| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បញ្ចបករណ-អនុដីកា • Pañcapakaraṇa-anuṭīkā |
។ នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
យមកបករណ-អនុដីកា
Yamakapakaraṇa-anuṭīkā
គន្ថារម្ភវណ្ណនា
Ganthārambhavaṇṇanā
សង្ខេបេនេវាតិ ឧទ្ទេសេនេវ។ យំ ‘‘មាតិកាឋបន’’ន្តិ វុត្តំ។ ធម្មេសូតិ ខន្ធាទិធម្មេសុ កុសលាទិធម្មេសុ ច។ អវិបរីតតោ គហិតេសុ ធម្មេសុ មូលយមកាទិវសេន បវត្តិយមានា ទេសនា វេនេយ្យានំ នានប្បការកោសល្លាវហា បរិញ្ញាកិច្ចសាធនី ច ហោតិ, ន វិបរីតតោតិ អាហ ‘‘វិបរីតគ្គហណំ…បេ.… អារទ្ធ’’ន្តិ។ ឯតេន កថាវត្ថុបករណទេសនានន្តរំ យមកបករណទេសនាយ ការណមាហ។ តត្ថ វិបរីតគ្គហណន្តិ បុគ្គលបរិគ្គហណាទិមិច្ឆាគាហំ។ ធម្មបុគ្គលោកាសាទិនិស្សយានន្តិ ‘‘យេ កេចិ កុសលា ធម្មា, សព្ពេ តេ កុសលមូលា’’តិអាទិនា (យម. ១.មូលយមក.១) ធម្មេ, ‘‘យស្ស រូបក្ខន្ធោ ឧប្បជ្ជតិ, តស្ស វេទនាក្ខន្ធោ ឧប្បជ្ជតី’’តិអាទិនា (យម. ១.ខន្ធយមក.៥០) បុគ្គលំ ‘‘យត្ថ រូបក្ខន្ធោ ឧប្បជ្ជតិ, តត្ថ វេទនាក្ខន្ធោ ឧប្បជ្ជតី’’តិអាទិនា (យម. ១.ខន្ធយមក.៥១) ឱកាសំ និស្សាយ អារព្ភ បវត្តានំ។ អាទិ-សទ្ទេន បុគ្គលោកាសឧប្បាទនិរោធតទុភយបរិញ្ញាទីនំ សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ។ សន្និដ្ឋានសំសយានន្តិ បាឡិគតិបដិវចនសរូបទស្សនបដិក្ខិបនបដិសេធននយេហិ យថាបុច្ឆិតស្ស អត្ថស្ស និច្ឆយករណំ សន្និដ្ឋានំ, តទភាវតោ សំសយនំ សំសយោ។ តេសំ សន្និដ្ឋានសំសយានំ។
Saṅkhepenevāti uddeseneva. Yaṃ ‘‘mātikāṭhapana’’nti vuttaṃ. Dhammesūti khandhādidhammesu kusalādidhammesu ca. Aviparītato gahitesu dhammesu mūlayamakādivasena pavattiyamānā desanā veneyyānaṃ nānappakārakosallāvahā pariññākiccasādhanī ca hoti, na viparītatoti āha ‘‘viparītaggahaṇaṃ…pe… āraddha’’nti. Etena kathāvatthupakaraṇadesanānantaraṃ yamakapakaraṇadesanāya kāraṇamāha. Tattha viparītaggahaṇanti puggalapariggahaṇādimicchāgāhaṃ. Dhammapuggalokāsādinissayānanti ‘‘ye keci kusalā dhammā, sabbe te kusalamūlā’’tiādinā (yama. 1.mūlayamaka.1) dhamme, ‘‘yassa rūpakkhandho uppajjati, tassa vedanākkhandho uppajjatī’’tiādinā (yama. 1.khandhayamaka.50) puggalaṃ ‘‘yattha rūpakkhandho uppajjati, tattha vedanākkhandho uppajjatī’’tiādinā (yama. 1.khandhayamaka.51) okāsaṃ nissāya ārabbha pavattānaṃ. Ādi-saddena puggalokāsauppādanirodhatadubhayapariññādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo. Sanniṭṭhānasaṃsayānanti pāḷigatipaṭivacanasarūpadassanapaṭikkhipanapaṭisedhananayehi yathāpucchitassa atthassa nicchayakaraṇaṃ sanniṭṭhānaṃ, tadabhāvato saṃsayanaṃ saṃsayo. Tesaṃ sanniṭṭhānasaṃsayānaṃ.
កាមញ្ចេត្ថ ធម្មបដិគ្គាហកានំ សំសយបុព្ពកំ សន្និដ្ឋានន្តិ បឋមំ សំសយោ វត្តព្ពោ, ទេសេន្តស្ស បន ភគវតោ សន្និដ្ឋានបុព្ពកោ សំសយោតិ ទស្សនត្ថំ អយំ បទានុក្កមោ កតោ។ សព្ពញ្ហិ បរិញ្ញេយ្យំ ហត្ថាមលកំ វិយ បច្ចក្ខំ កត្វា ឋិតស្ស ធម្មសាមិនោ ន កត្ថចិ សំសយោ, វិស្សជ្ជេតុកាមតាយ បន វិនេយ្យជ្ឈាសយគតំ សំសយំ ទស្សេន្តោ សំសយិតវសេន បុច្ឆំ ករោតីតិ ឯវំ វិស្សជ្ជនបុច្ឆនវសេន ន សន្និដ្ឋានសំសយា លព្ភន្តីតិ អយមត្ថោ ទស្សិតោ, និច្ឆិតសំសយធម្មវសេនេវ បនេត្ថ សន្និដ្ឋានសំសយា វេទិតព្ពា។ តេនាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘កុសលេសុ កុសលា នុ ខោ, ន នុ ខោ កុសលាតិ សន្ទេហាភាវតោ’’តិអាទិ។ តេនេវ ច ‘‘សន្និដ្ឋានសំសយាន’’ន្តិ, ‘‘សន្និដ្ឋានសំសយវសេនា’’តិ ច បឋមំ សន្និដ្ឋានគ្គហណំ កតំ។
Kāmañcettha dhammapaṭiggāhakānaṃ saṃsayapubbakaṃ sanniṭṭhānanti paṭhamaṃ saṃsayo vattabbo, desentassa pana bhagavato sanniṭṭhānapubbako saṃsayoti dassanatthaṃ ayaṃ padānukkamo kato. Sabbañhi pariññeyyaṃ hatthāmalakaṃ viya paccakkhaṃ katvā ṭhitassa dhammasāmino na katthaci saṃsayo, vissajjetukāmatāya pana vineyyajjhāsayagataṃ saṃsayaṃ dassento saṃsayitavasena pucchaṃ karotīti evaṃ vissajjanapucchanavasena na sanniṭṭhānasaṃsayā labbhantīti ayamattho dassito, nicchitasaṃsayadhammavaseneva panettha sanniṭṭhānasaṃsayā veditabbā. Tenāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘kusalesu kusalā nu kho, na nu kho kusalāti sandehābhāvato’’tiādi. Teneva ca ‘‘sanniṭṭhānasaṃsayāna’’nti, ‘‘sanniṭṭhānasaṃsayavasenā’’ti ca paṭhamaṃ sanniṭṭhānaggahaṇaṃ kataṃ.
តន្តិ យមកបករណំ។ តស្ស យេ សមយាទយោ វត្តព្ពា, តេ កថាវត្ថុបករណទេសនានន្តរោ ទេសនាសមយោ, តាវតិំសភវនមេវ ទេសនាទេសោ, កុសលាកុសលមូលាទិយមកាការេន ទេសនាតិ វិភាគតោ ‘‘សង្ខេបេនេវា’’តិអាទិគាថាហិ វិភាវិតា និមិត្តេន សទ្ធិំ សំវណ្ណនបដិញ្ញា ចាតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេន្តោ ‘‘សមយទេសទេសនាវសេនា’’តិអាទិមាហ។ និមិត្តញ្ហេតំ ឥធ សំវណ្ណនាយ, យទិទំ កមានុប្បត្តិ អាគតភារវាហិតា ច បណ្ឌិតានំ បណ្ឌិតកិច្ចភាវតោ។ តត្ថ អនុប្បត្តំ ទស្សេត្វាតិ សម្ពន្ធោ។
Tanti yamakapakaraṇaṃ. Tassa ye samayādayo vattabbā, te kathāvatthupakaraṇadesanānantaro desanāsamayo, tāvatiṃsabhavanameva desanādeso, kusalākusalamūlādiyamakākārena desanāti vibhāgato ‘‘saṅkhepenevā’’tiādigāthāhi vibhāvitā nimittena saddhiṃ saṃvaṇṇanapaṭiññā cāti imamatthaṃ dassento ‘‘samayadesadesanāvasenā’’tiādimāha. Nimittañhetaṃ idha saṃvaṇṇanāya, yadidaṃ kamānuppatti āgatabhāravāhitā ca paṇḍitānaṃ paṇḍitakiccabhāvato. Tattha anuppattaṃ dassetvāti sambandho.
តត្ថាតិ តស្មិំ សមយាទិទស្សនេ។ យមនំ ឧបរមនន្តិ យមោ មរណន្តិ អាហ ‘‘ជាតិយា សតិ មរណំ ហោតីតិ…បេ.… វិសយោ’’តិ។ តត្ថ យថា ‘‘ជាតិយា សតិ មរណំ ហោតី’’តិ ជាតិ យមស្ស វិសយោ, ឯវំ ‘‘ឧបាទានក្ខន្ធេសុ សន្តេសុ មរណំ ហោតី’’តិ ឧបាទានក្ខន្ធា យមស្ស វិសយោតិ យោជេតព្ពំ។ តេ ហិ មរណធម្មិនោតិ។ អនុប្បត្តមរណំយេវ កិព្ពិសការិនំ បុគ្គលំ យមបុរិសា វិវិធា កម្មការណា ករោន្តិ, ន អប្បត្តមរណន្តិ មរណំ យមស្ស វិសយោ វុត្តោ។ អាណាបវត្តិដ្ឋានន្តិ ឥទំ វិសយ-សទ្ទស្ស អត្ថវចនំ។ ទេសំ វាតិ កាមាទិធាតុត្តយទេសំ សន្ធាយាហ។ ធាតុត្តយិស្សរោ ហិ មច្ចុរាជា។ បញ្ចានន្តរិយានិ អញ្ញសត្ថារុទ្ទេសោ ច, តេន វា សទ្ធិំ បញ្ច វេរានិ ឆ អភព្ពដ្ឋានានិ។ អាវត្តាតិ បទក្ខិណាវត្តា។ តនុរុហាតិ លោមា។
Tatthāti tasmiṃ samayādidassane. Yamanaṃ uparamananti yamo maraṇanti āha ‘‘jātiyā sati maraṇaṃ hotīti…pe… visayo’’ti. Tattha yathā ‘‘jātiyā sati maraṇaṃ hotī’’ti jāti yamassa visayo, evaṃ ‘‘upādānakkhandhesu santesu maraṇaṃ hotī’’ti upādānakkhandhā yamassa visayoti yojetabbaṃ. Te hi maraṇadhamminoti. Anuppattamaraṇaṃyeva kibbisakārinaṃ puggalaṃ yamapurisā vividhā kammakāraṇā karonti, na appattamaraṇanti maraṇaṃ yamassa visayo vutto. Āṇāpavattiṭṭhānanti idaṃ visaya-saddassa atthavacanaṃ. Desaṃ vāti kāmādidhātuttayadesaṃ sandhāyāha. Dhātuttayissaro hi maccurājā. Pañcānantariyāni aññasatthāruddeso ca, tena vā saddhiṃ pañca verāni cha abhabbaṭṭhānāni. Āvattāti padakkhiṇāvattā. Tanuruhāti lomā.
គន្ថារម្ភវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Ganthārambhavaṇṇanā niṭṭhitā.
