Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ខុទ្ទកបាឋ-អដ្ឋកថា • Khuddakapāṭha-aṭṭhakathā

។ នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ខុទ្ទកនិកាយេ

Khuddakanikāye

ខុទ្ទកបាឋ-អដ្ឋកថា

Khuddakapāṭha-aṭṭhakathā

គន្ថារម្ភកថា

Ganthārambhakathā

ពុទ្ធំ សរណំ គច្ឆាមិ;

Buddhaṃsaraṇaṃ gacchāmi;

ធម្មំ សរណំ គច្ឆាមិ;

Dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi;

សង្ឃំ សរណំ គច្ឆាមីតិ

Saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmīti.

អយំ សរណគមននិទ្ទេសោ ខុទ្ទកានំ អាទិ។

Ayaṃ saraṇagamananiddeso khuddakānaṃ ādi.

ឥមស្ស ទានិ អត្ថំ បរមត្ថជោតិកាយ ខុទ្ទកដ្ឋកថាយ វិវរិតុំ វិភជិតុំ ឧត្តានីកាតុំ ឥទំ វុច្ចតិ –

Imassa dāni atthaṃ paramatthajotikāya khuddakaṭṭhakathāya vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātuṃ idaṃ vuccati –

ឧត្តមំ វន្ទនេយ្យានំ, វន្ទិត្វា រតនត្តយំ;

Uttamaṃ vandaneyyānaṃ, vanditvā ratanattayaṃ;

ខុទ្ទកានំ ករិស្សាមិ, កេសញ្ចិ អត្ថវណ្ណនំ។

Khuddakānaṃ karissāmi, kesañci atthavaṇṇanaṃ.

ខុទ្ទកានំ គម្ភីរត្តា, កិញ្ចាបិ អតិទុក្ករា;

Khuddakānaṃ gambhīrattā, kiñcāpi atidukkarā;

វណ្ណនា មាទិសេនេសា, អពោធន្តេន សាសនំ។

Vaṇṇanā mādisenesā, abodhantena sāsanaṃ.

អជ្ជាបិ តុ អព្ពោច្ឆិន្នោ, បុព្ពាចរិយនិច្ឆយោ;

Ajjāpi tu abbocchinno, pubbācariyanicchayo;

តថេវ ច ឋិតំ យស្មា, នវង្គំ សត្ថុសាសនំ។

Tatheva ca ṭhitaṃ yasmā, navaṅgaṃ satthusāsanaṃ.

តស្មាហំ កាតុមិច្ឆាមិ, អត្ថសំវណ្ណនំ ឥមំ;

Tasmāhaṃ kātumicchāmi, atthasaṃvaṇṇanaṃ imaṃ;

សាសនញ្ចេវ និស្សាយ, បោរាណញ្ច វិនិច្ឆយំ។

Sāsanañceva nissāya, porāṇañca vinicchayaṃ.

សទ្ធម្មពហុមានេន, នាត្តុក្កំសនកម្យតា;

Saddhammabahumānena, nāttukkaṃsanakamyatā;

នាញ្ញេសំ វម្ភនត្ថាយ, តំ សុណាថ សមាហិតាតិ។

Nāññesaṃ vambhanatthāya, taṃ suṇātha samāhitāti.

ខុទ្ទកវវត្ថានំ

Khuddakavavatthānaṃ

តត្ថ ‘‘ខុទ្ទកានំ ករិស្សាមិ, កេសញ្ចិ អត្ថវណ្ណន’’ន្តិ វុត្តត្តា ខុទ្ទកានិ តាវ វវត្ថបេត្វា បច្ឆា អត្ថវណ្ណនំ ករិស្សាមិ។ ខុទ្ទកានិ នាម ខុទ្ទកនិកាយស្ស ឯកទេសោ, ខុទ្ទកនិកាយោ នាម បញ្ចន្នំ និកាយានំ ឯកទេសោ។ បញ្ច និកាយា នាម –

Tattha ‘‘khuddakānaṃ karissāmi, kesañci atthavaṇṇana’’nti vuttattā khuddakāni tāva vavatthapetvā pacchā atthavaṇṇanaṃ karissāmi. Khuddakāni nāma khuddakanikāyassa ekadeso, khuddakanikāyo nāma pañcannaṃ nikāyānaṃ ekadeso. Pañca nikāyā nāma –

ទីឃមជ្ឈិមសំយុត្ត, អង្គុត្តរិកខុទ្ទកា;

Dīghamajjhimasaṃyutta, aṅguttarikakhuddakā;

និកាយា បញ្ច គម្ភីរា, ធម្មតោ អត្ថតោ ចិមេ។

Nikāyā pañca gambhīrā, dhammato atthato cime.

តត្ថ ព្រហ្មជាលសុត្តាទីនិ ចតុត្តិំស សុត្តានិ ទីឃនិកាយោ។ មូលបរិយាយសុត្តាទីនិ ទិយឌ្ឍសតំ ទ្វេ ច សុត្តានិ មជ្ឈិមនិកាយោ។ ឱឃតរណសុត្តាទីនិ សត្ត សុត្តសហស្សានិ សត្ត ច សុត្តសតានិ ទ្វាសដ្ឋិ ច សុត្តានិ សំយុត្តនិកាយោ។ ចិត្តបរិយាទានសុត្តាទីនិ នវ សុត្តសហស្សានិ បញ្ច ច សុត្តសតានិ សត្តបញ្ញាសញ្ច សុត្តានិ អង្គុត្តរនិកាយោ។ ខុទ្ទកបាឋោ, ធម្មបទំ, ឧទានំ, ឥតិវុត្តកំ, សុត្តនិបាតោ, វិមានវត្ថុ, បេតវត្ថុ, ថេរគាថា, ថេរីគាថា, ជាតកំ, និទ្ទេសោ, បដិសម្ភិទា , អបទានំ, ពុទ្ធវំសោ, ចរិយាបិដកំ, វិនយាភិធម្មបិដកានិ, ឋបេត្វា វា ចត្តារោ និកាយេ អវសេសំ ពុទ្ធវចនំ ខុទ្ទកនិកាយោ

Tattha brahmajālasuttādīni catuttiṃsa suttāni dīghanikāyo. Mūlapariyāyasuttādīni diyaḍḍhasataṃ dve ca suttāni majjhimanikāyo. Oghataraṇasuttādīni satta suttasahassāni satta ca suttasatāni dvāsaṭṭhi ca suttāni saṃyuttanikāyo. Cittapariyādānasuttādīni nava suttasahassāni pañca ca suttasatāni sattapaññāsañca suttāni aṅguttaranikāyo. Khuddakapāṭho, dhammapadaṃ, udānaṃ, itivuttakaṃ, suttanipāto, vimānavatthu, petavatthu, theragāthā, therīgāthā, jātakaṃ, niddeso, paṭisambhidā , apadānaṃ, buddhavaṃso, cariyāpiṭakaṃ, vinayābhidhammapiṭakāni, ṭhapetvā vā cattāro nikāye avasesaṃ buddhavacanaṃ khuddakanikāyo.

កស្មា បនេស ខុទ្ទកនិកាយោតិ វុច្ចតិ? ពហូនំ ខុទ្ទកានំ ធម្មក្ខន្ធានំ សមូហតោ និវាសតោ ច។ សមូហនិវាសា ហិ ‘‘និកាយោ’’តិ វុច្ចន្តិ។ ‘‘នាហំ, ភិក្ខវេ, អញ្ញំ ឯកនិកាយម្បិ សមនុបស្សាមិ ឯវំ ចិត្តំ, យថយិទំ, ភិក្ខវេ, តិរច្ឆានគតា បាណា (សំ. និ. ៣.១០០)។ បោណិកនិកាយោ, ចិក្ខល្លិកនិកាយោ’’តិ ឯវមាទីនិ ចេត្ថ សាធកានិ សាសនតោ លោកតោ ច។ អយមស្ស ខុទ្ទកនិកាយស្ស ឯកទេសោ។ ឥមានិ សុត្តន្តបិដកបរិយាបន្នានិ អត្ថតោ វិវរិតុំ វិភជិតុំ ឧត្តានីកាតុញ្ច អធិប្បេតានិ ខុទ្ទកានិ, តេសម្បិ ខុទ្ទកានំ សរណសិក្ខាបទទ្វត្តិំសាការកុមារបញ្ហមង្គលសុត្ត- រតនសុត្តតិរោកុដ្ដនិធិកណ្ឌមេត្តសុត្តានំ វសេន នវប្បភេទោ ខុទ្ទកបាឋោ អាទិ អាចរិយបរម្បរាយ វាចនាមគ្គំ អារោបិតវសេន ន ភគវតា វុត្តវសេន។ ភគវតា ហិ វុត្តវសេន –

Kasmā panesa khuddakanikāyoti vuccati? Bahūnaṃ khuddakānaṃ dhammakkhandhānaṃ samūhato nivāsato ca. Samūhanivāsā hi ‘‘nikāyo’’ti vuccanti. ‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekanikāyampi samanupassāmi evaṃ cittaṃ, yathayidaṃ, bhikkhave, tiracchānagatā pāṇā (saṃ. ni. 3.100). Poṇikanikāyo, cikkhallikanikāyo’’ti evamādīni cettha sādhakāni sāsanato lokato ca. Ayamassa khuddakanikāyassa ekadeso. Imāni suttantapiṭakapariyāpannāni atthato vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātuñca adhippetāni khuddakāni, tesampi khuddakānaṃ saraṇasikkhāpadadvattiṃsākārakumārapañhamaṅgalasutta- ratanasuttatirokuṭṭanidhikaṇḍamettasuttānaṃ vasena navappabhedo khuddakapāṭho ādi ācariyaparamparāya vācanāmaggaṃ āropitavasena na bhagavatā vuttavasena. Bhagavatā hi vuttavasena –

‘‘អនេកជាតិសំសារំ, សន្ធាវិស្សំ អនិព្ពិសំ;

‘‘Anekajātisaṃsāraṃ, sandhāvissaṃ anibbisaṃ;

គហការំ គវេសន្តោ, ទុក្ខា ជាតិ បុនប្បុនំ។

Gahakāraṃ gavesanto, dukkhā jāti punappunaṃ.

‘‘គហការក ទិដ្ឋោសិ, បុន គេហំ ន កាហសិ;

‘‘Gahakāraka diṭṭhosi, puna gehaṃ na kāhasi;

សព្ពា តេ ផាសុកា ភគ្គា, គហកូដំ វិសង្ខតំ;

Sabbā te phāsukā bhaggā, gahakūṭaṃ visaṅkhataṃ;

វិសង្ខារគតំ ចិត្តំ, តណ្ហានំ ខយមជ្ឈគា’’តិ។ (ធ. ប. ១៥៣-១៥៤) –

Visaṅkhāragataṃ cittaṃ, taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti. (dha. pa. 153-154) –

ឥទំ គាថាទ្វយំ សព្ពស្សាបិ ពុទ្ធវចនស្ស អាទិ។ តញ្ច មនសាវ វុត្តវសេន, ន វចីភេទំ កត្វា វុត្តវសេន។ វចីភេទំ បន កត្វា វុត្តវសេន –

Idaṃ gāthādvayaṃ sabbassāpi buddhavacanassa ādi. Tañca manasāva vuttavasena, na vacībhedaṃ katvā vuttavasena. Vacībhedaṃ pana katvā vuttavasena –

‘‘យទា ហវេ បាតុភវន្តិ ធម្មា,

‘‘Yadā have pātubhavanti dhammā,

អាតាបិនោ ឈាយតោ ព្រាហ្មណស្ស;

Ātāpino jhāyato brāhmaṇassa;

អថស្ស កង្ខា វបយន្តិ សព្ពា,

Athassa kaṅkhā vapayanti sabbā,

យតោ បជានាតិ សហេតុធម្ម’’ន្តិ។ (ឧទា. ១; មហាវ. ១) –

Yato pajānāti sahetudhamma’’nti. (udā. 1; mahāva. 1) –

អយំ គាថា អាទិ។ តស្មា យ្វាយំ នវប្បភេទោ ខុទ្ទកបាឋោ ឥមេសំ ខុទ្ទកានំ អាទិ, តស្ស អាទិតោ បភុតិ អត្ថសំវណ្ណនំ អារភិស្សាមិ។

Ayaṃ gāthā ādi. Tasmā yvāyaṃ navappabhedo khuddakapāṭho imesaṃ khuddakānaṃ ādi, tassa ādito pabhuti atthasaṃvaṇṇanaṃ ārabhissāmi.

និទានសោធនំ

Nidānasodhanaṃ

តស្ស ចាយមាទិ ‘‘ពុទ្ធំ សរណំ គច្ឆាមិ, ធម្មំ សរណំ គច្ឆាមិ, សង្ឃំ សរណំ គច្ឆាមី’’តិ។ តស្សាយំ អត្ថវណ្ណនាយ មាតិកា –

Tassa cāyamādi ‘‘buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi, dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi, saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti. Tassāyaṃ atthavaṇṇanāya mātikā –

‘‘កេន កត្ថ កទា កស្មា, ភាសិតំ សរណត្តយំ;

‘‘Kena kattha kadā kasmā, bhāsitaṃ saraṇattayaṃ;

កស្មា ចិធាទិតោ វុត្ត, មវុត្តមបិ អាទិតោ។

Kasmā cidhādito vutta, mavuttamapi ādito.

‘‘និទានសោធនំ កត្វា, ឯវមេត្ថ តតោ បរំ;

‘‘Nidānasodhanaṃ katvā, evamettha tato paraṃ;

ពុទ្ធំ សរណគមនំ, គមកញ្ច វិភាវយេ។

Buddhaṃ saraṇagamanaṃ, gamakañca vibhāvaye.

‘‘ភេទាភេទំ ផលញ្ចាបិ, គមនីយញ្ច ទីបយេ;

‘‘Bhedābhedaṃ phalañcāpi, gamanīyañca dīpaye;

ធម្មំ សរណមិច្ចាទិ, ទ្វយេបេស នយោ មតោ។

Dhammaṃ saraṇamiccādi, dvayepesa nayo mato.

‘‘អនុបុព្ពវវត្ថានេ, ការណញ្ច វិនិទ្ទិសេ;

‘‘Anupubbavavatthāne, kāraṇañca viniddise;

សរណត្តយមេតញ្ច, ឧបមាហិ បកាសយេ’’តិ។

Saraṇattayametañca, upamāhi pakāsaye’’ti.

តត្ថ បឋមគាថាយ តាវ ឥទំ សរណត្តយំ កេន ភាសិតំ, កត្ថ ភាសិតំ, កទា ភាសិតំ, កស្មា ភាសិតំ អវុត្តមបិចាទិតោ តថាគតេន កស្មា ឥធាទិតោ វុត្តន្តិ បញ្ច បញ្ហា។

Tattha paṭhamagāthāya tāva idaṃ saraṇattayaṃ kena bhāsitaṃ, kattha bhāsitaṃ, kadā bhāsitaṃ, kasmā bhāsitaṃ avuttamapicādito tathāgatena kasmā idhādito vuttanti pañca pañhā.

តេសំ វិស្សជ្ជនា កេន ភាសិតន្តិ ភគវតា ភាសិតំ, ន សាវកេហិ, ន ឥសីហិ, ន ទេវតាហិ។ កត្ថាតិ ពារាណសិយំ ឥសិបតនេ មិគទាយេ។ កទាតិ អាយស្មន្តេ យសេ សទ្ធិំ សហាយកេហិ អរហត្តំ បត្តេ ឯកសដ្ឋិយា អរហន្តេសុ ពហុជនហិតាយ លោកេ ធម្មទេសនំ ករោន្តេសុ។ កស្មាតិ បព្ពជ្ជត្ថញ្ច ឧបសម្បទត្ថញ្ច។ យថាហ –

Tesaṃ vissajjanā kena bhāsitanti bhagavatā bhāsitaṃ, na sāvakehi, na isīhi, na devatāhi. Katthāti bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye. Kadāti āyasmante yase saddhiṃ sahāyakehi arahattaṃ patte ekasaṭṭhiyā arahantesu bahujanahitāya loke dhammadesanaṃ karontesu. Kasmāti pabbajjatthañca upasampadatthañca. Yathāha –

‘‘ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, បព្ពាជេតព្ពោ ឧបសម្បាទេតព្ពោ។ បឋមំ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទាបេត្វា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ការាបេត្វា ភិក្ខូនំ បាទេ វន្ទាបេត្វា ឧក្កុដិកំ និសីទាបេត្វា អញ្ជលិំ បគ្គណ្ហាបេត្វា ‘ឯវំ វទេហី’តិ វត្តព្ពោ ‘ពុទ្ធំ សរណំ គច្ឆាមិ, ធម្មំ សរណំ គច្ឆាមិ, សង្ឃំ សរណំ គច្ឆាមី’’’តិ (មហាវ. ៣៤)។

‘‘Evañca pana, bhikkhave, pabbājetabbo upasampādetabbo. Paṭhamaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādāpetvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ kārāpetvā bhikkhūnaṃ pāde vandāpetvā ukkuṭikaṃ nisīdāpetvā añjaliṃ paggaṇhāpetvā ‘evaṃ vadehī’ti vattabbo ‘buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi, dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi, saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’’ti (mahāva. 34).

កស្មា ចិធាទិតោ វុត្តន្តិ ឥទញ្ច នវង្គំ សត្ថុសាសនំ តីហិ បិដកេហិ សង្គណ្ហិត្វា វាចនាមគ្គំ អារោបេន្តេហិ បុព្ពាចរិយេហិ យស្មា ឥមិនា មគ្គេន ទេវមនុស្សា ឧបាសកភាវេន វា បព្ពជិតភាវេន វា សាសនំ ឱតរន្តិ, តស្មា សាសនោតារស្ស មគ្គភូតត្តា ឥធ ខុទ្ទកបាឋេ អាទិតោ វុត្តន្តិ ញាតព្ពំ។

Kasmācidhādito vuttanti idañca navaṅgaṃ satthusāsanaṃ tīhi piṭakehi saṅgaṇhitvā vācanāmaggaṃ āropentehi pubbācariyehi yasmā iminā maggena devamanussā upāsakabhāvena vā pabbajitabhāvena vā sāsanaṃ otaranti, tasmā sāsanotārassa maggabhūtattā idha khuddakapāṭhe ādito vuttanti ñātabbaṃ.

កតំ និទានសោធនំ។

Kataṃ nidānasodhanaṃ.





© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact