu vata, bho, jāti , yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissatī’’ti saṃviggahadayo tatova paṭinivattitvā pāsādameva abhiruhi. Rājā ‘‘kiṃ kāraṇā mama putto khippaṃ paṭinivattī’’ti pucchi. ‘‘Jiṇṇapurisaṃ disvā, devā’’ti. ‘‘Jiṇṇakaṃ disvā pabbajissatīti āhaṃsu, kasmā maṃ nāsetha, sīghaṃ puttassa nāṭakāni sajjetha, sampattiṃ anubhavanto pabbajjāya satiṃ na karissatī’’ti vatvā ārakkhaṃ vaḍḍhetvā sabbadisāsu addhayojane addhayojane ārakkhaṃ ṭhapesi.
бунзгад̣̇ивасам̣ б̣од̇хисад̇д̇о д̇ат̇зва уяяаанам̣ г̇ажчанд̇о д̣̇звад̇аабхиниммид̇ам̣ б̣яаад̇хид̇ам̣ бурисам̣ д̣̇исваа буриманаязнзва бужчид̇ваа сам̣виг̇г̇ахад̣̇аяо нивад̇д̇ид̇ваа баасаад̣̇ам̣ абхирухи. рааж̇ааби бужчид̇ваа хздтаа вуд̇д̇анаязнзва сам̣вид̣̇ахид̇ваа буна вад̣дхзд̇ваа саманд̇аа д̇иг̇аавуд̇аббамаан̣з бад̣̇зсз аарагкам̣ табзси. абарамби згад̣̇ивасам̣ б̣од̇хисад̇д̇о д̇ат̇зва уяяаанам̣ г̇ажчанд̇о д̣̇звад̇аабхиниммид̇ам̣ гаалан̇гад̇ам̣ д̣̇исваа буриманаязнзва бужчид̇ваа сам̣виг̇г̇ахад̣̇аяо буна нивад̇д̇ид̇ваа баасаад̣̇ам̣ абхирухи. рааж̇ааби бужчид̇ваа хздтаа вуд̇д̇анаязнзва сам̣вид̣̇ахид̇ваа буна вад̣дхзд̇ваа саманд̇ад̇о яож̇анаббамаан̣з бад̣̇зсз аарагкам̣ табзси. абарам̣ банзгад̣̇ивасам̣ уяяаанам̣ г̇ажчанд̇о д̇ат̇зва д̣̇звад̇аабхиниммид̇ам̣ сунивад̇т̇ам̣ субааруд̇ам̣ баб̣б̣аж̇ид̇ам̣ д̣̇исваа ‘‘го наамзсо саммаа’’хи саарат̇им̣ бужчи. саарат̇и гин̃жааби б̣уд̣̇д̇хуббаад̣̇асса абхааваа баб̣б̣аж̇ид̇ам̣ ваа баб̣б̣аж̇ид̇аг̇ун̣з ваа на ж̇аанаад̇и, д̣̇звад̇аанубхаавзна бана ‘‘баб̣б̣аж̇ид̇о наамааяам̣, д̣̇зваа’’д̇и вад̇ваа баб̣б̣аж̇ж̇ааяа г̇ун̣з ван̣н̣зси. б̣од̇хисад̇д̇о баб̣б̣аж̇ж̇ааяа ружим̣ уббаад̣̇зд̇ваа д̇ам̣ д̣̇ивасам̣ уяяаанам̣ аг̇амааси. д̣̇ийгхабхаан̣агаа банааху – ‘‘жад̇д̇аариби нимид̇д̇аани згад̣̇ивасзнзва д̣̇исваа аг̇амаасий’’д̇и.
Punekadivasaṃ bodhisatto tatheva uyyānaṃ gacchanto devatābhinimmitaṃ byādhitaṃ purisaṃ disvā purimanayeneva pucchitvā saṃviggahadayo nivattitvā pāsādaṃ abhiruhi. Rājāpi pucchitvā heṭṭhā vuttanayeneva saṃvidahitvā puna vaḍḍhetvā samantā tigāvutappamāṇe padese ārakkhaṃ ṭhapesi. Aparampi ekadivasaṃ bodhisatto tatheva uyyānaṃ gacchanto devatābhinimmitaṃ kālaṅkataṃ disvā purimanayeneva pucchitvā saṃviggahadayo puna nivattitvā pāsādaṃ abhiruhi. Rājāpi pucchitvā heṭṭhā vuttanayeneva saṃvidahitvā puna vaḍḍhetvā samantato yojanappamāṇe padese ārakkhaṃ ṭhapesi. Aparaṃ panekadivasaṃ uyyānaṃ gacchanto tatheva devatābhinimmitaṃ sunivatthaṃ supārutaṃ pabbajitaṃ disvā ‘‘ko nāmeso sammā’’hi sārathiṃ pucchi. Sārathi kiñcāpi buddhuppādassa abhāvā pabbajitaṃ vā pabbajitaguṇe vā na jānāti, devatānubhāvena pana ‘‘pabbajito nāmāyaṃ, devā’’ti vatvā pabbajjāya guṇe vaṇṇesi. Bodhisatto pabbajjāya ruciṃ uppādetvā taṃ divasaṃ uyyānaṃ agamāsi. Dīghabhāṇakā panāhu – ‘‘cattāripi nimittāni ekadivaseneva disvā agamāsī’’ti.
со д̇ад̇т̇а д̣̇ивасабхааг̇ам̣ гийл̣ид̇ваа ман̇г̇алабогкаран̣ияам̣ нхааяид̇ваа ад̇т̇ан̇г̇ад̇з суурияз ман̇г̇аласилаабаддз нисийд̣̇и ад̇д̇аанам̣ алан̇гаараабзд̇угаамо, ат̇асса барижаарагабурисаа наанааван̣н̣аани д̣̇уссаани наанаббагаараа аабхаран̣авигад̇ияо маалааг̇анд̇хавилзбанаани жа аад̣̇ааяа саманд̇аа бариваарзд̇ваа адтам̣су. д̇асмим̣ кан̣з саггасса нисиннаасанам̣ ун̣хам̣ ахоси. со ‘‘го ну ко мам̣ имамхаа таанаа жаавзд̇угаамосий’’д̇и убад̇хаарзнд̇о б̣од̇хисад̇д̇асса алан̇гаарзд̇угаамад̇ам̣ н̃ад̇ваа виссагаммам̣ ааманд̇зси – ‘‘самма виссагамма, сид̣̇д̇хад̇т̇агумааро аж̇ж̇а ад̣дхарад̇д̇асамаяз махаабхинигкаманам̣ нигкамиссад̇и, аяамасса бажчимо алан̇гааро, д̇вам̣ уяяаанам̣ г̇анд̇ваа махаабурисам̣ д̣̇иб̣б̣аалан̇гаарзхи алан̇гарохий’’д̇и. со ‘‘саад̇хуу’’д̇и бадиссун̣ид̇ваа д̣̇зваанубхаавзна д̇ан̇кан̣ан̃н̃зва б̣од̇хисад̇д̇ам̣ убасан̇гамид̇ваа д̇ассзва габбагасад̣̇исо худ̇ваа д̣̇иб̣б̣ад̣̇уссзна б̣од̇хисад̇д̇асса сийсам̣ взтзси. б̣од̇хисад̇д̇о хад̇т̇асампассзнзва ‘‘наамам̣ мануссо, д̣̇звабуд̇д̇о аяа’’нд̇и ан̃н̃ааси. взтанзна взтид̇амад̇д̇з сийсз мол̣ияам̣ ман̣ирад̇анаагаарзна д̣̇уссасахассам̣ аб̣бхуг̇г̇ан̃чи, буна взтзнд̇асса д̣̇уссасахассанд̇и д̣̇асагкад̇д̇ум̣ взтзнд̇асса д̣̇аса д̣̇уссасахассаани аб̣бхуг̇г̇ажчим̣су. ‘‘сийсам̣ куд̣̇д̣̇агам̣, д̣̇уссаани б̣ахууни , гат̇ам̣ аб̣бхуг̇г̇ад̇ааний’’д̇и на жинд̇зд̇аб̣б̣ам̣. д̇зсу хи саб̣б̣амаханд̇ам̣ аамалагабубпаббамаан̣ам̣, авасзсаани гад̣̇амб̣агабубпаббамаан̣аани ахзсум̣. б̣од̇хисад̇д̇асса сийсам̣ гин̃ж̇агкаг̇аважчид̇ам̣ вияа гуяяагабубпам̣ ахоси.
So tattha divasabhāgaṃ kīḷitvā maṅgalapokkharaṇiyaṃ nhāyitvā atthaṅgate sūriye maṅgalasilāpaṭṭe nisīdi attānaṃ alaṅkārāpetukāmo, athassa paricārakapurisā nānāvaṇṇāni dussāni nānappakārā ābharaṇavikatiyo mālāgandhavilepanāni ca ādāya samantā parivāretvā aṭṭhaṃsu. Tasmiṃ khaṇe sakkassa nisinnāsanaṃ uṇhaṃ ahosi. So ‘‘ko nu kho maṃ imamhā ṭhānā cāvetukāmosī’’ti upadhārento bodhisattassa alaṅkāretukāmataṃ ñatvā vissakammaṃ āmantesi – ‘‘samma vissakamma, siddhatthakumāro ajja aḍḍharattasamaye mahābhinikkhamanaṃ nikkhamissati, ayamassa pacchimo alaṅkāro, tvaṃ uyyānaṃ gantvā mahāpurisaṃ dibbālaṅkārehi alaṅkarohī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā devānubhāvena taṅkhaṇaññeva bodhisattaṃ upasaṅkamitvā tasseva kappakasadiso hutvā dibbadussena bodhisattassa sīsaṃ veṭhesi. Bodhisatto hatthasamphasseneva ‘‘nāmaṃ manusso, devaputto aya’’nti aññāsi. Veṭhanena veṭhitamatte sīse moḷiyaṃ maṇiratanākārena dussasahassaṃ abbhuggañchi, puna veṭhentassa dussasahassanti dasakkhattuṃ veṭhentassa dasa dussasahassāni abbhuggacchiṃsu. ‘‘Sīsaṃ khuddakaṃ, dussāni bahūni , kathaṃ abbhuggatānī’’ti na cintetabbaṃ. Tesu hi sabbamahantaṃ āmalakapupphappamāṇaṃ, avasesāni kadambakapupphappamāṇāni ahesuṃ. Bodhisattassa sīsaṃ kiñjakkhagavacchitaṃ viya kuyyakapupphaṃ ahosi.
ат̇асса саб̣б̣аалан̇гаарабадиман̣д̣ид̇асса саб̣б̣ад̇аалааважарзсу сагаани сагаани бадибхаанаани д̣̇ассаяанд̇зсу, б̣раахман̣зсу ‘‘ж̇аяананд̣̇аа’’д̇иаад̣̇иважанзхи, суд̇аман̇г̇алигаад̣̇ийсу жа наанаббагаарзхи ман̇г̇алаважанад̇т̇уд̇игхосзхи самбхаавзнд̇зсу саб̣б̣аалан̇гаарабадиман̣д̣ид̇ам̣ д̇ам̣ рат̇аварам̣ абхирухи. д̇асмим̣ самаяз ‘‘раахуламаад̇аа буд̇д̇ам̣ виж̇аад̇аа’’д̇и суд̇ваа суд̣̇д̇ход̣̇анамахаарааж̇аа ‘‘буд̇д̇асса мз д̇удтим̣ нивзд̣̇зт̇аа’’д̇и саасанам̣ бахин̣и. б̣од̇хисад̇д̇о д̇ам̣ суд̇ваа ‘‘рааху ж̇аад̇о, б̣анд̇ханам̣ ж̇аад̇а’’нд̇и ааха. рааж̇аа ‘‘гим̣ мз буд̇д̇о аважаа’’д̇и бужчид̇ваа д̇ам̣ важанам̣ суд̇ваа ‘‘ид̇о бадтааяа мз над̇д̇аа ‘раахулагумааро’д̇взва наама ход̇уу’’д̇и ааха.
Athassa sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitassa sabbatālāvacaresu sakāni sakāni paṭibhānāni dassayantesu, brāhmaṇesu ‘‘jayanandā’’tiādivacanehi, sutamaṅgalikādīsu ca nānappakārehi maṅgalavacanatthutighosehi sambhāventesu sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ taṃ rathavaraṃ abhiruhi. Tasmiṃ samaye ‘‘rāhulamātā puttaṃ vijātā’’ti sutvā suddhodanamahārājā ‘‘puttassa me tuṭṭhiṃ nivedethā’’ti sāsanaṃ pahiṇi. Bodhisatto taṃ sutvā ‘‘rāhu jāto, bandhanaṃ jāta’’nti āha. Rājā ‘‘kiṃ me putto avacā’’ti pucchitvā taṃ vacanaṃ sutvā ‘‘ito paṭṭhāya me nattā ‘rāhulakumāro’tveva nāma hotū’’ti āha.
б̣од̇хисад̇д̇оби ко рат̇аварам̣ ааруяха ад̇имаханд̇зна яасзна ад̇иманорамзна сирисобхаг̇г̇зна наг̇арам̣ баависи. д̇асмим̣ самаяз гисааг̇од̇амий наама кад̇д̇ияаган̃н̃аа убарибаасаад̣̇аварад̇алаг̇ад̇аа наг̇арам̣ бад̣̇агкин̣ам̣ гурумаанасса б̣од̇хисад̇д̇асса руубасирим̣ д̣̇исваа бийд̇исоманассаж̇аад̇аа имам̣ уд̣̇аанам̣ уд̣̇аанзси –
Bodhisattopi kho rathavaraṃ āruyha atimahantena yasena atimanoramena sirisobhaggena nagaraṃ pāvisi. Tasmiṃ samaye kisāgotamī nāma khattiyakaññā uparipāsādavaratalagatā nagaraṃ padakkhiṇaṃ kurumānassa bodhisattassa rūpasiriṃ disvā pītisomanassajātā imaṃ udānaṃ udānesi –
‘‘ниб̣б̣уд̇аа нууна саа маад̇аа, ниб̣б̣уд̇о нууна со бид̇аа;
‘‘Nibbutā nūna sā mātā, nibbuto nūna so pitā;
ниб̣б̣уд̇аа нууна саа наарий, яассааяам̣ ийд̣̇исо бад̇ий’’д̇и. (д̇ха. са. адта. нид̣̇аанагат̇аа); –
Nibbutā nūna sā nārī, yassāyaṃ īdiso patī’’ti. (dha. sa. aṭṭha. nidānakathā); –
б̣од̇хисад̇д̇о д̇ам̣ суд̇ваа жинд̇зси – ‘‘аяам̣ звамааха – ‘зваруубам̣ ад̇д̇абхаавам̣ бассанд̇ияаа маад̇у хад̣̇аяам̣ ниб̣б̣ааяад̇и, бид̇у хад̣̇аяам̣ ниб̣б̣ааяад̇и, баж̇аабад̇ияаа хад̣̇аяам̣ ниб̣б̣ааяад̇ий’д̇и. гисмим̣ ну ко ниб̣б̣уд̇з хад̣̇аяам̣ ниб̣б̣уд̇ам̣ наама ход̇ий’’д̇и. ат̇асса гилзсзсу вирад̇д̇аманасса зд̇ад̣̇ахоси – ‘‘рааг̇аг̇г̇имхи ниб̣б̣уд̇з ниб̣б̣уд̇ам̣ наама ход̇и, д̣̇осаг̇г̇имхи ниб̣б̣уд̇з ниб̣б̣уд̇ам̣ наама ход̇и, мохаг̇г̇имхи ниб̣б̣уд̇з ниб̣б̣уд̇ам̣ наама ход̇и, маанад̣̇идтиаад̣̇ийсу саб̣б̣агилзсад̣̇арат̇зсу ниб̣б̣уд̇зсу ниб̣б̣уд̇ам̣ наама ход̇ий’’д̇и. ‘‘аяам̣ мз суссаванам̣ саавзд̇и, ахан̃хи ниб̣б̣аанам̣ г̇авзсанд̇о вижараами, аж̇ж̇зва маяаа гхарааваасам̣ чад̣д̣зд̇ваа нигкамма баб̣б̣аж̇ид̇ваа ниб̣б̣аанам̣ г̇авзсид̇ум̣ ваддад̇и, аяам̣ имиссаа аажарияабхааг̇о ход̇уу’’д̇и ган̣тад̇о омун̃жид̇ваа гисааг̇од̇амияаа сад̇асахассаг̇гханагам̣ муд̇д̇аахаарам̣ бзсзси. саа ‘‘сид̣̇д̇хад̇т̇агумааро маяи бадиб̣ад̣̇д̇хажид̇д̇о худ̇ваа бан̣н̣аагаарам̣ бзсзд̇ий’’д̇и соманассаж̇аад̇аа ахоси.
Bodhisatto taṃ sutvā cintesi – ‘‘ayaṃ evamāha – ‘evarūpaṃ attabhāvaṃ passantiyā mātu hadayaṃ nibbāyati, pitu hadayaṃ nibbāyati, pajāpatiyā hadayaṃ nibbāyatī’ti. Kismiṃ nu kho nibbute hadayaṃ nibbutaṃ nāma hotī’’ti. Athassa kilesesu virattamanassa etadahosi – ‘‘rāgaggimhi nibbute nibbutaṃ nāma hoti, dosaggimhi nibbute nibbutaṃ nāma hoti, mohaggimhi nibbute nibbutaṃ nāma hoti, mānadiṭṭhiādīsu sabbakilesadarathesu nibbutesu nibbutaṃ nāma hotī’’ti. ‘‘Ayaṃ me sussavanaṃ sāveti, ahañhi nibbānaṃ gavesanto vicarāmi, ajjeva mayā gharāvāsaṃ chaḍḍetvā nikkhamma pabbajitvā nibbānaṃ gavesituṃ vaṭṭati, ayaṃ imissā ācariyabhāgo hotū’’ti kaṇṭhato omuñcitvā kisāgotamiyā satasahassagghanakaṃ muttāhāraṃ pesesi. Sā ‘‘siddhatthakumāro mayi paṭibaddhacitto hutvā paṇṇākāraṃ pesetī’’ti somanassajātā ahosi.
б̣од̇хисад̇д̇оби маханд̇зна сирисобхаг̇г̇зна ад̇д̇ано баасаад̣̇ам̣ абхирухид̇ваа сирисаяанз нибаж̇ж̇и. д̇аавад̣̇зва жа нам̣ саб̣б̣аалан̇гаарабадиман̣д̣ид̇аа нажжаг̇ийд̇аад̣̇ийсу сусигкид̇аа д̣̇зваган̃н̃аа вияа руубасобхаг̇г̇аббад̇д̇аа наадагид̇т̇ияо наанаад̇уурияаани г̇ахзд̇ваа самбариваарзд̇ваа абхирамаабзнд̇ияо нажжаг̇ийд̇аваад̣̇ид̇аани баяож̇аяим̣су. б̣од̇хисад̇д̇о гилзсзсу вирад̇д̇ажид̇д̇ад̇ааяа нажжаад̣̇ийсу анабхирад̇о мухуд̇д̇ам̣ нид̣̇д̣̇ам̣ оггами. д̇ааби ид̇т̇ияо ‘‘яассад̇т̇ааяа маяам̣ нажжаад̣̇ийни баяож̇зма, со нид̣̇д̣̇ам̣ убаг̇ад̇о, ид̣̇аани гимад̇т̇ам̣ гиламиссаамаа’’д̇и г̇ахид̇аг̇ахид̇аани д̇уурияаани аж̇жход̇т̇арид̇ваа нибаж̇ж̇им̣су, г̇анд̇хад̇злаббад̣̇ийбаа жхааяанд̇и. б̣од̇хисад̇д̇о баб̣уж̇жхид̇ваа саяанабидтз баллан̇гзна нисинно ад̣̇д̣̇аса д̇аа ид̇т̇ияо д̇уурияабхан̣д̣аани авад̇т̇арид̇ваа нид̣̇д̣̇ааяанд̇ияо – згажжаа баг̇гхарид̇акзл̣аа, гилиннаг̇ад̇д̇аа, згажжаа д̣̇анд̇з каад̣̇анд̇ияо, згажжаа гаагажчанд̇ияо, згажжаа виббалабанд̇ияо, згажжаа вивадамукий, згажжаа абаг̇ад̇авад̇т̇аа баагадаб̣ийбхажчасамб̣аад̇хадтаанаа. со д̇аасам̣ д̇ам̣ виббагаарам̣ д̣̇исваа бхияяосомад̇д̇ааяа гаамзсу вирад̇д̇ажид̇д̇о ахоси. д̇асса алан̇гад̇абадияад̇д̇ам̣ саггабхаванасад̣̇исамби д̇ам̣ махаад̇алам̣ вивид̇ханаанаагун̣абабхарид̇ам̣ аамагасусаанам̣ вияа убадтааси, д̇аяо бхаваа аад̣̇ид̇д̇аг̇зхасад̣̇исаа каад̣̇им̣су – ‘‘убад̣̇д̣̇уд̇ам̣ вад̇а, бхо, убассадтам̣ вад̇а, бхо’’д̇и уд̣̇аанам̣ бавад̇д̇зси, ад̇ивияасса баб̣б̣аж̇ж̇ааяа жид̇д̇ам̣ нами.
Bodhisattopi mahantena sirisobhaggena attano pāsādaṃ abhiruhitvā sirisayane nipajji. Tāvadeva ca naṃ sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitā naccagītādīsu susikkhitā devakaññā viya rūpasobhaggappattā nāṭakitthiyo nānātūriyāni gahetvā samparivāretvā abhiramāpentiyo naccagītavāditāni payojayiṃsu. Bodhisatto kilesesu virattacittatāya naccādīsu anabhirato muhuttaṃ niddaṃ okkami. Tāpi itthiyo ‘‘yassatthāya mayaṃ naccādīni payojema, so niddaṃ upagato, idāni kimatthaṃ kilamissāmā’’ti gahitagahitāni tūriyāni ajjhottharitvā nipajjiṃsu, gandhatelappadīpā jhāyanti. Bodhisatto pabujjhitvā sayanapiṭṭhe pallaṅkena nisinno addasa tā itthiyo tūriyabhaṇḍāni avattharitvā niddāyantiyo – ekaccā paggharitakheḷā, kilinnagattā, ekaccā dante khādantiyo, ekaccā kākacchantiyo, ekaccā vippalapantiyo, ekaccā vivaṭamukhī, ekaccā apagatavatthā pākaṭabībhacchasambādhaṭṭhānā. So tāsaṃ taṃ vippakāraṃ disvā bhiyyosomattāya kāmesu virattacitto ahosi. Tassa alaṅkatapaṭiyattaṃ sakkabhavanasadisampi taṃ mahātalaṃ vividhanānākuṇapabharitaṃ āmakasusānaṃ viya upaṭṭhāsi, tayo bhavā ādittagehasadisā khādiṃsu – ‘‘upaddutaṃ vata, bho, upassaṭṭhaṃ vata, bho’’ti udānaṃ pavattesi, ativiyassa pabbajjāya cittaṃ nami.
со ‘‘аж̇ж̇зва маяаа махаабхинигкаманам̣ нигкамид̇ум̣ ваддад̇ий’’д̇и саяанаа вудтааяа д̣̇ваарасамийбам̣ г̇анд̇ваа ‘‘го зд̇т̇аа’’д̇и ааха. уммаарз сийсам̣ гад̇ваа нибанно чанно – ‘‘ахам̣, аяяабуд̇д̇а, чанно’’д̇и ааха. ‘‘аж̇ж̇аахам̣ махаабхинигкаманам̣ нигкамид̇угаамо, згам̣ мз ассам̣ габбзхий’’д̇и ааха. со ‘‘саад̇ху, д̣̇зваа’’д̇и ассабхан̣д̣агам̣ г̇ахзд̇ваа ассасаалам̣ г̇анд̇ваа г̇анд̇хад̇злаббад̣̇ийбзсу ж̇аланд̇зсу суманабаддавид̇аанасса хздтаа раман̣ийяз бхуумибхааг̇з тид̇ам̣ ган̣д̣агам̣ ассарааж̇аанам̣ д̣̇исваа ‘‘аж̇ж̇а маяаа имамзва габбзд̇ум̣ ваддад̇ий’’д̇и ган̣д̣агам̣ габбзси. со габбияамаанова ан̃н̃ааси ‘‘аяам̣ габбанаа ад̇ивияа г̇аал̣хаа, ан̃н̃зсу д̣̇ивасзсу уяяаанагийл̣аад̣̇иг̇аманагаалз габбанаа вияа на ход̇и , маяхам̣ аяяабуд̇д̇о аж̇ж̇а махаабхинигкаманам̣ нигкамид̇угаамо бхависсад̇ий’’д̇и. д̇ад̇о д̇удтамаанасо махаахасид̇ам̣ хаси, со сад̣̇д̣̇о сагаланаг̇арам̣ бад̇т̇арид̇ваа г̇ажчзяяа. д̣̇звад̇аа бана нам̣ саннирумбхид̇ваа на гассажи сод̇ум̣ ад̣̇ам̣су.
So ‘‘ajjeva mayā mahābhinikkhamanaṃ nikkhamituṃ vaṭṭatī’’ti sayanā vuṭṭhāya dvārasamīpaṃ gantvā ‘‘ko etthā’’ti āha. Ummāre sīsaṃ katvā nipanno channo – ‘‘ahaṃ, ayyaputta, channo’’ti āha. ‘‘Ajjāhaṃ mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitukāmo, ekaṃ me assaṃ kappehī’’ti āha. So ‘‘sādhu, devā’’ti assabhaṇḍakaṃ gahetvā assasālaṃ gantvā gandhatelappadīpesu jalantesu sumanapaṭṭavitānassa heṭṭhā ramaṇīye bhūmibhāge ṭhitaṃ kaṇḍakaṃ assarājānaṃ disvā ‘‘ajja mayā imameva kappetuṃ vaṭṭatī’’ti kaṇḍakaṃ kappesi. So kappiyamānova aññāsi ‘‘ayaṃ kappanā ativiya gāḷhā, aññesu divasesu uyyānakīḷādigamanakāle kappanā viya na hoti , mayhaṃ ayyaputto ajja mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitukāmo bhavissatī’’ti. Tato tuṭṭhamānaso mahāhasitaṃ hasi, so saddo sakalanagaraṃ pattharitvā gaccheyya. Devatā pana naṃ sannirumbhitvā na kassaci sotuṃ adaṃsu.
б̣од̇хисад̇д̇оби ко чаннам̣ бзсзд̇ваава ‘‘буд̇д̇ам̣ д̇аава бассиссаамий’’д̇и жинд̇зд̇ваа нисиннабаллан̇гад̇о удтааяа раахуламаад̇уяаа васанадтаанам̣ г̇анд̇ваа г̇аб̣бхад̣̇ваарам̣ вивари. д̇асмим̣ кан̣з анд̇ог̇аб̣бхз г̇анд̇хад̇злаббад̣̇ийбо жхааяад̇и, раахуламаад̇аа суманамаллигаад̣̇ийнам̣ бубпаанам̣ амб̣ан̣амад̇д̇зна абхиббагин̣н̣з саяанз буд̇д̇асса мад̇т̇агз хад̇т̇ам̣ табзд̇ваа нид̣̇д̣̇ааяад̇и. б̣од̇хисад̇д̇о уммаарз баад̣̇ам̣ табзд̇ваа тид̇агова ологзд̇ваа ‘‘сажаахам̣ д̣̇звияаа хад̇т̇ам̣ абанзд̇ваа мама буд̇д̇ам̣ г̇ан̣хиссаами, д̣̇звий баб̣уж̇жхиссад̇и, звам̣ мз г̇амананд̇арааяо бхависсад̇и, б̣уд̣̇д̇хо худ̇ваава ааг̇анд̇ваа буд̇д̇ам̣ бассиссаамий’’д̇и баасаад̣̇ад̇алад̇о од̇ари. яам̣ бана ж̇аад̇агадтагат̇ааяам̣ ‘‘д̇ад̣̇аа сад̇д̇аахаж̇аад̇о раахулагумааро ход̇ий’’д̇и вуд̇д̇ам̣, д̇ам̣ сзсадтагат̇аасу над̇т̇и, д̇асмаа ид̣̇амзва г̇ахзд̇аб̣б̣ам̣.
Bodhisattopi kho channaṃ pesetvāva ‘‘puttaṃ tāva passissāmī’’ti cintetvā nisinnapallaṅkato uṭṭhāya rāhulamātuyā vasanaṭṭhānaṃ gantvā gabbhadvāraṃ vivari. Tasmiṃ khaṇe antogabbhe gandhatelappadīpo jhāyati, rāhulamātā sumanamallikādīnaṃ pupphānaṃ ambaṇamattena abhippakiṇṇe sayane puttassa matthake hatthaṃ ṭhapetvā niddāyati. Bodhisatto ummāre pādaṃ ṭhapetvā ṭhitakova oloketvā ‘‘sacāhaṃ deviyā hatthaṃ apanetvā mama puttaṃ gaṇhissāmi, devī pabujjhissati, evaṃ me gamanantarāyo bhavissati, buddho hutvāva āgantvā puttaṃ passissāmī’’ti pāsādatalato otari. Yaṃ pana jātakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘tadā sattāhajāto rāhulakumāro hotī’’ti vuttaṃ, taṃ sesaṭṭhakathāsu natthi, tasmā idameva gahetabbaṃ.
звам̣ б̣од̇хисад̇д̇о баасаад̣̇ад̇алаа од̇арид̇ваа ассасамийбам̣ г̇анд̇ваа звамааха – ‘‘д̇аад̇а ган̣д̣ага, д̇вам̣ аж̇ж̇а згарад̇д̇им̣ мам̣ д̇аараяа, ахам̣ д̇ам̣ ниссааяа б̣уд̣̇д̇хо худ̇ваа сад̣̇звагам̣ логам̣ д̇аараяиссаамий’’д̇и. д̇ад̇о уллан̇гхид̇ваа ган̣д̣агасса бидтим̣ абхирухи. ган̣д̣аго г̇ийвад̇о бадтааяа ааяаамзна адтаарасахад̇т̇о ход̇и, д̇ад̣̇анужчавигзна уб̣б̣зд̇хзна саманнааг̇ад̇о т̇аамаж̇авасамбанно саб̣б̣асзд̇о д̇ход̇асан̇касад̣̇исо. со сажз хасзяяа ваа бад̣̇асад̣̇д̣̇ам̣ ваа гарзяяа, сад̣̇д̣̇о сагаланаг̇арам̣ авад̇т̇арзяяа, д̇асмаа д̣̇звад̇аа ад̇д̇ано аанубхаавзна д̇асса яат̇аа на гожи сун̣аад̇и, звам̣ хасид̇асад̣̇д̣̇ам̣ саннирумбхид̇ваа аггаманааггаманабад̣̇аваарз хад̇т̇ад̇алаани убанаамзсум̣. б̣од̇хисад̇д̇о ассаварасса бидтивзмаж̇жхаг̇ад̇о чаннам̣ ассасса ваалад̇хим̣ г̇аахаабзд̇ваа ад̣дхарад̇д̇асамаяз махаад̣̇ваарасамийбам̣ бад̇д̇о. д̇ад̣̇аа бана рааж̇аа ‘‘звам̣ мама буд̇д̇о яааяа гааяажи взлааяа наг̇арад̣̇ваарам̣ виварид̇ваа нигкамид̇ум̣ на сагкиссад̇ий’’д̇и д̣̇вийсу д̣̇ваарагаваадзсу згзгам̣ бурисасахассзна виварид̇аб̣б̣ам̣ гаарзси. б̣од̇хисад̇д̇о бана т̇аамаб̣аласамбанно хад̇т̇иг̇ан̣анааяа годисахассахад̇т̇ийнам̣ б̣алам̣ д̇хаарзси, бурисаг̇ан̣анааяа д̣̇асагодисахассабурисаанам̣ б̣алам̣ д̇хаарзси. со жинд̇зси – ‘‘сажз д̣̇ваарам̣ на виварияяад̇и, аж̇ж̇а ган̣д̣агасса бидтз нисиннова ваалад̇хим̣ г̇ахзд̇ваа тид̇зна чаннзна сад̣̇д̇хим̣язва ган̣д̣агам̣ уурухи ниббийл̣зд̇ваа адтаарасахад̇т̇уб̣б̣зд̇хам̣ баагаарам̣ уббад̇ид̇ваа ад̇иггамиссаамий’’д̇и. чанноби жинд̇зси – ‘‘сажз д̣̇ваарам̣ на виварияяад̇и, ахам̣ ад̇д̇ано саамигам̣ аяяабуд̇д̇ам̣ канд̇хз нисийд̣̇аабзд̇ваа ган̣д̣агам̣ д̣̇агкин̣зна хад̇т̇зна гужчияам̣ баригкибанд̇о убагажчанд̇арз гад̇ваа баагаарам̣ уббад̇ид̇ваа ад̇иггамиссаамий’’д̇и. ган̣д̣агоби жинд̇зси – ‘‘сажз д̣̇ваарам̣ на виварияяад̇и, ахам̣ ад̇д̇ано саамигам̣ бидтз яат̇аанисиннамзва чаннзна ваалад̇хим̣ г̇ахзд̇ваа тид̇зна сад̣̇д̇хим̣язва угкибид̇ваа баагаарам̣ уббад̇ид̇ваа ад̇иггамиссаамий’’д̇и. сажз д̣̇ваарам̣ на виварзяяа, яат̇аажинд̇ид̇амзва д̇зсу д̇ийсу ж̇анзсу ан̃н̃ад̇аро самбаад̣̇зяяа. д̣̇ваарз бана ад̇хивад̇т̇аа д̣̇звад̇аа д̣̇ваарам̣ вивари.
Evaṃ bodhisatto pāsādatalā otaritvā assasamīpaṃ gantvā evamāha – ‘‘tāta kaṇḍaka, tvaṃ ajja ekarattiṃ maṃ tāraya, ahaṃ taṃ nissāya buddho hutvā sadevakaṃ lokaṃ tārayissāmī’’ti. Tato ullaṅghitvā kaṇḍakassa piṭṭhiṃ abhiruhi. Kaṇḍako gīvato paṭṭhāya āyāmena aṭṭhārasahattho hoti, tadanucchavikena ubbedhena samannāgato thāmajavasampanno sabbaseto dhotasaṅkhasadiso. So sace haseyya vā padasaddaṃ vā kareyya, saddo sakalanagaraṃ avatthareyya, tasmā devatā attano ānubhāvena tassa yathā na koci suṇāti, evaṃ hasitasaddaṃ sannirumbhitvā akkamanaakkamanapadavāre hatthatalāni upanāmesuṃ. Bodhisatto assavarassa piṭṭhivemajjhagato channaṃ assassa vāladhiṃ gāhāpetvā aḍḍharattasamaye mahādvārasamīpaṃ patto. Tadā pana rājā ‘‘evaṃ mama putto yāya kāyaci velāya nagaradvāraṃ vivaritvā nikkhamituṃ na sakkhissatī’’ti dvīsu dvārakavāṭesu ekekaṃ purisasahassena vivaritabbaṃ kāresi. Bodhisatto pana thāmabalasampanno hatthigaṇanāya koṭisahassahatthīnaṃ balaṃ dhāresi, purisagaṇanāya dasakoṭisahassapurisānaṃ balaṃ dhāresi. So cintesi – ‘‘sace dvāraṃ na vivariyyati, ajja kaṇḍakassa piṭṭhe nisinnova vāladhiṃ gahetvā ṭhitena channena saddhiṃyeva kaṇḍakaṃ ūruhi nippīḷetvā aṭṭhārasahatthubbedhaṃ pākāraṃ uppatitvā atikkamissāmī’’ti. Channopi cintesi – ‘‘sace dvāraṃ na vivariyyati, ahaṃ attano sāmikaṃ ayyaputtaṃ khandhe nisīdāpetvā kaṇḍakaṃ dakkhiṇena hatthena kucchiyaṃ parikkhipanto upakacchantare katvā pākāraṃ uppatitvā atikkamissāmī’’ti. Kaṇḍakopi cintesi – ‘‘sace dvāraṃ na vivariyyati, ahaṃ attano sāmikaṃ piṭṭhe yathānisinnameva channena vāladhiṃ gahetvā ṭhitena saddhiṃyeva ukkhipitvā pākāraṃ uppatitvā atikkamissāmī’’ti. Sace dvāraṃ na vivareyya, yathācintitameva tesu tīsu janesu aññataro sampādeyya. Dvāre pana adhivatthā devatā dvāraṃ vivari.
д̇асмим̣язва кан̣з мааро баабимаа ‘‘б̣од̇хисад̇д̇ам̣ нивад̇д̇зссаамий’’д̇и ааг̇анд̇ваа аагаасз тид̇о ааха – ‘‘маариса, маа нигками, ид̇о д̇з сад̇д̇амз д̣̇ивасз жаггарад̇анам̣ баад̇убхависсад̇и, д̣̇висахассабарид̇д̇ад̣̇ийбабариваараанам̣ жад̇уннам̣ махаад̣̇ийбаанам̣ раж̇ж̇ам̣ гаарзссаси, нивад̇д̇а, маарисаа’’д̇и. ‘‘госи д̇ва’’нд̇и? ‘‘ахам̣ васавад̇д̇ий’’д̇и. ‘‘маара, ж̇аанаамахам̣ маяхам̣ жаггарад̇анасса баад̇убхаавам̣, анад̇т̇игохам̣ раж̇ж̇зна, д̣̇асасахассилогад̇хаад̇ум̣ уннаад̣̇зд̇ваа б̣уд̣̇д̇хо бхависсаамий’’д̇и ааха. мааро ‘‘ид̇о д̣̇аани д̇з бадтааяа гаамавид̇аггам̣ ваа б̣яаабаад̣̇авид̇аггам̣ ваа вихим̣саавид̇аггам̣ ваа жинд̇ид̇агаалз ж̇ааниссаамий’’д̇и од̇аараабзгко чааяаа вияа ануг̇ажчанд̇о ануб̣анд̇хи.
Tasmiṃyeva khaṇe māro pāpimā ‘‘bodhisattaṃ nivattessāmī’’ti āgantvā ākāse ṭhito āha – ‘‘mārisa, mā nikkhami, ito te sattame divase cakkaratanaṃ pātubhavissati, dvisahassaparittadīpaparivārānaṃ catunnaṃ mahādīpānaṃ rajjaṃ kāressasi, nivatta, mārisā’’ti. ‘‘Kosi tva’’nti? ‘‘Ahaṃ vasavattī’’ti. ‘‘Māra, jānāmahaṃ mayhaṃ cakkaratanassa pātubhāvaṃ, anatthikohaṃ rajjena, dasasahassilokadhātuṃ unnādetvā buddho bhavissāmī’’ti āha. Māro ‘‘ito dāni te paṭṭhāya kāmavitakkaṃ vā byāpādavitakkaṃ vā vihiṃsāvitakkaṃ vā cintitakāle jānissāmī’’ti otārāpekkho chāyā viya anugacchanto anubandhi.
б̣од̇хисад̇д̇оби хад̇т̇аг̇ад̇ам̣ жаггавад̇д̇ираж̇ж̇ам̣ кзл̣абин̣д̣ам̣ вияа анабзгко чад̣д̣зд̇ваа маханд̇зна саггаарзна наг̇араа нигками. аасаал̣хибун̣н̣амааяа уд̇д̇араасаал̣ханагкад̇д̇з вад̇д̇амаанз, нигкамид̇ваа жа буна наг̇арам̣ абалогзд̇угаамо ж̇аад̇о. зван̃жа банасса жид̇д̇з уббаннамад̇д̇зязва – ‘‘махаабуриса, на д̇аяаа нивад̇д̇зд̇ваа ологанагаммам̣ гад̇а’’нд̇и вад̣̇амаанаа вияа махаабат̇авий гулаалажаггам̣ вияа чиж̇ж̇ид̇ваа баривад̇д̇и. б̣од̇хисад̇д̇о наг̇араабхимуко тад̇ваа наг̇арам̣ ологзд̇ваа д̇асмим̣ бат̇авиббад̣̇зсз ган̣д̣аганивад̇д̇анажзд̇ияадтаанам̣ д̣̇ассзд̇ваа г̇анд̇аб̣б̣амаг̇г̇аабхимукам̣ ган̣д̣агам̣ гад̇ваа бааяааси маханд̇зна саггаарзна ул̣аарзна сирисобхаг̇г̇зна. д̇ад̣̇аа гирасса д̣̇звад̇аа бурад̇о садти уггаасахассаани д̇хаараяим̣су, бажчад̇о садти , д̣̇агкин̣абассад̇о садти, ваамабассад̇о садтийд̇и. абараа д̣̇звад̇аа жаггаваал̣амукаваддияам̣ абаримаан̣аа уггаа д̇хаараяим̣су. абараа д̣̇звад̇аа жа нааг̇асубан̣н̣аад̣̇аяо жа д̣̇иб̣б̣зхи г̇анд̇хзхи маалаахи жун̣н̣зхи д̇хуубзхи бууж̇аяамаанаа г̇ажчанд̇и, баарижчад̇д̇агабубпзхи жзва манд̣̇ааравабубпзхи жа гханамзгхавудтигаалз д̇хаараахи вияа набхам̣ ниранд̇арам̣ ахоси, д̣̇иб̣б̣аани сам̣г̇ийд̇аани бавад̇д̇им̣су , саманд̇ад̇о адта д̇уурияаани, садти д̇уурияаанийд̇и адтасадти д̇уурияасад̇асахассаани бавад̇д̇аяим̣су. д̇зсам̣ сад̣̇д̣̇о самуд̣̇д̣̇агужчияам̣ мзгхад̇ханид̇агаало вияа, яуг̇анд̇харагужчияам̣ сааг̇араниг̇гхосагаало вияа жа вад̇д̇ад̇и.
Bodhisattopi hatthagataṃ cakkavattirajjaṃ kheḷapiṇḍaṃ viya anapekkho chaḍḍetvā mahantena sakkārena nagarā nikkhami. Āsāḷhipuṇṇamāya uttarāsāḷhanakkhatte vattamāne, nikkhamitvā ca puna nagaraṃ apaloketukāmo jāto. Evañca panassa citte uppannamatteyeva – ‘‘mahāpurisa, na tayā nivattetvā olokanakammaṃ kata’’nti vadamānā viya mahāpathavī kulālacakkaṃ viya chijjitvā parivatti. Bodhisatto nagarābhimukho ṭhatvā nagaraṃ oloketvā tasmiṃ pathavippadese kaṇḍakanivattanacetiyaṭṭhānaṃ dassetvā gantabbamaggābhimukhaṃ kaṇḍakaṃ katvā pāyāsi mahantena sakkārena uḷārena sirisobhaggena. Tadā kirassa devatā purato saṭṭhi ukkāsahassāni dhārayiṃsu, pacchato saṭṭhi , dakkhiṇapassato saṭṭhi, vāmapassato saṭṭhīti. Aparā devatā cakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ aparimāṇā ukkā dhārayiṃsu. Aparā devatā ca nāgasupaṇṇādayo ca dibbehi gandhehi mālāhi cuṇṇehi dhūpehi pūjayamānā gacchanti, pāricchattakapupphehi ceva mandāravapupphehi ca ghanameghavuṭṭhikāle dhārāhi viya nabhaṃ nirantaraṃ ahosi, dibbāni saṃgītāni pavattiṃsu , samantato aṭṭha tūriyāni, saṭṭhi tūriyānīti aṭṭhasaṭṭhi tūriyasatasahassāni pavattayiṃsu. Tesaṃ saddo samuddakucchiyaṃ meghadhanitakālo viya, yugandharakucchiyaṃ sāgaranigghosakālo viya ca vattati.
иминаа сирисобхаг̇г̇зна г̇ажчанд̇о б̣од̇хисад̇д̇о згарад̇д̇знзва д̇ийн̣и раж̇ж̇аани ад̇иггамма д̇им̣саяож̇анамад̇т̇агз аномаанад̣̇ийд̇ийрам̣ баабун̣и. гим̣ бана ассо д̇ад̇о барам̣ г̇анд̇ум̣ на саггод̇ийд̇и? но на саггод̇и. со хи згам̣ жаггаваал̣аг̇аб̣бхам̣ наабхияаа тид̇ажаггасса нзмиваддим̣ мад̣̇д̣̇анд̇о вияа анд̇анд̇зна жарид̇ваа бурзбаад̇араасамзва ааг̇анд̇ваа ад̇д̇ано самбаад̣̇ид̇ам̣ бхад̇д̇ам̣ бхун̃ж̇ид̇ум̣ самад̇т̇о. д̇ад̣̇аа бана д̣̇званааг̇асубан̣н̣аад̣̇ийхи аагаасз тад̇ваа оссадтзхи г̇анд̇хамаалаад̣̇ийхи яаава ууруббад̣̇зсаа сан̃чаннасарийрам̣ аагад̣дхид̇ваа г̇анд̇хамаалааж̇адам̣ чинд̣̇анд̇асса ад̇ибабан̃жо ахоси, д̇асмаа д̇им̣саяож̇анамад̇д̇амзва аг̇амааси. ат̇а б̣од̇хисад̇д̇о над̣̇ийд̇ийрз тад̇ваа чаннам̣ бужчи – ‘‘гаа наама аяам̣ над̣̇ий’’д̇и? ‘‘аномаа наама, д̣̇зваа’’д̇и. ‘‘амхаагамби баб̣б̣аж̇ж̇аа аномаа бхависсад̇ий’’д̇и бан̣хияаа гхаддзнд̇о ассасса сан̃н̃ам̣ ад̣̇ааси. ассо жа уббад̇ид̇ваа адтусабхавид̇т̇аарааяа над̣̇ияаа бааримад̇ийрз адтааси.
Iminā sirisobhaggena gacchanto bodhisatto ekaratteneva tīṇi rajjāni atikkamma tiṃsayojanamatthake anomānadītīraṃ pāpuṇi. Kiṃ pana asso tato paraṃ gantuṃ na sakkotīti? No na sakkoti. So hi ekaṃ cakkavāḷagabbhaṃ nābhiyā ṭhitacakkassa nemivaṭṭiṃ maddanto viya antantena caritvā purepātarāsameva āgantvā attano sampāditaṃ bhattaṃ bhuñjituṃ samattho. Tadā pana devanāgasupaṇṇādīhi ākāse ṭhatvā ossaṭṭhehi gandhamālādīhi yāva ūruppadesā sañchannasarīraṃ ākaḍḍhitvā gandhamālājaṭaṃ chindantassa atipapañco ahosi, tasmā tiṃsayojanamattameva agamāsi. Atha bodhisatto nadītīre ṭhatvā channaṃ pucchi – ‘‘kā nāma ayaṃ nadī’’ti? ‘‘Anomā nāma, devā’’ti. ‘‘Amhākampi pabbajjā anomā bhavissatī’’ti paṇhiyā ghaṭṭento assassa saññaṃ adāsi. Asso ca uppatitvā aṭṭhusabhavitthārāya nadiyā pārimatīre aṭṭhāsi.
б̣од̇хисад̇д̇о ассабидтид̇о оруяха раж̇ад̇абаддасад̣̇исз ваал̣угаабулинз тад̇ваа чаннам̣ ааманд̇зси – ‘‘самма чанна, д̇вам̣ маяхам̣ аабхаран̣аани жзва ган̣д̣аган̃жа аад̣̇ааяа г̇ажча, ахам̣ баб̣б̣аж̇иссаамий’’д̇и. ‘‘ахамби, д̣̇зва, баб̣б̣аж̇иссаамий’’д̇и. б̣од̇хисад̇д̇о ‘‘на лаб̣бхаа д̇аяаа баб̣б̣аж̇ид̇ум̣, г̇ажчзва д̇ва’’нд̇и д̇игкад̇д̇ум̣ бадиб̣аахид̇ваа аабхаран̣аани жзва ган̣д̣аган̃жа бадижчаабзд̇ваа жинд̇зси – ‘‘имз маяхам̣ гзсаа саман̣асааруббаа на хонд̇и, ан̃н̃о б̣од̇хисад̇д̇асса гзсз чинд̣̇ид̇ум̣ яуд̇д̇аруубо над̇т̇ий’’д̇и. д̇ад̇о ‘‘саяамзва каг̇г̇зна чинд̣̇иссаамий’’д̇и д̣̇агкин̣зна хад̇т̇зна асим̣ г̇ахзд̇ваа ваамахад̇т̇зна мол̣ияаа сад̣̇д̇хим̣ жуул̣ам̣ г̇ахзд̇ваа чинд̣̇и. гзсаа д̣̇ван̇г̇уламад̇д̇аа худ̇ваа д̣̇агкин̣ад̇о ааваддамаанаа сийсам̣ аллийяим̣су. д̇зсам̣ яааваж̇ийвам̣ д̇ад̣̇зва бамаан̣ам̣ ахоси, массу жа д̇ад̣̇ануруубам̣, буна гзсамассуохааран̣агижжам̣ наама наахоси. б̣од̇хисад̇д̇о саха мол̣ияаа жуул̣ам̣ г̇ахзд̇ваа ‘‘сажаахам̣ самб̣уд̣̇д̇хо бхависсаами, аагаасз д̇идтад̇у. но жз, бхуумияам̣ бад̇ад̇уу’’д̇и анд̇алигкз киби. саа жуул̣аа яож̇анаббамаан̣ам̣ таанам̣ аб̣бхуг̇г̇анд̇ваа аагаасз адтааси. сагго д̣̇зварааж̇аа д̣̇иб̣б̣ажагкунаа ологзд̇ваа яож̇анияарад̇анажан̇годагзна самбадижчид̇ваа д̇аавад̇им̣сабхаванз жуул̣ааман̣ижзд̇ияам̣ наама бад̇идтаабзси.
Bodhisatto assapiṭṭhito oruyha rajatapaṭṭasadise vāḷukāpuline ṭhatvā channaṃ āmantesi – ‘‘samma channa, tvaṃ mayhaṃ ābharaṇāni ceva kaṇḍakañca ādāya gaccha, ahaṃ pabbajissāmī’’ti. ‘‘Ahampi, deva, pabbajissāmī’’ti. Bodhisatto ‘‘na labbhā tayā pabbajituṃ, gaccheva tva’’nti tikkhattuṃ paṭibāhitvā ābharaṇāni ceva kaṇḍakañca paṭicchāpetvā cintesi – ‘‘ime mayhaṃ kesā samaṇasāruppā na honti, añño bodhisattassa kese chindituṃ yuttarūpo natthī’’ti. Tato ‘‘sayameva khaggena chindissāmī’’ti dakkhiṇena hatthena asiṃ gahetvā vāmahatthena moḷiyā saddhiṃ cūḷaṃ gahetvā chindi. Kesā dvaṅgulamattā hutvā dakkhiṇato āvaṭṭamānā sīsaṃ allīyiṃsu. Tesaṃ yāvajīvaṃ tadeva pamāṇaṃ ahosi, massu ca tadanurūpaṃ, puna kesamassuohāraṇakiccaṃ nāma nāhosi. Bodhisatto saha moḷiyā cūḷaṃ gahetvā ‘‘sacāhaṃ sambuddho bhavissāmi, ākāse tiṭṭhatu. No ce, bhūmiyaṃ patatū’’ti antalikkhe khipi. Sā cūḷā yojanappamāṇaṃ ṭhānaṃ abbhuggantvā ākāse aṭṭhāsi. Sakko devarājā dibbacakkhunā oloketvā yojaniyaratanacaṅkoṭakena sampaṭicchitvā tāvatiṃsabhavane cūḷāmaṇicetiyaṃ nāma patiṭṭhāpesi.
‘‘чзд̇ваана мол̣им̣ вараг̇анд̇хаваасид̇ам̣, взхааяасам̣ угкиби сагяабун̇г̇аво;
‘‘Chetvāna moḷiṃ varagandhavāsitaṃ, vehāyasaṃ ukkhipi sakyapuṅgavo;
сахассанзд̇д̇о сирасаа бадиг̇г̇ахи, рад̇анажан̇годаварзна ваасаво’’д̇и. (ма. ни. адта. 1.222);
Sahassanetto sirasā paṭiggahi, ratanacaṅkoṭavarena vāsavo’’ti. (ma. ni. aṭṭha. 1.222);
буна б̣од̇хисад̇д̇о жинд̇зси – ‘‘имаани гаасигавад̇т̇аани маяхам̣ на саман̣асааруббааний’’д̇и. ат̇асса гассабаб̣уд̣̇д̇хагаалз бураан̣асахааяаго гхадигаарамахааб̣рахмаа згам̣ б̣уд̣̇д̇ханд̇арам̣ ж̇арам̣ аббад̇д̇зна мид̇д̇абхаавзна жинд̇зси – ‘‘аж̇ж̇а мз сахааяаго махаабхинигкаманам̣ нигканд̇о, саман̣абаригкаарамасса г̇ахзд̇ваа г̇ажчиссаамий’’д̇и.
Puna bodhisatto cintesi – ‘‘imāni kāsikavatthāni mayhaṃ na samaṇasāruppānī’’ti. Athassa kassapabuddhakāle purāṇasahāyako ghaṭikāramahābrahmā ekaṃ buddhantaraṃ jaraṃ appattena mittabhāvena cintesi – ‘‘ajja me sahāyako mahābhinikkhamanaṃ nikkhanto, samaṇaparikkhāramassa gahetvā gacchissāmī’’ti.
‘‘д̇ижийваран̃жа бад̇д̇о жа, ваасий суужи жа б̣анд̇ханам̣;
‘‘Ticīvarañca patto ca, vāsī sūci ca bandhanaṃ;
бариссааванзна адтзд̇з, яуд̇д̇аяог̇асса бхигкууно’’д̇и. –
Parissāvanena aṭṭhete, yuttayogassa bhikkhūno’’ti. –
имз адта баригкаарз аахарид̇ваа ад̣̇ааси. б̣од̇хисад̇о арахад̣̇д̇хаж̇ам̣ ниваасзд̇ваа уд̇д̇амабаб̣б̣аж̇ид̇авзсам̣ г̇ан̣хид̇ваа ‘‘чанна, д̇вам̣ мама важанзна маад̇аабид̇уунам̣ аарог̇яам̣ вад̣̇зхий’’д̇и вад̇ваа уяяож̇зси. чанно б̣од̇хисад̇д̇ам̣ ванд̣̇ид̇ваа бад̣̇агкин̣ам̣ гад̇ваа баггаами. ган̣д̣аго бана чаннзна сад̣̇д̇хим̣ манд̇аяамаанасса б̣од̇хисад̇д̇асса важанам̣ сун̣анд̇ова ‘‘над̇т̇и д̣̇аани маяхам̣ буна саамино д̣̇ассана’’нд̇и жинд̇зд̇ваа жагкубат̇ам̣ виж̇аханд̇о согам̣ ад̇хиваасзд̇ум̣ асаггонд̇о хад̣̇аязна палид̇зна гаалам̣ гад̇ваа д̇аавад̇им̣сабхаванз ган̣д̣аго наама д̣̇звабуд̇д̇о худ̇ваа ниб̣б̣ад̇д̇и. чаннасса батамам̣ згова сого ахоси, ган̣д̣агасса бана гаалагирияааяа д̣̇уд̇иязна согзна бийл̣ид̇о род̣̇анд̇о барид̣̇званд̇о наг̇арам̣ аг̇амааси.
Ime aṭṭha parikkhāre āharitvā adāsi. Bodhisato arahaddhajaṃ nivāsetvā uttamapabbajitavesaṃ gaṇhitvā ‘‘channa, tvaṃ mama vacanena mātāpitūnaṃ ārogyaṃ vadehī’’ti vatvā uyyojesi. Channo bodhisattaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Kaṇḍako pana channena saddhiṃ mantayamānassa bodhisattassa vacanaṃ suṇantova ‘‘natthi dāni mayhaṃ puna sāmino dassana’’nti cintetvā cakkhupathaṃ vijahanto sokaṃ adhivāsetuṃ asakkonto hadayena phalitena kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane kaṇḍako nāma devaputto hutvā nibbatti. Channassa paṭhamaṃ ekova soko ahosi, kaṇḍakassa pana kālakiriyāya dutiyena sokena pīḷito rodanto paridevanto nagaraṃ agamāsi.
б̣од̇хисад̇д̇о баб̣б̣аж̇ид̇ваа д̇асмим̣язва бад̣̇зсз анубияам̣ наама амб̣аванам̣ ад̇т̇и, д̇ад̇т̇а сад̇д̇аахам̣ баб̣б̣аж̇ж̇аасукзна вийд̇инаамзд̇ваа згад̣̇ивасзнзва д̇им̣саяож̇анамаг̇г̇ам̣ бад̣̇асаа г̇анд̇ваа рааж̇аг̇ахам̣ баависи. бависид̇ваа жа сабад̣̇аанам̣ бин̣д̣ааяа жари. сагаланаг̇арам̣ б̣од̇хисад̇д̇асса руубад̣̇ассанзнзва д̇ханабаалагз бавидтз рааж̇аг̇ахам̣ вияа жа, асуринд̣̇з бавидтз д̣̇званаг̇арам̣ вияа жа сан̇кобхам̣ аг̇амааси. рааж̇абурисаа г̇анд̇ваа ‘‘д̣̇зва, зваруубо наама сад̇д̇о наг̇арз бин̣д̣ааяа жарад̇и, ‘д̣̇зво ваа мануссо ваа нааг̇о ваа субан̣н̣о ваа асуго наама зсо’д̇и на ж̇аанаамаа’’д̇и аарожзсум̣. рааж̇аа баасаад̣̇ад̇алз тад̇ваа махаабурисам̣ д̣̇исваа ажчарияаб̣бхуд̇ажид̇д̇о бурисз аан̣аабзси – ‘‘г̇ажчат̇а, бхан̣з , виймам̣сат̇а, сажз амануссо бхависсад̇и, наг̇араа нигкамид̇ваа анд̇арад̇хааяиссад̇и, сажз д̣̇звад̇аа бхависсад̇и, аагаасзна г̇ажчиссад̇и, сажз нааг̇о бхависсад̇и, бат̇авияам̣ нимуж̇ж̇ид̇ваа г̇амиссад̇и, сажз мануссо бхависсад̇и, яат̇аалад̣̇д̇хам̣ бхигкам̣ барибхун̃ж̇иссад̇ий’’д̇и.
Bodhisatto pabbajitvā tasmiṃyeva padese anupiyaṃ nāma ambavanaṃ atthi, tattha sattāhaṃ pabbajjāsukhena vītināmetvā ekadivaseneva tiṃsayojanamaggaṃ padasā gantvā rājagahaṃ pāvisi. Pavisitvā ca sapadānaṃ piṇḍāya cari. Sakalanagaraṃ bodhisattassa rūpadassaneneva dhanapālake paviṭṭhe rājagahaṃ viya ca, asurinde paviṭṭhe devanagaraṃ viya ca saṅkhobhaṃ agamāsi. Rājapurisā gantvā ‘‘deva, evarūpo nāma satto nagare piṇḍāya carati, ‘devo vā manusso vā nāgo vā supaṇṇo vā asuko nāma eso’ti na jānāmā’’ti ārocesuṃ. Rājā pāsādatale ṭhatvā mahāpurisaṃ disvā acchariyabbhutacitto purise āṇāpesi – ‘‘gacchatha, bhaṇe , vīmaṃsatha, sace amanusso bhavissati, nagarā nikkhamitvā antaradhāyissati, sace devatā bhavissati, ākāsena gacchissati, sace nāgo bhavissati, pathaviyaṃ nimujjitvā gamissati, sace manusso bhavissati, yathāladdhaṃ bhikkhaṃ paribhuñjissatī’’ti.
махаабурисоби ко миссагабхад̇д̇ам̣ сам̣харид̇ваа ‘‘алам̣ мз зд̇д̇агам̣ яаабанааяаа’’д̇и н̃ад̇ваа бавидтад̣̇ваарзнзва наг̇араа нигкамид̇ваа бан̣д̣авабаб̣б̣ад̇ажчааяааяам̣ бурад̇т̇имаабхимуко нисийд̣̇ид̇ваа аахаарам̣ барибхун̃ж̇ид̇ум̣ аарад̣̇д̇хо. ат̇асса анд̇аани баривад̇д̇ид̇ваа мукзна нигкаманаагаараббад̇д̇аани ахзсум̣. д̇ад̇о со д̇зна ад̇д̇абхаавзна зваруубасса аахаарасса жагкунааби ад̣̇идтабуб̣б̣ад̇ааяа д̇зна бадигуулаахаарзна аддийяамааноби звам̣ ад̇д̇анаа зва ад̇д̇аанам̣ овад̣̇и – ‘‘сид̣̇д̇хад̇т̇а, д̇вам̣ сулабхааннабаанз гулз д̇ивассигаг̇анд̇хасаалибхож̇анам̣ наанаг̇г̇арасзхи бхун̃ж̇анадтаанз ниб̣б̣ад̇д̇ид̇вааби згам̣ бам̣сугуулигам̣ д̣̇исваа ‘гад̣̇аа ну ко ахамби зваруубо худ̇ваа бин̣д̣ааяа жарид̇ваа бхун̃ж̇иссаами, бхависсад̇и ну ко мз со гаало’д̇и жинд̇зд̇ваа нигканд̇о, ид̣̇аани гиннаамзд̇ам̣ гаросий’’д̇и звам̣ ад̇д̇аанам̣ овад̣̇ид̇ваа ниб̣б̣игааро худ̇ваа аахаарам̣ барибхун̃ж̇и.
Mahāpurisopi kho missakabhattaṃ saṃharitvā ‘‘alaṃ me ettakaṃ yāpanāyā’’ti ñatvā paviṭṭhadvāreneva nagarā nikkhamitvā paṇḍavapabbatacchāyāyaṃ puratthimābhimukho nisīditvā āhāraṃ paribhuñjituṃ āraddho. Athassa antāni parivattitvā mukhena nikkhamanākārappattāni ahesuṃ. Tato so tena attabhāvena evarūpassa āhārassa cakkhunāpi adiṭṭhapubbatāya tena paṭikūlāhārena aṭṭīyamānopi evaṃ attanā eva attānaṃ ovadi – ‘‘siddhattha, tvaṃ sulabhaannapāne kule tivassikagandhasālibhojanaṃ nānaggarasehi bhuñjanaṭṭhāne nibbattitvāpi ekaṃ paṃsukūlikaṃ disvā ‘kadā nu kho ahampi evarūpo hutvā piṇḍāya caritvā bhuñjissāmi, bhavissati nu kho me so kālo’ti cintetvā nikkhanto, idāni kinnāmetaṃ karosī’’ti evaṃ attānaṃ ovaditvā nibbikāro hutvā āhāraṃ paribhuñji.
рааж̇абурисаа д̇ам̣ бавад̇д̇им̣ д̣̇исваа г̇анд̇ваа ран̃н̃о аарожзсум̣. рааж̇аа д̣̇ууд̇аважанам̣ суд̇ваа взг̇зна наг̇араа нигкамид̇ваа б̣од̇хисад̇д̇асса санд̇игам̣ г̇анд̇ваа ирияаабат̇асмим̣язва басийд̣̇ид̇ваа б̣од̇хисад̇д̇асса саб̣б̣ам̣ иссарияам̣ нияяаад̇зси. б̣од̇хисад̇д̇о ‘‘маяхам̣, махаарааж̇а, вад̇т̇угаамзхи ваа гилзсагаамзхи ваа ад̇т̇о над̇т̇и, ахам̣ барамаабхисамб̣од̇хим̣ бад̇т̇аяанд̇о нигканд̇о’’д̇и ааха. рааж̇аа анзгаббагаарам̣ яаажанд̇оби д̇асса жид̇д̇ам̣ алабхид̇ваа ‘‘ад̣̇д̇хаа д̇вам̣ б̣уд̣̇д̇хо бхависсаси , б̣уд̣̇д̇хабхууд̇зна бана д̇аяаа батамам̣ мама виж̇ид̇ам̣ ааг̇анд̇аб̣б̣а’’нд̇и бадин̃н̃ам̣ г̇ан̣хи. аяамзд̇т̇а сан̇кзбо, вид̇т̇ааро бана ‘‘баб̣б̣аж̇ж̇ам̣ гид̇д̇аяиссаами, яат̇аа баб̣б̣аж̇и жагкумаа’’д̇и имам̣ баб̣б̣аж̇ж̇аасуд̇д̇ам̣ (су. ни. 407) сад̣̇д̇хим̣ адтагат̇ааяа ологзд̇ваа взд̣̇ид̇аб̣б̣о.
Rājapurisā taṃ pavattiṃ disvā gantvā rañño ārocesuṃ. Rājā dūtavacanaṃ sutvā vegena nagarā nikkhamitvā bodhisattassa santikaṃ gantvā iriyāpathasmiṃyeva pasīditvā bodhisattassa sabbaṃ issariyaṃ niyyātesi. Bodhisatto ‘‘mayhaṃ, mahārāja, vatthukāmehi vā kilesakāmehi vā attho natthi, ahaṃ paramābhisambodhiṃ patthayanto nikkhanto’’ti āha. Rājā anekappakāraṃ yācantopi tassa cittaṃ alabhitvā ‘‘addhā tvaṃ buddho bhavissasi , buddhabhūtena pana tayā paṭhamaṃ mama vijitaṃ āgantabba’’nti paṭiññaṃ gaṇhi. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana ‘‘pabbajjaṃ kittayissāmi, yathā pabbaji cakkhumā’’ti imaṃ pabbajjāsuttaṃ (su. ni. 407) saddhiṃ aṭṭhakathāya oloketvā veditabbo.
б̣од̇хисад̇д̇оби ко ран̃н̃о бадин̃н̃ам̣ д̣̇ад̇ваа анубуб̣б̣зна жааригам̣ жарамаано аал̣ааран̃жа гаалаамам̣ уд̣̇аган̃жа раамабуд̇д̇ам̣ убасан̇гамид̇ваа самаабад̇д̇ияо ниб̣б̣ад̇д̇зд̇ваа ‘‘нааяам̣ маг̇г̇о б̣од̇хааяаа’’д̇и д̇амби самаабад̇д̇ибхааванам̣ аналан̇гарид̇ваа сад̣̇звагасса логасса ад̇д̇ано т̇аамавийрияасанд̣̇ассанад̇т̇ам̣ махаабад̇хаанам̣ бад̣̇ахид̇угаамо урувзлам̣ г̇анд̇ваа ‘‘раман̣ийяо вад̇ааяам̣ бхуумибхааг̇о’’д̇и д̇ад̇т̇зва ваасам̣ убаг̇анд̇ваа махаабад̇хаанам̣ бад̣̇ахи. д̇зби ко гон̣д̣ан̃н̃аббамукаа бан̃жаваг̇г̇ияаа г̇ааманиг̇амарааж̇ад̇хаанийсу бхигкааяа жаранд̇аа д̇ад̇т̇а б̣од̇хисад̇д̇ам̣ самбаабун̣им̣су. ат̇а нам̣ чаб̣б̣ассаани махаабад̇хаанам̣ бад̣̇аханд̇ам̣ ‘‘ид̣̇аани б̣уд̣̇д̇хо бхависсад̇и, ид̣̇аани б̣уд̣̇д̇хо бхависсад̇ий’’д̇и баривзн̣асаммаж̇ж̇анаад̣̇игааяа вад̇д̇абадибад̇д̇ияаа убадтахамаанаа санд̇игааважараа ахзсум̣. б̣од̇хисад̇д̇оби ко ‘‘годиббад̇д̇ам̣ д̣̇уггарагааригам̣ гариссаамий’’д̇и згад̇илад̇ан̣д̣улаад̣̇ийхиби вийд̇инаамзси, саб̣б̣асоби аахаарубажчзд̣̇анам̣ агааси. д̣̇звад̇ааби ломагуубзхи ож̇ам̣ убасам̣харамаанаа багкибим̣су.
Bodhisattopi kho rañño paṭiññaṃ datvā anupubbena cārikaṃ caramāno āḷārañca kālāmaṃ udakañca rāmaputtaṃ upasaṅkamitvā samāpattiyo nibbattetvā ‘‘nāyaṃ maggo bodhāyā’’ti tampi samāpattibhāvanaṃ analaṅkaritvā sadevakassa lokassa attano thāmavīriyasandassanatthaṃ mahāpadhānaṃ padahitukāmo uruvelaṃ gantvā ‘‘ramaṇīyo vatāyaṃ bhūmibhāgo’’ti tattheva vāsaṃ upagantvā mahāpadhānaṃ padahi. Tepi kho koṇḍaññappamukhā pañcavaggiyā gāmanigamarājadhānīsu bhikkhāya carantā tattha bodhisattaṃ sampāpuṇiṃsu. Atha naṃ chabbassāni mahāpadhānaṃ padahantaṃ ‘‘idāni buddho bhavissati, idāni buddho bhavissatī’’ti pariveṇasammajjanādikāya vattapaṭipattiyā upaṭṭhahamānā santikāvacarā ahesuṃ. Bodhisattopi kho ‘‘koṭippattaṃ dukkarakārikaṃ karissāmī’’ti ekatilataṇḍulādīhipi vītināmesi, sabbasopi āhārupacchedanaṃ akāsi. Devatāpi lomakūpehi ojaṃ upasaṃharamānā pakkhipiṃsu.
ат̇асса д̇ааяа нираахаарад̇ааяа барамагасираббад̇д̇ад̇ааяа суван̣н̣аван̣н̣оби гааяо гаал̣аван̣н̣о ахоси, д̣̇вад̇д̇им̣самахаабурисалагкан̣аани бадижчаннаани ахзсум̣. аббзгад̣̇аа аанаабаанагаж̇жхаанам̣ жхааяанд̇о махаавзд̣̇анаабхид̇унно висан̃н̃ийбхууд̇о жан̇гаманагодияам̣ бад̇ад̇и. ат̇а нам̣ згажжаа д̣̇звад̇аа ‘‘гаалан̇гад̇о саман̣о г̇од̇амо’’д̇и вад̣̇анд̇и. згажжаа ‘‘вихаарод̇взвзсо арахад̇а’’нд̇и жа аахам̣су. д̇ад̇т̇а яаасам̣ ‘‘гаалан̇гад̇о’’д̇и сан̃н̃аа ахоси, д̇аа г̇анд̇ваа суд̣̇д̇ход̣̇анамахаарааж̇асса аарожзсум̣ – ‘‘д̇умхаагам̣ буд̇д̇о гаалан̇гад̇о’’д̇и. ‘‘мама буд̇д̇о б̣уд̣̇д̇хо худ̇ваа гаалан̇гад̇о, ахуд̇ваа’’д̇и? ‘‘б̣уд̣̇д̇хо бхавид̇ум̣ наасагки, бад̇хаанабхуумияам̣язва бад̇ид̇ваа гаалан̇гад̇о’’д̇и. ид̣̇ам̣ суд̇ваа рааж̇аа – ‘‘наахам̣ сад̣̇д̣̇ахаами, мама буд̇д̇асса б̣од̇хим̣ аббад̇ваа гаалагирияаа наама над̇т̇ий’’д̇и бадигкиби. ‘‘гасмаа бана рааж̇аа на сад̣̇д̣̇ахад̇ий’’д̇и? гаалад̣̇звалад̇аабасаванд̣̇аабанад̣̇ивасз ж̇амб̣уругкамуулз жа баадихаарияаанам̣ д̣̇идтад̇д̇аа.
Athassa tāya nirāhāratāya paramakasirappattatāya suvaṇṇavaṇṇopi kāyo kāḷavaṇṇo ahosi, dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni paṭicchannāni ahesuṃ. Appekadā ānāpānakajjhānaṃ jhāyanto mahāvedanābhitunno visaññībhūto caṅkamanakoṭiyaṃ patati. Atha naṃ ekaccā devatā ‘‘kālaṅkato samaṇo gotamo’’ti vadanti. Ekaccā ‘‘vihārotveveso arahata’’nti ca āhaṃsu. Tattha yāsaṃ ‘‘kālaṅkato’’ti saññā ahosi, tā gantvā suddhodanamahārājassa ārocesuṃ – ‘‘tumhākaṃ putto kālaṅkato’’ti. ‘‘Mama putto buddho hutvā kālaṅkato, ahutvā’’ti? ‘‘Buddho bhavituṃ nāsakkhi, padhānabhūmiyaṃyeva patitvā kālaṅkato’’ti. Idaṃ sutvā rājā – ‘‘nāhaṃ saddahāmi, mama puttassa bodhiṃ appatvā kālakiriyā nāma natthī’’ti paṭikkhipi. ‘‘Kasmā pana rājā na saddahatī’’ti? Kāladevalatāpasavandāpanadivase jamburukkhamūle ca pāṭihāriyānaṃ diṭṭhattā.
буна б̣од̇хисад̇д̇з сан̃н̃ам̣ бадилабхид̇ваа удтид̇з д̇аа д̣̇звад̇аа г̇анд̇ваа ‘‘арог̇о д̇з, махаарааж̇а, буд̇д̇о’’д̇и аарожзсум̣. рааж̇аа ‘‘ж̇аанаамахам̣ мама буд̇д̇асса амаран̣абхаава’’нд̇и вад̣̇ад̇и. махаасад̇д̇асса чаб̣б̣ассаани д̣̇уггарагааригам̣ гаронд̇ассзва аагаасз г̇ан̣тигаран̣агаало вияа ахоси. со ‘‘аяам̣ д̣̇уггарагааригаа наама б̣од̇хааяа маг̇г̇о на ход̇ий’’д̇и ол̣ааригам̣ аахаарам̣ аахаарзд̇ум̣ г̇ааманиг̇амзсу бин̣д̣ааяа жарид̇ваа аахаарам̣ аахари. ат̇асса д̣̇вад̇д̇им̣самахаабурисалагкан̣аани баагад̇игаани ахзсум̣, гааяоби суван̣н̣аван̣н̣о ахоси. бан̃жаваг̇г̇ияаа бхигкуу ‘‘аяам̣ чаб̣б̣ассаани д̣̇уггарагааригам̣ гаронд̇оби саб̣б̣ан̃н̃уд̇ам̣ бадивиж̇жхид̇ум̣ наасагки, ид̣̇аани г̇ааманиг̇амаад̣̇ийсу бин̣д̣ааяа жарид̇ваа ол̣ааригам̣ аахаарам̣ аахарамаано гим̣ сагкиссад̇и, б̣аахулиго зса бад̇хаанавиб̣бханд̇о, сийсам̣ нхааяид̇угаамасса уссааваб̣инд̣̇уд̇агганам̣ вияа амхаагам̣ зд̇асса санд̇игаа висзсад̇агганам̣, гим̣ но иминаа’’д̇и махаабурисам̣ бахааяа ад̇д̇ано ад̇д̇ано бад̇д̇ажийварам̣ г̇ахзд̇ваа адтаарасаяож̇анамаг̇г̇ам̣ г̇анд̇ваа исибад̇анам̣ бависим̣су.
Puna bodhisatte saññaṃ paṭilabhitvā uṭṭhite tā devatā gantvā ‘‘arogo te, mahārāja, putto’’ti ārocesuṃ. Rājā ‘‘jānāmahaṃ mama puttassa amaraṇabhāva’’nti vadati. Mahāsattassa chabbassāni dukkarakārikaṃ karontasseva ākāse gaṇṭhikaraṇakālo viya ahosi. So ‘‘ayaṃ dukkarakārikā nāma bodhāya maggo na hotī’’ti oḷārikaṃ āhāraṃ āhāretuṃ gāmanigamesu piṇḍāya caritvā āhāraṃ āhari. Athassa dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni pākatikāni ahesuṃ, kāyopi suvaṇṇavaṇṇo ahosi. Pañcavaggiyā bhikkhū ‘‘ayaṃ chabbassāni dukkarakārikaṃ karontopi sabbaññutaṃ paṭivijjhituṃ nāsakkhi, idāni gāmanigamādīsu piṇḍāya caritvā oḷārikaṃ āhāraṃ āharamāno kiṃ sakkhissati, bāhuliko esa padhānavibbhanto, sīsaṃ nhāyitukāmassa ussāvabindutakkanaṃ viya amhākaṃ etassa santikā visesatakkanaṃ, kiṃ no iminā’’ti mahāpurisaṃ pahāya attano attano pattacīvaraṃ gahetvā aṭṭhārasayojanamaggaṃ gantvā isipatanaṃ pavisiṃsu.
д̇зна ко бана самаязна урувзлааяам̣ сзнааниг̇амз сзнаанигудумб̣игасса г̇зхз ниб̣б̣ад̇д̇аа суж̇аад̇аа наама д̣̇ааригаа ваяаббад̇д̇аа згасмим̣ ниг̇род̇харугкз бад̇т̇анам̣ агааси – ‘‘сажаахам̣ самаж̇аад̇игам̣ гулагхарам̣ г̇анд̇ваа батамаг̇аб̣бхз буд̇д̇ам̣ лабхиссаами, анусам̣важчарам̣ д̇з сад̇асахассабарижжааг̇зна б̣алигаммам̣ гариссаамий’’д̇и. д̇ассаа саа бад̇т̇анаа самиж̇жхи. саа махаасад̇д̇асса д̣̇уггарагааригам̣ гаронд̇асса чадтз вассз барибун̣н̣з висаакаабун̣н̣амааяам̣ б̣алигаммам̣ гаад̇угаамаа худ̇ваа бурзд̇арам̣язва д̇хзнусахассам̣ ладтимад̇хугаванз жараабзд̇ваа, д̇аасам̣ кийрам̣ бан̃жа д̇хзнусад̇аани бааязд̇ваа, д̇аасам̣ кийрам̣ ад̣дхад̇ияаани жа сад̇аанийд̇и звам̣ яаава сол̣асаннам̣ д̇хзнуунам̣ кийрам̣ адта д̇хзнуяо биванд̇и, д̇аава кийрасса б̣ахалад̇ан̃жа мад̇хурад̇ан̃жа ож̇аванд̇ад̇ан̃жа бад̇т̇аяамаанаа кийрабаривад̇д̇анам̣ наама агааси. саа висаакаабун̣н̣амад̣̇ивасз ‘‘баад̇ова б̣алигаммам̣ гариссаамий’’д̇и рад̇д̇ияаа бажжуусасамаяам̣ бажжудтааяа д̇аа адта д̇хзнуяо д̣̇ухаабзси. важчагаа д̇хзнуунам̣ т̇анамуулам̣ на ааг̇амам̣су, т̇анамуулз бана навабхааж̇анзсу убанийд̇амад̇д̇зсу ад̇д̇ано д̇хаммад̇ааяа кийрад̇хаараа баг̇гхарим̣су. д̇ам̣ ажчарияам̣ д̣̇исваа суж̇аад̇аа сахад̇т̇знзва кийрам̣ г̇ахзд̇ваа навабхааж̇анз багкибид̇ваа сахад̇т̇знзва аг̇г̇им̣ гад̇ваа бажид̇ум̣ аарабхи.
Tena kho pana samayena uruvelāyaṃ senānigame senānikuṭumbikassa gehe nibbattā sujātā nāma dārikā vayappattā ekasmiṃ nigrodharukkhe patthanaṃ akāsi – ‘‘sacāhaṃ samajātikaṃ kulagharaṃ gantvā paṭhamagabbhe puttaṃ labhissāmi, anusaṃvaccharaṃ te satasahassapariccāgena balikammaṃ karissāmī’’ti. Tassā sā patthanā samijjhi. Sā mahāsattassa dukkarakārikaṃ karontassa chaṭṭhe vasse paripuṇṇe visākhāpuṇṇamāyaṃ balikammaṃ kātukāmā hutvā puretaraṃyeva dhenusahassaṃ laṭṭhimadhukavane carāpetvā, tāsaṃ khīraṃ pañca dhenusatāni pāyetvā, tāsaṃ khīraṃ aḍḍhatiyāni ca satānīti evaṃ yāva soḷasannaṃ dhenūnaṃ khīraṃ aṭṭha dhenuyo pivanti, tāva khīrassa bahalatañca madhuratañca ojavantatañca patthayamānā khīraparivattanaṃ nāma akāsi. Sā visākhāpuṇṇamadivase ‘‘pātova balikammaṃ karissāmī’’ti rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya tā aṭṭha dhenuyo duhāpesi. Vacchakā dhenūnaṃ thanamūlaṃ na āgamaṃsu, thanamūle pana navabhājanesu upanītamattesu attano dhammatāya khīradhārā pagghariṃsu. Taṃ acchariyaṃ disvā sujātā sahattheneva khīraṃ gahetvā navabhājane pakkhipitvā sahattheneva aggiṃ katvā pacituṃ ārabhi.
д̇асмим̣ бааяаасз бажжамаанз маханд̇аа маханд̇аа буб̣б̣ул̣аа удтахид̇ваа д̣̇агкин̣ааваддаа худ̇ваа сан̃жаранд̇и. згапусид̇амби б̣ахи на уббад̇ад̇и, уд̣̇д̇ханад̇о аббамад̇д̇агоби д̇хуумо на удтахад̇и. д̇асмим̣ самаяз жад̇д̇ааро логабаалаа ааг̇анд̇ваа уд̣̇д̇ханз аарагкам̣ г̇ан̣хим̣су, махааб̣рахмаа чад̇д̇ам̣ д̇хаарзси, сагго алаад̇аани самаанзнд̇о аг̇г̇им̣ ж̇аалзси. д̣̇звад̇аа д̣̇висахассад̣̇ийбабариваарзсу жад̇уусу махаад̣̇ийбзсу д̣̇звамануссаанам̣ убагаббанаож̇ам̣ ад̇д̇ано д̣̇зваанубхаавзна д̣̇ан̣д̣агаб̣ад̣̇д̇хам̣ мад̇хубадалам̣ бийл̣зд̇ваа мад̇хум̣ г̇ан̣хамаанаа вияа сам̣харид̇ваа д̇ад̇т̇а багкибим̣су . ан̃н̃зсу хи гаалзсу д̣̇звад̇аа габ̣ал̣з габ̣ал̣з ож̇ам̣ багкибим̣су, самб̣од̇хиббад̇д̇ад̣̇ивасз жа бариниб̣б̣аанад̣̇ивасз жа угкалияам̣язва багкибим̣су . суж̇аад̇аа згад̣̇ивасзязва д̇ад̇т̇а ад̇д̇ано баагадаани анзгаани ажчарияаани д̣̇исваа бун̣н̣ам̣ наама д̣̇аасим̣ ааманд̇зси – ‘‘амма бун̣н̣з, аж̇ж̇а амхаагам̣ д̣̇звад̇аа ад̇ивияа басаннаа, маяаа хи зд̇д̇агз гаалз зваруубам̣ ажчарияам̣ наама на д̣̇идтабуб̣б̣ам̣, взг̇зна г̇анд̇ваа д̣̇звадтаанам̣ бадиж̇аг̇г̇аахий’’д̇и. саа ‘‘саад̇ху, аяяз’’д̇и д̇ассаа важанам̣ самбадижчид̇ваа д̇урид̇ад̇урид̇аа ругкамуулам̣ аг̇амааси.
Tasmiṃ pāyāse paccamāne mahantā mahantā pubbuḷā uṭṭhahitvā dakkhiṇāvaṭṭā hutvā sañcaranti. Ekaphusitampi bahi na uppatati, uddhanato appamattakopi dhūmo na uṭṭhahati. Tasmiṃ samaye cattāro lokapālā āgantvā uddhane ārakkhaṃ gaṇhiṃsu, mahābrahmā chattaṃ dhāresi, sakko alātāni samānento aggiṃ jālesi. Devatā dvisahassadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu devamanussānaṃ upakappanaojaṃ attano devānubhāvena daṇḍakabaddhaṃ madhupaṭalaṃ pīḷetvā madhuṃ gaṇhamānā viya saṃharitvā tattha pakkhipiṃsu . Aññesu hi kālesu devatā kabaḷe kabaḷe ojaṃ pakkhipiṃsu, sambodhippattadivase ca parinibbānadivase ca ukkhaliyaṃyeva pakkhipiṃsu . Sujātā ekadivaseyeva tattha attano pākaṭāni anekāni acchariyāni disvā puṇṇaṃ nāma dāsiṃ āmantesi – ‘‘amma puṇṇe, ajja amhākaṃ devatā ativiya pasannā, mayā hi ettake kāle evarūpaṃ acchariyaṃ nāma na diṭṭhapubbaṃ, vegena gantvā devaṭṭhānaṃ paṭijaggāhī’’ti. Sā ‘‘sādhu, ayye’’ti tassā vacanaṃ sampaṭicchitvā turitaturitā rukkhamūlaṃ agamāsi.
б̣од̇хисад̇д̇оби ко д̇асмим̣ рад̇д̇ибхааг̇з бан̃жа махаасубинз (а. ни. 5.196) д̣̇исваа бариг̇г̇ан̣ханд̇о ‘‘ниссам̣саяам̣ аж̇ж̇аахам̣ б̣уд̣̇д̇хо бхависсаамий’’д̇и гад̇асаннидтаано д̇ассаа рад̇д̇ияаа ажжаязна гад̇асарийрабадиж̇аг̇г̇ано бхигкаажаарагаалам̣ ааг̇амаяамаано баад̇ова ааг̇анд̇ваа д̇асмим̣ ругкамуулз нисийд̣̇и, ад̇д̇ано бабхааяа сагалам̣ ругкамуулам̣ обхаасаяамаано. ат̇а ко саа бун̣н̣аа ааг̇анд̇ваа ад̣̇д̣̇аса б̣од̇хисад̇д̇ам̣ ругкамуулз баажийналогад̇хаад̇ум̣ ологаяамаанам̣ нисиннам̣, сарийрад̇о жасса нигканд̇аахи бабхаахи сагаларугкам̣ суван̣н̣аван̣н̣ам̣. д̣̇исваанассаа зд̇ад̣̇ахоси – ‘‘аж̇ж̇а амхаагам̣ д̣̇звад̇аа ругкад̇о оруяха сахад̇т̇знзва б̣алигаммам̣ самбадижчид̇ум̣ нисиннаа ман̃н̃з’’д̇и уб̣б̣зг̇аббад̇д̇аа худ̇ваа взг̇зна ааг̇анд̇ваа суж̇аад̇ааяа зд̇амад̇т̇ам̣ аарожзси.
Bodhisattopi kho tasmiṃ rattibhāge pañca mahāsupine (a. ni. 5.196) disvā pariggaṇhanto ‘‘nissaṃsayaṃ ajjāhaṃ buddho bhavissāmī’’ti katasanniṭṭhāno tassā rattiyā accayena katasarīrapaṭijaggano bhikkhācārakālaṃ āgamayamāno pātova āgantvā tasmiṃ rukkhamūle nisīdi, attano pabhāya sakalaṃ rukkhamūlaṃ obhāsayamāno. Atha kho sā puṇṇā āgantvā addasa bodhisattaṃ rukkhamūle pācīnalokadhātuṃ olokayamānaṃ nisinnaṃ, sarīrato cassa nikkhantāhi pabhāhi sakalarukkhaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ. Disvānassā etadahosi – ‘‘ajja amhākaṃ devatā rukkhato oruyha sahattheneva balikammaṃ sampaṭicchituṃ nisinnā maññe’’ti ubbegappattā hutvā vegena āgantvā sujātāya etamatthaṃ ārocesi.
суж̇аад̇аа д̇ассаа важанам̣ суд̇ваа д̇удтамаанасаа худ̇ваа ‘‘аж̇ж̇а д̣̇аани бадтааяа мама ж̇здтад̇хийд̇удтаанз д̇идтаахий’’д̇и д̇хийд̇у анужчавигам̣ саб̣б̣аалан̇гаарам̣ ад̣̇ааси. яасмаа бана б̣уд̣̇д̇хабхаавам̣ баабун̣анад̣̇ивасз сад̇асахассаг̇гханигаа згаа суван̣н̣абаад̇и лад̣̇д̇хум̣ ваддад̇и, д̇асмаа саа ‘‘суван̣н̣абаад̇ияам̣ бааяаасам̣ багкибиссаамий’’д̇и жид̇д̇ам̣ уббаад̣̇зд̇ваа сад̇асахассаг̇гханигам̣ суван̣н̣абаад̇им̣ нийхараабзд̇ваа д̇ад̇т̇а бааяаасам̣ багкибид̇угаамаа баггабхааж̇анам̣ ааваж̇ж̇зси. саб̣б̣о бааяаасо бад̣̇умабад̇д̇ад̇о уд̣̇агам̣ вияа вад̇д̇ид̇ваа баад̇ияам̣ бад̇идтааси, згабаад̇ибуурамад̇д̇ова ахоси. саа д̇ам̣ баад̇им̣ ан̃н̃ааяа баад̇ияаа бадигуж̇ж̇ид̇ваа од̣̇аад̇авад̇т̇зна взтзд̇ваа саяам̣ саб̣б̣аалан̇гаарзхи ад̇д̇абхаавам̣ алан̇гарид̇ваа д̇ам̣ баад̇им̣ ад̇д̇ано сийсз табзд̇ваа маханд̇зна аанубхаавзна ниг̇род̇харугкамуулам̣ г̇анд̇ваа б̣од̇хисад̇д̇ам̣ д̣̇исваа б̣алавасоманассаж̇аад̇аа ‘‘ругкад̣̇звад̇аа’’д̇и сан̃н̃ааяа д̣̇идтадтаанад̇о бадтааяа онад̇онад̇аа г̇анд̇ваа сийсад̇о баад̇им̣ од̇аарзд̇ваа виварид̇ваа суван̣н̣абхин̇г̇аарзна г̇анд̇хабубпаваасид̇ам̣ уд̣̇агам̣ г̇ахзд̇ваа б̣од̇хисад̇д̇ам̣ убаг̇анд̇ваа адтааси. гхадигаарамахааб̣рахмунаа д̣̇инно мад̇д̇игаабад̇д̇о зд̇д̇агам̣ гаалам̣ б̣од̇хисад̇д̇ам̣ авиж̇ахид̇ваа д̇асмим̣ кан̣з ад̣̇ассанам̣ г̇ад̇о, б̣од̇хисад̇д̇о бад̇д̇ам̣ абассанд̇о д̣̇агкин̣ахад̇т̇ам̣ басаарзд̇ваа уд̣̇агам̣ самбадижчи . суж̇аад̇аа сахзва баад̇ияаа бааяаасам̣ махаабурисасса хад̇т̇з табзси, махаабурисо суж̇аад̇ам̣ ологзси. саа аагаарам̣ саллагкзд̇ваа ‘‘аяяа, маяаа д̇умхаагам̣ барижжад̇д̇аа, д̇ам̣ г̇ан̣хид̇ваа яат̇ааружи гарот̇аа’’д̇и ванд̣̇ид̇ваа ‘‘яат̇аа маяхам̣ манорат̇о нибпанно, звам̣ д̇умхаагамби нибпаж̇ж̇ад̇уу’’д̇и вад̇ваа сад̇асахассаг̇гханигамби суван̣н̣абаад̇им̣ бураан̣агабан̣н̣ам̣ вияа барижжаж̇ид̇ваа анабзгкаава баггаами.
Sujātā tassā vacanaṃ sutvā tuṭṭhamānasā hutvā ‘‘ajja dāni paṭṭhāya mama jeṭṭhadhītuṭṭhāne tiṭṭhāhī’’ti dhītu anucchavikaṃ sabbālaṅkāraṃ adāsi. Yasmā pana buddhabhāvaṃ pāpuṇanadivase satasahassagghanikā ekā suvaṇṇapāti laddhuṃ vaṭṭati, tasmā sā ‘‘suvaṇṇapātiyaṃ pāyāsaṃ pakkhipissāmī’’ti cittaṃ uppādetvā satasahassagghanikaṃ suvaṇṇapātiṃ nīharāpetvā tattha pāyāsaṃ pakkhipitukāmā pakkabhājanaṃ āvajjesi. Sabbo pāyāso padumapattato udakaṃ viya vattitvā pātiyaṃ patiṭṭhāsi, ekapātipūramattova ahosi. Sā taṃ pātiṃ aññāya pātiyā paṭikujjitvā odātavatthena veṭhetvā sayaṃ sabbālaṅkārehi attabhāvaṃ alaṅkaritvā taṃ pātiṃ attano sīse ṭhapetvā mahantena ānubhāvena nigrodharukkhamūlaṃ gantvā bodhisattaṃ disvā balavasomanassajātā ‘‘rukkhadevatā’’ti saññāya diṭṭhaṭṭhānato paṭṭhāya onatonatā gantvā sīsato pātiṃ otāretvā vivaritvā suvaṇṇabhiṅgārena gandhapupphavāsitaṃ udakaṃ gahetvā bodhisattaṃ upagantvā aṭṭhāsi. Ghaṭikāramahābrahmunā dinno mattikāpatto ettakaṃ kālaṃ bodhisattaṃ avijahitvā tasmiṃ khaṇe adassanaṃ gato, bodhisatto pattaṃ apassanto dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā udakaṃ sampaṭicchi . Sujātā saheva pātiyā pāyāsaṃ mahāpurisassa hatthe ṭhapesi, mahāpuriso sujātaṃ olokesi. Sā ākāraṃ sallakkhetvā ‘‘ayya, mayā tumhākaṃ pariccattā, taṃ gaṇhitvā yathāruci karothā’’ti vanditvā ‘‘yathā mayhaṃ manoratho nipphanno, evaṃ tumhākampi nipphajjatū’’ti vatvā satasahassagghanikampi suvaṇṇapātiṃ purāṇakapaṇṇaṃ viya pariccajitvā anapekkhāva pakkāmi.
б̣од̇хисад̇д̇оби ко нисиннадтаанаа вудтааяа ругкам̣ бад̣̇агкин̣ам̣ гад̇ваа баад̇им̣ аад̣̇ааяа нзран̃ж̇арааяа д̇ийрам̣ г̇анд̇ваа анзгзсам̣ б̣од̇хисад̇д̇асад̇асахассаанам̣ абхисамб̣уж̇жханад̣̇ивасз од̇арид̇ваа нхаанадтаанам̣ субад̇идтид̇ам̣ наама ад̇т̇и, д̇ассаа д̇ийрз баад̇им̣ табзд̇ваа субад̇идтид̇ад̇ид̇т̇з од̇арид̇ваа нхад̇ваа анзгаб̣уд̣̇д̇хасад̇асахассаанам̣ ниваасанам̣ арахад̣̇д̇хаж̇ам̣ ниваасзд̇ваа бурад̇т̇аабхимуко нисийд̣̇ид̇ваа згадтид̇аалабаггаббамаан̣з згуунабан̣н̣аасабин̣д̣з гад̇ваа саб̣б̣ам̣ аббод̣̇агамад̇хубааяаасам̣ барибхун̃ж̇и. соязвасса б̣уд̣̇д̇хабхууд̇аса сад̇д̇асад̇д̇аахам̣ б̣од̇химан̣д̣з васанд̇асса згуунабан̣н̣аасад̣̇ивасаани аахааро ахоси. зд̇д̇агам̣ гаалам̣ ан̃н̃о аахааро над̇т̇и, на нхаанам̣, на мукад̇хованам̣, на сарийравал̣ан̃ж̇о, жхаанасукзна паласамаабад̇д̇исукзна жа вийд̇инаамзси. д̇ам̣ бана бааяаасам̣ бхун̃ж̇ид̇ваа суван̣н̣абаад̇им̣ г̇ахзд̇ваа ‘‘сажаахам̣ аж̇ж̇а б̣уд̣̇д̇хо бхависсаами, аяам̣ баад̇и бадисод̇ам̣ г̇ажчад̇у, но жз бхависсаами, анусод̇ам̣ г̇ажчад̇уу’’д̇и вад̇ваа над̣̇ийсод̇з багкиби. саа сод̇ам̣ чинд̣̇амаанаа над̣̇иймаж̇жхам̣ г̇анд̇ваа маж̇жхадтаанзнзва ж̇авасамбанно ассо вияа асийд̇ихад̇т̇амад̇д̇адтаанам̣ бадисод̇ам̣ г̇анд̇ваа згасмим̣ ааваддз нимуж̇ж̇ид̇ваа гаал̣анааг̇арааж̇абхаванам̣ г̇анд̇ваа д̇ин̣н̣ам̣ б̣уд̣̇д̇хаанам̣ барибхог̇абаад̇ияо ‘‘гили гилий’’д̇и равам̣ гаараяамаанаа бахарид̇ваа д̇аасам̣ саб̣б̣ахздтимаа худ̇ваа адтааси. гаал̣о нааг̇арааж̇аа д̇а сад̣̇д̣̇ам̣ суд̇ваа ‘‘хияяо зго б̣уд̣̇д̇хо ниб̣б̣ад̇д̇и, буна аж̇ж̇а зго ниб̣б̣ад̇д̇о’’д̇и вад̇ваа анзгзхи бад̣̇асад̇зхи т̇уд̇ияо вад̣̇амаано удтааси. д̇асса гира махаабат̇авияаа згаяож̇анад̇иг̇аавуд̇аббамаан̣ам̣ набхам̣ буурзд̇ваа аароханагаало аж̇ж̇а ваа хияяо ваа сад̣̇исо ахоси.
Bodhisattopi kho nisinnaṭṭhānā vuṭṭhāya rukkhaṃ padakkhiṇaṃ katvā pātiṃ ādāya nerañjarāya tīraṃ gantvā anekesaṃ bodhisattasatasahassānaṃ abhisambujjhanadivase otaritvā nhānaṭṭhānaṃ supatiṭṭhitaṃ nāma atthi, tassā tīre pātiṃ ṭhapetvā supatiṭṭhitatitthe otaritvā nhatvā anekabuddhasatasahassānaṃ nivāsanaṃ arahaddhajaṃ nivāsetvā puratthābhimukho nisīditvā ekaṭṭhitālapakkappamāṇe ekūnapaṇṇāsapiṇḍe katvā sabbaṃ appodakamadhupāyāsaṃ paribhuñji. Soyevassa buddhabhūtasa sattasattāhaṃ bodhimaṇḍe vasantassa ekūnapaṇṇāsadivasāni āhāro ahosi. Ettakaṃ kālaṃ añño āhāro natthi, na nhānaṃ, na mukhadhovanaṃ, na sarīravaḷañjo, jhānasukhena phalasamāpattisukhena ca vītināmesi. Taṃ pana pāyāsaṃ bhuñjitvā suvaṇṇapātiṃ gahetvā ‘‘sacāhaṃ ajja buddho bhavissāmi, ayaṃ pāti paṭisotaṃ gacchatu, no ce bhavissāmi, anusotaṃ gacchatū’’ti vatvā nadīsote pakkhipi. Sā sotaṃ chindamānā nadīmajjhaṃ gantvā majjhaṭṭhāneneva javasampanno asso viya asītihatthamattaṭṭhānaṃ paṭisotaṃ gantvā ekasmiṃ āvaṭṭe nimujjitvā kāḷanāgarājabhavanaṃ gantvā tiṇṇaṃ buddhānaṃ paribhogapātiyo ‘‘kili kilī’’ti ravaṃ kārayamānā paharitvā tāsaṃ sabbaheṭṭhimā hutvā aṭṭhāsi. Kāḷo nāgarājā ta saddaṃ sutvā ‘‘hiyyo eko buddho nibbatti, puna ajja eko nibbatto’’ti vatvā anekehi padasatehi thutiyo vadamāno uṭṭhāsi. Tassa kira mahāpathaviyā ekayojanatigāvutappamāṇaṃ nabhaṃ pūretvā ārohanakālo ajja vā hiyyo vā sadiso ahosi.
б̣од̇хисад̇д̇оби над̣̇ийд̇ийрамхи субубпид̇асаалаванз д̣̇иваавихаарам̣ гад̇ваа сааяанхасамаяам̣ бубпаанам̣ ван̣дад̇о мужжанагаалз д̣̇звад̇аахи алан̇гад̇зна адтуусабхавид̇т̇аарзна маг̇г̇зна сийхо вияа виж̇амбхамаано б̣од̇хиругкаабхимуко бааяааси. нааг̇аяагкасубан̣н̣аад̣̇аяо д̣̇иб̣б̣зхи г̇анд̇хабубпаад̣̇ийхи бууж̇аяим̣су, д̣̇иб̣б̣асам̣г̇ийд̇аад̣̇ийни бавад̇д̇аяим̣су, д̣̇асасахассий логад̇хаад̇у згаг̇анд̇хаа згамаалаа згасаад̇хугаараа ахоси. д̇асмим̣ самаяз сод̇т̇ияо наама д̇ин̣ахаараго д̇ин̣ам̣ аад̣̇ааяа бадибат̇з ааг̇ажчанд̇о махаабурисасса аагаарам̣ н̃ад̇ваа адта д̇ин̣амудтияо ад̣̇ааси. б̣од̇хисад̇д̇о д̇ин̣ам̣ г̇ахзд̇ваа б̣од̇химан̣д̣ам̣ ааруяха д̣̇агкин̣ад̣̇исаабхааг̇з уд̇д̇араабхимуко адтааси. д̇асмим̣ кан̣з д̣̇агкин̣ажаггаваал̣ам̣ осийд̣̇ид̇ваа хздтаа авийжисамбад̇д̇ам̣ вияа ахоси. уд̇д̇аражаггаваал̣ам̣ уллан̇гхид̇ваа убари бхаваг̇г̇аббад̇д̇ам̣ вияа ахоси. б̣од̇хисад̇д̇о ‘‘ид̣̇ам̣ самб̣од̇хибаабун̣анадтаанам̣ на бхависсад̇и ман̃н̃з’’д̇и бад̣̇агкин̣ам̣ гаронд̇о бажчимад̣̇исаабхааг̇ам̣ г̇анд̇ваа бурад̇т̇имаабхимуко адтааси, д̇ад̇о бажчимажаггаваал̣ам̣ осийд̣̇ид̇ваа хздтаа авийжисамбад̇д̇ам̣ вияа ахоси, бурад̇т̇имажаггаваал̣ам̣ уллан̇гхид̇ваа убари бхаваг̇г̇аббад̇д̇ам̣ вияа ахоси. тид̇адтид̇адтаанз гирасса нзмиваддибарияанд̇з агганд̇ам̣ наабхияаа бад̇идтид̇амахаасагадажаггам̣ вияа махаабат̇авий онад̇уннад̇аа ахоси. б̣од̇хисад̇д̇о ‘‘ид̣̇амби самб̣од̇хибаабун̣анадтаанам̣ на бхависсад̇и ман̃н̃з’’д̇и бад̣̇агкин̣ам̣ гаронд̇о уд̇д̇арад̣̇исаабхааг̇ам̣ г̇анд̇ваа д̣̇агкин̣аабхимуко адтааси. д̇ад̇о уд̇д̇аражаггаваал̣ам̣ осийд̣̇ид̇ваа хздтаа авийжисамбад̇д̇ам̣ вияа ахоси, д̣̇агкин̣ажаггаваал̣ам̣ уллан̇гхид̇ваа убари бхаваг̇г̇аббад̇д̇ам̣ вияа ахоси. б̣од̇хисад̇д̇о ‘‘ид̣̇амби самб̣од̇хибаабун̣анадтаанам̣ на бхависсад̇и ман̃н̃з’’д̇и бад̣̇агкин̣ам̣ гаронд̇о бурад̇т̇имад̣̇исаабхааг̇ам̣ г̇анд̇ваа бажчимаабхимуко адтааси. бурад̇т̇имад̣̇исаабхааг̇з бана саб̣б̣аб̣уд̣̇д̇хаанам̣ баллан̇гадтаанам̣ ахоси, д̇ам̣ нзва чамбхад̇и, на гамбад̇и. б̣од̇хисад̇д̇о ‘‘ид̣̇ам̣ саб̣б̣аб̣уд̣̇д̇хаанам̣ авиж̇ахид̇ам̣ ажаладтаанам̣ гилзсабан̃ж̇аравид̣̇д̇хам̣санадтаана’’нд̇и н̃ад̇ваа д̇аани д̇ин̣аани аг̇г̇з г̇ахзд̇ваа жаалзси, д̇аавад̣̇зва жуд̣̇д̣̇асахад̇т̇о баллан̇го ахоси. д̇ааниби ко д̇ин̣аани д̇ат̇ааруубзна сан̣таанзна сан̣тахим̣су, яат̇ааруубам̣ сугусало жид̇д̇агааро ваа бод̇т̇агааро ваа ааликид̇умби самад̇т̇о над̇т̇и. б̣од̇хисад̇д̇о б̣од̇хигканд̇хам̣ бидтид̇о гад̇ваа бурад̇т̇аабхимуко д̣̇ал̣хамаанасо худ̇ваа –
Bodhisattopi nadītīramhi supupphitasālavane divāvihāraṃ katvā sāyanhasamayaṃ pupphānaṃ vaṇṭato muccanakāle devatāhi alaṅkatena aṭṭhūsabhavitthārena maggena sīho viya vijambhamāno bodhirukkhābhimukho pāyāsi. Nāgayakkhasupaṇṇādayo dibbehi gandhapupphādīhi pūjayiṃsu, dibbasaṃgītādīni pavattayiṃsu, dasasahassī lokadhātu ekagandhā ekamālā ekasādhukārā ahosi. Tasmiṃ samaye sotthiyo nāma tiṇahārako tiṇaṃ ādāya paṭipathe āgacchanto mahāpurisassa ākāraṃ ñatvā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo adāsi. Bodhisatto tiṇaṃ gahetvā bodhimaṇḍaṃ āruyha dakkhiṇadisābhāge uttarābhimukho aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe dakkhiṇacakkavāḷaṃ osīditvā heṭṭhā avīcisampattaṃ viya ahosi. Uttaracakkavāḷaṃ ullaṅghitvā upari bhavaggappattaṃ viya ahosi. Bodhisatto ‘‘idaṃ sambodhipāpuṇanaṭṭhānaṃ na bhavissati maññe’’ti padakkhiṇaṃ karonto pacchimadisābhāgaṃ gantvā puratthimābhimukho aṭṭhāsi, tato pacchimacakkavāḷaṃ osīditvā heṭṭhā avīcisampattaṃ viya ahosi, puratthimacakkavāḷaṃ ullaṅghitvā upari bhavaggappattaṃ viya ahosi. Ṭhitaṭṭhitaṭṭhāne kirassa nemivaṭṭipariyante akkantaṃ nābhiyā patiṭṭhitamahāsakaṭacakkaṃ viya mahāpathavī onatunnatā ahosi. Bodhisatto ‘‘idampi sambodhipāpuṇanaṭṭhānaṃ na bhavissati maññe’’ti padakkhiṇaṃ karonto uttaradisābhāgaṃ gantvā dakkhiṇābhimukho aṭṭhāsi. Tato uttaracakkavāḷaṃ osīditvā heṭṭhā avīcisampattaṃ viya ahosi, dakkhiṇacakkavāḷaṃ ullaṅghitvā upari bhavaggappattaṃ viya ahosi. Bodhisatto ‘‘idampi sambodhipāpuṇanaṭṭhānaṃ na bhavissati maññe’’ti padakkhiṇaṃ karonto puratthimadisābhāgaṃ gantvā pacchimābhimukho aṭṭhāsi. Puratthimadisābhāge pana sabbabuddhānaṃ pallaṅkaṭṭhānaṃ ahosi, taṃ neva chambhati, na kampati. Bodhisatto ‘‘idaṃ sabbabuddhānaṃ avijahitaṃ acalaṭṭhānaṃ kilesapañjaraviddhaṃsanaṭṭhāna’’nti ñatvā tāni tiṇāni agge gahetvā cālesi, tāvadeva cuddasahattho pallaṅko ahosi. Tānipi kho tiṇāni tathārūpena saṇṭhānena saṇṭhahiṃsu, yathārūpaṃ sukusalo cittakāro vā potthakāro vā ālikhitumpi samattho natthi. Bodhisatto bodhikkhandhaṃ piṭṭhito katvā puratthābhimukho daḷhamānaso hutvā –
‘‘гаамам̣ д̇ажо жа нхаару жа, адти жа авасиссад̇у;
‘‘Kāmaṃ taco ca nhāru ca, aṭṭhi ca avasissatu;
убасуссад̇у ниссзсам̣, сарийрз мам̣салохид̇ам̣. (а. ни. 2.5; ма. ни. 2.184) –
Upasussatu nissesaṃ, sarīre maṃsalohitaṃ. (a. ni. 2.5; ma. ni. 2.184) –
‘на д̇взваахам̣ саммаасамб̣од̇хим̣ аббад̇ваа имам̣ баллан̇гам̣ бхинд̣̇иссаамий’’’д̇и асанисад̇асаннибаад̇знаби абхзж̇ж̇аруубам̣ абарааж̇ид̇абаллан̇гам̣ аабхуж̇ид̇ваа нисийд̣̇и.
‘Na tvevāhaṃ sammāsambodhiṃ appatvā imaṃ pallaṅkaṃ bhindissāmī’’’ti asanisatasannipātenapi abhejjarūpaṃ aparājitapallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdi.
д̇асмим̣ самаяз мааро баабимаа – ‘‘сид̣̇д̇хад̇т̇агумааро маяхам̣ васам̣ ад̇иггамид̇угаамо, на д̣̇аанисса ад̇иггамид̇ум̣ д̣̇ассаамий’’д̇и маараб̣аласса санд̇игам̣ г̇анд̇ваа зд̇амад̇т̇ам̣ аарожзд̇ваа маарагхосанам̣ наама гхосаабзд̇ваа маараб̣алам̣ аад̣̇ааяа нигками. саа маарасзнаа маарасса бурад̇о д̣̇ваад̣̇асаяож̇анаа ход̇и, д̣̇агкин̣ад̇о жа ваамад̇о жа д̣̇ваад̣̇асаяож̇анаа, бажчад̇о жаггаваал̣абарияанд̇ам̣ гад̇ваа тид̇аа, уд̣̇д̇хам̣ наваяож̇ануб̣б̣зд̇хаа ход̇и, яассаа уннад̣̇анд̇ияаа уннаад̣̇асад̣̇д̣̇о яож̇анасахассад̇о бадтааяа бат̇авиунд̣̇рияанасад̣̇д̣̇овияа сууяад̇и. ат̇а мааро д̣̇звабуд̇д̇о д̣̇ияад̣дхаяож̇анасад̇игам̣ г̇иримзкалам̣ наама хад̇т̇им̣ абхирухид̇ваа б̣аахусахассам̣ маабзд̇ваа наанаавуд̇хаани аг̇г̇ахзси. авасзсааяаби маарабарисааяа д̣̇вз ж̇анаа згасад̣̇исаа згасад̣̇исам̣ аавуд̇хам̣ г̇ан̣ханд̇аа наахзсум̣. наанааван̣н̣аа наанаббагаарамукаа худ̇ваа наанаавуд̇хаани г̇ан̣ханд̇аа б̣од̇хисад̇д̇ам̣ аж̇жход̇т̇арамаанаа ааг̇амам̣су.
Tasmiṃ samaye māro pāpimā – ‘‘siddhatthakumāro mayhaṃ vasaṃ atikkamitukāmo, na dānissa atikkamituṃ dassāmī’’ti mārabalassa santikaṃ gantvā etamatthaṃ ārocetvā māraghosanaṃ nāma ghosāpetvā mārabalaṃ ādāya nikkhami. Sā mārasenā mārassa purato dvādasayojanā hoti, dakkhiṇato ca vāmato ca dvādasayojanā, pacchato cakkavāḷapariyantaṃ katvā ṭhitā, uddhaṃ navayojanubbedhā hoti, yassā unnadantiyā unnādasaddo yojanasahassato paṭṭhāya pathaviundriyanasaddoviya sūyati. Atha māro devaputto diyaḍḍhayojanasatikaṃ girimekhalaṃ nāma hatthiṃ abhiruhitvā bāhusahassaṃ māpetvā nānāvudhāni aggahesi. Avasesāyapi māraparisāya dve janā ekasadisā ekasadisaṃ āvudhaṃ gaṇhantā nāhesuṃ. Nānāvaṇṇā nānappakāramukhā hutvā nānāvudhāni gaṇhantā bodhisattaṃ ajjhottharamānā āgamaṃsu.
д̣̇асасахассажаггаваал̣ад̣̇звад̇аа бана махаасад̇д̇асса т̇уд̇ияо вад̣̇амаанаа адтам̣су. сагго д̣̇зварааж̇аа виж̇аяуд̇д̇арасан̇кам̣ д̇хамамаано адтааси. со гира сан̇ко вийсахад̇т̇асад̇иго ход̇и, сагим̣ ваад̇ам̣ г̇аахаабзд̇ваа д̇хамияамаано жад̇д̇ааро маасз сад̣̇д̣̇ам̣ гарид̇ваа ниссад̣̇д̣̇о ход̇и. махаагаал̣анааг̇арааж̇аа ад̇ирзгабад̣̇асад̇зна ван̣н̣ам̣ ван̣н̣знд̇ова адтааси, махааб̣рахмаа сзд̇ажчад̇д̇ам̣ д̇хаараяамаано адтааси. маараб̣алз бана б̣од̇химан̣д̣ам̣ убасан̇гаманд̇з д̇зсам̣ згоби таад̇ум̣ наасагки, саммукасаммукадтаанзнзва балааяим̣су. гаал̣о наама нааг̇арааж̇ааби бат̇авияам̣ нимуж̇ж̇ид̇ваа бан̃жаяож̇анасад̇игам̣ ман̃ж̇зриганааг̇абхаванам̣ г̇анд̇ваа убхохи хад̇т̇зхи мукам̣ бид̣̇ахид̇ваа нибанно. сагго д̣̇зварааж̇ааби виж̇аяуд̇д̇арасан̇кам̣ бидтияам̣ гад̇ваа жаггаваал̣амукаваддияам̣ адтааси, махааб̣рахмаа сзд̇ажчад̇д̇ам̣ годияам̣ г̇ахзд̇ваа б̣рахмалогамзва аг̇амааси. згад̣̇звад̇ааби таад̇ум̣ самад̇т̇аа наама наахоси. махаабурисо бана згагова нисийд̣̇и.
Dasasahassacakkavāḷadevatā pana mahāsattassa thutiyo vadamānā aṭṭhaṃsu. Sakko devarājā vijayuttarasaṅkhaṃ dhamamāno aṭṭhāsi. So kira saṅkho vīsahatthasatiko hoti, sakiṃ vātaṃ gāhāpetvā dhamiyamāno cattāro māse saddaṃ karitvā nissaddo hoti. Mahākāḷanāgarājā atirekapadasatena vaṇṇaṃ vaṇṇentova aṭṭhāsi, mahābrahmā setacchattaṃ dhārayamāno aṭṭhāsi. Mārabale pana bodhimaṇḍaṃ upasaṅkamante tesaṃ ekopi ṭhātuṃ nāsakkhi, sammukhasammukhaṭṭhāneneva palāyiṃsu. Kāḷo nāma nāgarājāpi pathaviyaṃ nimujjitvā pañcayojanasatikaṃ mañjerikanāgabhavanaṃ gantvā ubhohi hatthehi mukhaṃ pidahitvā nipanno. Sakko devarājāpi vijayuttarasaṅkhaṃ piṭṭhiyaṃ katvā cakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ aṭṭhāsi, mahābrahmā setacchattaṃ koṭiyaṃ gahetvā brahmalokameva agamāsi. Ekadevatāpi ṭhātuṃ samatthā nāma nāhosi. Mahāpuriso pana ekakova nisīdi.
маароби ад̇д̇ано барисам̣ ааха – ‘‘д̇аад̇аа, суд̣̇д̇ход̣̇анабуд̇д̇зна сид̣̇д̇хад̇т̇зна сад̣̇исо ан̃н̃о бурисо наама над̇т̇и, маяам̣ саммукаа яуд̣̇д̇хам̣ д̣̇аад̇ум̣ на сагкиссаама, бажчаабхааг̇зна д̣̇ассаамаа’’д̇и. махаабурисоби д̇ийн̣и бассаани ологзд̇ваа саб̣б̣ад̣̇звад̇аанам̣ балаад̇ад̇д̇аа сун̃н̃аани ад̣̇д̣̇аса. буна уд̇д̇арабассзна маараб̣алам̣ аж̇жход̇т̇арамаанам̣ д̣̇исваа ‘‘аяам̣ зд̇д̇аго ж̇ано мам̣ згагам̣ санд̇хааяа маханд̇ам̣ вааяаамам̣ гарод̇и, имасмим̣ таанз маяхам̣ маад̇аа ваа бид̇аа ваа бхаад̇аа ваа ан̃н̃о ваа гожи н̃аад̇аго над̇т̇и, имаа бана д̣̇аса баарамияова маяхам̣ д̣̇ийгхарад̇д̇ам̣ будтабариж̇анасад̣̇исаа. д̇асмаа маяаа баарамияова б̣алаг̇г̇ам̣ гад̇ваа баарамисад̇т̇знзва бахарид̇ваа имам̣ б̣алагааяам̣ вид̣̇д̇хам̣сзд̇ум̣ ваддад̇ий’’д̇и д̣̇аса баарамияо ааваж̇ж̇амаано нисийд̣̇и.
Māropi attano parisaṃ āha – ‘‘tātā, suddhodanaputtena siddhatthena sadiso añño puriso nāma natthi, mayaṃ sammukhā yuddhaṃ dātuṃ na sakkhissāma, pacchābhāgena dassāmā’’ti. Mahāpurisopi tīṇi passāni oloketvā sabbadevatānaṃ palātattā suññāni addasa. Puna uttarapassena mārabalaṃ ajjhottharamānaṃ disvā ‘‘ayaṃ ettako jano maṃ ekakaṃ sandhāya mahantaṃ vāyāmaṃ karoti, imasmiṃ ṭhāne mayhaṃ mātā vā pitā vā bhātā vā añño vā koci ñātako natthi, imā pana dasa pāramiyova mayhaṃ dīgharattaṃ puṭṭhaparijanasadisā. Tasmā mayā pāramiyova balaggaṃ katvā pāramisattheneva paharitvā imaṃ balakāyaṃ viddhaṃsetuṃ vaṭṭatī’’ti dasa pāramiyo āvajjamāno nisīdi.
ат̇а ко мааро д̣̇звабуд̇д̇о – ‘‘ваад̇знзва сид̣̇д̇хад̇т̇ам̣ балаабзссаамий’’д̇и ваад̇аман̣д̣алам̣ самудтаабзси. д̇ан̇кан̣ан̃н̃зва бурад̇т̇имаад̣̇ибхзд̣̇ааваад̇аа самудтахид̇ваа ад̣̇д̇хаяож̇анаяож̇анад̣̇вияож̇анад̇ияож̇анаббамаан̣аани баб̣б̣ад̇агуудаани бад̣̇аалзд̇ваа ванаг̇ажчаругкаад̣̇ийни уд̣̇д̇хам̣муулаани гад̇ваа саманд̇аа г̇ааманиг̇амз жун̣н̣авижун̣н̣з гаад̇ум̣ самад̇т̇ааби махаабурисасса бун̃н̃ад̇зж̇зна вихад̇аанубхааваа б̣од̇хисад̇д̇ам̣ бад̇ваа б̣од̇хисад̇д̇асса жийвараган̣н̣амад̇д̇амби жаалзд̇ум̣ наасагким̣су. д̇ад̇о – ‘‘уд̣̇агзна нам̣ аж̇жход̇т̇арид̇ваа маарзссаамий’’д̇и махаавассам̣ самудтаабзси. д̇ассаанубхаавзна убаруубари сад̇абадаласахассабадалаад̣̇ибхзд̣̇аа валаахагаа удтахид̇ваа вассим̣су. вудтид̇хаараавзг̇зна бат̇авий чид̣̇д̣̇аавачид̣̇д̣̇аа ахоси . ванаругкаад̣̇ийнам̣ убарибхааг̇зна махаамзгхо ааг̇анд̇ваа махаасад̇д̇асса жийварз уссааваб̣инд̣̇уг̇ахан̣амад̇д̇амби д̇змзд̇ум̣ наасагки. д̇ад̇о баасаан̣авассам̣ самудтаабзси. маханд̇аани маханд̇аани баб̣б̣ад̇агуудаани д̇хуумааяанд̇аани баж̇ж̇аланд̇аани аагаасзнааг̇анд̇ваа б̣од̇хисад̇д̇ам̣ бад̇ваа д̣̇иб̣б̣амаалааг̇ул̣абхаавам̣ аабаж̇ж̇им̣су. д̇ад̇о бахаран̣авассам̣ самудтаабзси. згад̇од̇хаараа убхад̇од̇хаараа асисад̇д̇икураббаад̣̇аяо д̇хуумааяанд̇аа баж̇ж̇аланд̇аа аагаасзнааг̇анд̇ваа б̣од̇хисад̇д̇ам̣ бад̇ваа д̣̇иб̣б̣абубпаани ахзсум̣. д̇ад̇о ан̇г̇ааравассам̣ самудтаабзси. гим̣сугаван̣н̣аа ан̇г̇аараа аагаасзнааг̇анд̇ваа б̣од̇хисад̇д̇асса баад̣̇амуулз д̣̇иб̣б̣абубпаани худ̇ваа вигирим̣су. д̇ад̇о гуггул̣авассам̣ самудтаабзси. ажжун̣хо аг̇г̇иван̣н̣о гуггул̣о аагаасзнааг̇анд̇ваа б̣од̇хисад̇д̇асса баад̣̇амуулз жанд̣̇анажун̣н̣ам̣ худ̇ваа нибад̇ад̇и. д̇ад̇о ваалугаавассам̣ самудтаабзси. ад̇исукумаа ваалугаа д̇хуумааяанд̇аа баж̇ж̇аланд̇аа аагаасзнааг̇анд̇ваа махаасад̇д̇асса баад̣̇амуулз д̣̇иб̣б̣абубпаани худ̇ваа нибад̇им̣су. д̇ад̇о галалавассам̣ самудтаабзси, д̇ам̣ галалам̣ д̇хуумааяанд̇ам̣ баж̇ж̇аланд̇ам̣ аагаасзнааг̇анд̇ваа б̣од̇хисад̇д̇асса баад̣̇амуулз д̣̇иб̣б̣авилзбанам̣ худ̇ваа нибад̇ад̇и. д̇ад̇о ‘‘иминаа бхим̣сзд̇ваа сид̣̇д̇хад̇т̇ам̣ балаабзссаамий’’д̇и анд̇хагаарам̣ самудтаабзси. д̇ам̣ жад̇уран̇г̇асаманнааг̇ад̇ам̣ анд̇хагаарам̣ вияа махаад̇амам̣ худ̇ваа б̣од̇хисад̇д̇ам̣ бад̇ваа суурияаббабхаавихад̇ам̣ вияа анд̇хагаарам̣ анд̇арад̇хааяи.
Atha kho māro devaputto – ‘‘vāteneva siddhatthaṃ palāpessāmī’’ti vātamaṇḍalaṃ samuṭṭhāpesi. Taṅkhaṇaññeva puratthimādibhedāvātā samuṭṭhahitvā addhayojanayojanadviyojanatiyojanappamāṇāni pabbatakūṭāni padāletvā vanagaccharukkhādīni uddhaṃmūlāni katvā samantā gāmanigame cuṇṇavicuṇṇe kātuṃ samatthāpi mahāpurisassa puññatejena vihatānubhāvā bodhisattaṃ patvā bodhisattassa cīvarakaṇṇamattampi cāletuṃ nāsakkhiṃsu. Tato – ‘‘udakena naṃ ajjhottharitvā māressāmī’’ti mahāvassaṃ samuṭṭhāpesi. Tassānubhāvena uparūpari satapaṭalasahassapaṭalādibhedā valāhakā uṭṭhahitvā vassiṃsu. Vuṭṭhidhārāvegena pathavī chiddāvachiddā ahosi . Vanarukkhādīnaṃ uparibhāgena mahāmegho āgantvā mahāsattassa cīvare ussāvabindugahaṇamattampi temetuṃ nāsakkhi. Tato pāsāṇavassaṃ samuṭṭhāpesi. Mahantāni mahantāni pabbatakūṭāni dhūmāyantāni pajjalantāni ākāsenāgantvā bodhisattaṃ patvā dibbamālāguḷabhāvaṃ āpajjiṃsu. Tato paharaṇavassaṃ samuṭṭhāpesi. Ekatodhārā ubhatodhārā asisattikhurappādayo dhūmāyantā pajjalantā ākāsenāgantvā bodhisattaṃ patvā dibbapupphāni ahesuṃ. Tato aṅgāravassaṃ samuṭṭhāpesi. Kiṃsukavaṇṇā aṅgārā ākāsenāgantvā bodhisattassa pādamūle dibbapupphāni hutvā vikiriṃsu. Tato kukkuḷavassaṃ samuṭṭhāpesi. Accuṇho aggivaṇṇo kukkuḷo ākāsenāgantvā bodhisattassa pādamūle candanacuṇṇaṃ hutvā nipatati. Tato vālukāvassaṃ samuṭṭhāpesi. Atisukhumā vālukā dhūmāyantā pajjalantā ākāsenāgantvā mahāsattassa pādamūle dibbapupphāni hutvā nipatiṃsu. Tato kalalavassaṃ samuṭṭhāpesi, taṃ kalalaṃ dhūmāyantaṃ pajjalantaṃ ākāsenāgantvā bodhisattassa pādamūle dibbavilepanaṃ hutvā nipatati. Tato ‘‘iminā bhiṃsetvā siddhatthaṃ palāpessāmī’’ti andhakāraṃ samuṭṭhāpesi. Taṃ caturaṅgasamannāgataṃ andhakāraṃ viya mahātamaṃ hutvā bodhisattaṃ patvā sūriyappabhāvihataṃ viya andhakāraṃ antaradhāyi.
звам̣ со мааро имаахи навахи ваад̇авассабаасаан̣абахаран̣аан̇г̇аарагуггул̣аваалугаагалаланд̇хагааравудтийхи б̣од̇хисад̇д̇ам̣ балаабзд̇ум̣ асаггонд̇о – ‘‘гим̣, бхан̣з, д̇идтат̇а, имам̣ сид̣̇д̇хад̇т̇агумаарам̣ г̇ан̣хат̇а ханат̇а балаабзт̇аа’’д̇и ад̇д̇ано барисам̣ аан̣аабзд̇ваа саяамби г̇иримзкаласса хад̇т̇ино канд̇хз нисинно жаггаавуд̇хам̣ аад̣̇ааяа б̣од̇хисад̇д̇ам̣ убасан̇гамид̇ваа ‘‘сид̣̇д̇хад̇т̇а, удтзхи зд̇асмаа баллан̇гаа, нааяам̣ д̇уяхам̣ баабун̣аад̇и, маяхам̣ зса баабун̣аад̇ий’’д̇и ааха. махаасад̇д̇о д̇асса важанам̣ суд̇ваа авожа – ‘‘маара, нзва д̇аяаа д̣̇аса баарамияо буурид̇аа, на убабаарамияо, на барамад̇т̇абаарамияо, нааби бан̃жа махаабарижжааг̇аа барижжад̇д̇аа, на н̃аад̇ад̇т̇ажарияаа, на логад̇т̇ажарияаа, на б̣уд̣̇д̇хад̇т̇ажарияаа буурид̇аа, саб̣б̣аа д̇аа маяааязва буурид̇аа, д̇асмаа нааяам̣ баллан̇го д̇уяхам̣ баабун̣аад̇и, маяхзвзсо баабун̣аад̇ий’’д̇и.
Evaṃ so māro imāhi navahi vātavassapāsāṇapaharaṇaaṅgārakukkuḷavālukākalalandhakāravuṭṭhīhi bodhisattaṃ palāpetuṃ asakkonto – ‘‘kiṃ, bhaṇe, tiṭṭhatha, imaṃ siddhatthakumāraṃ gaṇhatha hanatha palāpethā’’ti attano parisaṃ āṇāpetvā sayampi girimekhalassa hatthino khandhe nisinno cakkāvudhaṃ ādāya bodhisattaṃ upasaṅkamitvā ‘‘siddhattha, uṭṭhehi etasmā pallaṅkā, nāyaṃ tuyhaṃ pāpuṇāti, mayhaṃ esa pāpuṇātī’’ti āha. Mahāsatto tassa vacanaṃ sutvā avoca – ‘‘māra, neva tayā dasa pāramiyo pūritā, na upapāramiyo, na paramatthapāramiyo, nāpi pañca mahāpariccāgā pariccattā, na ñātatthacariyā, na lokatthacariyā, na buddhatthacariyā pūritā, sabbā tā mayāyeva pūritā, tasmā nāyaṃ pallaṅko tuyhaṃ pāpuṇāti, mayheveso pāpuṇātī’’ti.
мааро гуд̣̇д̇хо год̇хавзг̇ам̣ асаханд̇о махаабурисасса жаггаавуд̇хам̣ виссаж̇ж̇зси. д̇ам̣ д̇асса д̣̇аса баарамияо ааваж̇ж̇знд̇ассзва убарибхааг̇з маалаавид̇аанам̣ худ̇ваа адтааси. д̇ам̣ гира курад̇хаарам̣ жаггаавуд̇хам̣ ан̃н̃ад̣̇аа гуд̣̇д̇хзна виссадтам̣ згаг̇гханабаасаан̣ад̇т̇амбхз вам̣сагал̣ийрз вияа чинд̣̇анд̇ам̣ г̇ажчад̇и. ид̣̇аани бана д̇асмим̣ маалаавид̇аанам̣ худ̇ваа тид̇з авасзсаа маарабарисаа ‘‘ид̣̇аани сид̣̇д̇хад̇т̇о баллан̇гад̇о вудтааяа балааяиссад̇ий’’д̇и маханд̇амаханд̇аани сзлагуудаани виссаж̇ж̇зсум̣, д̇ааниби махаабурисасса д̣̇аса баарамияо ааваж̇ж̇знд̇асса маалааг̇ул̣абхаавам̣ аабаж̇ж̇ид̇ваа бхуумияам̣ бад̇им̣су. д̣̇звад̇аа жаггаваал̣амукаваддияам̣ тид̇аа г̇ийвам̣ басаарзд̇ваа сийсам̣ угкибид̇ваа ‘‘надто вад̇а, бхо, сид̣̇д̇хад̇т̇агумаарасса руубаг̇г̇аббад̇д̇о ад̇д̇абхааво, гим̣ ну ко со гариссад̇ий’’д̇и ологзнд̇и.
Māro kuddho kodhavegaṃ asahanto mahāpurisassa cakkāvudhaṃ vissajjesi. Taṃ tassa dasa pāramiyo āvajjentasseva uparibhāge mālāvitānaṃ hutvā aṭṭhāsi. Taṃ kira khuradhāraṃ cakkāvudhaṃ aññadā kuddhena vissaṭṭhaṃ ekagghanapāsāṇatthambhe vaṃsakaḷīre viya chindantaṃ gacchati. Idāni pana tasmiṃ mālāvitānaṃ hutvā ṭhite avasesā māraparisā ‘‘idāni siddhattho pallaṅkato vuṭṭhāya palāyissatī’’ti mahantamahantāni selakūṭāni vissajjesuṃ, tānipi mahāpurisassa dasa pāramiyo āvajjentassa mālāguḷabhāvaṃ āpajjitvā bhūmiyaṃ patiṃsu. Devatā cakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ ṭhitā gīvaṃ pasāretvā sīsaṃ ukkhipitvā ‘‘naṭṭho vata, bho, siddhatthakumārassa rūpaggappatto attabhāvo, kiṃ nu kho so karissatī’’ti olokenti.
д̇ад̇о б̣од̇хисад̇д̇о ‘‘буурид̇абаарамийнам̣ б̣од̇хисад̇д̇аанам̣ самб̣уж̇жханад̣̇ивасз бад̇д̇абаллан̇го маяхам̣ баабун̣аад̇ий’’д̇и вад̇ваа тид̇ам̣ маарам̣ ааха – ‘‘маара, д̇уяхам̣ д̣̇аанасса д̣̇иннабхаавз го сагкий’’д̇и. мааро ‘‘имз зд̇д̇агаава ж̇анаа сагкино’’д̇и маараб̣алаабхимукам̣ хад̇т̇ам̣ басаарзси. д̇асмим̣ кан̣з маарабарисааяа ‘‘ахам̣ сагки, ахам̣ сагкий’’д̇и бавад̇д̇асад̣̇д̣̇о бат̇авиунд̣̇рияанасад̣̇д̣̇асад̣̇исо ахоси. ат̇а мааро махаабурисам̣ ааха – ‘‘сид̣̇д̇хад̇т̇а, д̇уяхам̣ д̣̇аанасса д̣̇иннабхаавз го сагкий’’д̇и. махаабурисо ‘‘д̇уяхам̣ д̇аава д̣̇аанасса д̣̇иннабхаавз сажзд̇анаа сагкино, маяхам̣ бана имасмим̣ таанз сажзд̇ано гожи сагки наама над̇т̇и, д̇идтад̇у д̇аава мз авасзсаад̇д̇абхаавзсу д̣̇иннад̣̇аанам̣, взссанд̇арад̇д̇абхаавз бана тад̇ваа маяхам̣ сад̇д̇асад̇агамахаад̣̇аанасса д̇аава д̣̇иннабхаавз ажзд̇анааби аяам̣ гханамахаабат̇авий сагкий’’д̇и жийвараг̇аб̣бханд̇арад̇о д̣̇агкин̣ахад̇т̇ам̣ абхинийхарид̇ваа ‘‘взссанд̇арад̇д̇абхаавз тад̇ваа маяхам̣ сад̇д̇асад̇агамахаад̣̇аанасса д̣̇иннабхаавз д̇вам̣ сагки, на сагкий’’д̇и махаабат̇авияаабхимукам̣ хад̇т̇ам̣ басаарзси. махаабат̇авий ‘‘ахам̣ д̇з д̇ад̣̇аа сагкий’’д̇и виравасад̇зна виравасахассзна виравасад̇асахассзна маараб̣алам̣ авад̇т̇арамаанаа вияа уннад̣̇и.
Tato bodhisatto ‘‘pūritapāramīnaṃ bodhisattānaṃ sambujjhanadivase pattapallaṅko mayhaṃ pāpuṇātī’’ti vatvā ṭhitaṃ māraṃ āha – ‘‘māra, tuyhaṃ dānassa dinnabhāve ko sakkhī’’ti. Māro ‘‘ime ettakāva janā sakkhino’’ti mārabalābhimukhaṃ hatthaṃ pasāresi. Tasmiṃ khaṇe māraparisāya ‘‘ahaṃ sakkhi, ahaṃ sakkhī’’ti pavattasaddo pathaviundriyanasaddasadiso ahosi. Atha māro mahāpurisaṃ āha – ‘‘siddhattha, tuyhaṃ dānassa dinnabhāve ko sakkhī’’ti. Mahāpuriso ‘‘tuyhaṃ tāva dānassa dinnabhāve sacetanā sakkhino, mayhaṃ pana imasmiṃ ṭhāne sacetano koci sakkhi nāma natthi, tiṭṭhatu tāva me avasesaattabhāvesu dinnadānaṃ, vessantarattabhāve pana ṭhatvā mayhaṃ sattasatakamahādānassa tāva dinnabhāve acetanāpi ayaṃ ghanamahāpathavī sakkhī’’ti cīvaragabbhantarato dakkhiṇahatthaṃ abhinīharitvā ‘‘vessantarattabhāve ṭhatvā mayhaṃ sattasatakamahādānassa dinnabhāve tvaṃ sakkhi, na sakkhī’’ti mahāpathaviyābhimukhaṃ hatthaṃ pasāresi. Mahāpathavī ‘‘ahaṃ te tadā sakkhī’’ti viravasatena viravasahassena viravasatasahassena mārabalaṃ avattharamānā viya unnadi.
д̇ад̇о махаабурисз ‘‘д̣̇иннам̣ д̇з, сид̣̇д̇хад̇т̇а, махаад̣̇аанам̣ уд̇д̇амад̣̇аана’’нд̇и взссанд̇арад̣̇аанам̣ саммасанд̇з д̣̇ияад̣дхаяож̇анасад̇иго г̇иримзкалахад̇т̇ий ж̇ан̣н̣угзхи бат̇авияам̣ бад̇идтааси, маарабарисаа д̣̇исаавид̣̇исаа балааяим̣су, д̣̇вз згамаг̇г̇зна г̇ад̇аа наама над̇т̇и, сийсаабхаран̣аани жзва нивад̇т̇авасанаани жа чад̣д̣зд̇ваа саммукасаммукад̣̇исаахиязва балааяим̣су. д̇ад̇о д̣̇звасан̇гхаа балааяамаанам̣ маараб̣алам̣ д̣̇исваа ‘‘маарасса барааж̇аяо ж̇аад̇о, сид̣̇д̇хад̇т̇агумаарасса ж̇аяо ж̇аад̇о, ж̇аяабууж̇ам̣ гариссаамаа’’д̇и д̣̇звад̇аа д̣̇звад̇аанам̣, нааг̇аа нааг̇аанам̣, субан̣н̣аа субан̣н̣аанам̣, б̣рахмаано б̣рахмаанам̣ гхосзд̇ваа г̇анд̇хамаалаад̣̇ихад̇т̇аа махаабурисасса санд̇игам̣ б̣од̇хибаллан̇гам̣ ааг̇амам̣су.
Tato mahāpurise ‘‘dinnaṃ te, siddhattha, mahādānaṃ uttamadāna’’nti vessantaradānaṃ sammasante diyaḍḍhayojanasatiko girimekhalahatthī jaṇṇukehi pathaviyaṃ patiṭṭhāsi, māraparisā disāvidisā palāyiṃsu, dve ekamaggena gatā nāma natthi, sīsābharaṇāni ceva nivatthavasanāni ca chaḍḍetvā sammukhasammukhadisāhiyeva palāyiṃsu. Tato devasaṅghā palāyamānaṃ mārabalaṃ disvā ‘‘mārassa parājayo jāto, siddhatthakumārassa jayo jāto, jayapūjaṃ karissāmā’’ti devatā devatānaṃ, nāgā nāgānaṃ, supaṇṇā supaṇṇānaṃ, brahmāno brahmānaṃ ghosetvā gandhamālādihatthā mahāpurisassa santikaṃ bodhipallaṅkaṃ āgamaṃsu.
звам̣ г̇ад̇зсу бана д̇зсу –
Evaṃ gatesu pana tesu –
‘‘ж̇аяо хи б̣уд̣̇д̇хасса сириймад̇о аяам̣, маарасса жа баабимад̇о барааж̇аяо;
‘‘Jayo hi buddhassa sirīmato ayaṃ, mārassa ca pāpimato parājayo;
уг̇гхосаяум̣ б̣од̇химан̣д̣з бамод̣̇ид̇аа, ж̇аяам̣ д̇ад̣̇аа д̣̇зваг̇ан̣аа махзсино.
Ugghosayuṃ bodhimaṇḍe pamoditā, jayaṃ tadā devagaṇā mahesino.
‘‘ж̇аяо хи б̣уд̣̇д̇хасса сириймад̇о аяам̣, маарасса жа баабимад̇о барааж̇аяо;
‘‘Jayo hi buddhassa sirīmato ayaṃ, mārassa ca pāpimato parājayo;
уг̇гхосаяум̣ б̣од̇химан̣д̣з бамод̣̇ид̇аа, ж̇аяам̣ д̇ад̣̇аа нааг̇аг̇ан̣аа махзсино.
Ugghosayuṃ bodhimaṇḍe pamoditā, jayaṃ tadā nāgagaṇā mahesino.
‘‘ж̇аяо хи б̣уд̣̇д̇хасса сириймад̇о аяам̣, маарасса жа баабимад̇о барааж̇аяо;
‘‘Jayo hi buddhassa sirīmato ayaṃ, mārassa ca pāpimato parājayo;
уг̇гхосаяум̣ б̣од̇химан̣д̣з бамод̣̇ид̇аа, ж̇аяам̣ д̇ад̣̇аа субан̣н̣асан̇гхааби махзсино.
Ugghosayuṃ bodhimaṇḍe pamoditā, jayaṃ tadā supaṇṇasaṅghāpi mahesino.
‘‘ж̇аяо хи б̣уд̣̇д̇хасса сириймад̇о аяам̣, маарасса жа баабимад̇о барааж̇аяо;
‘‘Jayo hi buddhassa sirīmato ayaṃ, mārassa ca pāpimato parājayo;
уг̇гхосаяум̣ б̣од̇химан̣д̣з бамод̣̇ид̇аа, ж̇аяам̣ д̇ад̣̇аа б̣рахмаг̇ан̣аа махзсино’’д̇и. –
Ugghosayuṃ bodhimaṇḍe pamoditā, jayaṃ tadā brahmagaṇā mahesino’’ti. –
авасзсаа д̣̇асасу жаггаваал̣асахассзсу д̣̇звад̇аа маалааг̇анд̇хавилзбанзхи бууж̇аяамаанаа наанаббагаараа жа т̇уд̇ияо вад̣̇амаанаа адтам̣су. звам̣ д̇харамаанзязва суурияз махаабурисо маараб̣алам̣ вид̇хамид̇ваа жийваруубари бад̇амаанзхи б̣од̇хиругкан̇гурзхи рад̇д̇абаваал̣ад̣̇алзхи вияа бууж̇ияамаано батамаяаамз буб̣б̣зниваасам̣ ануссарид̇ваа маж̇жхимаяаамз д̣̇иб̣б̣ажагкум̣ висод̇хзд̇ваа бажчимаяаамз бадижжасамуббаад̣̇з н̃аан̣ам̣ од̇аарзси. ат̇асса д̣̇ваад̣̇асабад̣̇игам̣ бажжаяаагаарам̣ ваддавиваддавасзна ануломабадиломад̇о саммасанд̇асса д̣̇асасахассий логад̇хаад̇у уд̣̇агабарияанд̇ам̣ гад̇ваа д̣̇ваад̣̇асагкад̇д̇ум̣ сан̇гамби.
Avasesā dasasu cakkavāḷasahassesu devatā mālāgandhavilepanehi pūjayamānā nānappakārā ca thutiyo vadamānā aṭṭhaṃsu. Evaṃ dharamāneyeva sūriye mahāpuriso mārabalaṃ vidhamitvā cīvarūpari patamānehi bodhirukkhaṅkurehi rattapavāḷadalehi viya pūjiyamāno paṭhamayāme pubbenivāsaṃ anussaritvā majjhimayāme dibbacakkhuṃ visodhetvā pacchimayāme paṭiccasamuppāde ñāṇaṃ otāresi. Athassa dvādasapadikaṃ paccayākāraṃ vaṭṭavivaṭṭavasena anulomapaṭilomato sammasantassa dasasahassī lokadhātu udakapariyantaṃ katvā dvādasakkhattuṃ saṅkampi.
махаабурисз бана д̣̇асасахассилогад̇хаад̇ум̣ уннаад̣̇зд̇ваа арун̣уг̇г̇аманавзлааяа саб̣б̣ан̃н̃уд̇ан̃н̃аан̣ам̣ бадивиж̇жханд̇з сагалаа д̣̇асасахассий логад̇хаад̇у алан̇гад̇абадияад̇д̇аа ахоси. баажийнажаггаваал̣амукаваддияам̣ уссаабид̇аанам̣ д̇хаж̇аанам̣ бадаагаа бажчимажаггаваал̣амукаваддим̣ бахаранд̇и, д̇ат̇аа бажчимажаггаваал̣амукаваддияам̣ уссаабид̇аанам̣ д̇хаж̇аанам̣ бадаагаа баажийнажаггаваал̣амукаваддим̣ бахаранд̇и, д̣̇агкин̣ажаггаваал̣амукаваддияам̣ уссаабид̇аанам̣ д̇хаж̇аанам̣ бадаагаа уд̇д̇аражаггаваал̣амукаваддим̣ бахаранд̇и, уд̇д̇аражаггаваал̣амукаваддияам̣ уссаабид̇аанам̣ д̇хаж̇аанам̣ бадаагаа д̣̇агкин̣ажаггаваал̣амукаваддим̣ бахаранд̇и, бат̇авид̇алз уссаабид̇аанам̣ д̇хаж̇аанам̣ бадаагаа б̣рахмалогам̣ аахажжа адтам̣су, б̣рахмалогз б̣ад̣̇д̇хаанам̣ д̇хаж̇аанам̣ бадаагаа бат̇авид̇алз бад̇идтахим̣су, д̣̇асасахассзсу жаггаваал̣зсу бубпуубаг̇аа ругкаа бубпам̣ г̇ан̣хим̣су, палуубаг̇аа ругкаа палабин̣д̣ибхаарасахид̇аа ахзсум̣. канд̇хзсу канд̇хабад̣̇умаани бубпим̣су, саакаасу саакаабад̣̇умаани, лад̇аасу лад̇аабад̣̇умаани, аагаасз оламб̣агабад̣̇умаани, гханасилаад̇алаани бхинд̣̇ид̇ваа убаруубари сад̇абад̇д̇аани худ̇ваа д̣̇ан̣д̣агабад̣̇умаани удтахим̣су. д̣̇асасахассий логад̇хаад̇у ваддзд̇ваа виссадтамаалааг̇ул̣аа вияа сусант̇ад̇абубпасант̇ааро вияа жа бубпаабхигин̣н̣аа ахоси. жаггаваал̣анд̇арзсу адтаяож̇анасахассаа логанд̇ариганираяаа сад̇д̇асуурияаббабхаахибианобхаасид̇абуб̣б̣аа д̇ад̣̇аа згобхаасаа ахзсум̣. жад̇ураасийд̇ияож̇анасахассаг̇амбхийро махаасамуд̣̇д̣̇о мад̇хурод̣̇аго ахоси, над̣̇ияо на бавад̇д̇им̣су, ж̇ажжанд̇хаа руубаани бассим̣су, ж̇аад̇иб̣ад̇хираа сад̣̇д̣̇ам̣ сун̣им̣су, ж̇аад̇ибийтасаббино бад̣̇асаа г̇ажчим̣су, анд̣̇уб̣анд̇ханаад̣̇ийни чиж̇ж̇ид̇ваа бад̇им̣су.
Mahāpurise pana dasasahassilokadhātuṃ unnādetvā aruṇuggamanavelāya sabbaññutaññāṇaṃ paṭivijjhante sakalā dasasahassī lokadhātu alaṅkatapaṭiyattā ahosi. Pācīnacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ ussāpitānaṃ dhajānaṃ paṭākā pacchimacakkavāḷamukhavaṭṭiṃ paharanti, tathā pacchimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ ussāpitānaṃ dhajānaṃ paṭākā pācīnacakkavāḷamukhavaṭṭiṃ paharanti, dakkhiṇacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ ussāpitānaṃ dhajānaṃ paṭākā uttaracakkavāḷamukhavaṭṭiṃ paharanti, uttaracakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ ussāpitānaṃ dhajānaṃ paṭākā dakkhiṇacakkavāḷamukhavaṭṭiṃ paharanti, pathavitale ussāpitānaṃ dhajānaṃ paṭākā brahmalokaṃ āhacca aṭṭhaṃsu, brahmaloke baddhānaṃ dhajānaṃ paṭākā pathavitale patiṭṭhahiṃsu, dasasahassesu cakkavāḷesu pupphūpagā rukkhā pupphaṃ gaṇhiṃsu, phalūpagā rukkhā phalapiṇḍibhārasahitā ahesuṃ. Khandhesu khandhapadumāni pupphiṃsu, sākhāsu sākhāpadumāni, latāsu latāpadumāni, ākāse olambakapadumāni, ghanasilātalāni bhinditvā uparūpari satapattāni hutvā daṇḍakapadumāni uṭṭhahiṃsu. Dasasahassī lokadhātu vaṭṭetvā vissaṭṭhamālāguḷā viya susanthatapupphasanthāro viya ca pupphābhikiṇṇā ahosi. Cakkavāḷantaresu aṭṭhayojanasahassā lokantarikanirayā sattasūriyappabhāhipianobhāsitapubbā tadā ekobhāsā ahesuṃ. Caturāsītiyojanasahassagambhīro mahāsamuddo madhurodako ahosi, nadiyo na pavattiṃsu, jaccandhā rūpāni passiṃsu, jātibadhirā saddaṃ suṇiṃsu, jātipīṭhasappino padasā gacchiṃsu, andubandhanādīni chijjitvā patiṃsu.
звам̣ абаримаан̣зна сиривибхавзна бууж̇ияамаано махаабурисо анзгаббагаарзсу ажчарияад̇хаммзсу баад̇убхууд̇зсу саб̣б̣ан̃н̃уд̇ам̣ бадивиж̇жхид̇ваа саб̣б̣аб̣уд̣̇д̇хзхи авиж̇ахид̇ам̣ уд̣̇аанам̣ уд̣̇аанзси –
Evaṃ aparimāṇena sirivibhavena pūjiyamāno mahāpuriso anekappakāresu acchariyadhammesu pātubhūtesu sabbaññutaṃ paṭivijjhitvā sabbabuddhehi avijahitaṃ udānaṃ udānesi –
‘‘анзгаж̇аад̇исам̣саарам̣, санд̇хаависсам̣ аниб̣б̣исам̣;
‘‘Anekajātisaṃsāraṃ, sandhāvissaṃ anibbisaṃ;
г̇ахагаарам̣ г̇авзсанд̇о, д̣̇угкаа ж̇аад̇и бунаббунам̣.
Gahakāraṃ gavesanto, dukkhā jāti punappunaṃ.
‘‘г̇ахагаарага д̣̇идтоси, буна г̇зхам̣ на гаахаси;
‘‘Gahakāraka diṭṭhosi, puna gehaṃ na kāhasi;
саб̣б̣аа д̇з паасугаа бхаг̇г̇аа, г̇ахагуудам̣ висан̇кад̇ам̣;
Sabbā te phāsukā bhaggā, gahakūṭaṃ visaṅkhataṃ;
висан̇каараг̇ад̇ам̣ жид̇д̇ам̣, д̇ан̣хаанам̣ каяамаж̇жхаг̇аа’’д̇и. (д̇ха. ба. 153-154);
Visaṅkhāragataṃ cittaṃ, taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti. (dha. pa. 153-154);
ид̇и д̇усид̇абхаванад̇о бадтааяа яаава аяам̣ б̣од̇химан̣д̣з саб̣б̣ан̃н̃уд̇аббад̇д̇и, зд̇д̇агам̣ таанам̣ авид̣̇уурзнид̣̇аанам̣ наамаад̇и взд̣̇ид̇аб̣б̣ам̣.
Iti tusitabhavanato paṭṭhāya yāva ayaṃ bodhimaṇḍe sabbaññutappatti, ettakaṃ ṭhānaṃ avidūrenidānaṃ nāmāti veditabbaṃ.
авид̣̇уурзнид̣̇аанагат̇аа нидтид̇аа.
Avidūrenidānakathā niṭṭhitā.
3. санд̇игзнид̣̇аанагат̇аа
3. Santikenidānakathā
‘‘санд̇игзнид̣̇аанам̣ бана ‘згам̣ самаяам̣ бхаг̇аваа саавад̇т̇ияам̣ вихарад̇и ж̇зд̇аванз анаат̇абин̣д̣игасса аараамз’. ‘взсаалияам̣ вихарад̇и махааванз гуудааг̇аарасаалааяа’нд̇и жа звам̣ д̇асмим̣ д̇асмим̣ таанзязва лаб̣бхад̇ий’’д̇и вуд̇д̇ам̣. гин̃жааби звам̣ вуд̇д̇ам̣, ат̇а ко бана д̇амби аад̣̇ид̇о бадтааяа звам̣ взд̣̇ид̇аб̣б̣ам̣ – уд̣̇аанан̃хи уд̣̇аанзд̇ваа ж̇аяабаллан̇гз нисиннасса бхаг̇авад̇о зд̇ад̣̇ахоси – ‘‘ахам̣ габбасад̇асахассаад̇хигаани жад̇д̇аари асан̇кязяяаани имасса баллан̇гасса гааран̣аа санд̇хаавим̣, зд̇д̇агам̣ мз гаалам̣ имассзва баллан̇гасса гааран̣аа алан̇гад̇асийсам̣ г̇ийвааяа чинд̣̇ид̇ваа д̣̇иннам̣, суан̃ж̇ид̇аани агкийни хад̣̇аяамам̣сан̃жа уббаадзваа д̣̇иннам̣, ж̇аалийгумаарасад̣̇исаа буд̇д̇аа, ган̣хааж̇инагумаарисад̣̇исаа д̇хийд̇аро, мад̣̇д̣̇ийд̣̇звисад̣̇исаа бхарияааяо жа барзсам̣ д̣̇аасад̇т̇ааяа д̣̇иннаа. аяам̣ мз баллан̇го ж̇аяабаллан̇го т̇ирабаллан̇го, зд̇т̇а мз нисиннасса сан̇габбаа барибун̣н̣аа, на д̇аава ид̇о вудтахиссаамий’’д̇и анзгагодисад̇асахассасамаабад̇д̇ияо самаабаж̇ж̇анд̇о сад̇д̇аахам̣ д̇ад̇т̇зва нисийд̣̇и. яам̣ санд̇хааяа вуд̇д̇ам̣ – ‘‘ат̇а ко бхаг̇аваа сад̇д̇аахам̣ згабаллан̇гзна нисийд̣̇и вимуд̇д̇исукабадисам̣взд̣̇ий’’д̇и (махаава. 1; уд̣̇аа. 1).
‘‘Santikenidānaṃ pana ‘ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme’. ‘Vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāya’nti ca evaṃ tasmiṃ tasmiṃ ṭhāneyeva labbhatī’’ti vuttaṃ. Kiñcāpi evaṃ vuttaṃ, atha kho pana tampi ādito paṭṭhāya evaṃ veditabbaṃ – udānañhi udānetvā jayapallaṅke nisinnassa bhagavato etadahosi – ‘‘ahaṃ kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni imassa pallaṅkassa kāraṇā sandhāviṃ, ettakaṃ me kālaṃ imasseva pallaṅkassa kāraṇā alaṅkatasīsaṃ gīvāya chinditvā dinnaṃ, suañjitāni akkhīni hadayamaṃsañca uppāṭevā dinnaṃ, jālīkumārasadisā puttā, kaṇhājinakumārisadisā dhītaro, maddīdevisadisā bhariyāyo ca paresaṃ dāsatthāya dinnā. Ayaṃ me pallaṅko jayapallaṅko thirapallaṅko, ettha me nisinnassa saṅkappā paripuṇṇā, na tāva ito vuṭṭhahissāmī’’ti anekakoṭisatasahassasamāpattiyo samāpajjanto sattāhaṃ tattheva nisīdi. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘atha kho bhagavā sattāhaṃ ekapallaṅkena nisīdi vimuttisukhapaṭisaṃvedī’’ti (mahāva. 1; udā. 1).
ат̇а згажжаанам̣ д̣̇звад̇аанам̣ ‘‘аж̇ж̇ааби нууна сид̣̇д̇хад̇т̇асса гад̇д̇аб̣б̣агижжам̣ ад̇т̇и, баллан̇гасмин̃хи аалаяам̣ на виж̇ахад̇ий’’д̇и баривид̇агго уд̣̇абаад̣̇и. сад̇т̇аа д̣̇звад̇аанам̣ баривид̇аггам̣ н̃ад̇ваа д̇аасам̣ вид̇аггавуубасамад̇т̇ам̣ взхаасам̣ аб̣бхуг̇г̇анд̇ваа яамагабаадихаарияам̣ д̣̇ассзси. махааб̣од̇химан̣д̣з хи гад̇абаадихаарияан̃жа н̃аад̇исамааг̇амз гад̇абаадихаарияан̃жа баат̇игабуд̇д̇асамааг̇амз гад̇абаадихаарияан̃жа саб̣б̣ам̣ ган̣д̣амб̣аругкамуулз гад̇аяамагабаадихаарияасад̣̇исам̣ ахоси.
Atha ekaccānaṃ devatānaṃ ‘‘ajjāpi nūna siddhatthassa kattabbakiccaṃ atthi, pallaṅkasmiñhi ālayaṃ na vijahatī’’ti parivitakko udapādi. Satthā devatānaṃ parivitakkaṃ ñatvā tāsaṃ vitakkavūpasamatthaṃ vehāsaṃ abbhuggantvā yamakapāṭihāriyaṃ dassesi. Mahābodhimaṇḍe hi katapāṭihāriyañca ñātisamāgame katapāṭihāriyañca pāthikaputtasamāgame katapāṭihāriyañca sabbaṃ kaṇḍambarukkhamūle katayamakapāṭihāriyasadisaṃ ahosi.
звам̣ сад̇т̇аа иминаа баадихаариязна д̣̇звад̇аанам̣ вид̇аггам̣ вуубасамзд̇ваа баллан̇гад̇о ийсагам̣ баажийнаниссид̇з уд̇д̇арад̣̇исаабхааг̇з тад̇ваа ‘‘имасмим̣ вад̇а мз баллан̇гз саб̣б̣ан̃н̃уд̇ам̣ бадивид̣̇д̇ха’’нд̇и жад̇д̇аари асан̇кязяяаани габбасад̇асахассан̃жа буурид̇аанам̣ баарамийнам̣ б̣алаад̇хиг̇амадтаанам̣ баллан̇гам̣ б̣од̇хиругкан̃жа анимисзхи агкийхи ологаяамаано сад̇д̇аахам̣ вийд̇инаамзси, д̇ам̣ таанам̣ анимисажзд̇ияам̣ наама ж̇аад̇ам̣. ат̇а сад̇т̇аа баллан̇гасса жа тид̇адтаанасса жа анд̇араа жан̇гамам̣ маабзд̇ваа бурад̇т̇имабажчимад̇о ааяад̇з рад̇анажан̇гамз жан̇гаманд̇о сад̇д̇аахам̣ вийд̇инаамзси. д̇ам̣ таанам̣ рад̇анажан̇гамажзд̇ияам̣ наама ж̇аад̇ам̣.
Evaṃ satthā iminā pāṭihāriyena devatānaṃ vitakkaṃ vūpasametvā pallaṅkato īsakaṃ pācīnanissite uttaradisābhāge ṭhatvā ‘‘imasmiṃ vata me pallaṅke sabbaññutaṃ paṭividdha’’nti cattāri asaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca pūritānaṃ pāramīnaṃ balādhigamaṭṭhānaṃ pallaṅkaṃ bodhirukkhañca animisehi akkhīhi olokayamāno sattāhaṃ vītināmesi, taṃ ṭhānaṃ animisacetiyaṃ nāma jātaṃ. Atha satthā pallaṅkassa ca ṭhitaṭṭhānassa ca antarā caṅkamaṃ māpetvā puratthimapacchimato āyate ratanacaṅkame caṅkamanto sattāhaṃ vītināmesi. Taṃ ṭhānaṃ ratanacaṅkamacetiyaṃ nāma jātaṃ.
жад̇уд̇т̇з бана сад̇д̇аахз б̣од̇хид̇о бажчимуд̇д̇арад̣̇исаабхааг̇з д̣̇звад̇аа рад̇анагхарам̣ маабаяим̣су. д̇ад̇т̇а бхаг̇аваа баллан̇гзна нисийд̣̇ид̇ваа абхид̇хаммабидагам̣ висзсад̇о жзд̇т̇а ананд̇анаяасаманд̇абадтаанам̣ вижинанд̇о сад̇д̇аахам̣ вийд̇инаамзси. аабхид̇хаммигаа банааху – ‘‘рад̇анагхарам̣ наама на сад̇д̇арад̇анамаяам̣ г̇зхам̣, сад̇д̇аннам̣ бана багаран̣аанам̣ саммасид̇адтаанам̣ ‘рад̇анагхара’нд̇и вужжад̇ий’’д̇и. яасмаа банзд̇т̇а убхобзд̇з барияааязна яуж̇ж̇анд̇и, д̇асмаа убхаяамбзд̇ам̣ г̇ахзд̇аб̣б̣амзва. д̇ад̇о бадтааяа бана д̇ам̣ таанам̣ рад̇анагхаражзд̇ияам̣ наама ж̇аад̇ам̣. звам̣ сад̇т̇аа б̣од̇хисамийбзязва жад̇д̇аари сад̇д̇аахаани вийд̇инаамзд̇ваа бан̃жамз сад̇д̇аахз б̣од̇хиругкамуулаа язна аж̇абааланиг̇род̇хо д̇знубасан̇гами. д̇ад̇рааби д̇хаммам̣ вижинанд̇о вимуд̇д̇исукан̃жа бадисам̣взд̣̇знд̇о нисийд̣̇и.
Catutthe pana sattāhe bodhito pacchimuttaradisābhāge devatā ratanagharaṃ māpayiṃsu. Tattha bhagavā pallaṅkena nisīditvā abhidhammapiṭakaṃ visesato cettha anantanayasamantapaṭṭhānaṃ vicinanto sattāhaṃ vītināmesi. Ābhidhammikā panāhu – ‘‘ratanagharaṃ nāma na sattaratanamayaṃ gehaṃ, sattannaṃ pana pakaraṇānaṃ sammasitaṭṭhānaṃ ‘ratanaghara’nti vuccatī’’ti. Yasmā panettha ubhopete pariyāyena yujjanti, tasmā ubhayampetaṃ gahetabbameva. Tato paṭṭhāya pana taṃ ṭhānaṃ ratanagharacetiyaṃ nāma jātaṃ. Evaṃ satthā bodhisamīpeyeva cattāri sattāhāni vītināmetvā pañcame sattāhe bodhirukkhamūlā yena ajapālanigrodho tenupasaṅkami. Tatrāpi dhammaṃ vicinanto vimuttisukhañca paṭisaṃvedento nisīdi.
д̇асмим̣ самаяз мааро баабимаа ‘‘зд̇д̇агам̣ гаалам̣ ануб̣анд̇ханд̇о од̇аараабзгкоби имасса на гин̃жи калид̇ам̣ ад̣̇д̣̇асам̣, ад̇игганд̇од̣̇аани зса мама васа’’нд̇и д̣̇оманассаббад̇д̇о махаамаг̇г̇з нисийд̣̇ид̇ваа сол̣аса гааран̣аани жинд̇знд̇о бхуумияам̣ сол̣аса лзкаа аагад̣дхи – ‘‘ахам̣ зсо вияа д̣̇аанабаарамим̣ на буурзсим̣, д̇знамхи иминаа сад̣̇исо на ж̇аад̇о’’д̇и згам̣ лзкам̣ аагад̣дхи. д̇ат̇аа ‘‘ахам̣ зсо вияа сийлабаарамим̣…бз… нзгкаммабаарамим̣, бан̃н̃аабаарамим̣, вийрияабаарамим̣, канд̇ибаарамим̣, сажжабаарамим̣, ад̇хидтаанабаарамим̣, мзд̇д̇аабаарамим̣, убзгкаабаарамим̣ на буурзсим̣, д̇знамхи иминаа сад̣̇исо на ж̇аад̇о’’д̇и д̣̇асамам̣ лзкам̣ аагад̣дхи. д̇ат̇аа ‘‘ахам̣ зсо вияа асаад̇хааран̣асса инд̣̇рияабаробарияад̇д̇ан̃аан̣асса бадивзд̇хааяа убаниссаяабхууд̇аа д̣̇аса баарамияо на буурзсим̣, д̇знамхи иминаа сад̣̇исо на ж̇аад̇о’’д̇и згаад̣̇асамам̣ лзкам̣ аагад̣дхи. д̇ат̇аа ‘‘ахам̣ зсо вияа асаад̇хааран̣асса аасаяаанусаяан̃аан̣асса…бз… махаагарун̣аасамаабад̇д̇ин̃аан̣асса, яамагабаадихаарияан̃аан̣асса, анааваран̣ан̃аан̣асса, саб̣б̣ан̃н̃уд̇ан̃н̃аан̣асса бадивзд̇хааяа убаниссаяабхууд̇аа д̣̇аса баарамияо на буурзсим̣, д̇знамхи иминаа сад̣̇исо на ж̇аад̇о’’д̇и сол̣асамам̣ лзкам̣ аагад̣дхи. звам̣ мааро имзхи гааран̣зхи махаамаг̇г̇з сол̣аса лзкаа аагад̣дхид̇ваа нисийд̣̇и.
Tasmiṃ samaye māro pāpimā ‘‘ettakaṃ kālaṃ anubandhanto otārāpekkhopi imassa na kiñci khalitaṃ addasaṃ, atikkantodāni esa mama vasa’’nti domanassappatto mahāmagge nisīditvā soḷasa kāraṇāni cintento bhūmiyaṃ soḷasa lekhā ākaḍḍhi – ‘‘ahaṃ eso viya dānapāramiṃ na pūresiṃ, tenamhi iminā sadiso na jāto’’ti ekaṃ lekhaṃ ākaḍḍhi. Tathā ‘‘ahaṃ eso viya sīlapāramiṃ…pe… nekkhammapāramiṃ, paññāpāramiṃ, vīriyapāramiṃ, khantipāramiṃ, saccapāramiṃ, adhiṭṭhānapāramiṃ, mettāpāramiṃ, upekkhāpāramiṃ na pūresiṃ, tenamhi iminā sadiso na jāto’’ti dasamaṃ lekhaṃ ākaḍḍhi. Tathā ‘‘ahaṃ eso viya asādhāraṇassa indriyaparopariyattañāṇassa paṭivedhāya upanissayabhūtā dasa pāramiyo na pūresiṃ, tenamhi iminā sadiso na jāto’’ti ekādasamaṃ lekhaṃ ākaḍḍhi. Tathā ‘‘ahaṃ eso viya asādhāraṇassa āsayānusayañāṇassa…pe… mahākaruṇāsamāpattiñāṇassa, yamakapāṭihāriyañāṇassa, anāvaraṇañāṇassa, sabbaññutaññāṇassa paṭivedhāya upanissayabhūtā dasa pāramiyo na pūresiṃ, tenamhi iminā sadiso na jāto’’ti soḷasamaṃ lekhaṃ ākaḍḍhi. Evaṃ māro imehi kāraṇehi mahāmagge soḷasa lekhā ākaḍḍhitvā nisīdi.
д̇асмин̃жа самаяз д̇ан̣хаа, арад̇и, раг̇аа жаад̇и д̇иссо маарад̇хийд̇аро (сам̣. ни. 1.161) ‘‘бид̇аа но на бан̃н̃ааяад̇и, гахам̣ ну ко зд̇арахий’’д̇и ологаяамаанаа д̇ам̣ д̣̇оманассаббад̇д̇ам̣ бхуумим̣ лзкамаанам̣ нисиннам̣ д̣̇исваа бид̇у санд̇игам̣ г̇анд̇ваа ‘‘гасмаа, д̇аад̇а, д̇вам̣ д̣̇угкий д̣̇уммано’’д̇и бужчим̣су. ‘‘аммаа, аяам̣ махаасаман̣о маяхам̣ васам̣ ад̇игганд̇о, зд̇д̇агам̣ гаалам̣ ологзнд̇о од̇аарамасса д̣̇адтум̣ наасагким̣, д̇знамхи д̣̇угкий д̣̇уммано’’д̇и. ‘‘яад̣̇и звам̣ маа жинд̇аяид̇т̇а, маяамзд̇ам̣ ад̇д̇ано васз гад̇ваа аад̣̇ааяа ааг̇амиссаамаа’’д̇и аахам̣су. ‘‘на саггаа, аммаа, зса гзнажи васз гаад̇ум̣, ажалааяа сад̣̇д̇хааяа бад̇идтид̇о зса бурисо’’д̇и. ‘‘д̇аад̇а, маяам̣ ид̇т̇ияо наама, ид̣̇аанзва нам̣ рааг̇абаасаад̣̇ийхи б̣анд̇хид̇ваа аанзссаама, д̇умхз маа жинд̇аяид̇т̇аа’’д̇и вад̇ваа бхаг̇аванд̇ам̣ убасан̇гамид̇ваа ‘‘баад̣̇з д̇з, саман̣а , барижаарзмаа’’д̇и аахам̣су. бхаг̇аваа нзва д̇аасам̣ важанам̣ манаси агааси, на агкийни уммийлзд̇ваа ологзси, ануд̇д̇арз убад̇хисан̇каяз вимуд̇д̇ияаа вивзгасукан̃н̃зва анубхаванд̇о нисийд̣̇и.
Tasmiñca samaye taṇhā, arati, ragā cāti tisso māradhītaro (saṃ. ni. 1.161) ‘‘pitā no na paññāyati, kahaṃ nu kho etarahī’’ti olokayamānā taṃ domanassappattaṃ bhūmiṃ lekhamānaṃ nisinnaṃ disvā pitu santikaṃ gantvā ‘‘kasmā, tāta, tvaṃ dukkhī dummano’’ti pucchiṃsu. ‘‘Ammā, ayaṃ mahāsamaṇo mayhaṃ vasaṃ atikkanto, ettakaṃ kālaṃ olokento otāramassa daṭṭhuṃ nāsakkhiṃ, tenamhi dukkhī dummano’’ti. ‘‘Yadi evaṃ mā cintayittha, mayametaṃ attano vase katvā ādāya āgamissāmā’’ti āhaṃsu. ‘‘Na sakkā, ammā, esa kenaci vase kātuṃ, acalāya saddhāya patiṭṭhito esa puriso’’ti. ‘‘Tāta, mayaṃ itthiyo nāma, idāneva naṃ rāgapāsādīhi bandhitvā ānessāma, tumhe mā cintayitthā’’ti vatvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘pāde te, samaṇa , paricāremā’’ti āhaṃsu. Bhagavā neva tāsaṃ vacanaṃ manasi akāsi, na akkhīni ummīletvā olokesi, anuttare upadhisaṅkhaye vimuttiyā vivekasukhaññeva anubhavanto nisīdi.
буна маарад̇хийд̇аро ‘‘ужжааважаа ко бурисаанам̣ ад̇хиббааяаа, гзсан̃жи гумааригаасу бзмам̣ ход̇и, гзсан̃жи батамаваяз тид̇аасу, гзсан̃жи маж̇жхимаваяз тид̇аасу, гзсан̃жи бажчимаваяз тид̇аасу, яам̣нууна маяам̣ наанаббагаарзхи руубзхи балобхзд̇ваа г̇ан̣хзяяаамаа’’д̇и згамзгаа гумааригаван̣н̣аад̣̇ивасзна сагам̣ сагам̣ ад̇д̇абхаавам̣ абхинимминид̇ваа гумааригаа, авиж̇аад̇аа, сагим̣виж̇аад̇аа, д̣̇увиж̇аад̇аа, маж̇жхимид̇т̇ияо, махид̇т̇ияо жа худ̇ваа чагкад̇д̇ум̣ бхаг̇аванд̇ам̣ убасан̇гамид̇ваа ‘‘баад̣̇з д̇з, саман̣а, барижаарзмаа’’д̇и аахам̣су. д̇амби бхаг̇аваа на манасаагааси, яат̇аа д̇ам̣ ануд̇д̇арз убад̇хисан̇каяз вимуд̇д̇о. гзжи банаажарияаа вад̣̇анд̇и – ‘‘д̇аа махид̇т̇ибхаавзна убаг̇ад̇аа д̣̇исваа бхаг̇аваа – ‘зд̇аа кан̣д̣ад̣̇анд̇аа балид̇агзсаа хонд̇уу’д̇и ад̇хидтаасий’’д̇и. д̇ам̣ на г̇ахзд̇аб̣б̣ам̣. на хи бхаг̇аваа зваруубам̣ ад̇хидтаанам̣ агааси. бхаг̇аваа бана ‘‘абзт̇а д̇умхз, гим̣ д̣̇исваа звам̣ вааяамат̇а, зваруубам̣ наама авийд̇арааг̇аад̣̇ийнам̣ бурад̇о гаад̇ум̣ ваддад̇и. д̇ат̇ааг̇ад̇асса бана рааг̇о бахийно, д̣̇осо бахийно, мохо бахийно’’д̇и ад̇д̇ано гилзсаббахаанам̣ аараб̣бха –
Puna māradhītaro ‘‘uccāvacā kho purisānaṃ adhippāyā, kesañci kumārikāsu pemaṃ hoti, kesañci paṭhamavaye ṭhitāsu, kesañci majjhimavaye ṭhitāsu, kesañci pacchimavaye ṭhitāsu, yaṃnūna mayaṃ nānappakārehi rūpehi palobhetvā gaṇheyyāmā’’ti ekamekā kumārikavaṇṇādivasena sakaṃ sakaṃ attabhāvaṃ abhinimminitvā kumārikā, avijātā, sakiṃvijātā, duvijātā, majjhimitthiyo, mahitthiyo ca hutvā chakkhattuṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘pāde te, samaṇa, paricāremā’’ti āhaṃsu. Tampi bhagavā na manasākāsi, yathā taṃ anuttare upadhisaṅkhaye vimutto. Keci panācariyā vadanti – ‘‘tā mahitthibhāvena upagatā disvā bhagavā – ‘etā khaṇḍadantā palitakesā hontū’ti adhiṭṭhāsī’’ti. Taṃ na gahetabbaṃ. Na hi bhagavā evarūpaṃ adhiṭṭhānaṃ akāsi. Bhagavā pana ‘‘apetha tumhe, kiṃ disvā evaṃ vāyamatha, evarūpaṃ nāma avītarāgādīnaṃ purato kātuṃ vaṭṭati. Tathāgatassa pana rāgo pahīno, doso pahīno, moho pahīno’’ti attano kilesappahānaṃ ārabbha –
‘‘яасса ж̇ид̇ам̣ нааваж̇ийяад̇и, ж̇ид̇амасса нояаад̇и гожи логз;
‘‘Yassa jitaṃ nāvajīyati, jitamassa noyāti koci loke;
д̇ам̣ б̣уд̣̇д̇хамананд̇аг̇ожарам̣, абад̣̇ам̣ гзна бад̣̇зна нзссат̇а.
Taṃ buddhamanantagocaraṃ, apadaṃ kena padena nessatha.
‘‘яасса ж̇аалиний висад̇д̇игаа, д̇ан̣хаа над̇т̇и гухин̃жи нзд̇авз;
‘‘Yassa jālinī visattikā, taṇhā natthi kuhiñci netave;
д̇ам̣ б̣уд̣̇д̇хамананд̇аг̇ожарам̣, абад̣̇ам̣ гзна бад̣̇зна нзссат̇аа’’д̇и. (д̇ха. ба. 179-180) –
Taṃ buddhamanantagocaraṃ, apadaṃ kena padena nessathā’’ti. (dha. pa. 179-180) –
имаа д̇хаммабад̣̇з б̣уд̣̇д̇хаваг̇г̇з д̣̇вз г̇аат̇аа вад̣̇анд̇о д̇хаммам̣ д̣̇зсзси. д̇аа ‘‘сажжам̣ гира но бид̇аа авожа, ‘арахам̣ суг̇ад̇о логз, на рааг̇зна суваанаяо’’’д̇иаад̣̇ийни (сам̣. ни. 1.161) вад̇ваа бид̇у санд̇игам̣ ааг̇амим̣су.
Imā dhammapade buddhavagge dve gāthā vadanto dhammaṃ desesi. Tā ‘‘saccaṃ kira no pitā avoca, ‘arahaṃ sugato loke, na rāgena suvānayo’’’tiādīni (saṃ. ni. 1.161) vatvā pitu santikaṃ āgamiṃsu.
бхаг̇авааби д̇ад̇т̇зва сад̇д̇аахам̣ вийд̇инаамзд̇ваа д̇ад̇о мужалинд̣̇амуулам̣ аг̇амааси. д̇ад̇т̇а сад̇д̇аахавад̣̇д̣̇алигааяа уббаннааяа сийд̇аад̣̇ибадиб̣ааханад̇т̇ам̣ мужалинд̣̇зна наама нааг̇арааж̇зна сад̇д̇агкад̇д̇ум̣ бхог̇зхи баригкид̇д̇о асамб̣аад̇хааяа г̇анд̇хагудияам̣ вихаранд̇о вияа вимуд̇д̇исукам̣ бадисам̣взд̣̇ияамаано сад̇д̇аахам̣ вийд̇инаамзд̇ваа рааж̇ааяад̇анам̣ убасан̇гамид̇ваа д̇ад̇т̇аби вимуд̇д̇исукам̣ бадисам̣взд̣̇ияамааноязва сад̇д̇аахам̣ вийд̇инаамзси. зд̇д̇аавад̇аа сад̇д̇а сад̇д̇аахаани барибун̣н̣аани. зд̇т̇анд̇арз нзва мукад̇хованам̣, на сарийрабадиж̇аг̇г̇анам̣ , на аахаарагижжам̣ ахоси, жхаанасукапаласукзнзва жа вийд̇инаамзси.
Bhagavāpi tattheva sattāhaṃ vītināmetvā tato mucalindamūlaṃ agamāsi. Tattha sattāhavaddalikāya uppannāya sītādipaṭibāhanatthaṃ mucalindena nāma nāgarājena sattakkhattuṃ bhogehi parikkhitto asambādhāya gandhakuṭiyaṃ viharanto viya vimuttisukhaṃ paṭisaṃvediyamāno sattāhaṃ vītināmetvā rājāyatanaṃ upasaṅkamitvā tatthapi vimuttisukhaṃ paṭisaṃvediyamānoyeva sattāhaṃ vītināmesi. Ettāvatā satta sattāhāni paripuṇṇāni. Etthantare neva mukhadhovanaṃ, na sarīrapaṭijagganaṃ , na āhārakiccaṃ ahosi, jhānasukhaphalasukheneva ca vītināmesi.
ат̇асса д̇асмим̣ сад̇д̇асад̇д̇аахамад̇т̇агз згуунабан̃н̃аасад̇имз д̣̇ивасз д̇ад̇т̇а нисиннасса ‘‘мукам̣ д̇ховиссаамий’’д̇и жид̇д̇ам̣ уд̣̇абаад̣̇и. сагго д̣̇зваанаминд̣̇о аг̇ад̣̇ахарийд̇агам̣ аахарид̇ваа ад̣̇ааси, сад̇т̇аа д̇ам̣ барибхун̃ж̇и, д̇знасса сарийравал̣ан̃ж̇о ахоси. ат̇асса саггоязва нааг̇алад̇аад̣̇анд̇агадтан̃жзва мукад̇хованод̣̇аган̃жа ад̣̇ааси. сад̇т̇аа д̇ам̣ д̣̇анд̇агадтам̣ каад̣̇ид̇ваава анод̇ад̇д̇ад̣̇аход̣̇агзна мукам̣ д̇ховид̇ваа д̇ад̇т̇зва рааж̇ааяад̇анамуулз нисийд̣̇и.
Athassa tasmiṃ sattasattāhamatthake ekūnapaññāsatime divase tattha nisinnassa ‘‘mukhaṃ dhovissāmī’’ti cittaṃ udapādi. Sakko devānamindo agadaharītakaṃ āharitvā adāsi, satthā taṃ paribhuñji, tenassa sarīravaḷañjo ahosi. Athassa sakkoyeva nāgalatādantakaṭṭhañceva mukhadhovanodakañca adāsi. Satthā taṃ dantakaṭṭhaṃ khāditvāva anotattadahodakena mukhaṃ dhovitvā tattheva rājāyatanamūle nisīdi.
д̇асмим̣ самаяз д̇абусса бхаллигаа наама д̣̇вз ваан̣иж̇аа бан̃жахи сагадасад̇зхи уггалаа ж̇анабад̣̇аа маж̇жхимад̣̇зсам̣ г̇ажчанд̇аа буб̣б̣з ад̇д̇ано н̃аад̇исаалохид̇ааяа д̣̇звад̇ааяа сагадаани саннирумбхид̇ваа сад̇т̇у аахаарасамбаад̣̇анз уссаахид̇аа мант̇ан̃жа мад̇хубин̣д̣иган̃жа аад̣̇ааяа – ‘‘бадиг̇г̇ан̣хаад̇у но, бханд̇з, бхаг̇аваа имам̣ аахаарам̣ анугамбам̣ убаад̣̇ааяаа’’д̇и сад̇т̇аарам̣ убанаамзд̇ваа адтам̣су. бхаг̇аваа бааяаасабадиг̇г̇ахан̣ад̣̇ивасзязва бад̇д̇асса анд̇арахид̇ад̇д̇аа ‘‘на ко д̇ат̇ааг̇ад̇аа хад̇т̇зсу бадиг̇г̇ан̣ханд̇и, гимхи ну ко ахам̣ бадиг̇г̇ан̣хзяяа’’нд̇и жинд̇зси. ат̇асса жид̇д̇ам̣ н̃ад̇ваа жад̇уухи д̣̇исаахи жад̇д̇ааро махаарааж̇аано инд̣̇анийламан̣имаяз бад̇д̇з убанаамзсум̣, бхаг̇аваа д̇з бадигкиби. буна муг̇г̇аван̣н̣асзламаяз жад̇д̇ааро бад̇д̇з убанаамзсум̣. бхаг̇аваа жад̇уннамби махаарааж̇аанам̣ сад̣̇д̇хаанурагкан̣ад̇т̇ааяа жад̇д̇аароби бад̇д̇з бадиг̇г̇ахзд̇ваа убаруубари табзд̇ваа ‘‘зго ход̇уу’’д̇и ад̇хидтааси. жад̇д̇аароби мукаваддияам̣ бан̃н̃ааяамааналзкаа худ̇ваа маж̇жхимаббамаан̣зна згад̇д̇ам̣ убаг̇амим̣су. бхаг̇аваа д̇асмим̣ бажжаг̇гхз сзламаяз бад̇д̇з аахаарам̣ бадиг̇г̇ахзд̇ваа барибхун̃ж̇ид̇ваа анумод̣̇анам̣ агааси. д̇з д̣̇вз бхаад̇аро ваан̣иж̇аа б̣уд̣̇д̇хан̃жа д̇хамман̃жа саран̣ам̣ г̇анд̇ваа д̣̇взваажигаа убаасагаа ахзсум̣. ат̇а нзсам̣ ‘‘згам̣ но, бханд̇з, барижарид̇аб̣б̣адтаанам̣ д̣̇зт̇аа’’д̇и вад̣̇анд̇аанам̣ д̣̇агкин̣ахад̇т̇зна ад̇д̇ано сийсам̣ бараамасид̇ваа гзсад̇хаад̇уяо ад̣̇ааси. д̇з ад̇д̇ано наг̇арз д̇аа д̇хаад̇уяо суван̣н̣асамуг̇г̇асса анд̇о багкибид̇ваа жзд̇ияам̣ бад̇идтаабзсум̣.
Tasmiṃ samaye tapussa bhallikā nāma dve vāṇijā pañcahi sakaṭasatehi ukkalā janapadā majjhimadesaṃ gacchantā pubbe attano ñātisālohitāya devatāya sakaṭāni sannirumbhitvā satthu āhārasampādane ussāhitā manthañca madhupiṇḍikañca ādāya – ‘‘paṭiggaṇhātu no, bhante, bhagavā imaṃ āhāraṃ anukampaṃ upādāyā’’ti satthāraṃ upanāmetvā aṭṭhaṃsu. Bhagavā pāyāsapaṭiggahaṇadivaseyeva pattassa antarahitattā ‘‘na kho tathāgatā hatthesu paṭiggaṇhanti, kimhi nu kho ahaṃ paṭiggaṇheyya’’nti cintesi. Athassa cittaṃ ñatvā catūhi disāhi cattāro mahārājāno indanīlamaṇimaye patte upanāmesuṃ, bhagavā te paṭikkhipi. Puna muggavaṇṇaselamaye cattāro patte upanāmesuṃ. Bhagavā catunnampi mahārājānaṃ saddhānurakkhaṇatthāya cattāropi patte paṭiggahetvā uparūpari ṭhapetvā ‘‘eko hotū’’ti adhiṭṭhāsi. Cattāropi mukhavaṭṭiyaṃ paññāyamānalekhā hutvā majjhimappamāṇena ekattaṃ upagamiṃsu. Bhagavā tasmiṃ paccagghe selamaye patte āhāraṃ paṭiggahetvā paribhuñjitvā anumodanaṃ akāsi. Te dve bhātaro vāṇijā buddhañca dhammañca saraṇaṃ gantvā dvevācikā upāsakā ahesuṃ. Atha nesaṃ ‘‘ekaṃ no, bhante, paricaritabbaṭṭhānaṃ dethā’’ti vadantānaṃ dakkhiṇahatthena attano sīsaṃ parāmasitvā kesadhātuyo adāsi. Te attano nagare tā dhātuyo suvaṇṇasamuggassa anto pakkhipitvā cetiyaṃ patiṭṭhāpesuṃ.
саммаасамб̣уд̣̇д̇хо бана д̇ад̇о вудтааяа буна аж̇абааланиг̇род̇хамзва г̇анд̇ваа ниг̇род̇хамуулз нисийд̣̇и. ат̇асса д̇ад̇т̇а нисиннамад̇д̇ассзва ад̇д̇анаа ад̇хиг̇ад̇ад̇хаммасса г̇амбхийрад̇ам̣ бажжавзгканд̇асса саб̣б̣аб̣уд̣̇д̇хаанам̣ аажин̣н̣о – ‘‘гижчзна ад̇хиг̇ад̇о ко мяааяам̣ д̇хаммо’’д̇и барзсам̣ ад̣̇зсзд̇угаамад̇аагаараббад̇д̇о вид̇агго уд̣̇абаад̣̇и. ат̇а ко б̣рахмаа сахамбад̇и ‘‘нассад̇и вад̇а бхо лого, винассад̇и вад̇а бхо лого’’д̇и д̣̇асахи жаггаваал̣асахассзхи саггасуяаамасанд̇усид̇аниммаанарад̇ивасавад̇д̇имахааб̣рахмаано аад̣̇ааяа сад̇т̇у санд̇игам̣ ааг̇анд̇ваа ‘‘д̣̇зсзд̇у, бханд̇з, бхаг̇аваа д̇хамма’’нд̇иаад̣̇инаа наязна д̇хаммад̣̇зсанам̣ ааяаажи.
Sammāsambuddho pana tato vuṭṭhāya puna ajapālanigrodhameva gantvā nigrodhamūle nisīdi. Athassa tattha nisinnamattasseva attanā adhigatadhammassa gambhīrataṃ paccavekkhantassa sabbabuddhānaṃ āciṇṇo – ‘‘kicchena adhigato kho myāyaṃ dhammo’’ti paresaṃ adesetukāmatākārappatto vitakko udapādi. Atha kho brahmā sahampati ‘‘nassati vata bho loko, vinassati vata bho loko’’ti dasahi cakkavāḷasahassehi sakkasuyāmasantusitanimmānarativasavattimahābrahmāno ādāya satthu santikaṃ āgantvā ‘‘desetu, bhante, bhagavā dhamma’’ntiādinā nayena dhammadesanaṃ āyāci.
сад̇т̇аа д̇асса бадин̃н̃ам̣ д̣̇ад̇ваа ‘‘гасса ну ко ахам̣ батамам̣ д̇хаммам̣ д̣̇зсзяяа’’нд̇и жинд̇знд̇о ‘‘аал̣ааро бан̣д̣ид̇о, со имам̣ д̇хаммам̣ киббам̣ ааж̇ааниссад̇ий’’д̇и жид̇д̇ам̣ уббаад̣̇зд̇ваа буна ологзнд̇о д̇асса сад̇д̇аахагаалан̇гад̇абхаавам̣ н̃ад̇ваа уд̣̇агам̣ ааваж̇ж̇зси. д̇ассааби абхид̣̇осагаалан̇гад̇абхаавам̣ н̃ад̇ваа ‘‘б̣ахуубагаараа ко мз бан̃жаваг̇г̇ияаа бхигкуу’’д̇и бан̃жаваг̇г̇ияз аараб̣бха манаси гад̇ваа ‘‘гахам̣ ну ко д̇з зд̇арахи вихаранд̇ий’’д̇и ааваж̇ж̇знд̇о ‘‘б̣аараан̣асияам̣ исибад̇анз миг̇ад̣̇ааяз’’д̇и н̃ад̇ваа гад̇ибаахам̣ б̣од̇химан̣д̣асааманд̇ааязва бин̣д̣ааяа жаранд̇о вихарид̇ваа ‘‘аасаал̣хибун̣н̣амааяам̣ б̣аараан̣асим̣ г̇анд̇ваа д̇хаммажаггам̣ бавад̇д̇зссаамий’’д̇и багкасса жаад̇уд̣̇д̣̇асияам̣ бажжуусасамаяз бажжудтааяа бабхаад̇ааяа рад̇д̇ияаа гаалассзва бад̇д̇ажийварамаад̣̇ааяа адтаарасаяож̇анамаг̇г̇ам̣ бадибанно анд̇араамаг̇г̇з убагам̣ наама ааж̇ийвагам̣ д̣̇исваа д̇асса ад̇д̇ано б̣уд̣̇д̇хабхаавам̣ аажигкид̇ваа д̇ам̣ д̣̇ивасамзва сааяанхасамаяз исибад̇анам̣ самбаабун̣и.
Satthā tassa paṭiññaṃ datvā ‘‘kassa nu kho ahaṃ paṭhamaṃ dhammaṃ deseyya’’nti cintento ‘‘āḷāro paṇḍito, so imaṃ dhammaṃ khippaṃ ājānissatī’’ti cittaṃ uppādetvā puna olokento tassa sattāhakālaṅkatabhāvaṃ ñatvā udakaṃ āvajjesi. Tassāpi abhidosakālaṅkatabhāvaṃ ñatvā ‘‘bahūpakārā kho me pañcavaggiyā bhikkhū’’ti pañcavaggiye ārabbha manasi katvā ‘‘kahaṃ nu kho te etarahi viharantī’’ti āvajjento ‘‘bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye’’ti ñatvā katipāhaṃ bodhimaṇḍasāmantāyeva piṇḍāya caranto viharitvā ‘‘āsāḷhipuṇṇamāyaṃ bārāṇasiṃ gantvā dhammacakkaṃ pavattessāmī’’ti pakkhassa cātuddasiyaṃ paccūsasamaye paccuṭṭhāya pabhātāya rattiyā kālasseva pattacīvaramādāya aṭṭhārasayojanamaggaṃ paṭipanno antarāmagge upakaṃ nāma ājīvakaṃ disvā tassa attano buddhabhāvaṃ ācikkhitvā taṃ divasameva sāyanhasamaye isipatanaṃ sampāpuṇi.
бан̃жаваг̇г̇ияаа д̇ат̇ааг̇ад̇ам̣ д̣̇уурад̇ова ааг̇ажчанд̇ам̣ д̣̇исваа ‘‘аяам̣ аавусо, саман̣о г̇од̇амо бажжаяаб̣аахуллааяа аавад̇д̇ид̇ваа барибун̣н̣агааяо бийн̣инд̣̇рияо суван̣н̣аван̣н̣о худ̇ваа ааг̇ажчад̇и. имасса ванд̣̇анаад̣̇ийни на гариссаама, махаагулаббасуд̇о ко банзса аасанаабхихаарам̣ арахад̇и, д̇знасса аасанамад̇д̇ам̣ бан̃н̃аабзссаамаа’’д̇и гад̇игам̣ агам̣су. бхаг̇аваа сад̣̇звагасса логасса жид̇д̇аажаараж̇аананасамад̇т̇зна н̃аан̣зна ‘‘гим̣ ну ко имз жинд̇аяим̣суу’’д̇и ааваж̇ж̇зд̇ваа жид̇д̇ам̣ ан̃н̃ааси. ат̇а д̇зсу саб̣б̣ад̣̇звамануссзсу анод̣̇иссагавасзна паран̣асамад̇т̇ам̣ мзд̇д̇ажид̇д̇ам̣ сан̇кибид̇ваа од̣̇иссагавасзна мзд̇д̇ажид̇д̇зна пари. д̇з бхаг̇авад̇аа мзд̇д̇ажид̇д̇зна сам̣пудтаа д̇ат̇ааг̇ад̇з убасан̇гаманд̇з сагааяа гад̇игааяа сан̣таад̇ум̣ асаггонд̇аа бажжуг̇г̇анд̇ваа абхиваад̣̇анаад̣̇ийни саб̣б̣агижжаани агам̣су. саммаасамб̣уд̣̇д̇хабхаавам̣ банасса аж̇аананд̇аа гзвалам̣ наамзна жа аавусоваад̣̇зна жа самуд̣̇аажарим̣су.
Pañcavaggiyā tathāgataṃ dūratova āgacchantaṃ disvā ‘‘ayaṃ āvuso, samaṇo gotamo paccayabāhullāya āvattitvā paripuṇṇakāyo pīṇindriyo suvaṇṇavaṇṇo hutvā āgacchati. Imassa vandanādīni na karissāma, mahākulappasuto kho panesa āsanābhihāraṃ arahati, tenassa āsanamattaṃ paññāpessāmā’’ti katikaṃ akaṃsu. Bhagavā sadevakassa lokassa cittācārajānanasamatthena ñāṇena ‘‘kiṃ nu kho ime cintayiṃsū’’ti āvajjetvā cittaṃ aññāsi. Atha tesu sabbadevamanussesu anodissakavasena pharaṇasamatthaṃ mettacittaṃ saṅkhipitvā odissakavasena mettacittena phari. Te bhagavatā mettacittena saṃphuṭṭhā tathāgate upasaṅkamante sakāya katikāya saṇṭhātuṃ asakkontā paccuggantvā abhivādanādīni sabbakiccāni akaṃsu. Sammāsambuddhabhāvaṃ panassa ajānantā kevalaṃ nāmena ca āvusovādena ca samudācariṃsu.
ат̇а нз бхаг̇аваа – ‘‘маа, бхигкавз, д̇ат̇ааг̇ад̇ам̣ наамзна жа аавусоваад̣̇зна жа самуд̣̇аажарат̇а. арахам̣, бхигкавз, д̇ат̇ааг̇ад̇о саммаасамб̣уд̣̇д̇хо’’д̇и ад̇д̇ано б̣уд̣̇д̇хабхаавам̣ н̃аабзд̇ваа бан̃н̃ад̇д̇авараб̣уд̣̇д̇хаасанз нисинно уд̇д̇араасаал̣ханагкад̇д̇аяог̇з вад̇д̇амаанз адтаарасахи б̣рахмагодийхи баривуд̇о бан̃жаваг̇г̇ияад̇т̇зрз ааманд̇зд̇ваа д̇ибариваддам̣ д̣̇ваад̣̇асаагаарам̣ чан̃аан̣авиж̇амбханам̣ ануд̇д̇арам̣ д̇хаммажаггаббавад̇д̇анасуд̇д̇анд̇ам̣ (махаава. 13 аад̣̇аяо; сам̣. ни. 5.1081) д̣̇зсзси. д̇зсу гон̣д̣ан̃н̃ад̇т̇зро д̣̇зсанаанусаарзна н̃аан̣ам̣ бзсзнд̇о суд̇д̇абарияосаанз адтаарасахи б̣рахмагодийхи сад̣̇д̇хим̣ сод̇аабад̇д̇ипалз бад̇идтааси. сад̇т̇аа д̇ад̇т̇зва вассам̣ убаг̇анд̇ваа бунад̣̇ивасз ваббад̇т̇зрам̣ овад̣̇анд̇о вихаарзязва нисийд̣̇и, сзсаа жад̇д̇аароби бин̣д̣ааяа жарим̣су. ваббад̇т̇зро буб̣б̣ан̣хзязва сод̇аабад̇д̇ипалам̣ баабун̣и . зд̇знзвубааязна бунад̣̇ивасз бхад̣̇д̣̇ияад̇т̇зрам̣, бунад̣̇ивасз махаанаамад̇т̇зрам̣, бунад̣̇ивасз ассаж̇ид̇т̇зранд̇и саб̣б̣з сод̇аабад̇д̇ипалз бад̇идтаабзд̇ваа бан̃жамияам̣ багкасса бан̃жаби т̇зрз саннибаад̇зд̇ваа анад̇д̇алагкан̣асуд̇д̇анд̇ам̣ (махаава. 20 аад̣̇аяо; сам̣. ни. 3.59) д̣̇зсзси. д̣̇зсанаабарияосаанз бан̃жаби т̇зраа арахад̇д̇з бад̇идтахим̣су. ат̇а сад̇т̇аа яасасса гулабуд̇д̇асса убаниссаяам̣ д̣̇исваа д̇ам̣ рад̇д̇ибхааг̇з ниб̣б̣иж̇ж̇ид̇ваа г̇зхам̣ бахааяа нигканд̇ам̣ ‘‘зхи яасаа’’д̇и баггосид̇ваа д̇асмим̣язва рад̇д̇ибхааг̇з сод̇аабад̇д̇ипалз, бунад̣̇ивасз арахад̇д̇з бад̇идтаабзд̇ваа, абарзби д̇асса сахааяагз жад̇убан̃н̃аасаж̇анз зхибхигкубаб̣б̣аж̇ж̇ааяа баб̣б̣ааж̇зд̇ваа арахад̇д̇ам̣ баабзси.
Atha ne bhagavā – ‘‘mā, bhikkhave, tathāgataṃ nāmena ca āvusovādena ca samudācaratha. Arahaṃ, bhikkhave, tathāgato sammāsambuddho’’ti attano buddhabhāvaṃ ñāpetvā paññattavarabuddhāsane nisinno uttarāsāḷhanakkhattayoge vattamāne aṭṭhārasahi brahmakoṭīhi parivuto pañcavaggiyatthere āmantetvā tiparivaṭṭaṃ dvādasākāraṃ chañāṇavijambhanaṃ anuttaraṃ dhammacakkappavattanasuttantaṃ (mahāva. 13 ādayo; saṃ. ni. 5.1081) desesi. Tesu koṇḍaññatthero desanānusārena ñāṇaṃ pesento suttapariyosāne aṭṭhārasahi brahmakoṭīhi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhāsi. Satthā tattheva vassaṃ upagantvā punadivase vappattheraṃ ovadanto vihāreyeva nisīdi, sesā cattāropi piṇḍāya cariṃsu. Vappatthero pubbaṇheyeva sotāpattiphalaṃ pāpuṇi . Etenevupāyena punadivase bhaddiyattheraṃ, punadivase mahānāmattheraṃ, punadivase assajittheranti sabbe sotāpattiphale patiṭṭhāpetvā pañcamiyaṃ pakkhassa pañcapi there sannipātetvā anattalakkhaṇasuttantaṃ (mahāva. 20 ādayo; saṃ. ni. 3.59) desesi. Desanāpariyosāne pañcapi therā arahatte patiṭṭhahiṃsu. Atha satthā yasassa kulaputtassa upanissayaṃ disvā taṃ rattibhāge nibbijjitvā gehaṃ pahāya nikkhantaṃ ‘‘ehi yasā’’ti pakkositvā tasmiṃyeva rattibhāge sotāpattiphale, punadivase arahatte patiṭṭhāpetvā, aparepi tassa sahāyake catupaññāsajane ehibhikkhupabbajjāya pabbājetvā arahattaṃ pāpesi.
звам̣ логз згасадтияаа араханд̇зсу ж̇аад̇зсу сад̇т̇аа вудтавассо баваарзд̇ваа ‘‘жарат̇а бхигкавз жаарига’’нд̇и садтибхигкуу д̣̇исаасу бзсзд̇ваа саяам̣ урувзлам̣ г̇ажчанд̇о анд̇араамаг̇г̇з габбаасигаванасан̣д̣з д̇им̣сабхад̣̇д̣̇аваг̇г̇ияагумаарз винзси. д̇зсу саб̣б̣абажчимаго сод̇аабанно, саб̣б̣уд̇д̇амо анааг̇аамий ахоси. д̇зби саб̣б̣з зхибхигкубхаавзнзва баб̣б̣ааж̇зд̇ваа д̣̇исаасу бзсзд̇ваа урувзлам̣ г̇анд̇ваа ад̣дхуд̣дхабаадихаарияасахассаани д̣̇ассзд̇ваа урувзлагассабаад̣̇аяо сахассаж̇адилабариваарз д̇збхаад̇игаж̇адилз винзд̇ваа зхибхигкубхаавзна баб̣б̣ааж̇зд̇ваа г̇аяаасийсз нисийд̣̇аабзд̇ваа аад̣̇ид̇д̇абарияааяад̣̇зсанааяа (махаава. 54) арахад̇д̇з бад̇идтаабзд̇ваа д̇зна араханд̇асахассзна баривуд̇о ‘‘б̣имб̣исаараран̃н̃о д̣̇иннабадин̃н̃ам̣ можзссаамий’’д̇и рааж̇аг̇аханаг̇аруубажаарз ладтивануяяаанам̣ аг̇амааси. рааж̇аа уяяаанабааласса санд̇игаа ‘‘сад̇т̇аа ааг̇ад̇о’’д̇и суд̇ваа д̣̇ваад̣̇асанахуд̇зхи б̣раахман̣аг̇ахабад̇игзхи баривуд̇о сад̇т̇аарам̣ убасан̇гамид̇ваа жаггавижид̇д̇ад̇алзсу суван̣н̣абаддавид̇аанам̣ вияа бабхаасамуд̣̇аяам̣ виссаж̇ж̇знд̇зсу д̇ат̇ааг̇ад̇асса баад̣̇зсу сирасаа нибад̇ид̇ваа згаманд̇ам̣ нисийд̣̇и сад̣̇д̇хим̣ барисааяа.
Evaṃ loke ekasaṭṭhiyā arahantesu jātesu satthā vuṭṭhavasso pavāretvā ‘‘caratha bhikkhave cārika’’nti saṭṭhibhikkhū disāsu pesetvā sayaṃ uruvelaṃ gacchanto antarāmagge kappāsikavanasaṇḍe tiṃsabhaddavaggiyakumāre vinesi. Tesu sabbapacchimako sotāpanno, sabbuttamo anāgāmī ahosi. Tepi sabbe ehibhikkhubhāveneva pabbājetvā disāsu pesetvā uruvelaṃ gantvā aḍḍhuḍḍhapāṭihāriyasahassāni dassetvā uruvelakassapādayo sahassajaṭilaparivāre tebhātikajaṭile vinetvā ehibhikkhubhāvena pabbājetvā gayāsīse nisīdāpetvā ādittapariyāyadesanāya (mahāva. 54) arahatte patiṭṭhāpetvā tena arahantasahassena parivuto ‘‘bimbisārarañño dinnapaṭiññaṃ mocessāmī’’ti rājagahanagarūpacāre laṭṭhivanuyyānaṃ agamāsi. Rājā uyyānapālassa santikā ‘‘satthā āgato’’ti sutvā dvādasanahutehi brāhmaṇagahapatikehi parivuto satthāraṃ upasaṅkamitvā cakkavicittatalesu suvaṇṇapaṭṭavitānaṃ viya pabhāsamudayaṃ vissajjentesu tathāgatassa pādesu sirasā nipatitvā ekamantaṃ nisīdi saddhiṃ parisāya.
ат̇а ко д̇зсам̣ б̣раахман̣аг̇ахабад̇игаанам̣ зд̇ад̣̇ахоси – ‘‘гим̣ ну ко махаасаман̣о урувзлагассабз б̣рахмажарияам̣ жарад̇и, уд̣̇ааху урувзлагассабо махаасаман̣з’’д̇и. бхаг̇аваа д̇зсам̣ жзд̇ассаа жзд̇обаривид̇аггаман̃н̃ааяа урувзлагассабам̣ г̇аат̇ааяа аж̇жхабхааси –
Atha kho tesaṃ brāhmaṇagahapatikānaṃ etadahosi – ‘‘kiṃ nu kho mahāsamaṇo uruvelakassape brahmacariyaṃ carati, udāhu uruvelakassapo mahāsamaṇe’’ti. Bhagavā tesaṃ cetassā cetoparivitakkamaññāya uruvelakassapaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘гимзва д̣̇исваа урувзлавааси, бахааси аг̇г̇им̣ гисаговад̣̇аано;
‘‘Kimeva disvā uruvelavāsi, pahāsi aggiṃ kisakovadāno;
бужчаами д̇ам̣ гассаба зд̇амад̇т̇ам̣, гат̇ам̣ бахийнам̣ д̇ава аг̇г̇ихуд̇д̇а’’нд̇и. –
Pucchāmi taṃ kassapa etamatthaṃ, kathaṃ pahīnaṃ tava aggihutta’’nti. –
т̇зроби бхаг̇авад̇о ад̇хиббааяам̣ вид̣̇ид̇ваа –
Theropi bhagavato adhippāyaṃ viditvā –
‘‘руубз жа сад̣̇д̣̇з жа ат̇о расз жа, гаамид̇т̇ияо жаабхивад̣̇анд̇и яан̃н̃аа;
‘‘Rūpe ca sadde ca atho rase ca, kāmitthiyo cābhivadanti yaññā;
зд̇ам̣ маланд̇ий убад̇хийсу н̃ад̇ваа, д̇асмаа на яидтз на худ̇з аран̃ж̇и’’нд̇и. (махаава. 55) –
Etaṃ malantī upadhīsu ñatvā, tasmā na yiṭṭhe na hute arañji’’nti. (mahāva. 55) –
имам̣ г̇аат̇ам̣ вад̇ваа ад̇д̇ано саавагабхааваббагаасанад̇т̇ам̣ д̇ат̇ааг̇ад̇асса баад̣̇абидтз сийсам̣ табзд̇ваа ‘‘сад̇т̇аа мз, бханд̇з бхаг̇аваа, саавагохамасмий’’д̇и вад̇ваа згад̇аалам̣ д̣̇вид̇аалам̣ д̇ид̇ааланд̇и яаава сад̇д̇ад̇аалаббамаан̣ам̣ сад̇д̇агкад̇д̇ум̣ взхаасам̣ аб̣бхуг̇г̇анд̇ваа оруяха д̇ат̇ааг̇ад̇ам̣ ванд̣̇ид̇ваа згаманд̇ам̣ нисийд̣̇и. д̇ам̣ баадихаарияам̣ д̣̇исваа махааж̇ано ‘‘ахо махаанубхааваа б̣уд̣̇д̇хаа, зван̃хи т̇аамаг̇ад̇ад̣̇идтиго наама ‘арахаа’д̇и ман̃н̃амаано урувзлагассабоби д̣̇идтиж̇аалам̣ бхинд̣̇ид̇ваа д̇ат̇ааг̇ад̇зна д̣̇амид̇о’’д̇и сад̇т̇у г̇ун̣агат̇ам̣язва гат̇зси. бхаг̇аваа ‘‘наахам̣ ид̣̇ааниязва урувзлагассабам̣ д̣̇амзми, ад̇ийд̇зби зса маяаа д̣̇амид̇о’’д̇и вад̇ваа имиссаа адтуббад̇д̇ияаа махаанаарад̣̇агассабаж̇аад̇агам̣ (ж̇аа. 2.22.1153 аад̣̇аяо) гат̇зд̇ваа жад̇д̇аари сажжаани багаасзси. рааж̇аа згаад̣̇асахи нахуд̇зхи сад̣̇д̇хим̣ сод̇аабад̇д̇ипалз бад̇идтааси, зганахуд̇ам̣ убаасагад̇д̇ам̣ бадивзд̣̇зси. рааж̇аа сад̇т̇у санд̇игз нисинноязва бан̃жа ассаасагз бавзд̣̇зд̇ваа саран̣ам̣ г̇анд̇ваа сваад̇анааяа ниманд̇зд̇ваа удтааяаасанаа бхаг̇аванд̇ам̣ бад̣̇агкин̣ам̣ гад̇ваа баггами.
Imaṃ gāthaṃ vatvā attano sāvakabhāvappakāsanatthaṃ tathāgatassa pādapiṭṭhe sīsaṃ ṭhapetvā ‘‘satthā me, bhante bhagavā, sāvakohamasmī’’ti vatvā ekatālaṃ dvitālaṃ titālanti yāva sattatālappamāṇaṃ sattakkhattuṃ vehāsaṃ abbhuggantvā oruyha tathāgataṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Taṃ pāṭihāriyaṃ disvā mahājano ‘‘aho mahānubhāvā buddhā, evañhi thāmagatadiṭṭhiko nāma ‘arahā’ti maññamāno uruvelakassapopi diṭṭhijālaṃ bhinditvā tathāgatena damito’’ti satthu guṇakathaṃyeva kathesi. Bhagavā ‘‘nāhaṃ idāniyeva uruvelakassapaṃ damemi, atītepi esa mayā damito’’ti vatvā imissā aṭṭhuppattiyā mahānāradakassapajātakaṃ (jā. 2.22.1153 ādayo) kathetvā cattāri saccāni pakāsesi. Rājā ekādasahi nahutehi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhāsi, ekanahutaṃ upāsakattaṃ paṭivedesi. Rājā satthu santike nisinnoyeva pañca assāsake pavedetvā saraṇaṃ gantvā svātanāya nimantetvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ padakkhiṇaṃ katvā pakkami.
бунад̣̇ивасз язхи жа бхаг̇аваа хияяо д̣̇идто, язхи жа ад̣̇идто, д̇з саб̣б̣зби рааж̇аг̇ахаваасино адтаарасагодисан̇каа мануссаа д̇ат̇ааг̇ад̇ам̣ д̣̇адтугаамаа баад̇ова рааж̇аг̇ахад̇о ладтивануяяаанам̣ аг̇амам̣су. д̇иг̇аавуд̇о маг̇г̇о наббахоси, сагалаладтивануяяаанам̣ ниранд̇арам̣ пудам̣ ахоси. махааж̇ано д̣̇асаб̣аласса руубасобхаг̇г̇аббад̇д̇ам̣ ад̇д̇абхаавам̣ бассанд̇оби д̇ид̇д̇им̣ гаад̇ум̣ наасагки. ван̣н̣абхууми наамзсаа. зваруубзсу хи таанзсу бхаг̇авад̇о лагкан̣аануб̣яан̃ж̇анаад̣̇иббабхзд̣̇аа саб̣б̣ааби руубагааяасирий ван̣н̣зд̇аб̣б̣аа. звам̣ руубасобхаг̇г̇аббад̇д̇ам̣ д̣̇асаб̣аласса сарийрам̣ бассамаанзна махааж̇анзна ниранд̇арам̣ пудз уяяаанз жа г̇аманамаг̇г̇з жа згабхигкуссаби нигкаманогаасо наахоси. д̇ам̣ д̣̇ивасам̣ гира бхаг̇авад̇о бхад̇д̇ам̣ чиннам̣ бхавзяяа, д̇асмаа ‘‘д̇ам̣ маа ахосий’’д̇и саггасса нисиннаасанам̣ ун̣хаагаарам̣ д̣̇ассзси. со ааваж̇ж̇амаано д̇ам̣ гааран̣ам̣ н̃ад̇ваа маан̣авагаван̣н̣ам̣ абхинимминид̇ваа б̣уд̣̇д̇хад̇хаммасан̇гхабадисам̣яуд̇д̇аа т̇уд̇ияо вад̣̇амаано д̣̇асаб̣аласса бурад̇о од̇арид̇ваа д̣̇зваанубхаавзна огаасам̣ гад̇ваа –
Punadivase yehi ca bhagavā hiyyo diṭṭho, yehi ca adiṭṭho, te sabbepi rājagahavāsino aṭṭhārasakoṭisaṅkhā manussā tathāgataṃ daṭṭhukāmā pātova rājagahato laṭṭhivanuyyānaṃ agamaṃsu. Tigāvuto maggo nappahosi, sakalalaṭṭhivanuyyānaṃ nirantaraṃ phuṭaṃ ahosi. Mahājano dasabalassa rūpasobhaggappattaṃ attabhāvaṃ passantopi tittiṃ kātuṃ nāsakkhi. Vaṇṇabhūmi nāmesā. Evarūpesu hi ṭhānesu bhagavato lakkhaṇānubyañjanādippabhedā sabbāpi rūpakāyasirī vaṇṇetabbā. Evaṃ rūpasobhaggappattaṃ dasabalassa sarīraṃ passamānena mahājanena nirantaraṃ phuṭe uyyāne ca gamanamagge ca ekabhikkhussapi nikkhamanokāso nāhosi. Taṃ divasaṃ kira bhagavato bhattaṃ chinnaṃ bhaveyya, tasmā ‘‘taṃ mā ahosī’’ti sakkassa nisinnāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. So āvajjamāno taṃ kāraṇaṃ ñatvā māṇavakavaṇṇaṃ abhinimminitvā buddhadhammasaṅghapaṭisaṃyuttā thutiyo vadamāno dasabalassa purato otaritvā devānubhāvena okāsaṃ katvā –
‘‘д̣̇анд̇о д̣̇анд̇зхи саха бураан̣аж̇адилзхи, виббамуд̇д̇о виббамуд̇д̇зхи;
‘‘Danto dantehi saha purāṇajaṭilehi, vippamutto vippamuttehi;
син̇г̇ийнигкасаван̣н̣о, рааж̇аг̇ахам̣ баависи бхаг̇аваа.
Siṅgīnikkhasavaṇṇo, rājagahaṃ pāvisi bhagavā.
‘‘муд̇д̇о муд̇д̇зхи…бз….
‘‘Mutto muttehi…pe….
‘‘д̇ин̣н̣о д̇ин̣н̣зхи…бз….
‘‘Tiṇṇo tiṇṇehi…pe….
‘‘санд̇о санд̇зхи…бз… рааж̇аг̇ахам̣ баависи бхаг̇аваа.
‘‘Santo santehi…pe… rājagahaṃ pāvisi bhagavā.
‘‘д̣̇асаваасо д̣̇асаб̣ало, д̣̇асад̇хаммавид̣̇уу д̣̇асабхи жубзд̇о;
‘‘Dasavāso dasabalo, dasadhammavidū dasabhi cupeto;
со д̣̇асасад̇абаривааро, рааж̇аг̇ахам̣ баависи бхаг̇аваа’’д̇и. (махаава. 58) –
So dasasataparivāro, rājagahaṃ pāvisi bhagavā’’ti. (mahāva. 58) –
имаахи г̇аат̇аахи сад̇т̇у ван̣н̣ам̣ вад̣̇амаано бурад̇о бааяааси. д̇ад̣̇аа махааж̇ано маан̣авагасса руубасирим̣ д̣̇исваа ‘‘ад̇ивияа абхируубо вад̇ааяам̣ маан̣аваго, на ко бана амхзхи д̣̇идтабуб̣б̣о’’д̇и жинд̇зд̇ваа ‘‘гуд̇о аяам̣ маан̣аваго, гасса ваа аяа’’нд̇и ааха. д̇ам̣ суд̇ваа маан̣аво –
Imāhi gāthāhi satthu vaṇṇaṃ vadamāno purato pāyāsi. Tadā mahājano māṇavakassa rūpasiriṃ disvā ‘‘ativiya abhirūpo vatāyaṃ māṇavako, na kho pana amhehi diṭṭhapubbo’’ti cintetvā ‘‘kuto ayaṃ māṇavako, kassa vā aya’’nti āha. Taṃ sutvā māṇavo –
‘‘яо д̇хийро саб̣б̣ад̇хи д̣̇анд̇о, суд̣̇д̇хо аббадибуг̇г̇ало;
‘‘Yo dhīro sabbadhi danto, suddho appaṭipuggalo;
арахам̣ суг̇ад̇о логз, д̇ассаахам̣ барижаараго’’д̇и. – г̇аат̇амааха;
Arahaṃ sugato loke, tassāhaṃ paricārako’’ti. – gāthamāha;
сад̇т̇аа саггзна гад̇огаасам̣ маг̇г̇ам̣ бадибаж̇ж̇ид̇ваа бхигкусахассабаривуд̇о рааж̇аг̇ахам̣ баависи. рааж̇аа б̣уд̣̇д̇хаббамукасса сан̇гхасса махаад̣̇аанам̣ д̣̇ад̇ваа ‘‘ахам̣, бханд̇з, д̇ийн̣и рад̇анаани винаа васид̇ум̣ на сагкиссаами, взлааяа ваа авзлааяа ваа бхаг̇авад̇о санд̇игам̣ ааг̇амиссаами, ладтивануяяаанан̃жа наама ад̇ид̣̇уурз, ид̣̇ам̣ бана амхаагам̣ взл̣увануяяаанам̣ наад̇ид̣̇уурам̣ нажжаасаннам̣ г̇аманааг̇аманасамбаннам̣ б̣уд̣̇д̇хаарахам̣ сзнаасанам̣. ид̣̇ам̣ мз, бханд̇з, бхаг̇аваа бадиг̇г̇ан̣хаад̇уу’’д̇и суван̣н̣абхин̇г̇аарзна бубпаг̇анд̇хаваасид̇ам̣ ман̣иван̣н̣ам̣ уд̣̇агамаад̣̇ааяа взл̣увануяяаанам̣ барижжаж̇анд̇о д̣̇асаб̣аласса хад̇т̇з уд̣̇агам̣ баад̇зси. д̇асмим̣ аараамз бадиг̇г̇ахид̇зязва ‘‘б̣уд̣̇д̇хасаасанасса муулаани од̇ин̣н̣ааний’’д̇и махаабат̇авий гамби. ж̇амб̣уд̣̇ийбад̇аласмин̃хи табзд̇ваа взл̣уванам̣ ан̃н̃ам̣ махаабат̇авим̣ гамбзд̇ваа г̇ахид̇асзнаасанам̣ наама над̇т̇и. д̇амб̣абан̣н̣ид̣̇ийбзби табзд̇ваа махаавихаарам̣ ан̃н̃ам̣ бат̇авим̣ гамбзд̇ваа г̇ахид̇асзнаасанам̣ наама над̇т̇и. сад̇т̇аа взл̣уванаараамам̣ бадиг̇г̇ахзд̇ваа ран̃н̃о анумод̣̇анам̣ гад̇ваа удтааяаасанаа бхигкусан̇гхабаривуд̇о взл̣уванам̣ аг̇амааси .
Satthā sakkena katokāsaṃ maggaṃ paṭipajjitvā bhikkhusahassaparivuto rājagahaṃ pāvisi. Rājā buddhappamukhassa saṅghassa mahādānaṃ datvā ‘‘ahaṃ, bhante, tīṇi ratanāni vinā vasituṃ na sakkhissāmi, velāya vā avelāya vā bhagavato santikaṃ āgamissāmi, laṭṭhivanuyyānañca nāma atidūre, idaṃ pana amhākaṃ veḷuvanuyyānaṃ nātidūraṃ naccāsannaṃ gamanāgamanasampannaṃ buddhārahaṃ senāsanaṃ. Idaṃ me, bhante, bhagavā paṭiggaṇhātū’’ti suvaṇṇabhiṅgārena pupphagandhavāsitaṃ maṇivaṇṇaṃ udakamādāya veḷuvanuyyānaṃ pariccajanto dasabalassa hatthe udakaṃ pātesi. Tasmiṃ ārāme paṭiggahiteyeva ‘‘buddhasāsanassa mūlāni otiṇṇānī’’ti mahāpathavī kampi. Jambudīpatalasmiñhi ṭhapetvā veḷuvanaṃ aññaṃ mahāpathaviṃ kampetvā gahitasenāsanaṃ nāma natthi. Tambapaṇṇidīpepi ṭhapetvā mahāvihāraṃ aññaṃ pathaviṃ kampetvā gahitasenāsanaṃ nāma natthi. Satthā veḷuvanārāmaṃ paṭiggahetvā rañño anumodanaṃ katvā uṭṭhāyāsanā bhikkhusaṅghaparivuto veḷuvanaṃ agamāsi .
д̇асмим̣ ко бана самаяз саарибуд̇д̇о жа мог̇г̇аллаано жаад̇и д̣̇вз бариб̣б̣ааж̇агаа рааж̇аг̇ахам̣ убаниссааяа вихаранд̇и амад̇ам̣ бариязсамаанаа. д̇зсу саарибуд̇д̇о ассаж̇ид̇т̇зрам̣ бин̣д̣ааяа бавидтам̣ д̣̇исваа басаннажид̇д̇о баяирубаасид̇ваа ‘‘яз д̇хаммаа хзд̇уббабхаваа’’д̇иаад̣̇иг̇аат̇ам̣ (махаава. 60; аба. т̇зра 1.1.286) суд̇ваа сод̇аабад̇д̇ипалз бад̇идтааяа ад̇д̇ано сахааяагасса мог̇г̇аллаанассаби д̇амзва г̇аат̇ам̣ абхааси. соби сод̇аабад̇д̇ипалз бад̇идтахи. д̇з убхоби сан̃жаяам̣ ологзд̇ваа ад̇д̇ано барисааяа сад̣̇д̇хим̣ бхаг̇авад̇о санд̇игз баб̣б̣аж̇им̣су. д̇зсу мог̇г̇аллаано сад̇д̇аахзна арахад̇д̇ам̣ баабун̣и, саарибуд̇д̇о ад̣дхамаасзна. убхоби д̇з сад̇т̇аа аг̇г̇асаавагадтаанз табзси. саарибуд̇д̇ад̇т̇зрзна жа арахад̇д̇ам̣ бад̇д̇ад̣̇ивасзязва саннибаад̇ам̣ агааси.
Tasmiṃ kho pana samaye sāriputto ca moggallāno cāti dve paribbājakā rājagahaṃ upanissāya viharanti amataṃ pariyesamānā. Tesu sāriputto assajittheraṃ piṇḍāya paviṭṭhaṃ disvā pasannacitto payirupāsitvā ‘‘ye dhammā hetuppabhavā’’tiādigāthaṃ (mahāva. 60; apa. thera 1.1.286) sutvā sotāpattiphale patiṭṭhāya attano sahāyakassa moggallānassapi tameva gāthaṃ abhāsi. Sopi sotāpattiphale patiṭṭhahi. Te ubhopi sañcayaṃ oloketvā attano parisāya saddhiṃ bhagavato santike pabbajiṃsu. Tesu moggallāno sattāhena arahattaṃ pāpuṇi, sāriputto aḍḍhamāsena. Ubhopi te satthā aggasāvakaṭṭhāne ṭhapesi. Sāriputtattherena ca arahattaṃ pattadivaseyeva sannipātaṃ akāsi.
д̇ат̇ааг̇ад̇з бана д̇асмин̃н̃зва взл̣увануяяаанз вихаранд̇з суд̣̇д̇ход̣̇анамахаарааж̇аа ‘‘буд̇д̇о гира мз чаб̣б̣ассаани д̣̇уггарагааригам̣ жарид̇ваа барамаабхисамб̣од̇хим̣ бад̇ваа бавад̇д̇аварад̇хаммажагго рааж̇аг̇ахам̣ убаниссааяа взл̣уванз вихарад̇ий’’д̇и суд̇ваа ан̃н̃ад̇арам̣ амажжам̣ ааманд̇зси – ‘‘зхи бхан̣з, д̇вам̣ бурисасахассабаривааро рааж̇аг̇ахам̣ г̇анд̇ваа мама важанзна ‘бид̇аа д̇з суд̣̇д̇ход̣̇анамахаарааж̇аа д̣̇адтугаамо’д̇и вад̇ваа мама буд̇д̇ам̣ г̇ан̣хид̇ваа зхий’’д̇и ааха. со ‘‘звам̣, д̣̇зваа’’д̇и ран̃н̃о важанам̣ сирасаа самбадижчид̇ваа бурисасахассабаривааро киббамзва садтияож̇анамаг̇г̇ам̣ г̇анд̇ваа д̣̇асаб̣аласса жад̇убарисамаж̇жхз нисийд̣̇ид̇ваа д̇хаммад̣̇зсанаавзлааяам̣ вихаарам̣ баависи. со ‘‘д̇идтад̇у д̇аава ран̃н̃аа бахид̇асаасана’’нд̇и барисабарияанд̇з тид̇о сад̇т̇у д̇хаммад̣̇зсанам̣ суд̇ваа яат̇аатид̇ова сад̣̇д̇хим̣ бурисасахассзна арахад̇д̇ам̣ бад̇ваа баб̣б̣аж̇ж̇ам̣ яаажи. бхаг̇аваа ‘‘зт̇а бхигкаво’’д̇и хад̇т̇ам̣ басаарзси. саб̣б̣з д̇ан̇кан̣ан̃н̃зва ид̣̇д̇химаяабад̇д̇ажийварад̇хараа садтивассигад̇т̇зраа вияа ахзсум̣. арахад̇д̇ам̣ бад̇д̇агаалад̇о бадтааяа бана арияаа наама маж̇жхад̇д̇аава хонд̇ийд̇и, со ран̃н̃аа бахид̇асаасанам̣ д̣̇асаб̣аласса на гат̇зси. рааж̇аа – ‘‘нзва г̇ад̇о ааг̇ажчад̇и, на саасанам̣ суяяад̇ий’’д̇и ‘‘зхи бхан̣з, д̇вам̣ г̇ажчаа’’д̇и зд̇знзва нияаамзна ан̃н̃ам̣ амажжам̣ бзсзси. соби г̇анд̇ваа буриманаязнзва сад̣̇д̇хим̣ барисааяа арахад̇д̇ам̣ бад̇ваа д̇ун̣хий ахоси. буна рааж̇аа ‘‘зхи бхан̣з, д̇вам̣ г̇ажча, д̇вам̣ г̇ажчаа’’д̇и зд̇знзва нияаамзна абарзби сад̇д̇а амажжз бзсзси. д̇з саб̣б̣з нава бурисасахассабариваараа нава амажжаа ад̇д̇ано гижжам̣ нидтаабзд̇ваа д̇ун̣хийбхууд̇аа д̇ад̇т̇зва вихарим̣су.
Tathāgate pana tasmiññeva veḷuvanuyyāne viharante suddhodanamahārājā ‘‘putto kira me chabbassāni dukkarakārikaṃ caritvā paramābhisambodhiṃ patvā pavattavaradhammacakko rājagahaṃ upanissāya veḷuvane viharatī’’ti sutvā aññataraṃ amaccaṃ āmantesi – ‘‘ehi bhaṇe, tvaṃ purisasahassaparivāro rājagahaṃ gantvā mama vacanena ‘pitā te suddhodanamahārājā daṭṭhukāmo’ti vatvā mama puttaṃ gaṇhitvā ehī’’ti āha. So ‘‘evaṃ, devā’’ti rañño vacanaṃ sirasā sampaṭicchitvā purisasahassaparivāro khippameva saṭṭhiyojanamaggaṃ gantvā dasabalassa catuparisamajjhe nisīditvā dhammadesanāvelāyaṃ vihāraṃ pāvisi. So ‘‘tiṭṭhatu tāva raññā pahitasāsana’’nti parisapariyante ṭhito satthu dhammadesanaṃ sutvā yathāṭhitova saddhiṃ purisasahassena arahattaṃ patvā pabbajjaṃ yāci. Bhagavā ‘‘etha bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Sabbe taṅkhaṇaññeva iddhimayapattacīvaradharā saṭṭhivassikattherā viya ahesuṃ. Arahattaṃ pattakālato paṭṭhāya pana ariyā nāma majjhattāva hontīti, so raññā pahitasāsanaṃ dasabalassa na kathesi. Rājā – ‘‘neva gato āgacchati, na sāsanaṃ suyyatī’’ti ‘‘ehi bhaṇe, tvaṃ gacchā’’ti eteneva niyāmena aññaṃ amaccaṃ pesesi. Sopi gantvā purimanayeneva saddhiṃ parisāya arahattaṃ patvā tuṇhī ahosi. Puna rājā ‘‘ehi bhaṇe, tvaṃ gaccha, tvaṃ gacchā’’ti eteneva niyāmena aparepi satta amacce pesesi. Te sabbe nava purisasahassaparivārā nava amaccā attano kiccaṃ niṭṭhāpetvā tuṇhībhūtā tattheva vihariṃsu.
рааж̇аа саасанамад̇д̇амби аахарид̇ваа аажигканд̇ам̣ алабхид̇ваа жинд̇зси – ‘‘зд̇д̇агааби ж̇анаа маяи синзхаабхаавзна саасанамад̇д̇амби на бажжаахарим̣су, го ну ко мз саасанам̣ гариссад̇ий’’д̇и саб̣б̣ам̣ рааж̇аб̣алам̣ ологзнд̇о гаал̣уд̣̇ааяим̣ ад̣̇д̣̇аса. со гира ран̃н̃о саб̣б̣ад̇т̇асаад̇хаго аб̣бханд̇ариго ад̇ивияа виссаасиго амажжо б̣од̇хисад̇д̇зна сад̣̇д̇хим̣ згад̣̇ивасз ж̇аад̇о сахабам̣сугийл̣аго сахааяо. ат̇а нам̣ рааж̇аа ааманд̇зси – ‘‘д̇аад̇а гаал̣уд̣̇ааяи, ахам̣ мама буд̇д̇ам̣ д̣̇адтугаамо навабурисасахассабариваарзна нава амажжз бзсзсим̣, д̇зсу згоби ааг̇анд̇ваа саасанамад̇д̇ам̣ аарожзнд̇о наама над̇т̇и. д̣̇уж̇ж̇аано ко бана мз ж̇ийвид̇анд̇арааяо, ж̇ийвамааноязваахам̣ буд̇д̇ам̣ д̣̇адтугаамо. сагкиссаси ну ко мз буд̇д̇ам̣ д̣̇ассзд̇у’’нд̇и? ‘‘сагкиссаами, д̣̇зва, сажз баб̣б̣аж̇ид̇ум̣ лабхиссаамий’’д̇и. ‘‘д̇аад̇а, д̇вам̣ баб̣б̣аж̇ид̇о ваа абаб̣б̣аж̇ид̇о ваа маяхам̣ буд̇д̇ам̣ д̣̇ассзхий’’д̇и. со ‘‘саад̇ху, д̣̇зваа’’д̇и ран̃н̃о саасанам̣ аад̣̇ааяа рааж̇аг̇ахам̣ г̇анд̇ваа сад̇т̇у д̇хаммад̣̇зсанаавзлааяа барисабарияанд̇з тид̇о д̇хаммам̣ суд̇ваа сабаривааро арахад̇д̇ам̣ бад̇ваа зхибхигкубхаавзна баб̣б̣аж̇ид̇ваа вихааси.
Rājā sāsanamattampi āharitvā ācikkhantaṃ alabhitvā cintesi – ‘‘ettakāpi janā mayi sinehābhāvena sāsanamattampi na paccāhariṃsu, ko nu kho me sāsanaṃ karissatī’’ti sabbaṃ rājabalaṃ olokento kāḷudāyiṃ addasa. So kira rañño sabbatthasādhako abbhantariko ativiya vissāsiko amacco bodhisattena saddhiṃ ekadivase jāto sahapaṃsukīḷako sahāyo. Atha naṃ rājā āmantesi – ‘‘tāta kāḷudāyi, ahaṃ mama puttaṃ daṭṭhukāmo navapurisasahassaparivārena nava amacce pesesiṃ, tesu ekopi āgantvā sāsanamattaṃ ārocento nāma natthi. Dujjāno kho pana me jīvitantarāyo, jīvamānoyevāhaṃ puttaṃ daṭṭhukāmo. Sakkhissasi nu kho me puttaṃ dassetu’’nti? ‘‘Sakkhissāmi, deva, sace pabbajituṃ labhissāmī’’ti. ‘‘Tāta, tvaṃ pabbajito vā apabbajito vā mayhaṃ puttaṃ dassehī’’ti. So ‘‘sādhu, devā’’ti rañño sāsanaṃ ādāya rājagahaṃ gantvā satthu dhammadesanāvelāya parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro arahattaṃ patvā ehibhikkhubhāvena pabbajitvā vihāsi.
сад̇т̇аа б̣уд̣̇д̇хо худ̇ваа батамам̣ анд̇овассам̣ исибад̇анз васид̇ваа вудтавассо баваарзд̇ваа урувзлам̣ г̇анд̇ваа д̇ад̇т̇а д̇аяо маасз васанд̇о д̇збхаад̇игаж̇адилз винзд̇ваа бхигкусахассабаривааро пуссамаасабун̣н̣амааяам̣ рааж̇аг̇ахам̣ г̇анд̇ваа д̣̇вз маасз васи. зд̇д̇аавад̇аа б̣аараан̣асид̇о нигканд̇асса бан̃жа маасаа ж̇аад̇аа, сагало хзманд̇о ад̇игганд̇о. гаал̣уд̣̇ааяид̇т̇зрасса ааг̇ад̇ад̣̇ивасад̇о сад̇д̇адтад̣̇ивасаа вийд̇ивад̇д̇аа. т̇зро паг̇г̇ун̣амаасабун̣н̣амааяам̣ жинд̇зси – ‘‘ад̇игганд̇о д̣̇аани хзманд̇о, васанд̇асамаяо ануббад̇д̇о, мануссзхи сассаад̣̇ийни уд̣̇д̇харид̇ваа саммукасаммукадтаанзхи маг̇г̇аа д̣̇иннаа, харид̇ад̇ин̣асан̃чаннаа бат̇авий, субубпид̇аа ванасан̣д̣аа, бадибаж̇ж̇анагкамаа маг̇г̇аа, гаало д̣̇асаб̣аласса н̃аад̇исан̇г̇ахам̣ гаад̇у’’нд̇и. ат̇а бхаг̇аванд̇ам̣ убасан̇гамид̇ваа –
Satthā buddho hutvā paṭhamaṃ antovassaṃ isipatane vasitvā vuṭṭhavasso pavāretvā uruvelaṃ gantvā tattha tayo māse vasanto tebhātikajaṭile vinetvā bhikkhusahassaparivāro phussamāsapuṇṇamāyaṃ rājagahaṃ gantvā dve māse vasi. Ettāvatā bārāṇasito nikkhantassa pañca māsā jātā, sakalo hemanto atikkanto. Kāḷudāyittherassa āgatadivasato sattaṭṭhadivasā vītivattā. Thero phagguṇamāsapuṇṇamāyaṃ cintesi – ‘‘atikkanto dāni hemanto, vasantasamayo anuppatto, manussehi sassādīni uddharitvā sammukhasammukhaṭṭhānehi maggā dinnā, haritatiṇasañchannā pathavī, supupphitā vanasaṇḍā, paṭipajjanakkhamā maggā, kālo dasabalassa ñātisaṅgahaṃ kātu’’nti. Atha bhagavantaṃ upasaṅkamitvā –
‘‘ан̇г̇аарино д̣̇аани д̣̇умаа бхад̣̇анд̇з, палзсино чад̣̇анам̣ виббахааяа;
‘‘Aṅgārino dāni dumā bhadante, phalesino chadanaṃ vippahāya;
д̇з ажжиманд̇ова бабхаасаяанд̇и, самаяо махаавийра бхааг̇ий расаанам̣…бз…. (т̇зраг̇аа. 527);
Te accimantova pabhāsayanti, samayo mahāvīra bhāgī rasānaṃ…pe…. (theragā. 527);
‘‘наад̇исийд̇ам̣ наад̇иун̣хам̣, наад̇ид̣̇уб̣бхигкачаад̇агам̣;
‘‘Nātisītaṃ nātiuṇhaṃ, nātidubbhikkhachātakaṃ;
сад̣̇д̣̇алаа харид̇аа бхууми, зса гаало махаамуний’’д̇и. –
Saddalā haritā bhūmi, esa kālo mahāmunī’’ti. –
садтимад̇д̇аахи г̇аат̇аахи д̣̇асаб̣аласса гуланаг̇араг̇аманаван̣н̣ам̣ ван̣н̣зси. ат̇а нам̣ сад̇т̇аа – ‘‘гим̣ ну ко, уд̣̇ааяи, мад̇хурассарзна г̇аманаван̣н̣ам̣ ван̣н̣зсий’’д̇и ааха. ‘‘д̇умхаагам̣, бханд̇з, бид̇аа суд̣̇д̇ход̣̇анамахаарааж̇аа д̇умхз бассид̇угаамо, гарот̇а н̃аад̇агаанам̣ сан̇г̇аха’’нд̇и. ‘‘саад̇ху, уд̣̇ааяи, гариссаами н̃аад̇агаанам̣ сан̇г̇ахам̣, бхигкусан̇гхасса аарожзхи, г̇амияавад̇д̇ам̣ барибуурзссанд̇ий’’д̇и. ‘‘саад̇ху, бханд̇з’’д̇и т̇зро д̇зсам̣ аарожзси.
Saṭṭhimattāhi gāthāhi dasabalassa kulanagaragamanavaṇṇaṃ vaṇṇesi. Atha naṃ satthā – ‘‘kiṃ nu kho, udāyi, madhurassarena gamanavaṇṇaṃ vaṇṇesī’’ti āha. ‘‘Tumhākaṃ, bhante, pitā suddhodanamahārājā tumhe passitukāmo, karotha ñātakānaṃ saṅgaha’’nti. ‘‘Sādhu, udāyi, karissāmi ñātakānaṃ saṅgahaṃ, bhikkhusaṅghassa ārocehi, gamiyavattaṃ paripūressantī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti thero tesaṃ ārocesi.
бхаг̇аваа ан̇г̇амаг̇ад̇хаваасийнам̣ гулабуд̇д̇аанам̣ д̣̇асахи сахассзхи, габилавад̇т̇уваасийнам̣ д̣̇асахи сахассзхийд̇и саб̣б̣зхзва вийсад̇исахассзхи кийн̣аасавабхигкуухи баривуд̇о рааж̇аг̇ахаа нигкамид̇ваа д̣̇ивасз д̣̇ивасз яож̇анам̣ г̇ажчад̇и. ‘‘рааж̇аг̇ахад̇о садтияож̇анам̣ габилавад̇т̇ум̣ д̣̇вийхи маасзхи баабун̣иссаамий’’д̇и ад̇урид̇ажааригам̣ баггаами. т̇зроби ‘‘бхаг̇авад̇о нигканд̇абхаавам̣ ран̃н̃о аарожзссаамий’’д̇и взхаасам̣ аб̣бхуг̇г̇анд̇ваа ран̃н̃о нивзсанз баад̇урахоси. рааж̇аа т̇зрам̣ д̣̇исваа д̇удтажид̇д̇о махаарахз баллан̇гз нисийд̣̇аабзд̇ваа ад̇д̇ано бадияаад̣̇ид̇асса наанаг̇г̇арасабхож̇анасса бад̇д̇ам̣ буурзд̇ваа ад̣̇ааси. т̇зро удтааяа г̇аманаагаарам̣ д̣̇ассзси. ‘‘нисийд̣̇ид̇ваа бхун̃ж̇а, д̇аад̇аа’’д̇и. ‘‘сад̇т̇у санд̇игам̣ г̇анд̇ваа бхун̃ж̇иссаами, махаарааж̇аа’’д̇и. ‘‘гахам̣ бана, д̇аад̇а, сад̇т̇аа’’д̇и? ‘‘вийсад̇исахассабхигкубаривааро д̇умхаагам̣ д̣̇ассанад̇т̇ааяа жааригам̣ нигканд̇о, махаарааж̇аа’’д̇и. рааж̇аа д̇удтамаанасо ааха – ‘‘д̇умхз имам̣ барибхун̃ж̇ид̇ваа яаава мама буд̇д̇о имам̣ наг̇арам̣ баабун̣аад̇и, д̇аавасса ид̇ова бин̣д̣абаад̇ам̣ барихарат̇аа’’д̇и. т̇зро ад̇хиваасзси. рааж̇аа т̇зрам̣ баривисид̇ваа бад̇д̇ам̣ г̇анд̇хажун̣н̣зна уб̣б̣аддзд̇ваа уд̇д̇амасса бхож̇анасса буурзд̇ваа ‘‘д̇ат̇ааг̇ад̇асса д̣̇зт̇аа’’д̇и т̇зрасса хад̇т̇з бад̇идтаабзси. т̇зро саб̣б̣зсам̣ бассанд̇аанам̣язва бад̇д̇ам̣ аагаасз кибид̇ваа саяамби взхаасам̣ аб̣бхуг̇г̇анд̇ваа бин̣д̣абаад̇ам̣ аахарид̇ваа сад̇т̇у хад̇т̇з табзси. сад̇т̇аа д̇ам̣ барибхун̃ж̇и. зд̇знзва убааязна т̇зро д̣̇ивасз д̣̇ивасз бин̣д̣абаад̇ам̣ аахари. сад̇т̇ааби анд̇араамаг̇г̇з ран̃н̃оязва бин̣д̣абаад̇ам̣ барибхун̃ж̇и. т̇зроби бхад̇д̇агижжаавасаанз д̣̇ивасз д̣̇ивасз ‘‘аж̇ж̇а бхаг̇аваа зд̇д̇агам̣ ааг̇ад̇о, аж̇ж̇а зд̇д̇ага’’нд̇и б̣уд̣̇д̇хаг̇ун̣абадисам̣яуд̇д̇ааяа жа гат̇ааяа сагалам̣ рааж̇агулам̣ сад̇т̇уд̣̇ассанам̣ винааязва сад̇т̇ари сан̃ж̇аад̇аббасаад̣̇ам̣ агааси. д̇знзва нам̣ бхаг̇аваа ‘‘зд̇ад̣̇аг̇г̇ам̣, бхигкавз, мама саавагаанам̣ бхигкуунам̣ гулаббасаад̣̇агаанам̣ яад̣̇ид̣̇ам̣ гаал̣уд̣̇ааяий’’д̇и (а. ни. 1.219, 225) зд̇ад̣̇аг̇г̇з табзси.
Bhagavā aṅgamagadhavāsīnaṃ kulaputtānaṃ dasahi sahassehi, kapilavatthuvāsīnaṃ dasahi sahassehīti sabbeheva vīsatisahassehi khīṇāsavabhikkhūhi parivuto rājagahā nikkhamitvā divase divase yojanaṃ gacchati. ‘‘Rājagahato saṭṭhiyojanaṃ kapilavatthuṃ dvīhi māsehi pāpuṇissāmī’’ti aturitacārikaṃ pakkāmi. Theropi ‘‘bhagavato nikkhantabhāvaṃ rañño ārocessāmī’’ti vehāsaṃ abbhuggantvā rañño nivesane pāturahosi. Rājā theraṃ disvā tuṭṭhacitto mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā attano paṭiyāditassa nānaggarasabhojanassa pattaṃ pūretvā adāsi. Thero uṭṭhāya gamanākāraṃ dassesi. ‘‘Nisīditvā bhuñja, tātā’’ti. ‘‘Satthu santikaṃ gantvā bhuñjissāmi, mahārājā’’ti. ‘‘Kahaṃ pana, tāta, satthā’’ti? ‘‘Vīsatisahassabhikkhuparivāro tumhākaṃ dassanatthāya cārikaṃ nikkhanto, mahārājā’’ti. Rājā tuṭṭhamānaso āha – ‘‘tumhe imaṃ paribhuñjitvā yāva mama putto imaṃ nagaraṃ pāpuṇāti, tāvassa itova piṇḍapātaṃ pariharathā’’ti. Thero adhivāsesi. Rājā theraṃ parivisitvā pattaṃ gandhacuṇṇena ubbaṭṭetvā uttamassa bhojanassa pūretvā ‘‘tathāgatassa dethā’’ti therassa hatthe patiṭṭhāpesi. Thero sabbesaṃ passantānaṃyeva pattaṃ ākāse khipitvā sayampi vehāsaṃ abbhuggantvā piṇḍapātaṃ āharitvā satthu hatthe ṭhapesi. Satthā taṃ paribhuñji. Eteneva upāyena thero divase divase piṇḍapātaṃ āhari. Satthāpi antarāmagge raññoyeva piṇḍapātaṃ paribhuñji. Theropi bhattakiccāvasāne divase divase ‘‘ajja bhagavā ettakaṃ āgato, ajja ettaka’’nti buddhaguṇapaṭisaṃyuttāya ca kathāya sakalaṃ rājakulaṃ satthudassanaṃ vināyeva satthari sañjātappasādaṃ akāsi. Teneva naṃ bhagavā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ kulappasādakānaṃ yadidaṃ kāḷudāyī’’ti (a. ni. 1.219, 225) etadagge ṭhapesi.
саагияааби ко ануббад̇д̇з бхаг̇авад̇и ‘‘амхаагам̣ н̃аад̇исздтам̣ бассиссаамаа’’д̇и саннибад̇ид̇ваа бхаг̇авад̇о васанадтаанам̣ виймам̣самаанаа ‘‘ниг̇род̇хасаггасса аараамо раман̣ийяо’’д̇и саллагкзд̇ваа д̇ад̇т̇а саб̣б̣ам̣ бадиж̇аг̇г̇анавид̇хим̣ гаарзд̇ваа г̇анд̇хабубпахад̇т̇аа бажжуг̇г̇аманам̣ гаронд̇аа саб̣б̣аалан̇гаарабадиман̣д̣ид̇з д̣̇ахарад̣̇ахарз нааг̇арад̣̇аарагз жа нааг̇арад̣̇ааригааяо жа батамам̣ бахин̣им̣су, д̇ад̇о рааж̇агумаарз жа рааж̇агумааригааяо жа, д̇зсам̣ ананд̇араа саамам̣ г̇анд̇хабубпаад̣̇ийхи бууж̇аяамаанаа бхаг̇аванд̇ам̣ г̇ахзд̇ваа ниг̇род̇хаараамамзва аг̇амам̣су. д̇ад̇т̇а бхаг̇аваа вийсад̇исахассакийн̣аасавабаривуд̇о бан̃н̃ад̇д̇авараб̣уд̣̇д̇хаасанз нисийд̣̇и . саагияаа наама маанаж̇аад̇игаа маанад̇т̇ад̣̇д̇хаа, д̇з ‘‘сид̣̇д̇хад̇т̇агумааро амхзхи д̣̇ахарад̇аро, амхаагам̣ ганидто, бхааг̇инзяяо, буд̇д̇о, над̇д̇аа’’д̇и жинд̇зд̇ваа д̣̇ахарад̣̇ахарз рааж̇агумаарз аахам̣су – ‘‘д̇умхз ванд̣̇ат̇а, маяам̣ д̇умхаагам̣ бидтид̇о нисийд̣̇иссаамаа’’д̇и.
Sākiyāpi kho anuppatte bhagavati ‘‘amhākaṃ ñātiseṭṭhaṃ passissāmā’’ti sannipatitvā bhagavato vasanaṭṭhānaṃ vīmaṃsamānā ‘‘nigrodhasakkassa ārāmo ramaṇīyo’’ti sallakkhetvā tattha sabbaṃ paṭijagganavidhiṃ kāretvā gandhapupphahatthā paccuggamanaṃ karontā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍite daharadahare nāgaradārake ca nāgaradārikāyo ca paṭhamaṃ pahiṇiṃsu, tato rājakumāre ca rājakumārikāyo ca, tesaṃ anantarā sāmaṃ gandhapupphādīhi pūjayamānā bhagavantaṃ gahetvā nigrodhārāmameva agamaṃsu. Tattha bhagavā vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto paññattavarabuddhāsane nisīdi . Sākiyā nāma mānajātikā mānatthaddhā, te ‘‘siddhatthakumāro amhehi daharataro, amhākaṃ kaniṭṭho, bhāgineyyo, putto, nattā’’ti cintetvā daharadahare rājakumāre āhaṃsu – ‘‘tumhe vandatha, mayaṃ tumhākaṃ piṭṭhito nisīdissāmā’’ti.
д̇зсу звам̣ аванд̣̇ид̇ваа нисиннзсу бхаг̇аваа д̇зсам̣ аж̇жхаасаяам̣ ологзд̇ваа ‘‘на мам̣ н̃аад̇аяо ванд̣̇анд̇и, ханд̣̇а д̣̇аани д̇з ванд̣̇аабзссаамий’’д̇и абхин̃н̃аабаад̣̇агам̣ жад̇уд̇т̇ам̣ жхаанам̣ самаабаж̇ж̇ид̇ваа д̇ад̇о вудтааяа аагаасам̣ аб̣бхуг̇г̇анд̇ваа д̇зсам̣ сийсз баад̣̇абам̣сум̣ огирамаано вияа ган̣д̣амб̣аругкамуулз яамагабаадихаарияасад̣̇исам̣ баадихаарияам̣ агааси. рааж̇аа д̇ам̣ ажчарияам̣ д̣̇исваа ааха – ‘‘бханд̇з, д̇умхаагам̣ ж̇аад̇ад̣̇ивасз гаалад̣̇зваласса ванд̣̇анад̇т̇ам̣ убанийд̇аанам̣ вобаад̣̇з баривад̇д̇зд̇ваа б̣раахман̣асса мад̇т̇агз бад̇идтид̇з д̣̇исвааби ахам̣ д̇умхаагам̣ баад̣̇з ванд̣̇им̣, аяам̣ мз батамаванд̣̇анаа. ваббаман̇г̇алад̣̇ивасз жа ж̇амб̣ужчааяааяа сирисаяанз нибаннаанам̣ вож̇амб̣ужчааяааяа абаривад̇д̇анам̣ д̣̇исвааби баад̣̇з ванд̣̇им̣, аяам̣ мз д̣̇уд̇ияаванд̣̇анаа. ид̣̇аани бана имам̣ ад̣̇идтабуб̣б̣ам̣ баадихаарияам̣ д̣̇исвааби ахам̣ д̇умхаагам̣ баад̣̇з ванд̣̇аами, аяам̣ мз д̇ад̇ияаванд̣̇анаа’’д̇и. ран̃н̃аа бана ванд̣̇ид̇з бхаг̇аванд̇ам̣ аванд̣̇ид̇ваа таад̇ум̣ самад̇т̇о наама згасаагияоби наахоси, саб̣б̣з ванд̣̇им̣суязва.
Tesu evaṃ avanditvā nisinnesu bhagavā tesaṃ ajjhāsayaṃ oloketvā ‘‘na maṃ ñātayo vandanti, handa dāni te vandāpessāmī’’ti abhiññāpādakaṃ catutthaṃ jhānaṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya ākāsaṃ abbhuggantvā tesaṃ sīse pādapaṃsuṃ okiramāno viya kaṇḍambarukkhamūle yamakapāṭihāriyasadisaṃ pāṭihāriyaṃ akāsi. Rājā taṃ acchariyaṃ disvā āha – ‘‘bhante, tumhākaṃ jātadivase kāladevalassa vandanatthaṃ upanītānaṃ vopāde parivattetvā brāhmaṇassa matthake patiṭṭhite disvāpi ahaṃ tumhākaṃ pāde vandiṃ, ayaṃ me paṭhamavandanā. Vappamaṅgaladivase ca jambucchāyāya sirisayane nipannānaṃ vojambucchāyāya aparivattanaṃ disvāpi pāde vandiṃ, ayaṃ me dutiyavandanā. Idāni pana imaṃ adiṭṭhapubbaṃ pāṭihāriyaṃ disvāpi ahaṃ tumhākaṃ pāde vandāmi, ayaṃ me tatiyavandanā’’ti. Raññā pana vandite bhagavantaṃ avanditvā ṭhātuṃ samattho nāma ekasākiyopi nāhosi, sabbe vandiṃsuyeva.
ид̇и бхаг̇аваа н̃аад̇аяо ванд̣̇аабзд̇ваа аагаасад̇о од̇арид̇ваа бан̃н̃ад̇д̇аасанз нисийд̣̇и. нисиннз бхаг̇авад̇и сикаабад̇д̇о н̃аад̇исамааг̇амо ахоси, саб̣б̣з згаг̇г̇ажид̇д̇аа худ̇ваа нисийд̣̇им̣су. д̇ад̇о махаамзгхо богкаравассам̣ васси. д̇амб̣аван̣н̣ам̣ уд̣̇агам̣ хздтаа вираванд̇ам̣ г̇ажчад̇и, д̇змид̇угаамова д̇змзд̇и, ад̇змид̇угаамасса сарийрз згаб̣инд̣̇умад̇д̇амби на бад̇ад̇и. д̇ам̣ д̣̇исваа саб̣б̣з ажчарияаб̣бхуд̇ажид̇д̇аа ж̇аад̇аа ‘‘ахо ажчарияам̣, ахо аб̣бхуд̇а’’нд̇и гат̇ам̣ самудтаабзсум̣. сад̇т̇аа ‘‘на ид̣̇аанзва маяхам̣ н̃аад̇исамааг̇амз богкаравассам̣ вассад̇и, ад̇ийд̇зби вассий’’д̇и имиссаа адтуббад̇д̇ияаа взссанд̇араж̇аад̇агам̣ (ж̇аа. 2.22.1655 аад̣̇аяо) гат̇зси. д̇хаммагат̇ам̣ суд̇ваа саб̣б̣з удтааяа ванд̣̇ид̇ваа баггамим̣су. згоби рааж̇аа ваа рааж̇амахаамад̇д̇о ваа ‘‘свз амхаагам̣ бхигкам̣ г̇ан̣хат̇аа’’д̇и вад̇ваа г̇ад̇о наама над̇т̇и.
Iti bhagavā ñātayo vandāpetvā ākāsato otaritvā paññattāsane nisīdi. Nisinne bhagavati sikhāpatto ñātisamāgamo ahosi, sabbe ekaggacittā hutvā nisīdiṃsu. Tato mahāmegho pokkharavassaṃ vassi. Tambavaṇṇaṃ udakaṃ heṭṭhā viravantaṃ gacchati, temitukāmova temeti, atemitukāmassa sarīre ekabindumattampi na patati. Taṃ disvā sabbe acchariyabbhutacittā jātā ‘‘aho acchariyaṃ, aho abbhuta’’nti kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. Satthā ‘‘na idāneva mayhaṃ ñātisamāgame pokkharavassaṃ vassati, atītepi vassī’’ti imissā aṭṭhuppattiyā vessantarajātakaṃ (jā. 2.22.1655 ādayo) kathesi. Dhammakathaṃ sutvā sabbe uṭṭhāya vanditvā pakkamiṃsu. Ekopi rājā vā rājamahāmatto vā ‘‘sve amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti vatvā gato nāma natthi.
сад̇т̇аа бунад̣̇ивасз вийсад̇ибхигкусахассабаривуд̇о габилавад̇т̇ум̣ бин̣д̣ааяа баависи. д̇ам̣ на гожи г̇анд̇ваа ниманд̇зси, на бад̇д̇ам̣ ваа аг̇г̇ахзси. бхаг̇аваа инд̣̇акийлз тид̇ова ааваж̇ж̇зси – ‘‘гат̇ам̣ ну ко буб̣б̣аб̣уд̣̇д̇хаа гуланаг̇арз бин̣д̣ааяа жарим̣су, гим̣ уббадибаадияаа иссараж̇анаанам̣ гхараани аг̇амам̣су, уд̣̇ааху сабад̣̇аанажааригам̣ жарим̣суу’’д̇и? д̇ад̇о згаб̣уд̣̇д̇хассаби уббадибаадияаа г̇аманам̣ ад̣̇исваа ‘‘маяааби д̣̇аани аяамзва д̇зсам̣ вам̣со баг̇г̇ахзд̇аб̣б̣о, ааяад̇ин̃жа мама саавагаа маман̃н̃зва анусигканд̇аа бин̣д̣ажааригавад̇д̇ам̣ барибуурзссанд̇ий’’д̇и годияам̣ нивидтаг̇зхад̇о бадтааяа сабад̣̇аанам̣ бин̣д̣ааяа жари. ‘‘аяяо гира сид̣̇д̇хад̇т̇агумааро бин̣д̣ааяа жарад̇ий’’д̇и д̣̇вибхуумигад̇ибхуумигаад̣̇ийсу баасаад̣̇зсу сийхабан̃ж̇арам̣ виварид̇ваа махааж̇ано д̣̇ассанаб̣яаавадо ахоси.
Satthā punadivase vīsatibhikkhusahassaparivuto kapilavatthuṃ piṇḍāya pāvisi. Taṃ na koci gantvā nimantesi, na pattaṃ vā aggahesi. Bhagavā indakhīle ṭhitova āvajjesi – ‘‘kathaṃ nu kho pubbabuddhā kulanagare piṇḍāya cariṃsu, kiṃ uppaṭipāṭiyā issarajanānaṃ gharāni agamaṃsu, udāhu sapadānacārikaṃ cariṃsū’’ti? Tato ekabuddhassapi uppaṭipāṭiyā gamanaṃ adisvā ‘‘mayāpi dāni ayameva tesaṃ vaṃso paggahetabbo, āyatiñca mama sāvakā mamaññeva anusikkhantā piṇḍacārikavattaṃ paripūressantī’’ti koṭiyaṃ niviṭṭhagehato paṭṭhāya sapadānaṃ piṇḍāya cari. ‘‘Ayyo kira siddhatthakumāro piṇḍāya caratī’’ti dvibhūmikatibhūmikādīsu pāsādesu sīhapañjaraṃ vivaritvā mahājano dassanabyāvaṭo ahosi.
раахуламаад̇ааби д̣̇звий – ‘‘аяяабуд̇д̇о гира имасмим̣язва наг̇арз маханд̇зна рааж̇аанубхаавзна суван̣н̣асивигаад̣̇ийхи вижарид̇ваа ид̣̇аани гзсамассум̣ охаарзд̇ваа гаасааяавад̇т̇аниваасано габаалахад̇т̇о бин̣д̣ааяа жарад̇и, собхад̇и ну ко’’д̇и сийхабан̃ж̇арам̣ виварид̇ваа ологаяамаанаа бхаг̇аванд̇ам̣ наанаавирааг̇асамуж̇ж̇алааяа сарийраббабхааяа наг̇аравийт̇ияо обхаасзд̇ваа б̣яаамаббабхаабаригкзбасамубаб̣яуул̣хааяа асийд̇аануб̣яан̃ж̇анаббабхаасид̇ааяа д̣̇вад̇д̇им̣самахаабурисалагкан̣абадиман̣д̣ид̇ааяа анобамааяа б̣уд̣̇д̇хасирияаа вирожамаанам̣ д̣̇исваа ун̣хийсад̇о бадтааяа яаава баад̣̇ад̇алаа –
Rāhulamātāpi devī – ‘‘ayyaputto kira imasmiṃyeva nagare mahantena rājānubhāvena suvaṇṇasivikādīhi vicaritvā idāni kesamassuṃ ohāretvā kāsāyavatthanivāsano kapālahattho piṇḍāya carati, sobhati nu kho’’ti sīhapañjaraṃ vivaritvā olokayamānā bhagavantaṃ nānāvirāgasamujjalāya sarīrappabhāya nagaravīthiyo obhāsetvā byāmappabhāparikkhepasamupabyūḷhāya asītānubyañjanappabhāsitāya dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitāya anopamāya buddhasiriyā virocamānaṃ disvā uṇhīsato paṭṭhāya yāva pādatalā –
‘‘синид̣̇д̇ханийламуд̣̇угун̃жид̇агзсо, суурияаниммалад̇алаабхиналаадо;
‘‘Siniddhanīlamudukuñcitakeso, sūriyanimmalatalābhinalāṭo;
яуд̇д̇ад̇ун̇г̇амуд̣̇угааяад̇анаасо, рам̣сиж̇аалавигасид̇о нарасийхо’’д̇и. –
Yuttatuṅgamudukāyatanāso, raṃsijālavikasito narasīho’’ti. –
звамаад̣̇игаахи д̣̇асахи нарасийхаг̇аат̇аахи абхид̇т̇авид̇ваа ‘‘д̇умхаагам̣ буд̇д̇о бин̣д̣ааяа жарад̇ий’’д̇и ран̃н̃о аарожзси. рааж̇аа сам̣виг̇г̇ахад̣̇аяо хад̇т̇зна саадагам̣ сан̣д̣абзнд̇о д̇урид̇ад̇урид̇о нигкамид̇ваа взг̇зна г̇анд̇ваа бхаг̇авад̇о бурад̇о тад̇ваа ааха – ‘‘гинну ко, бханд̇з, амхз лаж̇ж̇аабзт̇а, гимад̇т̇ам̣ бин̣д̣ааяа жарат̇а, гим̣ ‘зд̇д̇агаанам̣ бхигкуунам̣ на саггаа бхад̇д̇ам̣ лад̣̇д̇ху’нд̇и сан̃н̃ам̣ гарид̇т̇аа’’д̇и? ‘‘вам̣сажаарид̇д̇амзд̇ам̣, махаарааж̇а, амхаага’’нд̇и. ‘‘нану, бханд̇з, амхаагам̣ вам̣со наама махаасаммад̇акад̇д̇ияавам̣со, зд̇т̇а жа згакад̇д̇ияоби бхигкаажараго наама над̇т̇ий’’д̇и. ‘‘аяам̣, махаарааж̇а, кад̇д̇ияавам̣со наама д̇ава вам̣со. амхаагам̣ бана ‘д̣̇ийбан̇гаро гон̣д̣ан̃н̃о…бз… гассабо’д̇и аяам̣ б̣уд̣̇д̇хавам̣со наама. зд̇з жа ан̃н̃з жа анзгасахассасан̇каа б̣уд̣̇д̇хаа бхигкаажаарзнзва ж̇ийвигам̣ габбзсу’’нд̇и анд̇аравийт̇ияам̣ тид̇ова –
Evamādikāhi dasahi narasīhagāthāhi abhitthavitvā ‘‘tumhākaṃ putto piṇḍāya caratī’’ti rañño ārocesi. Rājā saṃviggahadayo hatthena sāṭakaṃ saṇḍapento turitaturito nikkhamitvā vegena gantvā bhagavato purato ṭhatvā āha – ‘‘kinnu kho, bhante, amhe lajjāpetha, kimatthaṃ piṇḍāya caratha, kiṃ ‘ettakānaṃ bhikkhūnaṃ na sakkā bhattaṃ laddhu’nti saññaṃ karitthā’’ti? ‘‘Vaṃsacārittametaṃ, mahārāja, amhāka’’nti. ‘‘Nanu, bhante, amhākaṃ vaṃso nāma mahāsammatakhattiyavaṃso, ettha ca ekakhattiyopi bhikkhācarako nāma natthī’’ti. ‘‘Ayaṃ, mahārāja, khattiyavaṃso nāma tava vaṃso. Amhākaṃ pana ‘dīpaṅkaro koṇḍañño…pe… kassapo’ti ayaṃ buddhavaṃso nāma. Ete ca aññe ca anekasahassasaṅkhā buddhā bhikkhācāreneva jīvikaṃ kappesu’’nti antaravīthiyaṃ ṭhitova –
‘‘уд̇д̇идтз наббамаж̇ж̇зяяа, д̇хаммам̣ сужарид̇ам̣ жарз;
‘‘Uttiṭṭhe nappamajjeyya, dhammaṃ sucaritaṃ care;
д̇хаммажаарий сукам̣ сзд̇и, асмим̣ логз барамхи жаа’’д̇и. (д̇ха. ба. 168) –
Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi cā’’ti. (dha. pa. 168) –
имам̣ г̇аат̇амааха. г̇аат̇аабарияосаанз рааж̇аа сод̇аабад̇д̇ипалз бад̇идтааси.
Imaṃ gāthamāha. Gāthāpariyosāne rājā sotāpattiphale patiṭṭhāsi.
‘‘д̇хамман̃жарз сужарид̇ам̣, на нам̣ д̣̇ужжарид̇ам̣ жарз;
‘‘Dhammañcare sucaritaṃ, na naṃ duccaritaṃ care;
д̇хаммажаарий сукам̣ сзд̇и, асмим̣ логз барамхи жаа’’д̇и. (д̇ха. ба. 169) –
Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi cā’’ti. (dha. pa. 169) –
имам̣ г̇аат̇ам̣ суд̇ваа сагад̣̇ааг̇аамипалз бад̇идтааси, махаад̇хаммабаалаж̇аад̇агам̣ (ж̇аа. 1.10.92 аад̣̇аяо) суд̇ваа анааг̇аамипалз бад̇идтааси, маран̣асамаяз сзд̇ажчад̇д̇асса хздтаа сирисаяанз нибанноязва арахад̇д̇ам̣ баабун̣и. аран̃н̃аваасзна бад̇хаанаануяог̇агижжам̣ ран̃н̃о наахоси. со сод̇аабад̇д̇ипалам̣ сажчигад̇вааязва бана бхаг̇авад̇о бад̇д̇ам̣ г̇ахзд̇ваа сабарисам̣ бхаг̇аванд̇ам̣ махаабаасаад̣̇ам̣ ааробзд̇ваа бан̣ийд̇зна каад̣̇анийязна бхож̇анийязна баривиси. бхад̇д̇агижжабарияосаанз саб̣б̣ам̣ ид̇т̇ааг̇аарам̣ ааг̇анд̇ваа бхаг̇аванд̇ам̣ ванд̣̇и табзд̇ваа раахуламаад̇арам̣. саа бана ‘‘г̇ажча, аяяабуд̇д̇ам̣ ванд̣̇аахий’’д̇и бариж̇анзна вужжамаанааби ‘‘сажз маяхам̣ г̇ун̣о ад̇т̇и, саяамзва мама санд̇игам̣ аяяабуд̇д̇о ааг̇амиссад̇и, ааг̇ад̇амзва нам̣ ванд̣̇иссаамий’’д̇и вад̇ваа на аг̇амааси.
Imaṃ gāthaṃ sutvā sakadāgāmiphale patiṭṭhāsi, mahādhammapālajātakaṃ (jā. 1.10.92 ādayo) sutvā anāgāmiphale patiṭṭhāsi, maraṇasamaye setacchattassa heṭṭhā sirisayane nipannoyeva arahattaṃ pāpuṇi. Araññavāsena padhānānuyogakiccaṃ rañño nāhosi. So sotāpattiphalaṃ sacchikatvāyeva pana bhagavato pattaṃ gahetvā saparisaṃ bhagavantaṃ mahāpāsādaṃ āropetvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena parivisi. Bhattakiccapariyosāne sabbaṃ itthāgāraṃ āgantvā bhagavantaṃ vandi ṭhapetvā rāhulamātaraṃ. Sā pana ‘‘gaccha, ayyaputtaṃ vandāhī’’ti parijanena vuccamānāpi ‘‘sace mayhaṃ guṇo atthi, sayameva mama santikaṃ ayyaputto āgamissati, āgatameva naṃ vandissāmī’’ti vatvā na agamāsi.
бхаг̇аваа рааж̇аанам̣ бад̇д̇ам̣ г̇аахаабзд̇ваа д̣̇вийхи аг̇г̇асаавагзхи сад̣̇д̇хим̣ рааж̇ад̇хийд̇ааяа сириг̇аб̣бхам̣ г̇анд̇ваа ‘‘рааж̇ад̇хийд̇аа яат̇ааружи ванд̣̇амаанаа на гин̃жи вад̇д̇аб̣б̣аа’’д̇и вад̇ваа бан̃н̃ад̇д̇аасанз нисийд̣̇и. саа взг̇знааг̇анд̇ваа г̇обпагзсу г̇ахзд̇ваа баад̣̇абидтияам̣ сийсам̣ баривад̇д̇зд̇ваа яат̇ааж̇жхаасаяам̣ ванд̣̇и. рааж̇аа рааж̇ад̇хийд̇ааяа бхаг̇авад̇и синзхаб̣ахумаанаад̣̇иг̇ун̣асамбад̇д̇им̣ гат̇зси – ‘‘бханд̇з, мама д̇хийд̇аа ‘д̇умхзхи гаасааяаани вад̇т̇аани ниваасид̇ааний’д̇и суд̇ваа д̇ад̇о бадтааяа гаасааяавад̇т̇анивад̇т̇аа ж̇аад̇аа, д̇умхаагам̣ згабхад̇д̇игабхаавам̣ суд̇ваа згабхад̇д̇игаава ж̇аад̇аа, д̇умхзхи махаасаяанасса чад̣д̣ид̇абхаавам̣ суд̇ваа баддигааман̃жагзязва нибаннаа, д̇умхаагам̣ маалааг̇анд̇хаад̣̇ийхи вирад̇абхаавам̣ н̃ад̇ваа вирад̇амаалааг̇анд̇хаава ж̇аад̇аа, ад̇д̇ано н̃аад̇агзхи ‘маяам̣ бадиж̇аг̇г̇иссаамаа’д̇и саасанз бзсид̇зби д̇зсу зган̃аад̇агамби на ологзси, звам̣ г̇ун̣асамбаннаа мз, бханд̇з, д̇хийд̇аа’’д̇и. ‘‘анажчарияам̣, махаарааж̇а, аяам̣ ид̣̇аани д̇аяаа рагкияамаанаа рааж̇ад̇хийд̇аа барибаггз н̃аан̣з ад̇д̇аанам̣ рагкзяяа, зсаа буб̣б̣з анаарагкаа баб̣б̣ад̇абаад̣̇з вижарамаанаа абарибаггзби н̃аан̣з ад̇д̇аанам̣ рагкий’’д̇и вад̇ваа жанд̣̇агиннарийж̇аад̇агам̣ (ж̇аа. 1.14.18 аад̣̇аяо) гат̇зд̇ваа удтааяаасанаа баггаами.
Bhagavā rājānaṃ pattaṃ gāhāpetvā dvīhi aggasāvakehi saddhiṃ rājadhītāya sirigabbhaṃ gantvā ‘‘rājadhītā yathāruci vandamānā na kiñci vattabbā’’ti vatvā paññattāsane nisīdi. Sā vegenāgantvā gopphakesu gahetvā pādapiṭṭhiyaṃ sīsaṃ parivattetvā yathājjhāsayaṃ vandi. Rājā rājadhītāya bhagavati sinehabahumānādiguṇasampattiṃ kathesi – ‘‘bhante, mama dhītā ‘tumhehi kāsāyāni vatthāni nivāsitānī’ti sutvā tato paṭṭhāya kāsāyavatthanivatthā jātā, tumhākaṃ ekabhattikabhāvaṃ sutvā ekabhattikāva jātā, tumhehi mahāsayanassa chaḍḍitabhāvaṃ sutvā paṭṭikāmañcakeyeva nipannā, tumhākaṃ mālāgandhādīhi viratabhāvaṃ ñatvā viratamālāgandhāva jātā, attano ñātakehi ‘mayaṃ paṭijaggissāmā’ti sāsane pesitepi tesu ekañātakampi na olokesi, evaṃ guṇasampannā me, bhante, dhītā’’ti. ‘‘Anacchariyaṃ, mahārāja, ayaṃ idāni tayā rakkhiyamānā rājadhītā paripakke ñāṇe attānaṃ rakkheyya, esā pubbe anārakkhā pabbatapāde vicaramānā aparipakkepi ñāṇe attānaṃ rakkhī’’ti vatvā candakinnarījātakaṃ (jā. 1.14.18 ādayo) kathetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
бунад̣̇ивасз бана нанд̣̇асса рааж̇агумаарасса абхисзгаг̇зхаббавзсанавиваахаман̇г̇алзсу вад̇д̇амаанзсу д̇асса г̇зхам̣ г̇анд̇ваа гумаарам̣ бад̇д̇ам̣ г̇аахаабзд̇ваа баб̣б̣ааж̇зд̇угаамо ман̇г̇алам̣ вад̇ваа удтааяаасанаа баггаами. ж̇анабад̣̇агаляаан̣ий гумаарам̣ г̇ажчанд̇ам̣ д̣̇исваа ‘‘д̇увадам̣ ко, аяяабуд̇д̇а, ааг̇ажчзяяаасий’’д̇и вад̇ваа г̇ийвам̣ басаарзд̇ваа ологзси. со бхаг̇аванд̇ам̣ ‘‘бад̇д̇ам̣ г̇ан̣хат̇аа’’д̇и вад̇д̇ум̣ ависахамаано вихаарам̣язва аг̇амааси. д̇ам̣ анижчамаанам̣язва бхаг̇аваа баб̣б̣ааж̇зси. ид̇и бхаг̇аваа габилавад̇т̇ум̣ г̇анд̇ваа д̇ад̇ияад̣̇ивасз нанд̣̇ам̣ баб̣б̣ааж̇зси.
Punadivase pana nandassa rājakumārassa abhisekagehappavesanavivāhamaṅgalesu vattamānesu tassa gehaṃ gantvā kumāraṃ pattaṃ gāhāpetvā pabbājetukāmo maṅgalaṃ vatvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Janapadakalyāṇī kumāraṃ gacchantaṃ disvā ‘‘tuvaṭaṃ kho, ayyaputta, āgaccheyyāsī’’ti vatvā gīvaṃ pasāretvā olokesi. So bhagavantaṃ ‘‘pattaṃ gaṇhathā’’ti vattuṃ avisahamāno vihāraṃyeva agamāsi. Taṃ anicchamānaṃyeva bhagavā pabbājesi. Iti bhagavā kapilavatthuṃ gantvā tatiyadivase nandaṃ pabbājesi.
сад̇д̇амз д̣̇ивасз раахуламаад̇ааби гумаарам̣ алан̇гарид̇ваа бхаг̇авад̇о санд̇игам̣ бзсзси – ‘‘басса, д̇аад̇а, зд̇ам̣ вийсад̇исахассасаман̣абаривуд̇ам̣ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ б̣рахмаруубаван̣н̣ам̣ саман̣ам̣, аяам̣ д̇з бид̇аа, зд̇асса маханд̇аа нид̇хаяо ахзсум̣ д̇яасса нигкаманагаалад̇о бадтааяа на бассаама, г̇ажча, нам̣ д̣̇ааяаж̇ж̇ам̣ яаажаахи – ‘ахам̣, д̇аад̇а, гумааро абхисзгам̣ бад̇ваа жаггавад̇д̇ий бхависсаами, д̇ханзна мз ад̇т̇о, д̇ханам̣ мз д̣̇зхи. саамиго хи буд̇д̇о бид̇усанд̇агассаа’’’д̇и. гумааро жа бхаг̇авад̇о санд̇игам̣ г̇анд̇ваава бид̇усинзхам̣ лабхид̇ваа хадтажид̇д̇о ‘‘сукаа д̇з, саман̣а, чааяаа’’д̇и вад̇ваа ан̃н̃ан̃жа б̣ахум̣ ад̇д̇ано ануруубам̣ вад̣̇анд̇о адтааси. бхаг̇аваа гад̇абхад̇д̇агижжо анумод̣̇анам̣ вад̇ваа удтааяаасанаа баггаами. гумаароби ‘‘д̣̇ааяаж̇ж̇ам̣ мз, саман̣а, д̣̇зхи, д̣̇ааяаж̇ж̇ам̣ мз, саман̣а, д̣̇зхий’’д̇и бхаг̇аванд̇ам̣ ануб̣анд̇хи. на бхаг̇аваа гумаарам̣ нивад̇д̇аабзси, бариж̇аноби бхаг̇авад̇аа сад̣̇д̇хим̣ г̇ажчанд̇ам̣ нивад̇д̇зд̇ум̣ наасагки. ид̇и со бхаг̇авад̇аа сад̣̇д̇хим̣ аараамамзва аг̇амааси.
Sattame divase rāhulamātāpi kumāraṃ alaṅkaritvā bhagavato santikaṃ pesesi – ‘‘passa, tāta, etaṃ vīsatisahassasamaṇaparivutaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ brahmarūpavaṇṇaṃ samaṇaṃ, ayaṃ te pitā, etassa mahantā nidhayo ahesuṃ tyassa nikkhamanakālato paṭṭhāya na passāma, gaccha, naṃ dāyajjaṃ yācāhi – ‘ahaṃ, tāta, kumāro abhisekaṃ patvā cakkavattī bhavissāmi, dhanena me attho, dhanaṃ me dehi. Sāmiko hi putto pitusantakassā’’’ti. Kumāro ca bhagavato santikaṃ gantvāva pitusinehaṃ labhitvā haṭṭhacitto ‘‘sukhā te, samaṇa, chāyā’’ti vatvā aññañca bahuṃ attano anurūpaṃ vadanto aṭṭhāsi. Bhagavā katabhattakicco anumodanaṃ vatvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Kumāropi ‘‘dāyajjaṃ me, samaṇa, dehi, dāyajjaṃ me, samaṇa, dehī’’ti bhagavantaṃ anubandhi. Na bhagavā kumāraṃ nivattāpesi, parijanopi bhagavatā saddhiṃ gacchantaṃ nivattetuṃ nāsakkhi. Iti so bhagavatā saddhiṃ ārāmameva agamāsi.
д̇ад̇о бхаг̇аваа жинд̇зси – ‘‘яам̣ аяам̣ бид̇усанд̇агам̣ д̇ханам̣ ижчад̇и, д̇ам̣ ваддаануг̇ад̇ам̣ савигхаад̇ам̣, ханд̣̇асса мз б̣од̇химан̣д̣з бадилад̣̇д̇хам̣ сад̇д̇авид̇хам̣ арияад̇ханам̣ д̣̇зми, логуд̇д̇арад̣̇ааяаж̇ж̇асса нам̣ саамигам̣ гаромий’’д̇и ааяасманд̇ам̣ саарибуд̇д̇ам̣ ааманд̇зси – ‘‘д̇зна хи, саарибуд̇д̇а, раахулам̣ баб̣б̣ааж̇зхий’’д̇и. т̇зро д̇ам̣ баб̣б̣ааж̇зси. баб̣б̣аж̇ид̇з жа бана гумаарз ран̃н̃о ад̇химад̇д̇ам̣ д̣̇угкам̣ уббаж̇ж̇и, д̇ам̣ ад̇хиваасзд̇ум̣ асаггонд̇о бхаг̇аванд̇ам̣ убасан̇гамид̇ваа ‘‘саад̇ху, бханд̇з, аяяаа маад̇аабид̇уухи ананун̃н̃аад̇ам̣ буд̇д̇ам̣ на баб̣б̣ааж̇зяяу’’нд̇и варам̣ яаажи. бхаг̇аваа жа д̇асса варам̣ д̣̇ад̇ваа бунзгад̣̇ивасз рааж̇анивзсанз гад̇абхад̇д̇агижжо згаманд̇ам̣ нисиннзна ран̃н̃аа ‘‘бханд̇з, д̇умхаагам̣ д̣̇уггарагааригагаалз згаа д̣̇звад̇аа мам̣ убасан̇гамид̇ваа ‘буд̇д̇о д̇з гаалан̇гад̇о’д̇и ааха, д̇ассаа важанам̣ асад̣̇д̣̇аханд̇о ‘на маяхам̣ буд̇д̇о самб̣од̇хим̣ аббад̇ваа гаалам̣ гарод̇ий’д̇и д̇ам̣ бадигкиби’’нд̇и вуд̇д̇з ‘‘д̇умхз ид̣̇аани гим̣ сад̣̇д̣̇ахиссат̇а, яз д̇умхз буб̣б̣зби адтигаани д̣̇ассзд̇ваа ‘буд̇д̇о д̇з мад̇о’д̇и вуд̇д̇з на сад̣̇д̣̇ахид̇т̇аа’’д̇и имиссаа адтуббад̇д̇ияаа махаад̇хаммабаалаж̇аад̇агам̣ гат̇зси. гат̇аабарияосаанз рааж̇аа анааг̇аамипалз бад̇идтахи.
Tato bhagavā cintesi – ‘‘yaṃ ayaṃ pitusantakaṃ dhanaṃ icchati, taṃ vaṭṭānugataṃ savighātaṃ, handassa me bodhimaṇḍe paṭiladdhaṃ sattavidhaṃ ariyadhanaṃ demi, lokuttaradāyajjassa naṃ sāmikaṃ karomī’’ti āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi – ‘‘tena hi, sāriputta, rāhulaṃ pabbājehī’’ti. Thero taṃ pabbājesi. Pabbajite ca pana kumāre rañño adhimattaṃ dukkhaṃ uppajji, taṃ adhivāsetuṃ asakkonto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘sādhu, bhante, ayyā mātāpitūhi ananuññātaṃ puttaṃ na pabbājeyyu’’nti varaṃ yāci. Bhagavā ca tassa varaṃ datvā punekadivase rājanivesane katabhattakicco ekamantaṃ nisinnena raññā ‘‘bhante, tumhākaṃ dukkarakārikakāle ekā devatā maṃ upasaṅkamitvā ‘putto te kālaṅkato’ti āha, tassā vacanaṃ asaddahanto ‘na mayhaṃ putto sambodhiṃ appatvā kālaṃ karotī’ti taṃ paṭikkhipi’’nti vutte ‘‘tumhe idāni kiṃ saddahissatha, ye tumhe pubbepi aṭṭhikāni dassetvā ‘putto te mato’ti vutte na saddahitthā’’ti imissā aṭṭhuppattiyā mahādhammapālajātakaṃ kathesi. Kathāpariyosāne rājā anāgāmiphale patiṭṭhahi.
ид̇и бхаг̇аваа бид̇арам̣ д̇ийсу палзсу бад̇идтаабзд̇ваа бхигкусан̇гхабаривуд̇о бунад̣̇зва рааж̇аг̇ахам̣ г̇анд̇ваа сийд̇аванз вихааси. д̇асмим̣ самаяз анаат̇абин̣д̣иго г̇ахабад̇и бан̃жахи сагадасад̇зхи бхан̣д̣ам̣ аад̣̇ааяа рааж̇аг̇ахам̣ г̇анд̇ваа ад̇д̇ано бияасахааяагасса сздтино г̇зхам̣ г̇анд̇ваа д̇ад̇т̇а б̣уд̣̇д̇хасса бхаг̇авад̇о уббаннабхаавам̣ суд̇ваа б̣алавабажжуусз д̣̇звад̇аанубхаавзна вивадзна д̣̇ваарзна сад̇т̇аарам̣ убасан̇гамид̇ваа д̇хаммам̣ суд̇ваа сод̇аабад̇д̇ипалз бад̇идтааяа, д̣̇уд̇ияз д̣̇ивасз б̣уд̣̇д̇хаббамукасса сан̇гхасса махаад̣̇аанам̣ д̣̇ад̇ваа саавад̇т̇им̣ ааг̇аманад̇т̇ааяа сад̇т̇у бадин̃н̃ам̣ г̇ахзд̇ваа анд̇араамаг̇г̇з бан̃жажад̇д̇аалийсаяож̇анадтаанз сад̇асахассам̣ д̣̇ад̇ваа яож̇анигз яож̇анигз вихаарам̣ гаарзд̇ваа ж̇зд̇аванам̣ годисант̇аарзна адтаарасахи хиран̃н̃агодийхи гин̣ид̇ваа навагаммам̣ бадтабзси. со маж̇жхз д̣̇асаб̣аласса г̇анд̇хагудим̣ гаарзси, д̇ам̣ бариваарзд̇ваа асийд̇ияаа махаат̇зраанам̣ баадиязггам̣ згасаннивзсанз ааваасз згагудигад̣̇вигудигахам̣саваддагад̣̇ийгхарассасаалааман̣д̣абаад̣̇ивасзна сзсасзнаасанаани богкаран̣ижан̇гаманарад̇д̇идтаанад̣̇иваадтаанаани жаад̇и адтаарасагодибарижжааг̇зна раман̣ийяз бхуумибхааг̇з манорамам̣ вихаарам̣ гаарзд̇ваа д̣̇асаб̣аласса ааг̇аманад̇т̇ааяа д̣̇ууд̇ам̣ баахзси. сад̇т̇аа д̇асса важанам̣ суд̇ваа махаабхигкусан̇гхабаривааро рааж̇аг̇ахаа нигкамид̇ваа анубуб̣б̣зна саавад̇т̇инаг̇арам̣ баабун̣и.
Iti bhagavā pitaraṃ tīsu phalesu patiṭṭhāpetvā bhikkhusaṅghaparivuto punadeva rājagahaṃ gantvā sītavane vihāsi. Tasmiṃ samaye anāthapiṇḍiko gahapati pañcahi sakaṭasatehi bhaṇḍaṃ ādāya rājagahaṃ gantvā attano piyasahāyakassa seṭṭhino gehaṃ gantvā tattha buddhassa bhagavato uppannabhāvaṃ sutvā balavapaccūse devatānubhāvena vivaṭena dvārena satthāraṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā sotāpattiphale patiṭṭhāya, dutiye divase buddhappamukhassa saṅghassa mahādānaṃ datvā sāvatthiṃ āgamanatthāya satthu paṭiññaṃ gahetvā antarāmagge pañcacattālīsayojanaṭṭhāne satasahassaṃ datvā yojanike yojanike vihāraṃ kāretvā jetavanaṃ koṭisanthārena aṭṭhārasahi hiraññakoṭīhi kiṇitvā navakammaṃ paṭṭhapesi. So majjhe dasabalassa gandhakuṭiṃ kāresi, taṃ parivāretvā asītiyā mahātherānaṃ pāṭiyekkaṃ ekasannivesane āvāse ekakuṭikadvikuṭikahaṃsavaṭṭakadīgharassasālāmaṇḍapādivasena sesasenāsanāni pokkharaṇicaṅkamanarattiṭṭhānadivāṭṭhānāni cāti aṭṭhārasakoṭipariccāgena ramaṇīye bhūmibhāge manoramaṃ vihāraṃ kāretvā dasabalassa āgamanatthāya dūtaṃ pāhesi. Satthā tassa vacanaṃ sutvā mahābhikkhusaṅghaparivāro rājagahā nikkhamitvā anupubbena sāvatthinagaraṃ pāpuṇi.
махаасздтиби ко вихаарамахам̣ саж̇ж̇зд̇ваа д̇ат̇ааг̇ад̇асса ж̇зд̇аванам̣ бависанад̣̇ивасз буд̇д̇ам̣ саб̣б̣аалан̇гаарабадиман̣д̣ид̇ам̣ гад̇ваа алан̇гад̇абадияад̇д̇зхзва бан̃жахи гумаарасад̇зхи сад̣̇д̇хим̣ бзсзси. со сабаривааро бан̃жаван̣н̣авад̇т̇асамуж̇ж̇алаани бан̃жа д̇хаж̇асад̇аани г̇ахзд̇ваа д̣̇асаб̣аласса бурад̇о ахоси, д̇зсам̣ бажчад̇о махаасубхад̣̇д̣̇аа жуул̣асубхад̣̇д̣̇аад̇и д̣̇вз сздтид̇хийд̇аро бан̃жахи гумааригаасад̇зхи сад̣̇д̇хим̣ бун̣н̣агхадз г̇ахзд̇ваа нигкамим̣су, д̇аасам̣ бажчад̇о сздтибхарияаа саб̣б̣аалан̇гаарабадиман̣д̣ид̇аа бан̃жахи маад̇уг̇аамасад̇зхи сад̣̇д̇хим̣ бун̣н̣абаад̇ияо г̇ахзд̇ваа нигками, саб̣б̣зсам̣ бажчад̇о махаасздти ахад̇авад̇т̇анивад̇т̇о ахад̇авад̇т̇анивад̇т̇зхзва бан̃жахи сздтисад̇зхи сад̣̇д̇хим̣ бхаг̇аванд̇ам̣ аб̣бхуг̇г̇ан̃чи. бхаг̇аваа имам̣ убаасагабарисам̣ бурад̇о гад̇ваа махаабхигкусан̇гхабаривуд̇о ад̇д̇ано сарийраббабхааяа суван̣н̣арасасзгасин̃жанаани вияа вананд̇араани гурумаано ананд̇ааяа б̣уд̣̇д̇халийлааяа абаримаан̣ааяа б̣уд̣̇д̇хасирияаа ж̇зд̇аванавихаарам̣ баависи.
Mahāseṭṭhipi kho vihāramahaṃ sajjetvā tathāgatassa jetavanaṃ pavisanadivase puttaṃ sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ katvā alaṅkatapaṭiyatteheva pañcahi kumārasatehi saddhiṃ pesesi. So saparivāro pañcavaṇṇavatthasamujjalāni pañca dhajasatāni gahetvā dasabalassa purato ahosi, tesaṃ pacchato mahāsubhaddā cūḷasubhaddāti dve seṭṭhidhītaro pañcahi kumārikāsatehi saddhiṃ puṇṇaghaṭe gahetvā nikkhamiṃsu, tāsaṃ pacchato seṭṭhibhariyā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitā pañcahi mātugāmasatehi saddhiṃ puṇṇapātiyo gahetvā nikkhami, sabbesaṃ pacchato mahāseṭṭhi ahatavatthanivattho ahatavatthanivattheheva pañcahi seṭṭhisatehi saddhiṃ bhagavantaṃ abbhuggañchi. Bhagavā imaṃ upāsakaparisaṃ purato katvā mahābhikkhusaṅghaparivuto attano sarīrappabhāya suvaṇṇarasasekasiñcanāni viya vanantarāni kurumāno anantāya buddhalīlāya aparimāṇāya buddhasiriyā jetavanavihāraṃ pāvisi.
ат̇а нам̣ анаат̇абин̣д̣иго аабужчи – ‘‘гат̇аахам̣, бханд̇з, имасмим̣ вихаарз бадибаж̇ж̇аамий’’д̇и? ‘‘д̇зна хи, г̇ахабад̇и, имам̣ вихаарам̣ ааг̇ад̇аанааг̇ад̇асса жаад̇уд̣̇д̣̇исасса бхигкусан̇гхасса бад̇идтаабзхий’’д̇и. ‘‘саад̇ху, бханд̇з’’д̇и махаасздти суван̣н̣абхин̇г̇аарам̣ аад̣̇ааяа д̣̇асаб̣аласса хад̇т̇з уд̣̇агам̣ баад̇зд̇ваа ‘‘имам̣ ж̇зд̇аванавихаарам̣ ааг̇ад̇аанааг̇ад̇асса жаад̇уд̣̇д̣̇исасса б̣уд̣̇д̇хаббамукасса бхигкусан̇гхасса д̣̇аммий’’д̇и ад̣̇ааси. сад̇т̇аа вихаарам̣ бадиг̇г̇ахзд̇ваа анумод̣̇анам̣ гаронд̇о –
Atha naṃ anāthapiṇḍiko āpucchi – ‘‘kathāhaṃ, bhante, imasmiṃ vihāre paṭipajjāmī’’ti? ‘‘Tena hi, gahapati, imaṃ vihāraṃ āgatānāgatassa cātuddisassa bhikkhusaṅghassa patiṭṭhāpehī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti mahāseṭṭhi suvaṇṇabhiṅgāraṃ ādāya dasabalassa hatthe udakaṃ pātetvā ‘‘imaṃ jetavanavihāraṃ āgatānāgatassa cātuddisassa buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dammī’’ti adāsi. Satthā vihāraṃ paṭiggahetvā anumodanaṃ karonto –
‘‘сийд̇ам̣ ун̣хам̣ бадиханд̇и, д̇ад̇о ваал̣амиг̇аани жа;
‘‘Sītaṃ uṇhaṃ paṭihanti, tato vāḷamigāni ca;
сарийсабз жа магасз, сисирз жааби вудтияо.
Sarīsape ca makase, sisire cāpi vuṭṭhiyo.
‘‘д̇ад̇о ваад̇аад̇або гхоро, сан̃ж̇аад̇о бадихан̃н̃ад̇и;
‘‘Tato vātātapo ghoro, sañjāto paṭihaññati;
лзн̣ад̇т̇ан̃жа сукад̇т̇ан̃жа, жхааяид̇ун̃жа вибассид̇ум̣.
Leṇatthañca sukhatthañca, jhāyituñca vipassituṃ.
‘‘вихаарад̣̇аанам̣ сан̇гхасса, аг̇г̇ам̣ б̣уд̣̇д̇хзна ван̣н̣ид̇ам̣;
‘‘Vihāradānaṃ saṅghassa, aggaṃ buddhena vaṇṇitaṃ;
д̇асмаа хи бан̣д̣ид̇о босо, самбассам̣ ад̇т̇амад̇д̇ано.
Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano.
‘‘вихаарз гаараяз раммз, ваасаязд̇т̇а б̣ахуссуд̇з;
‘‘Vihāre kāraye ramme, vāsayettha bahussute;
д̇зсам̣ аннан̃жа баанан̃жа, вад̇т̇асзнаасанаани жа.
Tesaṃ annañca pānañca, vatthasenāsanāni ca.
‘‘д̣̇ад̣̇зяяа уж̇убхууд̇зсу, виббасаннзна жзд̇асаа;
‘‘Dadeyya ujubhūtesu, vippasannena cetasā;
д̇з д̇асса д̇хаммам̣ д̣̇зсзнд̇и, саб̣б̣ад̣̇угкаабанууд̣̇анам̣;
Te tassa dhammaṃ desenti, sabbadukkhāpanūdanaṃ;
яам̣ со д̇хаммам̣ ид̇хан̃н̃ааяа, бариниб̣б̣аад̇и анаасаво’’д̇и. (жуул̣ава. 295) –
Yaṃ so dhammaṃ idhaññāya, parinibbāti anāsavo’’ti. (cūḷava. 295) –
вихаараанисам̣сам̣ гат̇зси. анаат̇абин̣д̣иго д̣̇уд̇ияад̣̇ивасад̇о бадтааяа вихаарамахам̣ аарабхи. висаакааяа вихаарамахо жад̇уухи маасзхи нидтид̇о, анаат̇абин̣д̣игасса бана вихаарамахо навахи маасзхи нидтааси. вихаарамахзби адтаарасзва годияо барижжааг̇ам̣ аг̇амам̣су. ид̇и згасмим̣язва вихаарз жад̇убан̣н̣аасагодисан̇кам̣ д̇ханам̣ барижжаж̇и.
Vihārānisaṃsaṃ kathesi. Anāthapiṇḍiko dutiyadivasato paṭṭhāya vihāramahaṃ ārabhi. Visākhāya vihāramaho catūhi māsehi niṭṭhito, anāthapiṇḍikassa pana vihāramaho navahi māsehi niṭṭhāsi. Vihāramahepi aṭṭhāraseva koṭiyo pariccāgaṃ agamaṃsu. Iti ekasmiṃyeva vihāre catupaṇṇāsakoṭisaṅkhaṃ dhanaṃ pariccaji.
ад̇ийд̇з бана вибассисса бхаг̇авад̇о гаалз бунаб̣б̣асумид̇д̇о наама сздти суван̣н̣идтагаасант̇аарзна гин̣ид̇ваа д̇асмим̣язва таанз яож̇анаббамаан̣ам̣ сан̇гхаараамам̣ гаарзси. сикисса бана бхаг̇авад̇о гаалз сиривад̣дхо наама сздти суван̣н̣апааласант̇аарзна гин̣ид̇ваа д̇асмим̣язва таанз д̇иг̇аавуд̇аббамаан̣ам̣ сан̇гхаараамам̣ гаарзси. взссабхусса бхаг̇авад̇о гаалз сод̇т̇ияо наама сздти суван̣н̣ахад̇т̇ибад̣̇асант̇аарзна гин̣ид̇ваа д̇асмим̣язва таанз ад̣дхаяож̇анаббамаан̣ам̣ сан̇гхаараамам̣ гаарзси. гагусанд̇хасса бхаг̇авад̇о гаалз ажжуд̇о наама сздти суван̣н̣идтагаасант̇аарзна гин̣ид̇ваа д̇асмим̣язва таанз г̇аавуд̇аббамаан̣ам̣ сан̇гхаараамам̣ гаарзси. гон̣ааг̇аманасса бхаг̇авад̇о гаалз уг̇г̇о наама сздти суван̣н̣агажчабасант̇аарзна гин̣ид̇ваа д̇асмим̣язва таанз ад̣дхаг̇аавуд̇аббамаан̣ам̣ сан̇гхаараамам̣ гаарзси. гассабасса бхаг̇авад̇о гаалз суман̇г̇ало наама сздти суван̣н̣аяадтисант̇аарзна гин̣ид̇ваа д̇асмим̣язва таанз сол̣асагарийсаббамаан̣ам̣ сан̇гхаараамам̣ гаарзси. амхаагам̣ бана бхаг̇авад̇о гаалз анаат̇абин̣д̣иго наама сздти гахаабан̣агодисант̇аарзна гин̣ид̇ваа д̇асмим̣язва таанз адтагарийсаббамаан̣ам̣ сан̇гхаараамам̣ гаарзси. ид̣̇ам̣ гира таанам̣ саб̣б̣аб̣уд̣̇д̇хаанам̣ авиж̇ахид̇адтаанамзва.
Atīte pana vipassissa bhagavato kāle punabbasumitto nāma seṭṭhi suvaṇṇiṭṭhakāsanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne yojanappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. Sikhissa pana bhagavato kāle sirivaḍḍho nāma seṭṭhi suvaṇṇaphālasanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne tigāvutappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. Vessabhussa bhagavato kāle sotthiyo nāma seṭṭhi suvaṇṇahatthipadasanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne aḍḍhayojanappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. Kakusandhassa bhagavato kāle accuto nāma seṭṭhi suvaṇṇiṭṭhakāsanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne gāvutappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. Koṇāgamanassa bhagavato kāle uggo nāma seṭṭhi suvaṇṇakacchapasanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne aḍḍhagāvutappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. Kassapassa bhagavato kāle sumaṅgalo nāma seṭṭhi suvaṇṇayaṭṭhisanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne soḷasakarīsappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. Amhākaṃ pana bhagavato kāle anāthapiṇḍiko nāma seṭṭhi kahāpaṇakoṭisanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne aṭṭhakarīsappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. Idaṃ kira ṭhānaṃ sabbabuddhānaṃ avijahitaṭṭhānameva.
ид̇и махааб̣од̇химан̣д̣з саб̣б̣ан̃н̃уд̇аббад̇д̇ид̇о яаава махаабариниб̣б̣аанаман̃жаа яасмим̣ яасмим̣ таанз бхаг̇аваа вихааси, ид̣̇ам̣ санд̇игзнид̣̇аанам̣ наамаад̇и взд̣̇ид̇аб̣б̣ам̣.
Iti mahābodhimaṇḍe sabbaññutappattito yāva mahāparinibbānamañcā yasmiṃ yasmiṃ ṭhāne bhagavā vihāsi, idaṃ santikenidānaṃ nāmāti veditabbaṃ.
санд̇игзнид̣̇аанагат̇аа нидтид̇аа.
Santikenidānakathā niṭṭhitā.
нид̣̇аанагат̇аа нидтид̇аа.
Nidānakathā niṭṭhitā.
т̇зраабад̣̇аанам̣
Therāpadānaṃ
