| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / วินยวินิจฺฉย-อุตฺตรวินิจฺฉย • Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya |
ทุติยปาราชิกกถา
Dutiyapārājikakathā
๓๙.
39.
อาทิยโนฺต หรโนฺตว-หรโนฺต อิริยาปถํ;
Ādiyanto harantova-haranto iriyāpathaṃ;
วิโกเปโนฺต ตถา ฐานา, จาเวโนฺตปิ ปราชิโตฯ
Vikopento tathā ṭhānā, cāventopi parājito.
๔๐.
40.
ตตฺถ นาเนกภณฺฑานํ, ปญฺจกานํ วสา ปน;
Tattha nānekabhaṇḍānaṃ, pañcakānaṃ vasā pana;
อวหารา ทเสเวเต, วิญฺญาตพฺพา วิภาวินาฯ
Avahārā dasevete, viññātabbā vibhāvinā.
๔๑.
41.
สาหตฺถาณตฺติโก เจว, นิสฺสโคฺค อตฺถสาธโก;
Sāhatthāṇattiko ceva, nissaggo atthasādhako;
ธุรนิเกฺขปนญฺจาติ, อิทํ สาหตฺถปญฺจกํฯ
Dhuranikkhepanañcāti, idaṃ sāhatthapañcakaṃ.
๔๒.
42.
ปุพฺพสหปโยโค จ, สํวิทาหรณมฺปิ จ;
Pubbasahapayogo ca, saṃvidāharaṇampi ca;
สเงฺกตกมฺมํ เนมิตฺตํ, ปุพฺพโยคาทิปญฺจกํฯ
Saṅketakammaṃ nemittaṃ, pubbayogādipañcakaṃ.
๔๓.
43.
เถยฺยปสยฺหปริกปฺป-ปฎิจฺฉนฺนกุสาทิกา;
Theyyapasayhaparikappa-paṭicchannakusādikā;
อวหารา อิเม ปญฺจ, เวทิตพฺพาว วิญฺญุนาฯ
Avahārā ime pañca, veditabbāva viññunā.
๔๔.
44.
วตฺถุกาลคฺฆเทเส จ, ปริโภคญฺจ ปญฺจปิ;
Vatthukālagghadese ca, paribhogañca pañcapi;
ญตฺวา เอตานิ กาตโพฺพ, ปณฺฑิเตน วินิจฺฉโยฯ
Ñatvā etāni kātabbo, paṇḍitena vinicchayo.
๔๕.
45.
ทุติยํ วาปิ กุทฺทาลํ, ปิฎกํ ปริเยสโต;
Dutiyaṃ vāpi kuddālaṃ, piṭakaṃ pariyesato;
คจฺฉโต เถยฺยจิเตฺตน, ทุกฺกฎํ ปุพฺพโยคโตฯ
Gacchato theyyacittena, dukkaṭaṃ pubbayogato.
๔๖.
46.
ตตฺถชาตกกฎฺฐํ วา, ลตํ วา ฉินฺทโต ปน;
Tatthajātakakaṭṭhaṃ vā, lataṃ vā chindato pana;
ทุกฺกฎํ อุภยตฺถาปิ, วุตฺตํ สหปโยคโตฯ
Dukkaṭaṃ ubhayatthāpi, vuttaṃ sahapayogato.
๔๗.
47.
ปถวิํ ขณโต วาปิ, พฺยูหโต ปํสุเมว วา;
Pathaviṃ khaṇato vāpi, byūhato paṃsumeva vā;
อามสนฺตสฺส วา กุมฺภิํ, โหติ อาปตฺติ ทุกฺกฎํฯ
Āmasantassa vā kumbhiṃ, hoti āpatti dukkaṭaṃ.
๔๘.
48.
มุเข ปาสํ ปเวเสตฺวา, ขาณุเก พทฺธกุมฺภิยา;
Mukhe pāsaṃ pavesetvā, khāṇuke baddhakumbhiyā;
พนฺธนานํ วสา เญโยฺย, ฐานเภโท วิชานตาฯ
Bandhanānaṃ vasā ñeyyo, ṭhānabhedo vijānatā.
๔๙.
49.
เทฺว ฐานานิ ปเนกสฺมิํ, ขาณุเก พทฺธกุมฺภิยา;
Dve ṭhānāni panekasmiṃ, khāṇuke baddhakumbhiyā;
วลยํ รุกฺขมูลสฺมิํ, ปเวเสตฺวา กตาย วาฯ
Valayaṃ rukkhamūlasmiṃ, pavesetvā katāya vā.
๕๐.
50.
อุทฺธรนฺตสฺส ขาณุํ วา, ฉินฺทโต สงฺขลิมฺปิ วา;
Uddharantassa khāṇuṃ vā, chindato saṅkhalimpi vā;
ถุลฺลจฺจยํ ตโต กุมฺภิํ, ฐานา จาเวติ เจ จุโตฯ
Thullaccayaṃ tato kumbhiṃ, ṭhānā cāveti ce cuto.
๕๑.
51.
ปฐมํ ปน กุมฺภิํ วา, อุทฺธริตฺวา ตถา ปุน;
Paṭhamaṃ pana kumbhiṃ vā, uddharitvā tathā puna;
ฐานา จาเวติ ขาณุํ วา, สงฺขลิํ วาปิ โส นโยฯ
Ṭhānā cāveti khāṇuṃ vā, saṅkhaliṃ vāpi so nayo.
๕๒.
52.
อิโต จิโต จ ฆํสโนฺต, มูเล สาเรติ รกฺขติ;
Ito cito ca ghaṃsanto, mūle sāreti rakkhati;
วลยํ เขคตํ ตตฺถ, กโรโนฺตว ปราชิโตฯ
Valayaṃ khegataṃ tattha, karontova parājito.
๕๓.
53.
ชาตํ ฉินฺทติ เจ รุกฺขํ, ทุกฺกฎํ กุมฺภิมตฺถเก;
Jātaṃ chindati ce rukkhaṃ, dukkaṭaṃ kumbhimatthake;
สมีเป ฉินฺทโต ตสฺส, ปาจิตฺติยมตตฺถชํฯ
Samīpe chindato tassa, pācittiyamatatthajaṃ.
๕๔.
54.
อโนฺตกุมฺภิคตํ ภณฺฑํ, ผนฺทาเปติ สเจ ปน;
Antokumbhigataṃ bhaṇḍaṃ, phandāpeti sace pana;
อปพฺยูเหติ ตเตฺถว, ตสฺส ถุลฺลจฺจยํ สิยาฯ
Apabyūheti tattheva, tassa thullaccayaṃ siyā.
๕๕.
55.
หรโนฺต กุมฺภิยา ภณฺฑํ, มุฎฺฐิํ ฉินฺทติ อตฺตโน;
Haranto kumbhiyā bhaṇḍaṃ, muṭṭhiṃ chindati attano;
ภาชเน วา คตํ กตฺวา, โหติ ภิกฺขุ ปราชิโตฯ
Bhājane vā gataṃ katvā, hoti bhikkhu parājito.
๕๖.
56.
หารํ วา ปน ปามงฺคํ, สุตฺตารุฬฺหํ ตุ กุมฺภิยา;
Hāraṃ vā pana pāmaṅgaṃ, suttāruḷhaṃ tu kumbhiyā;
ผนฺทาเปติ ยถาวตฺถุํ, ฐานา จาเวติ เจ จุโตฯ
Phandāpeti yathāvatthuṃ, ṭhānā cāveti ce cuto.
๕๗.
57.
สปฺปิอาทีสุ ยํ กิญฺจิ, ปิวโต ปาทปูรณํ;
Sappiādīsu yaṃ kiñci, pivato pādapūraṇaṃ;
เอเกเนว ปโยเคน, ปีตมเตฺต ปราชโยฯ
Ekeneva payogena, pītamatte parājayo.
๕๘.
58.
กตฺวาว ธุรนิเกฺขปํ, ปิวนฺตสฺส ปุนปฺปุนํ;
Katvāva dhuranikkhepaṃ, pivantassa punappunaṃ;
สกลมฺปิ จ ตํ กุมฺภิํ, ปิวโต น ปราชโยฯ
Sakalampi ca taṃ kumbhiṃ, pivato na parājayo.
๕๙.
59.
สเจ ขิปติ ยํ กิญฺจิ, ภณฺฑกํ เตลกุมฺภิยํ;
Sace khipati yaṃ kiñci, bhaṇḍakaṃ telakumbhiyaṃ;
ตํ ปาทคฺฆนกํ เตลํ, ธุวํ ปิวติ ตาวเทฯ
Taṃ pādagghanakaṃ telaṃ, dhuvaṃ pivati tāvade.
๖๐.
60.
หตฺถโต มุตฺตมเตฺตว, เถยฺยจิโตฺต วินสฺสติ;
Hatthato muttamatteva, theyyacitto vinassati;
อาวิเญฺชตฺวาปิ วา กุมฺภิํ, เตลํ คาเฬติ เจ ตถาฯ
Āviñjetvāpi vā kumbhiṃ, telaṃ gāḷeti ce tathā.
๖๑.
61.
เตลสฺสากิรณํ ญตฺวา, ขิตฺตํ ริตฺตาย กุมฺภิยา;
Telassākiraṇaṃ ñatvā, khittaṃ rittāya kumbhiyā;
ปีตํ เตลญฺจ ตํ ภณฺฑํ, อุทฺธรโนฺตว ธํสิโตฯ
Pītaṃ telañca taṃ bhaṇḍaṃ, uddharantova dhaṃsito.
๖๒.
62.
ตเตฺถว ภินฺทโต เตลํ, ฉเฑฺฑนฺตสฺส ตเถว จ;
Tattheva bhindato telaṃ, chaḍḍentassa tatheva ca;
ฌาเปนฺตสฺส อโภคํ วา, กโรนฺตสฺส จ ทุกฺกฎํฯ
Jhāpentassa abhogaṃ vā, karontassa ca dukkaṭaṃ.
ภูมฎฺฐกถาฯ
Bhūmaṭṭhakathā.
๖๓.
63.
ฐปิตํ ปตฺถริตฺวา จ, สาฎกตฺถรณาทิกํ;
Ṭhapitaṃ pattharitvā ca, sāṭakattharaṇādikaṃ;
เวเฐตฺวา อุทฺธรนฺตสฺส, มุเตฺต ฐานา ปราภโวฯ
Veṭhetvā uddharantassa, mutte ṭhānā parābhavo.
๖๔.
64.
โอริมเนฺตน วา ผุฎฺฐ-โมกาสํ ปาริมนฺตโต;
Orimantena vā phuṭṭha-mokāsaṃ pārimantato;
ปาราชิกมติกฺกเนฺต, กฑฺฒโต อุชุกมฺปิ วาฯ
Pārājikamatikkante, kaḍḍhato ujukampi vā.
ถลฎฺฐกถาฯ
Thalaṭṭhakathā.
๖๕.
65.
ปุรโต มุขตุณฺฑญฺจ, กลาปคฺคญฺจ ปจฺฉโต;
Purato mukhatuṇḍañca, kalāpaggañca pacchato;
ทฺวีสุ ปเสฺสสุ ปกฺขโนฺต, เหฎฺฐา ปาทนขา ตถาฯ
Dvīsu passesu pakkhanto, heṭṭhā pādanakhā tathā.
๖๖.
66.
อุทฺธญฺจาปิ สิขคฺคนฺติ, คคเน คจฺฉโต ปน;
Uddhañcāpi sikhagganti, gagane gacchato pana;
โมรสฺส ฉ ปริเจฺฉทา, เวทิตพฺพา วิภาวินาฯ
Morassa cha paricchedā, veditabbā vibhāvinā.
๖๗.
67.
ภิกฺขุ ‘‘สสฺสามิกํ โมรํ, คเหสฺสามี’’ติ เขคตํ;
Bhikkhu ‘‘sassāmikaṃ moraṃ, gahessāmī’’ti khegataṃ;
หตฺถํ วาปิ ปสาเรติ, ปุรโต วาสฺส ติฎฺฐติฯ
Hatthaṃ vāpi pasāreti, purato vāssa tiṭṭhati.
๖๘.
68.
โมโรปิ คคเน ปเกฺข, จาเรติ น จ คจฺฉติ;
Moropi gagane pakkhe, cāreti na ca gacchati;
ทุกฺกฎํ คมนเจฺฉเท, อามสนฺตสฺส เจว ตํฯ
Dukkaṭaṃ gamanacchede, āmasantassa ceva taṃ.
๖๙.
69.
ฐานา โมรมโมเจโนฺต, ผนฺทาเปติ สเจ ปน;
Ṭhānā moramamocento, phandāpeti sace pana;
เอวํ ผนฺทาปเน ตสฺส, ถุลฺลจฺจยมุทีริตํฯ
Evaṃ phandāpane tassa, thullaccayamudīritaṃ.
๗๐.
70.
อคฺคเหตฺวา คเหตฺวา วา, หเตฺถน ปน อตฺตโน;
Aggahetvā gahetvā vā, hatthena pana attano;
ฐานา จาเวติ เจ โมรํ, สยํ ฐานา จุโต สิยาฯ
Ṭhānā cāveti ce moraṃ, sayaṃ ṭhānā cuto siyā.
๗๑.
71.
ผุโฎฺฐกาสํ มุขเคฺคน, กลาปเคฺคน วา ปน;
Phuṭṭhokāsaṃ mukhaggena, kalāpaggena vā pana;
กลาปเคฺคน วา ผุฎฺฐํ, มุขตุเณฺฑน ภิกฺขุ เจฯ
Kalāpaggena vā phuṭṭhaṃ, mukhatuṇḍena bhikkhu ce.
๗๒.
72.
อติกฺกาเมยฺย โย โมรํ, ฐานา จาเวติ นาม โส;
Atikkāmeyya yo moraṃ, ṭhānā cāveti nāma so;
เอเสว จ นโย ปาท-สิขาปเกฺขสุ ทีปิโตฯ
Eseva ca nayo pāda-sikhāpakkhesu dīpito.
๗๓.
73.
คคเน ปน คจฺฉโนฺต, กเร โมโร นิลียติ;
Gagane pana gacchanto, kare moro nilīyati;
ตํ กเรเนว จาเรโนฺต, ผนฺทาเปตีติ วุจฺจติฯ
Taṃ kareneva cārento, phandāpetīti vuccati.
๗๔.
74.
สเจ คณฺหาติ ตํ โมรํ, อิตเรน กเรน โส;
Sace gaṇhāti taṃ moraṃ, itarena karena so;
จาวิตตฺตา ปน ฐานา, ภิกฺขุ ฐานา จุโต สิยาฯ
Cāvitattā pana ṭhānā, bhikkhu ṭhānā cuto siyā.
๗๕.
75.
อิตรํ ปน โมรสฺส, อุปเนติ สเจ กรํ;
Itaraṃ pana morassa, upaneti sace karaṃ;
น โทโส ตตฺถ อุเฑฺฑตฺวา, สยเมว นิลียติฯ
Na doso tattha uḍḍetvā, sayameva nilīyati.
๗๖.
76.
ทิสฺวา อเงฺค นิลีนํ ตํ, เถยฺยจิเตฺตน คจฺฉโต;
Disvā aṅge nilīnaṃ taṃ, theyyacittena gacchato;
ปาเท ถุลฺลจฺจยํ โหติ, ทุติเย จ ปราชโยฯ
Pāde thullaccayaṃ hoti, dutiye ca parājayo.
๗๗.
77.
ภูมิยํ ฐิตโมรสฺส, ตีณิ ฐานานิ ปณฺฑิโต;
Bhūmiyaṃ ṭhitamorassa, tīṇi ṭhānāni paṇḍito;
ปาทานญฺจ กลาปสฺส, วเสน ปริทีปเยฯ
Pādānañca kalāpassa, vasena paridīpaye.
๗๘.
78.
ตโต เกสคฺคมตฺตมฺปิ, โมรํ ปถวิโต ปน;
Tato kesaggamattampi, moraṃ pathavito pana;
โหติ ปาราชิกํ ตสฺส, อุกฺขิปนฺตสฺส ภิกฺขุโนฯ
Hoti pārājikaṃ tassa, ukkhipantassa bhikkhuno.
๗๙.
79.
ฉิชฺชมานํ สุวณฺณาทิํ, ปเตฺต ปตติ เจ ปน;
Chijjamānaṃ suvaṇṇādiṃ, patte patati ce pana;
หเตฺถน อุทฺธรนฺตสฺส, ตสฺส ปาราชิกํ สิยาฯ
Hatthena uddharantassa, tassa pārājikaṃ siyā.
๘๐.
80.
สเจ อนุทฺธริตฺวาว, เถยฺยจิเตฺตน คจฺฉติ;
Sace anuddharitvāva, theyyacittena gacchati;
ทุติเย ปทวารสฺมิํ, ปาราชิกมุทีรเยฯ
Dutiye padavārasmiṃ, pārājikamudīraye.
๘๑.
81.
เอเสว จ นโย เญโยฺย, หเตฺถ วเตฺถว มตฺถเก;
Eseva ca nayo ñeyyo, hatthe vattheva matthake;
ตํ ตํ ตสฺส ภเว ฐานํ, ยตฺถ ยตฺถ ปติฎฺฐิตํฯ
Taṃ taṃ tassa bhave ṭhānaṃ, yattha yattha patiṭṭhitaṃ.
อากาสฎฺฐกถาฯ
Ākāsaṭṭhakathā.
๘๒.
82.
เถยฺยจิเตฺตน ยํ กิญฺจิ, มญฺจปีฐาทิสุฎฺฐิตํ;
Theyyacittena yaṃ kiñci, mañcapīṭhādisuṭṭhitaṃ;
อามาสมฺปิ อนามาสํ, อามสนฺตสฺส ทุกฺกฎํฯ
Āmāsampi anāmāsaṃ, āmasantassa dukkaṭaṃ.
๘๓.
83.
สํหริตฺวา สเจ วํเส, ฐปิตํ โหติ จีวรํ;
Saṃharitvā sace vaṃse, ṭhapitaṃ hoti cīvaraṃ;
กตฺวา ปุโนรโต โภคํ, ตถา อนฺตญฺจ ปารโตฯ
Katvā punorato bhogaṃ, tathā antañca pārato.
๘๔.
84.
จีวเรน ผุโฎฺฐกาโส, ฐานํ ตสฺส ปวุจฺจติ;
Cīvarena phuṭṭhokāso, ṭhānaṃ tassa pavuccati;
น ตุ จีวรวํโส โส, โหตีติ สกโล มโตฯ
Na tu cīvaravaṃso so, hotīti sakalo mato.
๘๕.
85.
โอริมเนฺตน โอกาสํ, ผุฎฺฐํ ตมิตเรน วา;
Orimantena okāsaṃ, phuṭṭhaṃ tamitarena vā;
อิตเรนปิ วา ผุฎฺฐํ, โอริมเนฺตน วา ปุนฯ
Itarenapi vā phuṭṭhaṃ, orimantena vā puna.
๘๖.
86.
ทกฺขิณเนฺตน ผุฎฺฐํ วา, วามเนฺตนิตเรน วา;
Dakkhiṇantena phuṭṭhaṃ vā, vāmantenitarena vā;
วามเนฺตน ผุฎฺฐฎฺฐานํ, อติกฺกามยโต จุติฯ
Vāmantena phuṭṭhaṭṭhānaṃ, atikkāmayato cuti.
๘๗.
87.
อุทฺธํ วา อุกฺขิปนฺตสฺส, จีวรํ ปน วํสโต;
Uddhaṃ vā ukkhipantassa, cīvaraṃ pana vaṃsato;
เกสคฺคมเตฺต อุกฺขิเตฺต, ตสฺส ปาราชิกํ ภเวฯ
Kesaggamatte ukkhitte, tassa pārājikaṃ bhave.
๘๘.
88.
รชฺชุเกน จ พนฺธิตฺวา, ฐปิตํ ปน จีวรํ;
Rajjukena ca bandhitvā, ṭhapitaṃ pana cīvaraṃ;
ถุลฺลจฺจยํ วิโมเจโนฺต, มุเตฺต ปาราชิกํ ผุเสฯ
Thullaccayaṃ vimocento, mutte pārājikaṃ phuse.
๘๙.
89.
เวเฐตฺวา ฐปิตํ วํเส, นิเพฺพเฐนฺตสฺส ภิกฺขุโน;
Veṭhetvā ṭhapitaṃ vaṃse, nibbeṭhentassa bhikkhuno;
วลยํ ฉินฺทโต วาปิ, โมเจนฺตสฺสปฺยยํ นโยฯ
Valayaṃ chindato vāpi, mocentassapyayaṃ nayo.
๙๐.
90.
จีวรสฺส ปสาเรตฺวา, ฐปิตสฺส หิ วํสเก;
Cīvarassa pasāretvā, ṭhapitassa hi vaṃsake;
สํหริตฺวา ตุ นิกฺขิเตฺต, จีวเร วิย นิจฺฉโยฯ
Saṃharitvā tu nikkhitte, cīvare viya nicchayo.
๙๑.
91.
สิกฺกาย ปกฺขิปิตฺวา ยํ, ลคฺคิตํ โหติ ภณฺฑกํ;
Sikkāya pakkhipitvā yaṃ, laggitaṃ hoti bhaṇḍakaṃ;
สิกฺกาโต ตํ หรโนฺต วา, สห สิกฺกาย วา จุโตฯ
Sikkāto taṃ haranto vā, saha sikkāya vā cuto.
๙๒.
92.
กุนฺตาทิํ นาคทเนฺตสุ, ฐิเตสุ ปฎิปาฎิยา;
Kuntādiṃ nāgadantesu, ṭhitesu paṭipāṭiyā;
อเคฺค วา ปน พุเนฺท วา, คเหตฺวา ปริกฑฺฒโตฯ
Agge vā pana bunde vā, gahetvā parikaḍḍhato.
๙๓.
93.
ปาราชิกํ ผุโฎฺฐกาสํ, อติกฺกามยโต สิยา;
Pārājikaṃ phuṭṭhokāsaṃ, atikkāmayato siyā;
อุชุกํ อุกฺขิปนฺตสฺส, เกสเคฺคน ปราชโยฯ
Ujukaṃ ukkhipantassa, kesaggena parājayo.
๙๔.
94.
ปาการาภิมุโข ฐตฺวา, อากฑฺฒติ สเจ ปน;
Pākārābhimukho ṭhatvā, ākaḍḍhati sace pana;
โอริมนฺตผุโฎฺฐกาส-มิตรนฺตจฺจเย จุโตฯ
Orimantaphuṭṭhokāsa-mitarantaccaye cuto.
๙๕.
95.
ตเถว ปรโต ตสฺส, เปเลฺลนฺตสฺสาปิ ภิกฺขุโน;
Tatheva parato tassa, pellentassāpi bhikkhuno;
ภิตฺติํ ปน จ นิสฺสาย, ฐปิเตปิ อยํ นโยฯ
Bhittiṃ pana ca nissāya, ṭhapitepi ayaṃ nayo.
๙๖.
96.
จาเลนฺตสฺส จ ตาลสฺส, ผลํ วตฺถุ หิ ปูรติ;
Cālentassa ca tālassa, phalaṃ vatthu hi pūrati;
เยนสฺส พนฺธนา มุเตฺต, ตสฺมิํ ปาราชิกํ ภเวฯ
Yenassa bandhanā mutte, tasmiṃ pārājikaṃ bhave.
๙๗.
97.
ปิณฺฑิํ ฉินฺทติ ตาลสฺส, สเจ ปาราชิกํ สิยา;
Piṇḍiṃ chindati tālassa, sace pārājikaṃ siyā;
เอเสว จ นโย เสส-รุกฺขปุปฺผผเลสุปิฯ
Eseva ca nayo sesa-rukkhapupphaphalesupi.
เวหาสฎฺฐกถาฯ
Vehāsaṭṭhakathā.
๙๘.
98.
คจฺฉโต หิ นิธิฎฺฐานํ, ปทวาเรน ทุกฺกฎํ;
Gacchato hi nidhiṭṭhānaṃ, padavārena dukkaṭaṃ;
อุทเก ปน คมฺภีเร, ตถา นิมุชฺชนาทิสุฯ
Udake pana gambhīre, tathā nimujjanādisu.
๙๙.
99.
ตตฺถชาตกปุเปฺผสุ, เยน ปุเปฺผน ปูรติ;
Tatthajātakapupphesu, yena pupphena pūrati;
วตฺถุ ตํ ฉินฺทโต ปุปฺผํ, ตสฺส ปาราชิกํ วเทฯ
Vatthu taṃ chindato pupphaṃ, tassa pārājikaṃ vade.
๑๐๐.
100.
เอกนาฬสฺส วา ปเสฺส, วาโก อุปฺปลชาติยา;
Ekanāḷassa vā passe, vāko uppalajātiyā;
น ฉิชฺชติ ตโต ยาว, ตาว นํ ปริรกฺขติฯ
Na chijjati tato yāva, tāva naṃ parirakkhati.
๑๐๑.
101.
สามิเกเหว ปุเปฺผสุ, ฉินฺทิตฺวา ฐปิเตสุปิ;
Sāmikeheva pupphesu, chinditvā ṭhapitesupi;
ปุเพฺพ วุตฺตนเยเนว, เวทิตโพฺพ วินิจฺฉโยฯ
Pubbe vuttanayeneva, veditabbo vinicchayo.
๑๐๒.
102.
ภารพทฺธานิ ปุปฺผานิ, ฉสฺวากาเรสุ เกนจิ;
Bhārabaddhāni pupphāni, chasvākāresu kenaci;
อากาเรน สเจ ตานิ, ฐานา จาเวติ นสฺสติฯ
Ākārena sace tāni, ṭhānā cāveti nassati.
๑๐๓.
103.
ฐปิตํ ปน ปุปฺผานํ, กลาปํ ชลปิฎฺฐิยํ;
Ṭhapitaṃ pana pupphānaṃ, kalāpaṃ jalapiṭṭhiyaṃ;
จาเลตฺวา อุทกํ ปุปฺผ-ฎฺฐานา จาเวติ เจ จุโตฯ
Cāletvā udakaṃ puppha-ṭṭhānā cāveti ce cuto.
๑๐๔.
104.
ปริกเปฺปติ เจ ‘‘เอตฺถ, คเหสฺสามี’’ติ รกฺขติ;
Parikappeti ce ‘‘ettha, gahessāmī’’ti rakkhati;
อุทฺธรโนฺต คตฎฺฐานา, ภโฎฺฐ นาม ปวุจฺจติฯ
Uddharanto gataṭṭhānā, bhaṭṭho nāma pavuccati.
๑๐๕.
105.
อจฺจุคฺคตสฺส ตํ ฐานํ, ชลโต สกลํ ชลํ;
Accuggatassa taṃ ṭhānaṃ, jalato sakalaṃ jalaṃ;
อุปฺปาเฎตฺวา ตโต ปุปฺผํ, อุชุมุทฺธรโต ปนฯ
Uppāṭetvā tato pupphaṃ, ujumuddharato pana.
๑๐๖.
106.
นาฬเนฺต ชลโต มุตฺต-มเตฺต ปาราชิกํ ภเว;
Nāḷante jalato mutta-matte pārājikaṃ bhave;
อมุเตฺต ชลโต ตสฺมิํ, ถุลฺลจฺจยมุทีริตํฯ
Amutte jalato tasmiṃ, thullaccayamudīritaṃ.
๑๐๗.
107.
ปุเปฺผ คเหตฺวา นาเมตฺวา, อุปฺปาเฎติ สเจ ปน;
Pupphe gahetvā nāmetvā, uppāṭeti sace pana;
น ตสฺส อุทกํ ฐานํ, นโฎฺฐ อุปฺปาฎิตกฺขเณฯ
Na tassa udakaṃ ṭhānaṃ, naṭṭho uppāṭitakkhaṇe.
๑๐๘.
108.
โย หิ สสฺสามิเก มเจฺฉ, เถยฺยจิเตฺตน คณฺหติ;
Yo hi sassāmike macche, theyyacittena gaṇhati;
พฬิเสนปิ ชาเลน, หเตฺถน กุมิเนน วาฯ
Baḷisenapi jālena, hatthena kuminena vā.
๑๐๙.
109.
ตเสฺสวํ คณฺหโต วตฺถุ, เยน มเจฺฉน ปูรติ;
Tassevaṃ gaṇhato vatthu, yena macchena pūrati;
ตสฺมิํ อุทฺธฎมตฺตสฺมิํ, ชลา โหติ ปราชโยฯ
Tasmiṃ uddhaṭamattasmiṃ, jalā hoti parājayo.
๑๑๐.
110.
ฐานํ สลิลชานญฺหิ, เกวลํ สกลํ ชลํ;
Ṭhānaṃ salilajānañhi, kevalaṃ sakalaṃ jalaṃ;
สลิลฎฺฐํ วิโมเจโนฺต, ชลา ปาราชิโก ภเวฯ
Salilaṭṭhaṃ vimocento, jalā pārājiko bhave.
๑๑๑.
111.
นีรโต อุปฺปติตฺวา โย, ตีเร ปตติ วาริโช;
Nīrato uppatitvā yo, tīre patati vārijo;
คณฺหโต ตํ ปนาปตฺติํ, ภณฺฑเคฺฆน วินิทฺทิเสฯ
Gaṇhato taṃ panāpattiṃ, bhaṇḍagghena viniddise.
๑๑๒.
112.
มารณตฺถาย มจฺฉานํ, ตฬาเก นทิยาปิ วา;
Māraṇatthāya macchānaṃ, taḷāke nadiyāpi vā;
นิเนฺน มจฺฉวิสํ นาม, ปกฺขิปิตฺวา คเต ปนฯ
Ninne macchavisaṃ nāma, pakkhipitvā gate pana.
๑๑๓.
113.
ปจฺฉา มจฺฉวิสํ มจฺฉา, ขาทิตฺวา ปิลวนฺติ เจ;
Pacchā macchavisaṃ macchā, khāditvā pilavanti ce;
ปาราชิกํ มเต มเจฺฉ, เถยฺยจิเตฺตน คณฺหโตฯ
Pārājikaṃ mate macche, theyyacittena gaṇhato.
๑๑๔.
114.
ปํสุกูลิกสญฺญาย, น โทโส โกจิ คณฺหโต;
Paṃsukūlikasaññāya, na doso koci gaṇhato;
สามิเกสฺวาหรเนฺตสุ, ภณฺฑเทยฺยมุทีริตํฯ
Sāmikesvāharantesu, bhaṇḍadeyyamudīritaṃ.
๑๑๕.
115.
คเหตฺวา สามิกา มเจฺฉ, สเจ ยนฺติ นิราลยา;
Gahetvā sāmikā macche, sace yanti nirālayā;
คณฺหโต ปน เต เสเส, เถยฺยจิเตฺตน ทุกฺกฎํฯ
Gaṇhato pana te sese, theyyacittena dukkaṭaṃ.
๑๑๖.
116.
อมเตสุ อนาปตฺติํ, วทนฺติ วินยญฺญุโน;
Amatesu anāpattiṃ, vadanti vinayaññuno;
เอเสว จ นโย เสเส, กจฺฉปาทิมฺหิ วาริเชฯ
Eseva ca nayo sese, kacchapādimhi vārije.
อุทกฎฺฐกถาฯ
Udakaṭṭhakathā.
๑๑๗.
117.
‘‘นาวํ นาวฎฺฐํ วา ภณฺฑํ, เถเนตฺวา คณฺหิสฺสามี’’ติ;
‘‘Nāvaṃ nāvaṭṭhaṃ vā bhaṇḍaṃ, thenetvā gaṇhissāmī’’ti;
ปาทุทฺธาเร โทสา วุตฺตา, ภิกฺขุเสฺสวํ คจฺฉนฺตสฺสฯ
Pāduddhāre dosā vuttā, bhikkhussevaṃ gacchantassa.
๑๑๘.
118.
พทฺธาย นาวาย หิ จณฺฑโสเต;
Baddhāya nāvāya hi caṇḍasote;
ฐานํ มตํ พนฺธนเมกเมว;
Ṭhānaṃ mataṃ bandhanamekameva;
ภิกฺขุสฺส ตสฺมิํ มุตฺตมเตฺต;
Bhikkhussa tasmiṃ muttamatte;
ปาราชิกํ ตสฺส วทนฺติ ธีราฯ
Pārājikaṃ tassa vadanti dhīrā.
๑๑๙.
119.
นิจฺจเล อุทเก นาว-มพนฺธนมวฎฺฐิตํ;
Niccale udake nāva-mabandhanamavaṭṭhitaṃ;
ปุรโต ปจฺฉโต วาปิ, ปสฺสโต วาปิ กฑฺฒโตฯ
Purato pacchato vāpi, passato vāpi kaḍḍhato.
๑๒๐.
120.
เอเกนเนฺตน สมฺผุฎฺฐ-โมกาสมิตเรน ตํ;
Ekenantena samphuṭṭha-mokāsamitarena taṃ;
อติกฺกามยโต นาวํ, ตสฺส ปาราชิกํ สิยาฯ
Atikkāmayato nāvaṃ, tassa pārājikaṃ siyā.
๑๒๑. ตถา –
121. Tathā –
อุทฺธํ เกสคฺคมตฺตมฺปิ, อุทกมฺหา วิโมจิเต;
Uddhaṃ kesaggamattampi, udakamhā vimocite;
อโธนาวาตลํ เตน, ผุฎฺฐญฺจ มุขวฎฺฎิยาฯ
Adhonāvātalaṃ tena, phuṭṭhañca mukhavaṭṭiyā.
๑๒๒.
122.
พนฺธิตฺวา ปน ยา ตีเร, ฐปิตา นิจฺจเล ชเล;
Bandhitvā pana yā tīre, ṭhapitā niccale jale;
พนฺธนญฺจ ฐิโตกาโส, ฐานํ ตสฺสา ทฺวิธา มตํฯ
Bandhanañca ṭhitokāso, ṭhānaṃ tassā dvidhā mataṃ.
๑๒๓.
123.
โหติ ถุลฺลจฺจยํ ปุพฺพํ, พนฺธนสฺส วิโมจเน;
Hoti thullaccayaṃ pubbaṃ, bandhanassa vimocane;
ปจฺฉา เกนจุปาเยน, ฐานา จาเวติ เจ จุโตฯ
Pacchā kenacupāyena, ṭhānā cāveti ce cuto.
๑๒๔.
124.
จาเวตฺวา ปฐมํ ฐานา, ปจฺฉา พนฺธนโมจเน;
Cāvetvā paṭhamaṃ ṭhānā, pacchā bandhanamocane;
เอเสว จ นโย วุโตฺต, เถยฺยจิตฺตสฺส ภิกฺขุโนฯ
Eseva ca nayo vutto, theyyacittassa bhikkhuno.
๑๒๕.
125.
อุสฺสาเรตฺวา นิกุชฺชิตฺวา, ฐปิตาย ถเล ปน;
Ussāretvā nikujjitvā, ṭhapitāya thale pana;
ผุโฎฺฐกาโสว หิ ฐานํ, นาวาย มุขวฎฺฎิยาฯ
Phuṭṭhokāsova hi ṭhānaṃ, nāvāya mukhavaṭṭiyā.
๑๒๖.
126.
เญโยฺย ฐานปริเจฺฉโท;
Ñeyyo ṭhānaparicchedo;
อากาเรเหว ปญฺจหิ;
Ākāreheva pañcahi;
ยโต กุโตจิ จาเวโนฺต;
Yato kutoci cāvento;
โหติ ปาราชิโก นโรฯ
Hoti pārājiko naro.
๑๒๗.
127.
เอเสว จ นโย เญโยฺย, นาวายุกฺกุชฺชิตายปิ;
Eseva ca nayo ñeyyo, nāvāyukkujjitāyapi;
ฐปิตายปิ นาวาย, ฆฎิกานํ ตถูปริฯ
Ṭhapitāyapi nāvāya, ghaṭikānaṃ tathūpari.
๑๒๘.
128.
เถยฺยา ติเตฺถ ฐิตํ นาวํ, อารุหิตฺวา สเจ ปน;
Theyyā titthe ṭhitaṃ nāvaṃ, āruhitvā sace pana;
อริเตฺตน ผิเยนาปิ, ปาเชนฺตสฺส ปราชโยฯ
Arittena phiyenāpi, pājentassa parājayo.
๑๒๙.
129.
สเจ ฉตฺตํ ปณาเมตฺวา, อุสฺสาเปตฺวาว จีวรํ;
Sace chattaṃ paṇāmetvā, ussāpetvāva cīvaraṃ;
ลงฺการสทิสํ กตฺวา, คณฺหาเปติ สมีรณํฯ
Laṅkārasadisaṃ katvā, gaṇhāpeti samīraṇaṃ.
๑๓๐.
130.
อาคมฺม พลวา วาโต, นาวํ หรติ เจ ปน;
Āgamma balavā vāto, nāvaṃ harati ce pana;
วาเตเนว หฎา นาวา, น โทโส โกจิ วิชฺชติฯ
Vāteneva haṭā nāvā, na doso koci vijjati.
๑๓๑.
131.
สยเมว จ ยํ กิญฺจิ, คามติตฺถมุปาคตํ;
Sayameva ca yaṃ kiñci, gāmatitthamupāgataṃ;
อจาเวโนฺตว ตํ ฐานา, กิณิตฺวา เจ ปลายติฯ
Acāventova taṃ ṭhānā, kiṇitvā ce palāyati.
๑๓๒.
132.
อวหาโร น ภิกฺขุสฺส, ภณฺฑเทยฺยมุทีริตํ;
Avahāro na bhikkhussa, bhaṇḍadeyyamudīritaṃ;
สยเมว จ คจฺฉนฺติํ, ฐานา จาเวติ เจ จุโตฯ
Sayameva ca gacchantiṃ, ṭhānā cāveti ce cuto.
นาวฎฺฐกถาฯ
Nāvaṭṭhakathā.
๑๓๓.
133.
ยานํ นาม รโถ วยฺหํ, สกฎํ สนฺทมานิกา;
Yānaṃ nāma ratho vayhaṃ, sakaṭaṃ sandamānikā;
ยานํ อวหริสฺสามิ, ยานฎฺฐมิติ วา ปนฯ
Yānaṃ avaharissāmi, yānaṭṭhamiti vā pana.
๑๓๔.
134.
คจฺฉโต ทุกฺกฎํ วุตฺตํ, ทุติยํ ปริเยสโต;
Gacchato dukkaṭaṃ vuttaṃ, dutiyaṃ pariyesato;
ฐานา จาวนโยคสฺมิํ, วิชฺชมาเน ปราชโยฯ
Ṭhānā cāvanayogasmiṃ, vijjamāne parājayo.
๑๓๕.
135.
ยานสฺส ทุกยุตฺตสฺส, ทส ฐานานิ ทีปเย;
Yānassa dukayuttassa, dasa ṭhānāni dīpaye;
ยานํ ปาชยโต ตสฺส, นิสีทิตฺวา ธุเร ปนฯ
Yānaṃ pājayato tassa, nisīditvā dhure pana.
๑๓๖.
136.
ถุลฺลจฺจยํ ตุ โคณานํ, ปาทุทฺธาเร วินิทฺทิเส;
Thullaccayaṃ tu goṇānaṃ, pāduddhāre viniddise;
จกฺกานญฺหิ ฐิโตกาส-มติกฺกเนฺต ปราภโวฯ
Cakkānañhi ṭhitokāsa-matikkante parābhavo.
๑๓๗.
137.
อยุตฺตกสฺสาปิ จ ยานกสฺส, ธุเรนุปตฺถมฺภนิยํ ฐิตสฺส;
Ayuttakassāpi ca yānakassa, dhurenupatthambhaniyaṃ ṭhitassa;
วเสนุปตฺถมฺภนิจกฺกกานํ, ฐานานิ ตีเณว ภวนฺติ ตสฺสฯ
Vasenupatthambhanicakkakānaṃ, ṭhānāni tīṇeva bhavanti tassa.
๑๓๘.
138.
ตถา ธุเรน ทารูนํ, อุปริฎฺฐปิตสฺส จ;
Tathā dhurena dārūnaṃ, upariṭṭhapitassa ca;
ภูมิยมฺปิ ธุเรเนว, ตเถว ฐปิตสฺส จฯ
Bhūmiyampi dhureneva, tatheva ṭhapitassa ca.
๑๓๙.
139.
ปุรโต ปจฺฉโต วาปิ, ฐานา จาเวติ เจ ปน;
Purato pacchato vāpi, ṭhānā cāveti ce pana;
ถุลฺลจฺจยํ ตุ ติณฺณมฺปิ, ฐานา จาเว ปราชโยฯ
Thullaccayaṃ tu tiṇṇampi, ṭhānā cāve parājayo.
๑๔๐.
140.
อปเนตฺวาน จกฺกานิ, อกฺขานํ สีสเกหิ ตุ;
Apanetvāna cakkāni, akkhānaṃ sīsakehi tu;
ฐิตสฺสูปริ ทารูนํ, ฐานานิ เทฺว วินิทฺทิเสฯ
Ṭhitassūpari dārūnaṃ, ṭhānāni dve viniddise.
๑๔๑.
141.
กฑฺฒโนฺต อุกฺขิปโนฺต วา, ผุโฎฺฐกาสจฺจเย จุโต;
Kaḍḍhanto ukkhipanto vā, phuṭṭhokāsaccaye cuto;
ฐปิตสฺส ปนญฺญสฺส, ภูมิยํ ยสฺส กสฺสจิฯ
Ṭhapitassa panaññassa, bhūmiyaṃ yassa kassaci.
๑๔๒.
142.
อกฺขุทฺธีนํ ธุรสฺสาติ, ปญฺจ ฐานานิ ทีปเย;
Akkhuddhīnaṃ dhurassāti, pañca ṭhānāni dīpaye;
อุทฺธีสุ วา คเหตฺวา ตํ, ฐานา จาเวติ เจ จุโตฯ
Uddhīsu vā gahetvā taṃ, ṭhānā cāveti ce cuto.
๑๔๓.
143.
ฐปิตสฺส หิ จกฺกสฺส, นาภิยา ปน ภูมิยํ;
Ṭhapitassa hi cakkassa, nābhiyā pana bhūmiyaṃ;
เอกเมว สิยา ฐานํ, ปริเจฺฉโทปิ ปญฺจธาฯ
Ekameva siyā ṭhānaṃ, paricchedopi pañcadhā.
๑๔๔.
144.
ผุสิตฺวา ยํ ฐิตํ ภูมิํ, เนมิปเสฺสน นาภิยา;
Phusitvā yaṃ ṭhitaṃ bhūmiṃ, nemipassena nābhiyā;
ฐานานิ เทฺว ภวนฺตสฺส, นโฎฺฐ เตสมติกฺกเมฯ
Ṭhānāni dve bhavantassa, naṭṭho tesamatikkame.
๑๔๕.
145.
ทิสฺวา ยานมนารกฺขํ, ปฎิปนฺนํ มหาปเถ;
Disvā yānamanārakkhaṃ, paṭipannaṃ mahāpathe;
อารุหิตฺวา อโจเทตฺวา, กิณิตฺวา ยาติ วฎฺฎติฯ
Āruhitvā acodetvā, kiṇitvā yāti vaṭṭati.
ยานฎฺฐกถาฯ
Yānaṭṭhakathā.
๑๔๖.
146.
สีสกฺขนฺธกโฎลมฺพ-วสา ภาโร จตุพฺพิโธ;
Sīsakkhandhakaṭolamba-vasā bhāro catubbidho;
ตตฺถ สีสคตํ ภารํ, อามสนฺตสฺส ทุกฺกฎํฯ
Tattha sīsagataṃ bhāraṃ, āmasantassa dukkaṭaṃ.
๑๔๗.
147.
อิโต จิโต จ ฆํสโนฺต, เถยฺยจิเตฺตน โย ปน;
Ito cito ca ghaṃsanto, theyyacittena yo pana;
สิรสฺมิํเยว สาเรติ, ตสฺส ถุลฺลจฺจยํ สิยาฯ
Sirasmiṃyeva sāreti, tassa thullaccayaṃ siyā.
๑๔๘.
148.
ขนฺธํ โอโรปิเต ภาเร, ตสฺส ปาราชิกํ มตํ;
Khandhaṃ oropite bhāre, tassa pārājikaṃ mataṃ;
สีสโต เกสมตฺตมฺปิ, โมเจโนฺตปิ ปราชิโตฯ
Sīsato kesamattampi, mocentopi parājito.
๑๔๙.
149.
ภารํ ปถวิยํ กิญฺจิ, ฐเปตฺวา สุทฺธมานโส;
Bhāraṃ pathaviyaṃ kiñci, ṭhapetvā suddhamānaso;
ปจฺฉา ตํ เถยฺยจิเตฺตน, อุทฺธรโนฺต ปราชิโตฯ๕๒๒
Pacchā taṃ theyyacittena, uddharanto parājito.522
๑๕๐.
150.
เอตฺถ วุตฺตนเยเนว, เสเสสุปิ อเสสโต;
Ettha vuttanayeneva, sesesupi asesato;
ภาเรสุ มติสาเรน, เวทิตโพฺพ วินิจฺฉโยฯ
Bhāresu matisārena, veditabbo vinicchayo.
ภารฎฺฐกถาฯ
Bhāraṭṭhakathā.
๑๕๑.
151.
ทุกฺกฎํ มุนินา วุตฺตํ, อารามํ อภิยุญฺชโต;
Dukkaṭaṃ muninā vuttaṃ, ārāmaṃ abhiyuñjato;
ปราเชติ ปรํ ธมฺมํ, จรโนฺต เจ ปราชิโตฯ๕๒๒
Parājeti paraṃ dhammaṃ, caranto ce parājito.522
๑๕๒.
152.
วิมติํ ชนยนฺตสฺส, ตสฺส ถุลฺลจฺจยํ สิยา;
Vimatiṃ janayantassa, tassa thullaccayaṃ siyā;
ปรชฺชติ สยํ ธมฺมํ, จรโนฺต โยปิ ตสฺส จฯ
Parajjati sayaṃ dhammaṃ, caranto yopi tassa ca.
๑๕๓.
153.
สามิโน ธุรนิเกฺขเป, ‘‘น ทสฺสามี’’ติ จตฺตโน;
Sāmino dhuranikkhepe, ‘‘na dassāmī’’ti cattano;
ปาราชิกํ ภเว ตสฺส, สเพฺพสํ กูฎสกฺขินํฯ
Pārājikaṃ bhave tassa, sabbesaṃ kūṭasakkhinaṃ.
อารามฎฺฐกถาฯ
Ārāmaṭṭhakathā.
๑๕๔.
154.
วิหารํ สงฺฆิกํ กิญฺจิ, อจฺฉินฺทิตฺวาน คณฺหิตุํ;
Vihāraṃ saṅghikaṃ kiñci, acchinditvāna gaṇhituṃ;
สเพฺพสํ ธุรนิเกฺขปา-ภาวโตว น สิชฺฌติฯ
Sabbesaṃ dhuranikkhepā-bhāvatova na sijjhati.
วิหารฎฺฐกถาฯ
Vihāraṭṭhakathā.
๑๕๕.
155.
สีสานิ สาลิอาทีนํ, นิรุมฺภิตฺวาน คณฺหโต;
Sīsāni sāliādīnaṃ, nirumbhitvāna gaṇhato;
อสิเตน จ ลายิตฺวา, ฉินฺทิตฺวา วา กเรน จฯ
Asitena ca lāyitvā, chinditvā vā karena ca.
๑๕๖.
156.
ยสฺมิํ พีเชปิ วา วตฺถุ, สีเส ปูเรติ มุฎฺฐิยํ;
Yasmiṃ bījepi vā vatthu, sīse pūreti muṭṭhiyaṃ;
พนฺธนา โมจิเต ตสฺมิํ, ตสฺส ปาราชิกํ ภเวฯ
Bandhanā mocite tasmiṃ, tassa pārājikaṃ bhave.
๑๕๗.
157.
อจฺฉิโนฺน ปน ทโณฺฑ วา, ตโจ วา อปฺปมตฺตโก;
Acchinno pana daṇḍo vā, taco vā appamattako;
วีหินาฬมฺปิ วา ทีฆํ, อนิกฺขโนฺตว รกฺขติฯ
Vīhināḷampi vā dīghaṃ, anikkhantova rakkhati.
๑๕๘.
158.
สเจ โส ปริกเปฺปติ, ‘‘มทฺทิตฺวา ปนิทํ อหํ;
Sace so parikappeti, ‘‘madditvā panidaṃ ahaṃ;
ปโปฺผเฎตฺวา อิโต สารํ, คณฺหิสฺสามี’’ติ รกฺขติฯ
Papphoṭetvā ito sāraṃ, gaṇhissāmī’’ti rakkhati.
๑๕๙.
159.
มทฺทนุทฺธรเณ นตฺถิ, โทโส ปโปฺผฎเนปิ วา;
Maddanuddharaṇe natthi, doso papphoṭanepi vā;
อตฺตโน ภาชนคตํ, กโรนฺตสฺส ปราชโยฯ
Attano bhājanagataṃ, karontassa parājayo.
๑๖๐.
160.
ชานํ เกสคฺคมตฺตมฺปิ, ปถวิํ ปรสนฺตกํ;
Jānaṃ kesaggamattampi, pathaviṃ parasantakaṃ;
เถยฺยจิเตฺตน เจ ขีลํ, สงฺกาเมติ ปราชโยฯ
Theyyacittena ce khīlaṃ, saṅkāmeti parājayo.
๑๖๑.
161.
ตญฺจ โข สามิกานํ ตุ, ธุรนิเกฺขปเน สติ;
Tañca kho sāmikānaṃ tu, dhuranikkhepane sati;
อนคฺฆา ภูมิ นาเมสา, ตสฺมา เอวมุทีริตํฯ
Anagghā bhūmi nāmesā, tasmā evamudīritaṃ.
๑๖๒.
162.
คเหตพฺพา สเจ โหติ, ทฺวีหิ ขีเลหิ ยา ปน;
Gahetabbā sace hoti, dvīhi khīlehi yā pana;
อาโท ถุลฺลจฺจยํ เตสุ, ทุติเยว ปราชโยฯ
Ādo thullaccayaṃ tesu, dutiyeva parājayo.
๑๖๓.
163.
ญาเปตุกาโม โย ภิกฺขุ, ‘‘มเมทํ สนฺตก’’นฺติ จ;
Ñāpetukāmo yo bhikkhu, ‘‘mamedaṃ santaka’’nti ca;
รชฺชุํ วาปิ ปสาเรติ, ยฎฺฐิํ ปาเตติ ทุกฺกฎํฯ
Rajjuṃ vāpi pasāreti, yaṭṭhiṃ pāteti dukkaṭaṃ.
๑๖๔.
164.
เยหิ ทฺวีหิ ปโยเคหิ, อตฺตโน สนฺตกํ สิยา;
Yehi dvīhi payogehi, attano santakaṃ siyā;
อาโท ถุลฺลจฺจยํ เตสุ, ทุติเย จ ปราชโยฯ
Ādo thullaccayaṃ tesu, dutiye ca parājayo.
เขตฺตฎฺฐกถาฯ
Khettaṭṭhakathā.
๑๖๕.
165.
เขเตฺต วุตฺตนเยเนว, วตฺถุฎฺฐสฺส วินิจฺฉโย;
Khette vuttanayeneva, vatthuṭṭhassa vinicchayo;
คามเฎฺฐปิ จ วตฺตพฺพํ, อปุพฺพํ นตฺถิ กิญฺจิปิฯ
Gāmaṭṭhepi ca vattabbaṃ, apubbaṃ natthi kiñcipi.
วตฺถุฎฺฐคามฎฺฐกถาฯ
Vatthuṭṭhagāmaṭṭhakathā.
๑๖๖.
166.
ติณํ วา ปน ปณฺณํ วา, ลตํ วา กฎฺฐเมว วา;
Tiṇaṃ vā pana paṇṇaṃ vā, lataṃ vā kaṭṭhameva vā;
ภณฺฑเคฺฆเนว กาตโพฺพ, คณฺหโนฺต ตตฺถชาตกํฯ
Bhaṇḍaggheneva kātabbo, gaṇhanto tatthajātakaṃ.
๑๖๗.
167.
มหเคฺฆ ปน รุกฺขสฺมิํ, ฉินฺนมเตฺตปิ นสฺสติ;
Mahagghe pana rukkhasmiṃ, chinnamattepi nassati;
ตเจฺฉตฺวา ฐปิโต รุโกฺข, คเหตโพฺพ น โกจิปิฯ
Tacchetvā ṭhapito rukkho, gahetabbo na kocipi.
๑๖๘.
168.
ฉินฺทิตฺวา ฐปิตํ มูเล, รุกฺขมทฺธคตํ ปน;
Chinditvā ṭhapitaṃ mūle, rukkhamaddhagataṃ pana;
‘‘ฉฑฺฑิโต สามิเกหี’’ติ, คเหตุํ ปน วฎฺฎติฯ
‘‘Chaḍḍito sāmikehī’’ti, gahetuṃ pana vaṭṭati.
๑๖๙.
169.
ลกฺขเณ ฉลฺลิโยนเทฺธ, น โทโส โกจิ คณฺหโต;
Lakkhaṇe challiyonaddhe, na doso koci gaṇhato;
อชฺฌาวุตฺถํ กตํ วาปิ, วินสฺสนฺตญฺจ คณฺหโตฯ
Ajjhāvutthaṃ kataṃ vāpi, vinassantañca gaṇhato.
๑๗๐.
170.
โย จารกฺขฎฺฐานํ ปตฺวา, กตฺวา กมฺมฎฺฐานาทีนิ;
Yo cārakkhaṭṭhānaṃ patvā, katvā kammaṭṭhānādīni;
จิเตฺต จิเนฺตโนฺต วา อญฺญํ, ภณฺฑเทยฺยํ โหเตวสฺสฯ
Citte cintento vā aññaṃ, bhaṇḍadeyyaṃ hotevassa.
๑๗๑.
171.
วราหพฺยคฺฆจฺฉตรจฺฉกาทิโต;
Varāhabyagghacchataracchakādito;
อุปทฺทวา มุจฺจิตุกามตาย โย;
Upaddavā muccitukāmatāya yo;
ตเถว ตํ ฐานมติกฺกเมติ เจ;
Tatheva taṃ ṭhānamatikkameti ce;
น โกจิ โทโส ปน ภณฺฑเทยฺยกํฯ
Na koci doso pana bhaṇḍadeyyakaṃ.
๑๗๒.
172.
อิทมารกฺขณฎฺฐานํ, ครุกํ สุงฺกฆาตโต;
Idamārakkhaṇaṭṭhānaṃ, garukaṃ suṅkaghātato;
ตสฺมา ทุกฺกฎมุทฺทิฎฺฐํ, ตมโนกฺกมฺม คจฺฉโตฯ
Tasmā dukkaṭamuddiṭṭhaṃ, tamanokkamma gacchato.
๑๗๓.
173.
เอตํ ปริหรนฺตสฺส, เถยฺยจิเตฺตน สตฺถุนา;
Etaṃ pariharantassa, theyyacittena satthunā;
ปาราชิกมนุทฺทิฎฺฐํ, อากาเสนาปิ คจฺฉโตฯ
Pārājikamanuddiṭṭhaṃ, ākāsenāpi gacchato.
๑๗๔.
174.
ตสฺมา เอตฺถ วิเสเสน, สติสมฺปนฺนเจตสา;
Tasmā ettha visesena, satisampannacetasā;
อปฺปมเตฺตน โหตพฺพํ, ปิยสีเลน ภิกฺขุนาฯ
Appamattena hotabbaṃ, piyasīlena bhikkhunā.
อรญฺญฎฺฐกถาฯ
Araññaṭṭhakathā.
๑๗๕.
175.
โตยทุลฺลภกาลสฺมิํ, ภาชเน โคปิตํ ชลํ;
Toyadullabhakālasmiṃ, bhājane gopitaṃ jalaṃ;
อาวิญฺชิตฺวา ปเวเสตฺวา, ฉิทฺทํ กตฺวาปิ วา ตถาฯ
Āviñjitvā pavesetvā, chiddaṃ katvāpi vā tathā.
๑๗๖.
176.
วาปิยํ วา ตฬาเก วา, ภาชนํ อตฺตโน ปน;
Vāpiyaṃ vā taḷāke vā, bhājanaṃ attano pana;
คณฺหนฺตสฺส ปเวเสตฺวา, ภณฺฑเคฺฆน วินิทฺทิเสฯ
Gaṇhantassa pavesetvā, bhaṇḍagghena viniddise.
๑๗๗.
177.
ฉินฺทโต มริยาทํ ตุ, อทินฺนาทานปุพฺพโต;
Chindato mariyādaṃ tu, adinnādānapubbato;
ภูตคาเมน สทฺธิมฺปิ, ทุกฺกฎํ ปริทีปิตํฯ
Bhūtagāmena saddhimpi, dukkaṭaṃ paridīpitaṃ.
๑๗๘.
178.
อโนฺต ฐตฺวา พหิ ฐตฺวา, ฉินฺทโนฺต อุภยตฺถปิ;
Anto ṭhatvā bahi ṭhatvā, chindanto ubhayatthapi;
พหิอเนฺตน กาตโพฺพ, อโนฺตอเนฺตน มชฺฌโตฯ
Bahiantena kātabbo, antoantena majjhato.
อุทกกถาฯ
Udakakathā.
๑๗๙.
179.
วาเรน สามเณรา ยํ, ทนฺตกฎฺฐมรญฺญโต;
Vārena sāmaṇerā yaṃ, dantakaṭṭhamaraññato;
อาเนตฺวาจริยานมฺปิ, อาหรนฺติ สเจ ปนฯ
Ānetvācariyānampi, āharanti sace pana.
๑๘๐.
180.
ฉินฺทิตฺวา ยาว สงฺฆสฺส, น นิยฺยาเทนฺติ เต ปน;
Chinditvā yāva saṅghassa, na niyyādenti te pana;
อาภตํ ตาว ตํ สพฺพํ, เตสเมว จ สนฺตกํฯ
Ābhataṃ tāva taṃ sabbaṃ, tesameva ca santakaṃ.
๑๘๑.
181.
ตสฺมา ตํ เถยฺยจิเตฺตน, คณฺหนฺตสฺส จ ภิกฺขุโน;
Tasmā taṃ theyyacittena, gaṇhantassa ca bhikkhuno;
ครุภณฺฑญฺจ สงฺฆสฺส, ภณฺฑเคฺฆน ปราภโวฯ
Garubhaṇḍañca saṅghassa, bhaṇḍagghena parābhavo.
๑๘๒.
182.
ยทา นิยฺยาทิตํ เตหิ, ตโต ปฎฺฐาย สงฺฆิกํ;
Yadā niyyāditaṃ tehi, tato paṭṭhāya saṅghikaṃ;
คณฺหนฺตสฺสาปิ เถยฺยาย, อวหาโร น วิชฺชติฯ
Gaṇhantassāpi theyyāya, avahāro na vijjati.
๑๘๓.
183.
อรกฺขตฺตา ยถาวุฑฺฒ-มภาเชตพฺพโตปิ จ;
Arakkhattā yathāvuḍḍha-mabhājetabbatopi ca;
สพฺพสาธารณตฺตา จ, อญฺญํ วิย น โหติทํฯ
Sabbasādhāraṇattā ca, aññaṃ viya na hotidaṃ.
ทนฺตกฎฺฐกถาฯ
Dantakaṭṭhakathā.
๑๘๔.
184.
อคฺคิํ วา เทติ สเตฺถน, อาโกเฎติ สมนฺตโต;
Aggiṃ vā deti satthena, ākoṭeti samantato;
อาโกเฎติ วิสํ วาปิ, มณฺฑูกณฺฎกนามกํฯ
Ākoṭeti visaṃ vāpi, maṇḍūkaṇṭakanāmakaṃ.
๑๘๕.
185.
เยน วา เตน วา รุโกฺข, วินสฺสติ จ ฑยฺหติ;
Yena vā tena vā rukkho, vinassati ca ḍayhati;
สพฺพตฺถ ภิกฺขุโน ตสฺส, ภณฺฑเทยฺยํ ปกาสิตํฯ
Sabbattha bhikkhuno tassa, bhaṇḍadeyyaṃ pakāsitaṃ.
วนปฺปติกถาฯ
Vanappatikathā.
๑๘๖.
186.
สีสโต กณฺณโต วาปิ, คีวโต หตฺถโตปิ วา;
Sīsato kaṇṇato vāpi, gīvato hatthatopi vā;
ฉินฺทิตฺวา วาปิ โมเจตฺวา, คณฺหโต เถยฺยเจตสาฯ
Chinditvā vāpi mocetvā, gaṇhato theyyacetasā.
๑๘๗.
187.
โหติ โมจิตมตฺตสฺมิํ, สีสาทีหิ ปราชโย;
Hoti mocitamattasmiṃ, sīsādīhi parājayo;
ถุลฺลจฺจยํ กโรนฺตสฺส, อากฑฺฒนวิกฑฺฒนํฯ
Thullaccayaṃ karontassa, ākaḍḍhanavikaḍḍhanaṃ.
๑๘๘.
188.
หตฺถา อนีหริตฺวาว, วลยํ กฎกมฺปิ วา;
Hatthā anīharitvāva, valayaṃ kaṭakampi vā;
อคฺคพาหุญฺจ ฆํสโนฺต, จาเรติ อปราปรํฯ
Aggabāhuñca ghaṃsanto, cāreti aparāparaṃ.
๑๘๙.
189.
ตมากาสคตํ โจโร, กโรติ ยทิ รกฺขติ;
Tamākāsagataṃ coro, karoti yadi rakkhati;
สวิญฺญาณกโต มูเล, วลยํว น โหติทํฯ
Saviññāṇakato mūle, valayaṃva na hotidaṃ.
๑๙๐.
190.
นิวตฺถํ ปน วตฺถํ โย, อจฺฉินฺทติ ปรสฺส เจ;
Nivatthaṃ pana vatthaṃ yo, acchindati parassa ce;
ปโรปิ ปน ลชฺชาย, สหสา ตํ น มุญฺจติฯ
Paropi pana lajjāya, sahasā taṃ na muñcati.
๑๙๑.
191.
อากฑฺฒติ จ โจโรปิ, โส ปโร ตาว รกฺขติ;
Ākaḍḍhati ca coropi, so paro tāva rakkhati;
ปรสฺส หตฺถโต วเตฺถ, มุตฺตมเตฺต ปราชโยฯ
Parassa hatthato vatthe, muttamatte parājayo.
๑๙๒.
192.
สภณฺฑหารกํ ภณฺฑํ, เนนฺตสฺส ปฐเม ปเท;
Sabhaṇḍahārakaṃ bhaṇḍaṃ, nentassa paṭhame pade;
ถุลฺลจฺจยมติกฺกเนฺต, ทุติเยว จุโต สิยาฯ
Thullaccayamatikkante, dutiyeva cuto siyā.
๑๙๓.
193.
ปาตาเปติ สเจ ภณฺฑํ, ตเชฺชตฺวา เถยฺยเจตโน;
Pātāpeti sace bhaṇḍaṃ, tajjetvā theyyacetano;
ปรสฺส หตฺถโต ภเณฺฑ, มุตฺตมเตฺต ปราชโยฯ
Parassa hatthato bhaṇḍe, muttamatte parājayo.
๑๙๔.
194.
อถาปิ ปริกเปฺปตฺวา, ปาตาเปติ ว โย ปน;
Athāpi parikappetvā, pātāpeti va yo pana;
ตสฺส ปาตาปเน วุตฺตํ, ทุกฺกฎามสเนปิ จฯ
Tassa pātāpane vuttaṃ, dukkaṭāmasanepi ca.
๑๙๕.
195.
ผนฺทาเปติ ยถาวตฺถุํ, ฐานา จาเวติ เจ จุโต;
Phandāpeti yathāvatthuṃ, ṭhānā cāveti ce cuto;
‘‘ติฎฺฐ ติฎฺฐา’’ติ วทโต, น โทโส ฉฑฺฑิเตปิ จฯ
‘‘Tiṭṭha tiṭṭhā’’ti vadato, na doso chaḍḍitepi ca.
๑๙๖.
196.
อาคนฺตฺวา เถยฺยจิเตฺตน, ปจฺฉา ตํ คณฺหโต สิยา;
Āgantvā theyyacittena, pacchā taṃ gaṇhato siyā;
ปาราชิกํ ตทุทฺธาเร, สาลเย สามิเก คเตฯ
Pārājikaṃ taduddhāre, sālaye sāmike gate.
๑๙๗.
197.
คณฺหโต สกสญฺญาย, คหเณ ปน รกฺขติ;
Gaṇhato sakasaññāya, gahaṇe pana rakkhati;
ภณฺฑเทยฺยํ ตถา ปํสุ-กูลสญฺญาย คณฺหโตฯ
Bhaṇḍadeyyaṃ tathā paṃsu-kūlasaññāya gaṇhato.
๑๙๘.
198.
‘‘ติฎฺฐ ติฎฺฐา’’ติ วุโตฺต จ, ฉเฑฺฑตฺวา ปน ภณฺฑกํ;
‘‘Tiṭṭha tiṭṭhā’’ti vutto ca, chaḍḍetvā pana bhaṇḍakaṃ;
กตฺวาว ธุรนิเกฺขปํ, ภีโต โจรา ปลายติฯ
Katvāva dhuranikkhepaṃ, bhīto corā palāyati.
๑๙๙.
199.
คณฺหโต เถยฺยจิเตฺตน, อุทฺธาเร ทุกฺกฎํ ปุน;
Gaṇhato theyyacittena, uddhāre dukkaṭaṃ puna;
ทาตพฺพมาหราเปเนฺต, อเทนฺตสฺส ปราชโยฯ
Dātabbamāharāpente, adentassa parājayo.
๒๐๐.
200.
‘‘กสฺมา? ตสฺส ปโยเคน, ฉฑฺฑิตตฺตา’’ติ สาทรํ;
‘‘Kasmā? Tassa payogena, chaḍḍitattā’’ti sādaraṃ;
มหาอฎฺฐกถายํ ตุ, วุตฺตมญฺญาสุ นาคตํฯ
Mahāaṭṭhakathāyaṃ tu, vuttamaññāsu nāgataṃ.
หรณกถาฯ
Haraṇakathā.
๒๐๑.
201.
สมฺปชานมุสาวาทํ, ‘‘น คณฺหามี’’ติ ภาสโต;
Sampajānamusāvādaṃ, ‘‘na gaṇhāmī’’ti bhāsato;
อทินฺนาทานปุพฺพตฺตา, ทุกฺกฎํ โหติ ภิกฺขุโนฯ
Adinnādānapubbattā, dukkaṭaṃ hoti bhikkhuno.
๒๐๒.
202.
‘‘รโห มยา ปเนตสฺส, ฐปิตํ กิํ นุ ทสฺสติ’’;
‘‘Raho mayā panetassa, ṭhapitaṃ kiṃ nu dassati’’;
อิเจฺจวํ วิมตุปฺปาเท, ตสฺส ถุลฺลจฺจยํ สิยาฯ
Iccevaṃ vimatuppāde, tassa thullaccayaṃ siyā.
๒๐๓.
203.
ตสฺมิํ ทาเน นิรุสฺสาเห, ปโร เจ นิกฺขิเป ธุรํ;
Tasmiṃ dāne nirussāhe, paro ce nikkhipe dhuraṃ;
อุภินฺนํ ธุรนิเกฺขเป, ภิกฺขุ โหติ ปราชิโตฯ
Ubhinnaṃ dhuranikkhepe, bhikkhu hoti parājito.
๒๐๔.
204.
จิเตฺตนาทาตุกาโมว, ‘‘ทสฺสามี’’ติ มุเขน เจ;
Cittenādātukāmova, ‘‘dassāmī’’ti mukhena ce;
วทโต ธุรนิเกฺขเป, สามิโน หิ ปราชโยฯ
Vadato dhuranikkhepe, sāmino hi parājayo.
อุปนิธิกถาฯ
Upanidhikathā.
๒๐๕.
205.
สุงฺกฆาตสฺส อโนฺตว, ฐตฺวา ปาเตติ เจ พหิ;
Suṅkaghātassa antova, ṭhatvā pāteti ce bahi;
ธุวํ ปตติ เจ หตฺถา, มุตฺตมเตฺต ปราชโยฯ
Dhuvaṃ patati ce hatthā, muttamatte parājayo.
๒๐๖.
206.
ตํ รุเกฺข ขาณุเก วาปิ, หุตฺวา ปฎิหตํ ปุน;
Taṃ rukkhe khāṇuke vāpi, hutvā paṭihataṃ puna;
วาตุกฺขิตฺตมฺปิ วา อโนฺต, สเจ ปตติ รกฺขติฯ
Vātukkhittampi vā anto, sace patati rakkhati.
๒๐๗.
207.
ปติตฺวา ภูมิยํ ปจฺฉา, วฎฺฎนฺตํ ปน ภณฺฑกํ;
Patitvā bhūmiyaṃ pacchā, vaṭṭantaṃ pana bhaṇḍakaṃ;
สเจ ปวิสตฺยโนฺตว, ตสฺส ปาราชิกํ สิยาฯ
Sace pavisatyantova, tassa pārājikaṃ siyā.
๒๐๘.
208.
ฐตฺวา ฐตฺวา ปวฎฺฎนฺตํ, ปวิฎฺฐํ เจ ปราชโย;
Ṭhatvā ṭhatvā pavaṭṭantaṃ, paviṭṭhaṃ ce parājayo;
อติฎฺฐมานํ วฎฺฎิตฺวา, ปวิฎฺฐํ ปน รกฺขติฯ
Atiṭṭhamānaṃ vaṭṭitvā, paviṭṭhaṃ pana rakkhati.
๒๐๙.
209.
อิติ วุตฺตํ ทฬฺหํ กตฺวา, กุรุนฺทฎฺฐกถาทิสุ;
Iti vuttaṃ daḷhaṃ katvā, kurundaṭṭhakathādisu;
สารโต ตํ คเหตพฺพํ, ยุตฺตํ วิย จ ทิสฺสติฯ
Sārato taṃ gahetabbaṃ, yuttaṃ viya ca dissati.
๒๑๐.
210.
สยํ วา ยทิ วเฎฺฎติ, วฎฺฎาเปติ ปเรน วา;
Sayaṃ vā yadi vaṭṭeti, vaṭṭāpeti parena vā;
อฎฺฐตฺวา วฎฺฎมานํ ตํ, คตํ นาสกรํ สิยาฯ
Aṭṭhatvā vaṭṭamānaṃ taṃ, gataṃ nāsakaraṃ siyā.
๒๑๑.
211.
ฐตฺวา ฐตฺวา สเจ อโนฺต, พหิ คจฺฉติ รกฺขติ;
Ṭhatvā ṭhatvā sace anto, bahi gacchati rakkhati;
ฐปิเต สุทฺธจิเตฺตน, สยํ วฎฺฎติ วฎฺฎติฯ
Ṭhapite suddhacittena, sayaṃ vaṭṭati vaṭṭati.
๒๑๒.
212.
คจฺฉเนฺต ปน ยาเน วา, คเช วา ตํ ฐเปติ เจ;
Gacchante pana yāne vā, gaje vā taṃ ṭhapeti ce;
พหิ นีหรณตฺถาย, นาวหาโรปิ นีหเฎฯ
Bahi nīharaṇatthāya, nāvahāropi nīhaṭe.
๒๑๓.
213.
ฐปิเต ฐิตยาเน วา, ปโยเคน วินา คเต;
Ṭhapite ṭhitayāne vā, payogena vinā gate;
สติปิ เถยฺยจิตฺตสฺมิํ, อวหาโร น วิชฺชติฯ
Satipi theyyacittasmiṃ, avahāro na vijjati.
๒๑๔.
214.
สเจ ปาเชติ ตํ ยานํ, ฐเปตฺวา ยานเก มณิํ;
Sace pājeti taṃ yānaṃ, ṭhapetvā yānake maṇiṃ;
สิยา ปาราชิกํ ตสฺส, สีมาติกฺกมเน ปนฯ
Siyā pārājikaṃ tassa, sīmātikkamane pana.
๒๑๕.
215.
สุงฺกฎฺฐาเน มตํ สุงฺกํ, คนฺตุํ ทตฺวาว วฎฺฎติ;
Suṅkaṭṭhāne mataṃ suṅkaṃ, gantuṃ datvāva vaṭṭati;
เสโส อิธ กถามโคฺค, อรญฺญฎฺฐกถาสโมฯ
Seso idha kathāmaggo, araññaṭṭhakathāsamo.
สุงฺกฆาตกถาฯ
Suṅkaghātakathā.
๒๑๖.
216.
อโนฺตชาตํ ธนกฺกีตํ, ทินฺนํ วา ปน เกนจิ;
Antojātaṃ dhanakkītaṃ, dinnaṃ vā pana kenaci;
ทาสํ กรมรานีตํ, หรนฺตสฺส ปราชโยฯ
Dāsaṃ karamarānītaṃ, harantassa parājayo.
๒๑๗.
217.
ภุชิสฺสํ วา หรนฺตสฺส, มานุสํ มาตราปิ วา;
Bhujissaṃ vā harantassa, mānusaṃ mātarāpi vā;
ปิตราฐปิตํ วาปิ, อวหาโร น วิชฺชติฯ
Pitarāṭhapitaṃ vāpi, avahāro na vijjati.
๒๑๘.
218.
ตํ ปลาเปตุกาโมว, อุกฺขิปิตฺวา ภุเชหิ วา;
Taṃ palāpetukāmova, ukkhipitvā bhujehi vā;
ตํ ฐิตฎฺฐานโต กิญฺจิ, สงฺกาเมติ ปราชโยฯ
Taṃ ṭhitaṭṭhānato kiñci, saṅkāmeti parājayo.
๒๑๙.
219.
ตเชฺชตฺวา ปทสา ทาสํ, เนนฺตสฺส ปทวารโต;
Tajjetvā padasā dāsaṃ, nentassa padavārato;
โหนฺติ อาปตฺติโย วุตฺตา, ตสฺส ถุลฺลจฺจยาทโยฯ
Honti āpattiyo vuttā, tassa thullaccayādayo.
๒๒๐.
220.
หตฺถาทีสุ คเหตฺวา ตํ, กฑฺฒโตปิ ปราชโย;
Hatthādīsu gahetvā taṃ, kaḍḍhatopi parājayo;
‘‘คจฺฉ ยาหิ ปลายา’’ติ, วทโตปิ อยํ นโยฯ
‘‘Gaccha yāhi palāyā’’ti, vadatopi ayaṃ nayo.
๒๒๑.
221.
เวคสาว ปลายนฺตํ, ‘‘ปลายา’’ติ จ ภาสโต;
Vegasāva palāyantaṃ, ‘‘palāyā’’ti ca bhāsato;
โหติ ปาราชิเกนสฺส, อนาปตฺติ หิ ภิกฺขุโนฯ
Hoti pārājikenassa, anāpatti hi bhikkhuno.
๒๒๒.
222.
สณิกํ ปน คจฺฉนฺตํ, สเจ วทติ โสปิ จ;
Saṇikaṃ pana gacchantaṃ, sace vadati sopi ca;
สีฆํ คจฺฉติ เจ ตสฺส, วจเนน ปราชโยฯ
Sīghaṃ gacchati ce tassa, vacanena parājayo.
๒๒๓.
223.
ปลายิตฺวา สเจ อญฺญํ, คามํ วา นิคมมฺปิ วา;
Palāyitvā sace aññaṃ, gāmaṃ vā nigamampi vā;
คตํ ทิสฺวา ตโต ตเญฺจ, ปลาเปติ ปราชโยฯ
Gataṃ disvā tato tañce, palāpeti parājayo.
ปาณกถาฯ
Pāṇakathā.
๒๒๔.
224.
เถยฺยา สปฺปกรณฺฑํ เจ, ปรามสติ ทุกฺกฎํ;
Theyyā sappakaraṇḍaṃ ce, parāmasati dukkaṭaṃ;
ผนฺทาเปติ ยถาวตฺถุํ, ฐานโต จาวเน จุโตฯ
Phandāpeti yathāvatthuṃ, ṭhānato cāvane cuto.
๒๒๕.
225.
อุคฺฆาเฎตฺวา กรณฺฑํ ตุ, สปฺปมุทฺธรโต ปน;
Ugghāṭetvā karaṇḍaṃ tu, sappamuddharato pana;
กรณฺฑตลโต มุเตฺต, นงฺคุเฎฺฐ ตุ ปราชโยฯ
Karaṇḍatalato mutte, naṅguṭṭhe tu parājayo.
๒๒๖.
226.
ฆํสิตฺวา กฑฺฒโต สปฺปํ, นงฺคุเฎฺฐ มุขวฎฺฎิโต;
Ghaṃsitvā kaḍḍhato sappaṃ, naṅguṭṭhe mukhavaṭṭito;
ตสฺส สปฺปกรณฺฑสฺส, มุตฺตมเตฺต ปราชโยฯ
Tassa sappakaraṇḍassa, muttamatte parājayo.
๒๒๗.
227.
กรณฺฑํ วิวริตฺวา เจ, ปโกฺกสนฺตสฺส นามโต;
Karaṇḍaṃ vivaritvā ce, pakkosantassa nāmato;
โส นิกฺขมติ เจ สโปฺป, ตสฺส ปาราชิกํ สิยาฯ
So nikkhamati ce sappo, tassa pārājikaṃ siyā.
๒๒๘.
228.
ตถา กตฺวา ตุ มณฺฑูก-มูสิกานํ รวมฺปิ วา;
Tathā katvā tu maṇḍūka-mūsikānaṃ ravampi vā;
ปโกฺกสนฺตสฺส นาเมน, นิกฺขเนฺตปิ ปราชโยฯ
Pakkosantassa nāmena, nikkhantepi parājayo.
๒๒๙.
229.
มุขํ อวิวริตฺวาว, กโรนฺตเสฺสวเมว จ;
Mukhaṃ avivaritvāva, karontassevameva ca;
เยน เกนจิ นิกฺขเนฺต, สเปฺป ปาราชิกํ สิยาฯ
Yena kenaci nikkhante, sappe pārājikaṃ siyā.
๒๓๐.
230.
มุเข วิวริเต สโปฺป, สยเมว ปลายติ;
Mukhe vivarite sappo, sayameva palāyati;
น ปโกฺกสติ เจ ตสฺส, ภณฺฑเทยฺยมุทีริตํฯ
Na pakkosati ce tassa, bhaṇḍadeyyamudīritaṃ.
อปทกถาฯ
Apadakathā.
๒๓๑.
231.
เถยฺยจิเตฺตน โย หตฺถิํ, กโรตามสนาทโย;
Theyyacittena yo hatthiṃ, karotāmasanādayo;
โหนฺติ อาปตฺติโย ตสฺส, ติวิธา ทุกฺกฎาทโยฯ
Honti āpattiyo tassa, tividhā dukkaṭādayo.
๒๓๒.
232.
สาลายํ ฐิตหตฺถิสฺส, อโนฺตวตฺถงฺคเณสุปิ;
Sālāyaṃ ṭhitahatthissa, antovatthaṅgaṇesupi;
ฐานํ สาลา จ วตฺถุ จ, องฺคณํ สกลํ สิยาฯ
Ṭhānaṃ sālā ca vatthu ca, aṅgaṇaṃ sakalaṃ siyā.
๒๓๓.
233.
อพทฺธสฺส หิ พทฺธสฺส, ฐิตฎฺฐานญฺจ พนฺธนํ;
Abaddhassa hi baddhassa, ṭhitaṭṭhānañca bandhanaṃ;
ตสฺมา เตสํ วสา หตฺถิํ, หรโต การเย พุโธฯ
Tasmā tesaṃ vasā hatthiṃ, harato kāraye budho.
๒๓๔.
234.
นครสฺส พหิทฺธา ตุ, ฐิตสฺส ปน หตฺถิโน;
Nagarassa bahiddhā tu, ṭhitassa pana hatthino;
ฐิตฎฺฐานํ ภเว ฐานํ, ปทวาเรน การเยฯ
Ṭhitaṭṭhānaṃ bhave ṭhānaṃ, padavārena kāraye.
๒๓๕.
235.
นิปนฺนสฺส คชเสฺสกํ, ฐานํ ตํ อุฎฺฐเปติ เจ;
Nipannassa gajassekaṃ, ṭhānaṃ taṃ uṭṭhapeti ce;
ตสฺมิํ อุฎฺฐิตมเตฺต ตุ, ตสฺส ปาราชิกํ สิยาฯ
Tasmiṃ uṭṭhitamatte tu, tassa pārājikaṃ siyā.
๒๓๖.
236.
เอเสว จ นโย เญโยฺย, ตุรงฺคมหิสาทิสุ;
Eseva ca nayo ñeyyo, turaṅgamahisādisu;
นตฺถิ กิญฺจิปิ วตฺตพฺพํ, ทฺวิปเทปิ พหุปฺปเทฯ
Natthi kiñcipi vattabbaṃ, dvipadepi bahuppade.
จตุปฺปทกถาฯ
Catuppadakathā.
๒๓๗.
237.
ปเรสนฺติ วิชานิตฺวา, ปเรสํ สนฺตกํ ธนํ;
Paresanti vijānitvā, paresaṃ santakaṃ dhanaṃ;
ครุกํ เถยฺยจิเตฺตน, ฐานา จาเวติ เจ จุโตฯ
Garukaṃ theyyacittena, ṭhānā cāveti ce cuto.
๒๓๘.
238.
อนาปตฺติ สสญฺญิสฺส, ติรจฺฉานปริคฺคเห;
Anāpatti sasaññissa, tiracchānapariggahe;
ตาวกาลิกวิสฺสาส-คฺคาเห เปตปริคฺคเหฯ
Tāvakālikavissāsa-ggāhe petapariggahe.
๒๓๙.
239.
โย ปเนตฺถ จ วตฺตโพฺพ, ปาฬิมุตฺตวินิจฺฉโย;
Yo panettha ca vattabbo, pāḷimuttavinicchayo;
ตํ มยํ ปรโตเยว, ภณิสฺสาม ปกิณฺณเกฯ
Taṃ mayaṃ paratoyeva, bhaṇissāma pakiṇṇake.
๒๔๐.
240.
ปราชิตาเนกมเลน วุตฺตํ;
Parājitānekamalena vuttaṃ;
ปาราชิกํ ยํ ทุติยํ ชิเนน;
Pārājikaṃ yaṃ dutiyaṃ jinena;
วุโตฺต สมาเสน มยสฺส จโตฺถ;
Vutto samāsena mayassa cattho;
วตฺตุํ อเสเสน หิ โก สมโตฺถฯ
Vattuṃ asesena hi ko samattho.
อิติ วินยวินิจฺฉเย ทุติยปาราชิกกถา นิฎฺฐิตาฯ
Iti vinayavinicchaye dutiyapārājikakathā niṭṭhitā.
