| Library / Tipiṭaka / තිපිටක • Tipiṭaka / පඤ්චපකරණ-මූලටීකා • Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā |
නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
අභිධම්මපිටකෙ
Abhidhammapiṭake
පඤ්චපකරණ-මූලටීකා
Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
ධාතුකථාපකරණ-මූලටීකා
Dhātukathāpakaraṇa-mūlaṭīkā
ගන්ථාරම්භවණ්ණනා
Ganthārambhavaṇṇanā
ධාතුකථාපකරණං දෙසෙන්තො භගවා යස්මිං සමයෙ දෙසෙසි, තං සමයං දස්සෙතුං, විභඞ්ගානන්තරං දෙසිතස්ස පකරණස්ස ධාතුකථාභාවං දස්සෙතුං වා ‘‘අට්ඨාරසහී’’තිආදිමාහ. තත්ථ බලවිධමනවිසයාතික්කමනවසෙන දෙවපුත්තමාරස්ස, අප්පවත්තිකරණවසෙන කිලෙසාභිසඞ්ඛාරමාරානං, සමුදයප්පහානපරිඤ්ඤාවසෙන ඛන්ධමාරස්ස, මච්චුමාරස්ස ච බොධිමූලෙ එව භඤ්ජිතත්තා පරූපනිස්සයරහිතං නිරතිසයං තං භඤ්ජනං උපාදාය භගවා එව ‘‘මාරභඤ්ජනො’’ති ථොමිතො. තත්ථ මාරෙ අභඤ්ජෙසි, මාරභඤ්ජනං වා එතස්ස, න පරරාජාදිභඤ්ජනන්ති මාරභඤ්ජනො. මහාවික්කන්තො මහාවීරියොති මහාවීරො.
Dhātukathāpakaraṇaṃ desento bhagavā yasmiṃ samaye desesi, taṃ samayaṃ dassetuṃ, vibhaṅgānantaraṃ desitassa pakaraṇassa dhātukathābhāvaṃ dassetuṃ vā ‘‘aṭṭhārasahī’’tiādimāha. Tattha balavidhamanavisayātikkamanavasena devaputtamārassa, appavattikaraṇavasena kilesābhisaṅkhāramārānaṃ, samudayappahānapariññāvasena khandhamārassa, maccumārassa ca bodhimūle eva bhañjitattā parūpanissayarahitaṃ niratisayaṃ taṃ bhañjanaṃ upādāya bhagavā eva ‘‘mārabhañjano’’ti thomito. Tattha māre abhañjesi, mārabhañjanaṃ vā etassa, na pararājādibhañjananti mārabhañjano. Mahāvikkanto mahāvīriyoti mahāvīro.
ඛන්ධාදයො අරණන්තා ධම්මා සභාවට්ඨෙන ධාතුයො, අභිධම්මකථාධිට්ඨානට්ඨෙන වාති කත්වා තෙසං කථනතො ඉමස්ස පකරණස්ස ධාතුකථාති අධිවචනං. යදිපි අඤ්ඤෙසු ච පකරණෙසු තෙ සභාවා කථිතා, එත්ථ පන තෙසං සබ්බෙසං සඞ්ගහාසඞ්ගහාදීසු චුද්දසසු නයෙසු එකෙකස්මිං කථිතත්තා සාතිසයං කථනන්ති ඉදමෙව එවංනාමකං. එකදෙසකථනමෙව හි අඤ්ඤත්ථ කතන්ති. ඛන්ධායතනධාතූහි වා ඛන්ධාදීනං අරණන්තානං සඞ්ගහාසඞ්ගහාදයො නයා වුත්තාති තත්ථ මහාවිසයානං ධාතූනං වසෙන ධාතූහි කථා ධාතුකථාති එවං අස්ස නාමං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. ද්විධා තිධා ඡධා අට්ඨාරසධාති අනෙකධා ධාතුභෙදං පකාසෙසීති ධාතුභෙදප්පකාසනොති. තස්සත්ථන්ති තස්සා ධාතුකථාය අත්ථං. අ-කාරෙ ආ-කාරස්ස ලොපො දට්ඨබ්බො. ‘‘යං ධාතුකථ’’න්ති වා එත්ථ පකරණන්ති වචනසෙසො සත්තන්නං පකරණානං කමෙන වණ්ණනාය පවත්තත්තාති තෙන යොජනං කත්වා තස්ස පකරණස්ස අත්ථං තස්සත්ථන්ති අ-කාරලොපො වා. තන්ති තං දීපනං සුණාථ, තං වා අත්ථං තංදීපනවචනසවනෙන උපධාරෙථාති අත්ථො. සමාහිතාති නානාකිච්චෙහි අවික්ඛිත්තචිත්තා, අත්තනො චිත්තෙ ආහිතාති වා අත්ථො.
Khandhādayo araṇantā dhammā sabhāvaṭṭhena dhātuyo, abhidhammakathādhiṭṭhānaṭṭhena vāti katvā tesaṃ kathanato imassa pakaraṇassa dhātukathāti adhivacanaṃ. Yadipi aññesu ca pakaraṇesu te sabhāvā kathitā, ettha pana tesaṃ sabbesaṃ saṅgahāsaṅgahādīsu cuddasasu nayesu ekekasmiṃ kathitattā sātisayaṃ kathananti idameva evaṃnāmakaṃ. Ekadesakathanameva hi aññattha katanti. Khandhāyatanadhātūhi vā khandhādīnaṃ araṇantānaṃ saṅgahāsaṅgahādayo nayā vuttāti tattha mahāvisayānaṃ dhātūnaṃ vasena dhātūhi kathā dhātukathāti evaṃ assa nāmaṃ vuttanti veditabbaṃ. Dvidhā tidhā chadhā aṭṭhārasadhāti anekadhā dhātubhedaṃ pakāsesīti dhātubhedappakāsanoti. Tassatthanti tassā dhātukathāya atthaṃ. A-kāre ā-kārassa lopo daṭṭhabbo. ‘‘Yaṃ dhātukatha’’nti vā ettha pakaraṇanti vacanaseso sattannaṃ pakaraṇānaṃ kamena vaṇṇanāya pavattattāti tena yojanaṃ katvā tassa pakaraṇassa atthaṃ tassatthanti a-kāralopo vā. Tanti taṃ dīpanaṃ suṇātha, taṃ vā atthaṃ taṃdīpanavacanasavanena upadhārethāti attho. Samāhitāti nānākiccehi avikkhittacittā, attano citte āhitāti vā attho.
ගන්ථාරම්භවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Ganthārambhavaṇṇanā niṭṭhitā.
