Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / วินยวินิจฺฉย-อุตฺตรวินิจฺฉย • Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya

ทุติยปาราชิกกถา

Dutiyapārājikakathā

๓๙.

39.

อาทิยโนฺต หรโนฺตว-หรโนฺต อิริยาปถํ;

Ādiyanto harantova-haranto iriyāpathaṃ;

วิโกเปโนฺต ตถา ฐานา, จาเวโนฺตปิ ปราชิโตฯ

Vikopento tathā ṭhānā, cāventopi parājito.

๔๐.

40.

ตตฺถ นาเนกภณฺฑานํ, ปญฺจกานํ วสา ปน;

Tattha nānekabhaṇḍānaṃ, pañcakānaṃ vasā pana;

อวหารา ทเสเวเต, วิญฺญาตพฺพา วิภาวินาฯ

Avahārā dasevete, viññātabbā vibhāvinā.

๔๑.

41.

สาหตฺถาณตฺติโก เจว, นิสฺสโคฺค อตฺถสาธโก;

Sāhatthāṇattiko ceva, nissaggo atthasādhako;

ธุรนิเกฺขปนญฺจาติ, อิทํ สาหตฺถปญฺจกํฯ

Dhuranikkhepanañcāti, idaṃ sāhatthapañcakaṃ.

๔๒.

42.

ปุพฺพสหปโยโค จ, สํวิทาหรณมฺปิ จ;

Pubbasahapayogo ca, saṃvidāharaṇampi ca;

สเงฺกตกมฺมํ เนมิตฺตํ, ปุพฺพโยคาทิปญฺจกํฯ

Saṅketakammaṃ nemittaṃ, pubbayogādipañcakaṃ.

๔๓.

43.

เถยฺยปสยฺหปริกปฺป-ปฎิจฺฉนฺนกุสาทิกา;

Theyyapasayhaparikappa-paṭicchannakusādikā;

อวหารา อิเม ปญฺจ, เวทิตพฺพาว วิญฺญุนาฯ

Avahārā ime pañca, veditabbāva viññunā.

๔๔.

44.

วตฺถุกาลคฺฆเทเส จ, ปริโภคญฺจ ปญฺจปิ;

Vatthukālagghadese ca, paribhogañca pañcapi;

ญตฺวา เอตานิ กาตโพฺพ, ปณฺฑิเตน วินิจฺฉโยฯ

Ñatvā etāni kātabbo, paṇḍitena vinicchayo.

๔๕.

45.

ทุติยํ วาปิ กุทฺทาลํ, ปิฎกํ ปริเยสโต;

Dutiyaṃ vāpi kuddālaṃ, piṭakaṃ pariyesato;

คจฺฉโต เถยฺยจิเตฺตน, ทุกฺกฎํ ปุพฺพโยคโตฯ

Gacchato theyyacittena, dukkaṭaṃ pubbayogato.

๔๖.

46.

ตตฺถชาตกกฎฺฐํ วา, ลตํ วา ฉินฺทโต ปน;

Tatthajātakakaṭṭhaṃ vā, lataṃ vā chindato pana;

ทุกฺกฎํ อุภยตฺถาปิ, วุตฺตํ สหปโยคโตฯ

Dukkaṭaṃ ubhayatthāpi, vuttaṃ sahapayogato.

๔๗.

47.

ปถวิํ ขณโต วาปิ, พฺยูหโต ปํสุเมว วา;

Pathaviṃ khaṇato vāpi, byūhato paṃsumeva vā;

อามสนฺตสฺส วา กุมฺภิํ, โหติ อาปตฺติ ทุกฺกฎํฯ

Āmasantassa vā kumbhiṃ, hoti āpatti dukkaṭaṃ.

๔๘.

48.

มุเข ปาสํ ปเวเสตฺวา, ขาณุเก พทฺธกุมฺภิยา;

Mukhe pāsaṃ pavesetvā, khāṇuke baddhakumbhiyā;

พนฺธนานํ วสา เญโยฺย, ฐานเภโท วิชานตาฯ

Bandhanānaṃ vasā ñeyyo, ṭhānabhedo vijānatā.

๔๙.

49.

เทฺว ฐานานิ ปเนกสฺมิํ, ขาณุเก พทฺธกุมฺภิยา;

Dve ṭhānāni panekasmiṃ, khāṇuke baddhakumbhiyā;

วลยํ รุกฺขมูลสฺมิํ, ปเวเสตฺวา กตาย วาฯ

Valayaṃ rukkhamūlasmiṃ, pavesetvā katāya vā.

๕๐.

50.

อุทฺธรนฺตสฺส ขาณุํ วา, ฉินฺทโต สงฺขลิมฺปิ วา;

Uddharantassa khāṇuṃ vā, chindato saṅkhalimpi vā;

ถุลฺลจฺจยํ ตโต กุมฺภิํ, ฐานา จาเวติ เจ จุโตฯ

Thullaccayaṃ tato kumbhiṃ, ṭhānā cāveti ce cuto.

๕๑.

51.

ปฐมํ ปน กุมฺภิํ วา, อุทฺธริตฺวา ตถา ปุน;

Paṭhamaṃ pana kumbhiṃ vā, uddharitvā tathā puna;

ฐานา จาเวติ ขาณุํ วา, สงฺขลิํ วาปิ โส นโยฯ

Ṭhānā cāveti khāṇuṃ vā, saṅkhaliṃ vāpi so nayo.

๕๒.

52.

อิโต จิโต จ ฆํสโนฺต, มูเล สาเรติ รกฺขติ;

Ito cito ca ghaṃsanto, mūle sāreti rakkhati;

วลยํ เขคตํ ตตฺถ, กโรโนฺตว ปราชิโตฯ

Valayaṃ khegataṃ tattha, karontova parājito.

๕๓.

53.

ชาตํ ฉินฺทติ เจ รุกฺขํ, ทุกฺกฎํ กุมฺภิมตฺถเก;

Jātaṃ chindati ce rukkhaṃ, dukkaṭaṃ kumbhimatthake;

สมีเป ฉินฺทโต ตสฺส, ปาจิตฺติยมตตฺถชํฯ

Samīpe chindato tassa, pācittiyamatatthajaṃ.

๕๔.

54.

อโนฺตกุมฺภิคตํ ภณฺฑํ, ผนฺทาเปติ สเจ ปน;

Antokumbhigataṃ bhaṇḍaṃ, phandāpeti sace pana;

อปพฺยูเหติ ตเตฺถว, ตสฺส ถุลฺลจฺจยํ สิยาฯ

Apabyūheti tattheva, tassa thullaccayaṃ siyā.

๕๕.

55.

หรโนฺต กุมฺภิยา ภณฺฑํ, มุฎฺฐิํ ฉินฺทติ อตฺตโน;

Haranto kumbhiyā bhaṇḍaṃ, muṭṭhiṃ chindati attano;

ภาชเน วา คตํ กตฺวา, โหติ ภิกฺขุ ปราชิโตฯ

Bhājane vā gataṃ katvā, hoti bhikkhu parājito.

๕๖.

56.

หารํ วา ปน ปามงฺคํ, สุตฺตารุฬฺหํ ตุ กุมฺภิยา;

Hāraṃ vā pana pāmaṅgaṃ, suttāruḷhaṃ tu kumbhiyā;

ผนฺทาเปติ ยถาวตฺถุํ, ฐานา จาเวติ เจ จุโตฯ

Phandāpeti yathāvatthuṃ, ṭhānā cāveti ce cuto.

๕๗.

57.

สปฺปิอาทีสุ ยํ กิญฺจิ, ปิวโต ปาทปูรณํ;

Sappiādīsu yaṃ kiñci, pivato pādapūraṇaṃ;

เอเกเนว ปโยเคน, ปีตมเตฺต ปราชโยฯ

Ekeneva payogena, pītamatte parājayo.

๕๘.

58.

กตฺวาว ธุรนิเกฺขปํ, ปิวนฺตสฺส ปุนปฺปุนํ;

Katvāva dhuranikkhepaṃ, pivantassa punappunaṃ;

สกลมฺปิ จ ตํ กุมฺภิํ, ปิวโต น ปราชโยฯ

Sakalampi ca taṃ kumbhiṃ, pivato na parājayo.

๕๙.

59.

สเจ ขิปติ ยํ กิญฺจิ, ภณฺฑกํ เตลกุมฺภิยํ;

Sace khipati yaṃ kiñci, bhaṇḍakaṃ telakumbhiyaṃ;

ตํ ปาทคฺฆนกํ เตลํ, ธุวํ ปิวติ ตาวเทฯ

Taṃ pādagghanakaṃ telaṃ, dhuvaṃ pivati tāvade.

๖๐.

60.

หตฺถโต มุตฺตมเตฺตว, เถยฺยจิโตฺต วินสฺสติ;

Hatthato muttamatteva, theyyacitto vinassati;

อาวิเญฺชตฺวาปิ วา กุมฺภิํ, เตลํ คาเฬติ เจ ตถาฯ

Āviñjetvāpi vā kumbhiṃ, telaṃ gāḷeti ce tathā.

๖๑.

61.

เตลสฺสากิรณํ ญตฺวา, ขิตฺตํ ริตฺตาย กุมฺภิยา;

Telassākiraṇaṃ ñatvā, khittaṃ rittāya kumbhiyā;

ปีตํ เตลญฺจ ตํ ภณฺฑํ, อุทฺธรโนฺตว ธํสิโตฯ

Pītaṃ telañca taṃ bhaṇḍaṃ, uddharantova dhaṃsito.

๖๒.

62.

ตเตฺถว ภินฺทโต เตลํ, ฉเฑฺฑนฺตสฺส ตเถว จ;

Tattheva bhindato telaṃ, chaḍḍentassa tatheva ca;

ฌาเปนฺตสฺส อโภคํ วา, กโรนฺตสฺส จ ทุกฺกฎํฯ

Jhāpentassa abhogaṃ vā, karontassa ca dukkaṭaṃ.

ภูมฎฺฐกถาฯ

Bhūmaṭṭhakathā.

๖๓.

63.

ฐปิตํ ปตฺถริตฺวา จ, สาฎกตฺถรณาทิกํ;

Ṭhapitaṃ pattharitvā ca, sāṭakattharaṇādikaṃ;

เวเฐตฺวา อุทฺธรนฺตสฺส, มุเตฺต ฐานา ปราภโวฯ

Veṭhetvā uddharantassa, mutte ṭhānā parābhavo.

๖๔.

64.

โอริมเนฺตน วา ผุฎฺฐ-โมกาสํ ปาริมนฺตโต;

Orimantena vā phuṭṭha-mokāsaṃ pārimantato;

ปาราชิกมติกฺกเนฺต, กฑฺฒโต อุชุกมฺปิ วาฯ

Pārājikamatikkante, kaḍḍhato ujukampi vā.

ถลฎฺฐกถาฯ

Thalaṭṭhakathā.

๖๕.

65.

ปุรโต มุขตุณฺฑญฺจ, กลาปคฺคญฺจ ปจฺฉโต;

Purato mukhatuṇḍañca, kalāpaggañca pacchato;

ทฺวีสุ ปเสฺสสุ ปกฺขโนฺต, เหฎฺฐา ปาทนขา ตถาฯ

Dvīsu passesu pakkhanto, heṭṭhā pādanakhā tathā.

๖๖.

66.

อุทฺธญฺจาปิ สิขคฺคนฺติ, คคเน คจฺฉโต ปน;

Uddhañcāpi sikhagganti, gagane gacchato pana;

โมรสฺส ฉ ปริเจฺฉทา, เวทิตพฺพา วิภาวินาฯ

Morassa cha paricchedā, veditabbā vibhāvinā.

๖๗.

67.

ภิกฺขุ ‘‘สสฺสามิกํ โมรํ, คเหสฺสามี’’ติ เขคตํ;

Bhikkhu ‘‘sassāmikaṃ moraṃ, gahessāmī’’ti khegataṃ;

หตฺถํ วาปิ ปสาเรติ, ปุรโต วาสฺส ติฎฺฐติฯ

Hatthaṃ vāpi pasāreti, purato vāssa tiṭṭhati.

๖๘.

68.

โมโรปิ คคเน ปเกฺข, จาเรติ น จ คจฺฉติ;

Moropi gagane pakkhe, cāreti na ca gacchati;

ทุกฺกฎํ คมนเจฺฉเท, อามสนฺตสฺส เจว ตํฯ

Dukkaṭaṃ gamanacchede, āmasantassa ceva taṃ.

๖๙.

69.

ฐานา โมรมโมเจโนฺต, ผนฺทาเปติ สเจ ปน;

Ṭhānā moramamocento, phandāpeti sace pana;

เอวํ ผนฺทาปเน ตสฺส, ถุลฺลจฺจยมุทีริตํฯ

Evaṃ phandāpane tassa, thullaccayamudīritaṃ.

๗๐.

70.

อคฺคเหตฺวา คเหตฺวา วา, หเตฺถน ปน อตฺตโน;

Aggahetvā gahetvā vā, hatthena pana attano;

ฐานา จาเวติ เจ โมรํ, สยํ ฐานา จุโต สิยาฯ

Ṭhānā cāveti ce moraṃ, sayaṃ ṭhānā cuto siyā.

๗๑.

71.

ผุโฎฺฐกาสํ มุขเคฺคน, กลาปเคฺคน วา ปน;

Phuṭṭhokāsaṃ mukhaggena, kalāpaggena vā pana;

กลาปเคฺคน วา ผุฎฺฐํ, มุขตุเณฺฑน ภิกฺขุ เจฯ

Kalāpaggena vā phuṭṭhaṃ, mukhatuṇḍena bhikkhu ce.

๗๒.

72.

อติกฺกาเมยฺย โย โมรํ, ฐานา จาเวติ นาม โส;

Atikkāmeyya yo moraṃ, ṭhānā cāveti nāma so;

เอเสว จ นโย ปาท-สิขาปเกฺขสุ ทีปิโตฯ

Eseva ca nayo pāda-sikhāpakkhesu dīpito.

๗๓.

73.

คคเน ปน คจฺฉโนฺต, กเร โมโร นิลียติ;

Gagane pana gacchanto, kare moro nilīyati;

ตํ กเรเนว จาเรโนฺต, ผนฺทาเปตีติ วุจฺจติฯ

Taṃ kareneva cārento, phandāpetīti vuccati.

๗๔.

74.

สเจ คณฺหาติ ตํ โมรํ, อิตเรน กเรน โส;

Sace gaṇhāti taṃ moraṃ, itarena karena so;

จาวิตตฺตา ปน ฐานา, ภิกฺขุ ฐานา จุโต สิยาฯ

Cāvitattā pana ṭhānā, bhikkhu ṭhānā cuto siyā.

๗๕.

75.

อิตรํ ปน โมรสฺส, อุปเนติ สเจ กรํ;

Itaraṃ pana morassa, upaneti sace karaṃ;

น โทโส ตตฺถ อุเฑฺฑตฺวา, สยเมว นิลียติฯ

Na doso tattha uḍḍetvā, sayameva nilīyati.

๗๖.

76.

ทิสฺวา อเงฺค นิลีนํ ตํ, เถยฺยจิเตฺตน คจฺฉโต;

Disvā aṅge nilīnaṃ taṃ, theyyacittena gacchato;

ปาเท ถุลฺลจฺจยํ โหติ, ทุติเย จ ปราชโยฯ

Pāde thullaccayaṃ hoti, dutiye ca parājayo.

๗๗.

77.

ภูมิยํ ฐิตโมรสฺส, ตีณิ ฐานานิ ปณฺฑิโต;

Bhūmiyaṃ ṭhitamorassa, tīṇi ṭhānāni paṇḍito;

ปาทานญฺจ กลาปสฺส, วเสน ปริทีปเยฯ

Pādānañca kalāpassa, vasena paridīpaye.

๗๘.

78.

ตโต เกสคฺคมตฺตมฺปิ, โมรํ ปถวิโต ปน;

Tato kesaggamattampi, moraṃ pathavito pana;

โหติ ปาราชิกํ ตสฺส, อุกฺขิปนฺตสฺส ภิกฺขุโนฯ

Hoti pārājikaṃ tassa, ukkhipantassa bhikkhuno.

๗๙.

79.

ฉิชฺชมานํ สุวณฺณาทิํ, ปเตฺต ปตติ เจ ปน;

Chijjamānaṃ suvaṇṇādiṃ, patte patati ce pana;

หเตฺถน อุทฺธรนฺตสฺส, ตสฺส ปาราชิกํ สิยาฯ

Hatthena uddharantassa, tassa pārājikaṃ siyā.

๘๐.

80.

สเจ อนุทฺธริตฺวาว, เถยฺยจิเตฺตน คจฺฉติ;

Sace anuddharitvāva, theyyacittena gacchati;

ทุติเย ปทวารสฺมิํ, ปาราชิกมุทีรเยฯ

Dutiye padavārasmiṃ, pārājikamudīraye.

๘๑.

81.

เอเสว จ นโย เญโยฺย, หเตฺถ วเตฺถว มตฺถเก;

Eseva ca nayo ñeyyo, hatthe vattheva matthake;

ตํ ตํ ตสฺส ภเว ฐานํ, ยตฺถ ยตฺถ ปติฎฺฐิตํฯ

Taṃ taṃ tassa bhave ṭhānaṃ, yattha yattha patiṭṭhitaṃ.

อากาสฎฺฐกถาฯ

Ākāsaṭṭhakathā.

๘๒.

82.

เถยฺยจิเตฺตน ยํ กิญฺจิ, มญฺจปีฐาทิสุฎฺฐิตํ;

Theyyacittena yaṃ kiñci, mañcapīṭhādisuṭṭhitaṃ;

อามาสมฺปิ อนามาสํ, อามสนฺตสฺส ทุกฺกฎํฯ

Āmāsampi anāmāsaṃ, āmasantassa dukkaṭaṃ.

๘๓.

83.

สํหริตฺวา สเจ วํเส, ฐปิตํ โหติ จีวรํ;

Saṃharitvā sace vaṃse, ṭhapitaṃ hoti cīvaraṃ;

กตฺวา ปุโนรโต โภคํ, ตถา อนฺตญฺจ ปารโตฯ

Katvā punorato bhogaṃ, tathā antañca pārato.

๘๔.

84.

จีวเรน ผุโฎฺฐกาโส, ฐานํ ตสฺส ปวุจฺจติ;

Cīvarena phuṭṭhokāso, ṭhānaṃ tassa pavuccati;

น ตุ จีวรวํโส โส, โหตีติ สกโล มโตฯ

Na tu cīvaravaṃso so, hotīti sakalo mato.

๘๕.

85.

โอริมเนฺตน โอกาสํ, ผุฎฺฐํ ตมิตเรน วา;

Orimantena okāsaṃ, phuṭṭhaṃ tamitarena vā;

อิตเรนปิ วา ผุฎฺฐํ, โอริมเนฺตน วา ปุนฯ

Itarenapi vā phuṭṭhaṃ, orimantena vā puna.

๘๖.

86.

ทกฺขิณเนฺตน ผุฎฺฐํ วา, วามเนฺตนิตเรน วา;

Dakkhiṇantena phuṭṭhaṃ vā, vāmantenitarena vā;

วามเนฺตน ผุฎฺฐฎฺฐานํ, อติกฺกามยโต จุติฯ

Vāmantena phuṭṭhaṭṭhānaṃ, atikkāmayato cuti.

๘๗.

87.

อุทฺธํ วา อุกฺขิปนฺตสฺส, จีวรํ ปน วํสโต;

Uddhaṃ vā ukkhipantassa, cīvaraṃ pana vaṃsato;

เกสคฺคมเตฺต อุกฺขิเตฺต, ตสฺส ปาราชิกํ ภเวฯ

Kesaggamatte ukkhitte, tassa pārājikaṃ bhave.

๘๘.

88.

รชฺชุเกน จ พนฺธิตฺวา, ฐปิตํ ปน จีวรํ;

Rajjukena ca bandhitvā, ṭhapitaṃ pana cīvaraṃ;

ถุลฺลจฺจยํ วิโมเจโนฺต, มุเตฺต ปาราชิกํ ผุเสฯ

Thullaccayaṃ vimocento, mutte pārājikaṃ phuse.

๘๙.

89.

เวเฐตฺวา ฐปิตํ วํเส, นิเพฺพเฐนฺตสฺส ภิกฺขุโน;

Veṭhetvā ṭhapitaṃ vaṃse, nibbeṭhentassa bhikkhuno;

วลยํ ฉินฺทโต วาปิ, โมเจนฺตสฺสปฺยยํ นโยฯ

Valayaṃ chindato vāpi, mocentassapyayaṃ nayo.

๙๐.

90.

จีวรสฺส ปสาเรตฺวา, ฐปิตสฺส หิ วํสเก;

Cīvarassa pasāretvā, ṭhapitassa hi vaṃsake;

สํหริตฺวา ตุ นิกฺขิเตฺต, จีวเร วิย นิจฺฉโยฯ

Saṃharitvā tu nikkhitte, cīvare viya nicchayo.

๙๑.

91.

สิกฺกาย ปกฺขิปิตฺวา ยํ, ลคฺคิตํ โหติ ภณฺฑกํ;

Sikkāya pakkhipitvā yaṃ, laggitaṃ hoti bhaṇḍakaṃ;

สิกฺกาโต ตํ หรโนฺต วา, สห สิกฺกาย วา จุโตฯ

Sikkāto taṃ haranto vā, saha sikkāya vā cuto.

๙๒.

92.

กุนฺตาทิํ นาคทเนฺตสุ, ฐิเตสุ ปฎิปาฎิยา;

Kuntādiṃ nāgadantesu, ṭhitesu paṭipāṭiyā;

อเคฺค วา ปน พุเนฺท วา, คเหตฺวา ปริกฑฺฒโตฯ

Agge vā pana bunde vā, gahetvā parikaḍḍhato.

๙๓.

93.

ปาราชิกํ ผุโฎฺฐกาสํ, อติกฺกามยโต สิยา;

Pārājikaṃ phuṭṭhokāsaṃ, atikkāmayato siyā;

อุชุกํ อุกฺขิปนฺตสฺส, เกสเคฺคน ปราชโยฯ

Ujukaṃ ukkhipantassa, kesaggena parājayo.

๙๔.

94.

ปาการาภิมุโข ฐตฺวา, อากฑฺฒติ สเจ ปน;

Pākārābhimukho ṭhatvā, ākaḍḍhati sace pana;

โอริมนฺตผุโฎฺฐกาส-มิตรนฺตจฺจเย จุโตฯ

Orimantaphuṭṭhokāsa-mitarantaccaye cuto.

๙๕.

95.

ตเถว ปรโต ตสฺส, เปเลฺลนฺตสฺสาปิ ภิกฺขุโน;

Tatheva parato tassa, pellentassāpi bhikkhuno;

ภิตฺติํ ปน จ นิสฺสาย, ฐปิเตปิ อยํ นโยฯ

Bhittiṃ pana ca nissāya, ṭhapitepi ayaṃ nayo.

๙๖.

96.

จาเลนฺตสฺส จ ตาลสฺส, ผลํ วตฺถุ หิ ปูรติ;

Cālentassa ca tālassa, phalaṃ vatthu hi pūrati;

เยนสฺส พนฺธนา มุเตฺต, ตสฺมิํ ปาราชิกํ ภเวฯ

Yenassa bandhanā mutte, tasmiṃ pārājikaṃ bhave.

๙๗.

97.

ปิณฺฑิํ ฉินฺทติ ตาลสฺส, สเจ ปาราชิกํ สิยา;

Piṇḍiṃ chindati tālassa, sace pārājikaṃ siyā;

เอเสว จ นโย เสส-รุกฺขปุปฺผผเลสุปิฯ

Eseva ca nayo sesa-rukkhapupphaphalesupi.

เวหาสฎฺฐกถาฯ

Vehāsaṭṭhakathā.

๙๘.

98.

คจฺฉโต หิ นิธิฎฺฐานํ, ปทวาเรน ทุกฺกฎํ;

Gacchato hi nidhiṭṭhānaṃ, padavārena dukkaṭaṃ;

อุทเก ปน คมฺภีเร, ตถา นิมุชฺชนาทิสุฯ

Udake pana gambhīre, tathā nimujjanādisu.

๙๙.

99.

ตตฺถชาตกปุเปฺผสุ, เยน ปุเปฺผน ปูรติ;

Tatthajātakapupphesu, yena pupphena pūrati;

วตฺถุ ตํ ฉินฺทโต ปุปฺผํ, ตสฺส ปาราชิกํ วเทฯ

Vatthu taṃ chindato pupphaṃ, tassa pārājikaṃ vade.

๑๐๐.

100.

เอกนาฬสฺส วา ปเสฺส, วาโก อุปฺปลชาติยา;

Ekanāḷassa vā passe, vāko uppalajātiyā;

น ฉิชฺชติ ตโต ยาว, ตาว นํ ปริรกฺขติฯ

Na chijjati tato yāva, tāva naṃ parirakkhati.

๑๐๑.

101.

สามิเกเหว ปุเปฺผสุ, ฉินฺทิตฺวา ฐปิเตสุปิ;

Sāmikeheva pupphesu, chinditvā ṭhapitesupi;

ปุเพฺพ วุตฺตนเยเนว, เวทิตโพฺพ วินิจฺฉโยฯ

Pubbe vuttanayeneva, veditabbo vinicchayo.

๑๐๒.

102.

ภารพทฺธานิ ปุปฺผานิ, ฉสฺวากาเรสุ เกนจิ;

Bhārabaddhāni pupphāni, chasvākāresu kenaci;

อากาเรน สเจ ตานิ, ฐานา จาเวติ นสฺสติฯ

Ākārena sace tāni, ṭhānā cāveti nassati.

๑๐๓.

103.

ฐปิตํ ปน ปุปฺผานํ, กลาปํ ชลปิฎฺฐิยํ;

Ṭhapitaṃ pana pupphānaṃ, kalāpaṃ jalapiṭṭhiyaṃ;

จาเลตฺวา อุทกํ ปุปฺผ-ฎฺฐานา จาเวติ เจ จุโตฯ

Cāletvā udakaṃ puppha-ṭṭhānā cāveti ce cuto.

๑๐๔.

104.

ปริกเปฺปติ เจ ‘‘เอตฺถ, คเหสฺสามี’’ติ รกฺขติ;

Parikappeti ce ‘‘ettha, gahessāmī’’ti rakkhati;

อุทฺธรโนฺต คตฎฺฐานา, ภโฎฺฐ นาม ปวุจฺจติฯ

Uddharanto gataṭṭhānā, bhaṭṭho nāma pavuccati.

๑๐๕.

105.

อจฺจุคฺคตสฺส ตํ ฐานํ, ชลโต สกลํ ชลํ;

Accuggatassa taṃ ṭhānaṃ, jalato sakalaṃ jalaṃ;

อุปฺปาเฎตฺวา ตโต ปุปฺผํ, อุชุมุทฺธรโต ปนฯ

Uppāṭetvā tato pupphaṃ, ujumuddharato pana.

๑๐๖.

106.

นาฬเนฺต ชลโต มุตฺต-มเตฺต ปาราชิกํ ภเว;

Nāḷante jalato mutta-matte pārājikaṃ bhave;

อมุเตฺต ชลโต ตสฺมิํ, ถุลฺลจฺจยมุทีริตํฯ

Amutte jalato tasmiṃ, thullaccayamudīritaṃ.

๑๐๗.

107.

ปุเปฺผ คเหตฺวา นาเมตฺวา, อุปฺปาเฎติ สเจ ปน;

Pupphe gahetvā nāmetvā, uppāṭeti sace pana;

น ตสฺส อุทกํ ฐานํ, นโฎฺฐ อุปฺปาฎิตกฺขเณฯ

Na tassa udakaṃ ṭhānaṃ, naṭṭho uppāṭitakkhaṇe.

๑๐๘.

108.

โย หิ สสฺสามิเก มเจฺฉ, เถยฺยจิเตฺตน คณฺหติ;

Yo hi sassāmike macche, theyyacittena gaṇhati;

พฬิเสนปิ ชาเลน, หเตฺถน กุมิเนน วาฯ

Baḷisenapi jālena, hatthena kuminena vā.

๑๐๙.

109.

ตเสฺสวํ คณฺหโต วตฺถุ, เยน มเจฺฉน ปูรติ;

Tassevaṃ gaṇhato vatthu, yena macchena pūrati;

ตสฺมิํ อุทฺธฎมตฺตสฺมิํ, ชลา โหติ ปราชโยฯ

Tasmiṃ uddhaṭamattasmiṃ, jalā hoti parājayo.

๑๑๐.

110.

ฐานํ สลิลชานญฺหิ, เกวลํ สกลํ ชลํ;

Ṭhānaṃ salilajānañhi, kevalaṃ sakalaṃ jalaṃ;

สลิลฎฺฐํ วิโมเจโนฺต, ชลา ปาราชิโก ภเวฯ

Salilaṭṭhaṃ vimocento, jalā pārājiko bhave.

๑๑๑.

111.

นีรโต อุปฺปติตฺวา โย, ตีเร ปตติ วาริโช;

Nīrato uppatitvā yo, tīre patati vārijo;

คณฺหโต ตํ ปนาปตฺติํ, ภณฺฑเคฺฆน วินิทฺทิเสฯ

Gaṇhato taṃ panāpattiṃ, bhaṇḍagghena viniddise.

๑๑๒.

112.

มารณตฺถาย มจฺฉานํ, ตฬาเก นทิยาปิ วา;

Māraṇatthāya macchānaṃ, taḷāke nadiyāpi vā;

นิเนฺน มจฺฉวิสํ นาม, ปกฺขิปิตฺวา คเต ปนฯ

Ninne macchavisaṃ nāma, pakkhipitvā gate pana.

๑๑๓.

113.

ปจฺฉา มจฺฉวิสํ มจฺฉา, ขาทิตฺวา ปิลวนฺติ เจ;

Pacchā macchavisaṃ macchā, khāditvā pilavanti ce;

ปาราชิกํ มเต มเจฺฉ, เถยฺยจิเตฺตน คณฺหโตฯ

Pārājikaṃ mate macche, theyyacittena gaṇhato.

๑๑๔.

114.

ปํสุกูลิกสญฺญาย, น โทโส โกจิ คณฺหโต;

Paṃsukūlikasaññāya, na doso koci gaṇhato;

สามิเกสฺวาหรเนฺตสุ, ภณฺฑเทยฺยมุทีริตํฯ

Sāmikesvāharantesu, bhaṇḍadeyyamudīritaṃ.

๑๑๕.

115.

คเหตฺวา สามิกา มเจฺฉ, สเจ ยนฺติ นิราลยา;

Gahetvā sāmikā macche, sace yanti nirālayā;

คณฺหโต ปน เต เสเส, เถยฺยจิเตฺตน ทุกฺกฎํฯ

Gaṇhato pana te sese, theyyacittena dukkaṭaṃ.

๑๑๖.

116.

อมเตสุ อนาปตฺติํ, วทนฺติ วินยญฺญุโน;

Amatesu anāpattiṃ, vadanti vinayaññuno;

เอเสว จ นโย เสเส, กจฺฉปาทิมฺหิ วาริเชฯ

Eseva ca nayo sese, kacchapādimhi vārije.

อุทกฎฺฐกถาฯ

Udakaṭṭhakathā.

๑๑๗.

117.

‘‘นาวํ นาวฎฺฐํ วา ภณฺฑํ, เถเนตฺวา คณฺหิสฺสามี’’ติ;

‘‘Nāvaṃ nāvaṭṭhaṃ vā bhaṇḍaṃ, thenetvā gaṇhissāmī’’ti;

ปาทุทฺธาเร โทสา วุตฺตา, ภิกฺขุเสฺสวํ คจฺฉนฺตสฺสฯ

Pāduddhāre dosā vuttā, bhikkhussevaṃ gacchantassa.

๑๑๘.

118.

พทฺธาย นาวาย หิ จณฺฑโสเต;

Baddhāya nāvāya hi caṇḍasote;

ฐานํ มตํ พนฺธนเมกเมว;

Ṭhānaṃ mataṃ bandhanamekameva;

ภิกฺขุสฺส ตสฺมิํ มุตฺตมเตฺต;

Bhikkhussa tasmiṃ muttamatte;

ปาราชิกํ ตสฺส วทนฺติ ธีราฯ

Pārājikaṃ tassa vadanti dhīrā.

๑๑๙.

119.

นิจฺจเล อุทเก นาว-มพนฺธนมวฎฺฐิตํ;

Niccale udake nāva-mabandhanamavaṭṭhitaṃ;

ปุรโต ปจฺฉโต วาปิ, ปสฺสโต วาปิ กฑฺฒโตฯ

Purato pacchato vāpi, passato vāpi kaḍḍhato.

๑๒๐.

120.

เอเกนเนฺตน สมฺผุฎฺฐ-โมกาสมิตเรน ตํ;

Ekenantena samphuṭṭha-mokāsamitarena taṃ;

อติกฺกามยโต นาวํ, ตสฺส ปาราชิกํ สิยาฯ

Atikkāmayato nāvaṃ, tassa pārājikaṃ siyā.

๑๒๑. ตถา –

121. Tathā –

อุทฺธํ เกสคฺคมตฺตมฺปิ, อุทกมฺหา วิโมจิเต;

Uddhaṃ kesaggamattampi, udakamhā vimocite;

อโธนาวาตลํ เตน, ผุฎฺฐญฺจ มุขวฎฺฎิยาฯ

Adhonāvātalaṃ tena, phuṭṭhañca mukhavaṭṭiyā.

๑๒๒.

122.

พนฺธิตฺวา ปน ยา ตีเร, ฐปิตา นิจฺจเล ชเล;

Bandhitvā pana yā tīre, ṭhapitā niccale jale;

พนฺธนญฺจ ฐิโตกาโส, ฐานํ ตสฺสา ทฺวิธา มตํฯ

Bandhanañca ṭhitokāso, ṭhānaṃ tassā dvidhā mataṃ.

๑๒๓.

123.

โหติ ถุลฺลจฺจยํ ปุพฺพํ, พนฺธนสฺส วิโมจเน;

Hoti thullaccayaṃ pubbaṃ, bandhanassa vimocane;

ปจฺฉา เกนจุปาเยน, ฐานา จาเวติ เจ จุโตฯ

Pacchā kenacupāyena, ṭhānā cāveti ce cuto.

๑๒๔.

124.

จาเวตฺวา ปฐมํ ฐานา, ปจฺฉา พนฺธนโมจเน;

Cāvetvā paṭhamaṃ ṭhānā, pacchā bandhanamocane;

เอเสว จ นโย วุโตฺต, เถยฺยจิตฺตสฺส ภิกฺขุโนฯ

Eseva ca nayo vutto, theyyacittassa bhikkhuno.

๑๒๕.

125.

อุสฺสาเรตฺวา นิกุชฺชิตฺวา, ฐปิตาย ถเล ปน;

Ussāretvā nikujjitvā, ṭhapitāya thale pana;

ผุโฎฺฐกาโสว หิ ฐานํ, นาวาย มุขวฎฺฎิยาฯ

Phuṭṭhokāsova hi ṭhānaṃ, nāvāya mukhavaṭṭiyā.

๑๒๖.

126.

เญโยฺย ฐานปริเจฺฉโท;

Ñeyyo ṭhānaparicchedo;

อากาเรเหว ปญฺจหิ;

Ākāreheva pañcahi;

ยโต กุโตจิ จาเวโนฺต;

Yato kutoci cāvento;

โหติ ปาราชิโก นโรฯ

Hoti pārājiko naro.

๑๒๗.

127.

เอเสว จ นโย เญโยฺย, นาวายุกฺกุชฺชิตายปิ;

Eseva ca nayo ñeyyo, nāvāyukkujjitāyapi;

ฐปิตายปิ นาวาย, ฆฎิกานํ ตถูปริฯ

Ṭhapitāyapi nāvāya, ghaṭikānaṃ tathūpari.

๑๒๘.

128.

เถยฺยา ติเตฺถ ฐิตํ นาวํ, อารุหิตฺวา สเจ ปน;

Theyyā titthe ṭhitaṃ nāvaṃ, āruhitvā sace pana;

อริเตฺตน ผิเยนาปิ, ปาเชนฺตสฺส ปราชโยฯ

Arittena phiyenāpi, pājentassa parājayo.

๑๒๙.

129.

สเจ ฉตฺตํ ปณาเมตฺวา, อุสฺสาเปตฺวาว จีวรํ;

Sace chattaṃ paṇāmetvā, ussāpetvāva cīvaraṃ;

ลงฺการสทิสํ กตฺวา, คณฺหาเปติ สมีรณํฯ

Laṅkārasadisaṃ katvā, gaṇhāpeti samīraṇaṃ.

๑๓๐.

130.

อาคมฺม พลวา วาโต, นาวํ หรติ เจ ปน;

Āgamma balavā vāto, nāvaṃ harati ce pana;

วาเตเนว หฎา นาวา, น โทโส โกจิ วิชฺชติฯ

Vāteneva haṭā nāvā, na doso koci vijjati.

๑๓๑.

131.

สยเมว จ ยํ กิญฺจิ, คามติตฺถมุปาคตํ;

Sayameva ca yaṃ kiñci, gāmatitthamupāgataṃ;

อจาเวโนฺตว ตํ ฐานา, กิณิตฺวา เจ ปลายติฯ

Acāventova taṃ ṭhānā, kiṇitvā ce palāyati.

๑๓๒.

132.

อวหาโร น ภิกฺขุสฺส, ภณฺฑเทยฺยมุทีริตํ;

Avahāro na bhikkhussa, bhaṇḍadeyyamudīritaṃ;

สยเมว จ คจฺฉนฺติํ, ฐานา จาเวติ เจ จุโตฯ

Sayameva ca gacchantiṃ, ṭhānā cāveti ce cuto.

นาวฎฺฐกถาฯ

Nāvaṭṭhakathā.

๑๓๓.

133.

ยานํ นาม รโถ วยฺหํ, สกฎํ สนฺทมานิกา;

Yānaṃ nāma ratho vayhaṃ, sakaṭaṃ sandamānikā;

ยานํ อวหริสฺสามิ, ยานฎฺฐมิติ วา ปนฯ

Yānaṃ avaharissāmi, yānaṭṭhamiti vā pana.

๑๓๔.

134.

คจฺฉโต ทุกฺกฎํ วุตฺตํ, ทุติยํ ปริเยสโต;

Gacchato dukkaṭaṃ vuttaṃ, dutiyaṃ pariyesato;

ฐานา จาวนโยคสฺมิํ, วิชฺชมาเน ปราชโยฯ

Ṭhānā cāvanayogasmiṃ, vijjamāne parājayo.

๑๓๕.

135.

ยานสฺส ทุกยุตฺตสฺส, ทส ฐานานิ ทีปเย;

Yānassa dukayuttassa, dasa ṭhānāni dīpaye;

ยานํ ปาชยโต ตสฺส, นิสีทิตฺวา ธุเร ปนฯ

Yānaṃ pājayato tassa, nisīditvā dhure pana.

๑๓๖.

136.

ถุลฺลจฺจยํ ตุ โคณานํ, ปาทุทฺธาเร วินิทฺทิเส;

Thullaccayaṃ tu goṇānaṃ, pāduddhāre viniddise;

จกฺกานญฺหิ ฐิโตกาส-มติกฺกเนฺต ปราภโวฯ

Cakkānañhi ṭhitokāsa-matikkante parābhavo.

๑๓๗.

137.

อยุตฺตกสฺสาปิ จ ยานกสฺส, ธุเรนุปตฺถมฺภนิยํ ฐิตสฺส;

Ayuttakassāpi ca yānakassa, dhurenupatthambhaniyaṃ ṭhitassa;

วเสนุปตฺถมฺภนิจกฺกกานํ, ฐานานิ ตีเณว ภวนฺติ ตสฺสฯ

Vasenupatthambhanicakkakānaṃ, ṭhānāni tīṇeva bhavanti tassa.

๑๓๘.

138.

ตถา ธุเรน ทารูนํ, อุปริฎฺฐปิตสฺส จ;

Tathā dhurena dārūnaṃ, upariṭṭhapitassa ca;

ภูมิยมฺปิ ธุเรเนว, ตเถว ฐปิตสฺส จฯ

Bhūmiyampi dhureneva, tatheva ṭhapitassa ca.

๑๓๙.

139.

ปุรโต ปจฺฉโต วาปิ, ฐานา จาเวติ เจ ปน;

Purato pacchato vāpi, ṭhānā cāveti ce pana;

ถุลฺลจฺจยํ ตุ ติณฺณมฺปิ, ฐานา จาเว ปราชโยฯ

Thullaccayaṃ tu tiṇṇampi, ṭhānā cāve parājayo.

๑๔๐.

140.

อปเนตฺวาน จกฺกานิ, อกฺขานํ สีสเกหิ ตุ;

Apanetvāna cakkāni, akkhānaṃ sīsakehi tu;

ฐิตสฺสูปริ ทารูนํ, ฐานานิ เทฺว วินิทฺทิเสฯ

Ṭhitassūpari dārūnaṃ, ṭhānāni dve viniddise.

๑๔๑.

141.

กฑฺฒโนฺต อุกฺขิปโนฺต วา, ผุโฎฺฐกาสจฺจเย จุโต;

Kaḍḍhanto ukkhipanto vā, phuṭṭhokāsaccaye cuto;

ฐปิตสฺส ปนญฺญสฺส, ภูมิยํ ยสฺส กสฺสจิฯ

Ṭhapitassa panaññassa, bhūmiyaṃ yassa kassaci.

๑๔๒.

142.

อกฺขุทฺธีนํ ธุรสฺสาติ, ปญฺจ ฐานานิ ทีปเย;

Akkhuddhīnaṃ dhurassāti, pañca ṭhānāni dīpaye;

อุทฺธีสุ วา คเหตฺวา ตํ, ฐานา จาเวติ เจ จุโตฯ

Uddhīsu vā gahetvā taṃ, ṭhānā cāveti ce cuto.

๑๔๓.

143.

ฐปิตสฺส หิ จกฺกสฺส, นาภิยา ปน ภูมิยํ;

Ṭhapitassa hi cakkassa, nābhiyā pana bhūmiyaṃ;

เอกเมว สิยา ฐานํ, ปริเจฺฉโทปิ ปญฺจธาฯ

Ekameva siyā ṭhānaṃ, paricchedopi pañcadhā.

๑๔๔.

144.

ผุสิตฺวา ยํ ฐิตํ ภูมิํ, เนมิปเสฺสน นาภิยา;

Phusitvā yaṃ ṭhitaṃ bhūmiṃ, nemipassena nābhiyā;

ฐานานิ เทฺว ภวนฺตสฺส, นโฎฺฐ เตสมติกฺกเมฯ

Ṭhānāni dve bhavantassa, naṭṭho tesamatikkame.

๑๔๕.

145.

ทิสฺวา ยานมนารกฺขํ, ปฎิปนฺนํ มหาปเถ;

Disvā yānamanārakkhaṃ, paṭipannaṃ mahāpathe;

อารุหิตฺวา อโจเทตฺวา, กิณิตฺวา ยาติ วฎฺฎติฯ

Āruhitvā acodetvā, kiṇitvā yāti vaṭṭati.

ยานฎฺฐกถาฯ

Yānaṭṭhakathā.

๑๔๖.

146.

สีสกฺขนฺธกโฎลมฺพ-วสา ภาโร จตุพฺพิโธ;

Sīsakkhandhakaṭolamba-vasā bhāro catubbidho;

ตตฺถ สีสคตํ ภารํ, อามสนฺตสฺส ทุกฺกฎํฯ

Tattha sīsagataṃ bhāraṃ, āmasantassa dukkaṭaṃ.

๑๔๗.

147.

อิโต จิโต จ ฆํสโนฺต, เถยฺยจิเตฺตน โย ปน;

Ito cito ca ghaṃsanto, theyyacittena yo pana;

สิรสฺมิํเยว สาเรติ, ตสฺส ถุลฺลจฺจยํ สิยาฯ

Sirasmiṃyeva sāreti, tassa thullaccayaṃ siyā.

๑๔๘.

148.

ขนฺธํ โอโรปิเต ภาเร, ตสฺส ปาราชิกํ มตํ;

Khandhaṃ oropite bhāre, tassa pārājikaṃ mataṃ;

สีสโต เกสมตฺตมฺปิ, โมเจโนฺตปิ ปราชิโตฯ

Sīsato kesamattampi, mocentopi parājito.

๑๔๙.

149.

ภารํ ปถวิยํ กิญฺจิ, ฐเปตฺวา สุทฺธมานโส;

Bhāraṃ pathaviyaṃ kiñci, ṭhapetvā suddhamānaso;

ปจฺฉา ตํ เถยฺยจิเตฺตน, อุทฺธรโนฺต ปราชิโตฯ๕๒๒

Pacchā taṃ theyyacittena, uddharanto parājito.522

๑๕๐.

150.

เอตฺถ วุตฺตนเยเนว, เสเสสุปิ อเสสโต;

Ettha vuttanayeneva, sesesupi asesato;

ภาเรสุ มติสาเรน, เวทิตโพฺพ วินิจฺฉโยฯ

Bhāresu matisārena, veditabbo vinicchayo.

ภารฎฺฐกถาฯ

Bhāraṭṭhakathā.

๑๕๑.

151.

ทุกฺกฎํ มุนินา วุตฺตํ, อารามํ อภิยุญฺชโต;

Dukkaṭaṃ muninā vuttaṃ, ārāmaṃ abhiyuñjato;

ปราเชติ ปรํ ธมฺมํ, จรโนฺต เจ ปราชิโตฯ๕๒๒

Parājeti paraṃ dhammaṃ, caranto ce parājito.522

๑๕๒.

152.

วิมติํ ชนยนฺตสฺส, ตสฺส ถุลฺลจฺจยํ สิยา;

Vimatiṃ janayantassa, tassa thullaccayaṃ siyā;

ปรชฺชติ สยํ ธมฺมํ, จรโนฺต โยปิ ตสฺส จฯ

Parajjati sayaṃ dhammaṃ, caranto yopi tassa ca.

๑๕๓.

153.

สามิโน ธุรนิเกฺขเป, ‘‘น ทสฺสามี’’ติ จตฺตโน;

Sāmino dhuranikkhepe, ‘‘na dassāmī’’ti cattano;

ปาราชิกํ ภเว ตสฺส, สเพฺพสํ กูฎสกฺขินํฯ

Pārājikaṃ bhave tassa, sabbesaṃ kūṭasakkhinaṃ.

อารามฎฺฐกถาฯ

Ārāmaṭṭhakathā.

๑๕๔.

154.

วิหารํ สงฺฆิกํ กิญฺจิ, อจฺฉินฺทิตฺวาน คณฺหิตุํ;

Vihāraṃ saṅghikaṃ kiñci, acchinditvāna gaṇhituṃ;

สเพฺพสํ ธุรนิเกฺขปา-ภาวโตว น สิชฺฌติฯ

Sabbesaṃ dhuranikkhepā-bhāvatova na sijjhati.

วิหารฎฺฐกถาฯ

Vihāraṭṭhakathā.

๑๕๕.

155.

สีสานิ สาลิอาทีนํ, นิรุมฺภิตฺวาน คณฺหโต;

Sīsāni sāliādīnaṃ, nirumbhitvāna gaṇhato;

อสิเตน จ ลายิตฺวา, ฉินฺทิตฺวา วา กเรน จฯ

Asitena ca lāyitvā, chinditvā vā karena ca.

๑๕๖.

156.

ยสฺมิํ พีเชปิ วา วตฺถุ, สีเส ปูเรติ มุฎฺฐิยํ;

Yasmiṃ bījepi vā vatthu, sīse pūreti muṭṭhiyaṃ;

พนฺธนา โมจิเต ตสฺมิํ, ตสฺส ปาราชิกํ ภเวฯ

Bandhanā mocite tasmiṃ, tassa pārājikaṃ bhave.

๑๕๗.

157.

อจฺฉิโนฺน ปน ทโณฺฑ วา, ตโจ วา อปฺปมตฺตโก;

Acchinno pana daṇḍo vā, taco vā appamattako;

วีหินาฬมฺปิ วา ทีฆํ, อนิกฺขโนฺตว รกฺขติฯ

Vīhināḷampi vā dīghaṃ, anikkhantova rakkhati.

๑๕๘.

158.

สเจ โส ปริกเปฺปติ, ‘‘มทฺทิตฺวา ปนิทํ อหํ;

Sace so parikappeti, ‘‘madditvā panidaṃ ahaṃ;

ปโปฺผเฎตฺวา อิโต สารํ, คณฺหิสฺสามี’’ติ รกฺขติฯ

Papphoṭetvā ito sāraṃ, gaṇhissāmī’’ti rakkhati.

๑๕๙.

159.

มทฺทนุทฺธรเณ นตฺถิ, โทโส ปโปฺผฎเนปิ วา;

Maddanuddharaṇe natthi, doso papphoṭanepi vā;

อตฺตโน ภาชนคตํ, กโรนฺตสฺส ปราชโยฯ

Attano bhājanagataṃ, karontassa parājayo.

๑๖๐.

160.

ชานํ เกสคฺคมตฺตมฺปิ, ปถวิํ ปรสนฺตกํ;

Jānaṃ kesaggamattampi, pathaviṃ parasantakaṃ;

เถยฺยจิเตฺตน เจ ขีลํ, สงฺกาเมติ ปราชโยฯ

Theyyacittena ce khīlaṃ, saṅkāmeti parājayo.

๑๖๑.

161.

ตญฺจ โข สามิกานํ ตุ, ธุรนิเกฺขปเน สติ;

Tañca kho sāmikānaṃ tu, dhuranikkhepane sati;

อนคฺฆา ภูมิ นาเมสา, ตสฺมา เอวมุทีริตํฯ

Anagghā bhūmi nāmesā, tasmā evamudīritaṃ.

๑๖๒.

162.

คเหตพฺพา สเจ โหติ, ทฺวีหิ ขีเลหิ ยา ปน;

Gahetabbā sace hoti, dvīhi khīlehi yā pana;

อาโท ถุลฺลจฺจยํ เตสุ, ทุติเยว ปราชโยฯ

Ādo thullaccayaṃ tesu, dutiyeva parājayo.

๑๖๓.

163.

ญาเปตุกาโม โย ภิกฺขุ, ‘‘มเมทํ สนฺตก’’นฺติ จ;

Ñāpetukāmo yo bhikkhu, ‘‘mamedaṃ santaka’’nti ca;

รชฺชุํ วาปิ ปสาเรติ, ยฎฺฐิํ ปาเตติ ทุกฺกฎํฯ

Rajjuṃ vāpi pasāreti, yaṭṭhiṃ pāteti dukkaṭaṃ.

๑๖๔.

164.

เยหิ ทฺวีหิ ปโยเคหิ, อตฺตโน สนฺตกํ สิยา;

Yehi dvīhi payogehi, attano santakaṃ siyā;

อาโท ถุลฺลจฺจยํ เตสุ, ทุติเย จ ปราชโยฯ

Ādo thullaccayaṃ tesu, dutiye ca parājayo.

เขตฺตฎฺฐกถาฯ

Khettaṭṭhakathā.

๑๖๕.

165.

เขเตฺต วุตฺตนเยเนว, วตฺถุฎฺฐสฺส วินิจฺฉโย;

Khette vuttanayeneva, vatthuṭṭhassa vinicchayo;

คามเฎฺฐปิ จ วตฺตพฺพํ, อปุพฺพํ นตฺถิ กิญฺจิปิฯ

Gāmaṭṭhepi ca vattabbaṃ, apubbaṃ natthi kiñcipi.

วตฺถุฎฺฐคามฎฺฐกถาฯ

Vatthuṭṭhagāmaṭṭhakathā.

๑๖๖.

166.

ติณํ วา ปน ปณฺณํ วา, ลตํ วา กฎฺฐเมว วา;

Tiṇaṃ vā pana paṇṇaṃ vā, lataṃ vā kaṭṭhameva vā;

ภณฺฑเคฺฆเนว กาตโพฺพ, คณฺหโนฺต ตตฺถชาตกํฯ

Bhaṇḍaggheneva kātabbo, gaṇhanto tatthajātakaṃ.

๑๖๗.

167.

มหเคฺฆ ปน รุกฺขสฺมิํ, ฉินฺนมเตฺตปิ นสฺสติ;

Mahagghe pana rukkhasmiṃ, chinnamattepi nassati;

ตเจฺฉตฺวา ฐปิโต รุโกฺข, คเหตโพฺพ น โกจิปิฯ

Tacchetvā ṭhapito rukkho, gahetabbo na kocipi.

๑๖๘.

168.

ฉินฺทิตฺวา ฐปิตํ มูเล, รุกฺขมทฺธคตํ ปน;

Chinditvā ṭhapitaṃ mūle, rukkhamaddhagataṃ pana;

‘‘ฉฑฺฑิโต สามิเกหี’’ติ, คเหตุํ ปน วฎฺฎติฯ

‘‘Chaḍḍito sāmikehī’’ti, gahetuṃ pana vaṭṭati.

๑๖๙.

169.

ลกฺขเณ ฉลฺลิโยนเทฺธ, น โทโส โกจิ คณฺหโต;

Lakkhaṇe challiyonaddhe, na doso koci gaṇhato;

อชฺฌาวุตฺถํ กตํ วาปิ, วินสฺสนฺตญฺจ คณฺหโตฯ

Ajjhāvutthaṃ kataṃ vāpi, vinassantañca gaṇhato.

๑๗๐.

170.

โย จารกฺขฎฺฐานํ ปตฺวา, กตฺวา กมฺมฎฺฐานาทีนิ;

Yo cārakkhaṭṭhānaṃ patvā, katvā kammaṭṭhānādīni;

จิเตฺต จิเนฺตโนฺต วา อญฺญํ, ภณฺฑเทยฺยํ โหเตวสฺสฯ

Citte cintento vā aññaṃ, bhaṇḍadeyyaṃ hotevassa.

๑๗๑.

171.

วราหพฺยคฺฆจฺฉตรจฺฉกาทิโต;

Varāhabyagghacchataracchakādito;

อุปทฺทวา มุจฺจิตุกามตาย โย;

Upaddavā muccitukāmatāya yo;

ตเถว ตํ ฐานมติกฺกเมติ เจ;

Tatheva taṃ ṭhānamatikkameti ce;

น โกจิ โทโส ปน ภณฺฑเทยฺยกํฯ

Na koci doso pana bhaṇḍadeyyakaṃ.

๑๗๒.

172.

อิทมารกฺขณฎฺฐานํ, ครุกํ สุงฺกฆาตโต;

Idamārakkhaṇaṭṭhānaṃ, garukaṃ suṅkaghātato;

ตสฺมา ทุกฺกฎมุทฺทิฎฺฐํ, ตมโนกฺกมฺม คจฺฉโตฯ

Tasmā dukkaṭamuddiṭṭhaṃ, tamanokkamma gacchato.

๑๗๓.

173.

เอตํ ปริหรนฺตสฺส, เถยฺยจิเตฺตน สตฺถุนา;

Etaṃ pariharantassa, theyyacittena satthunā;

ปาราชิกมนุทฺทิฎฺฐํ, อากาเสนาปิ คจฺฉโตฯ

Pārājikamanuddiṭṭhaṃ, ākāsenāpi gacchato.

๑๗๔.

174.

ตสฺมา เอตฺถ วิเสเสน, สติสมฺปนฺนเจตสา;

Tasmā ettha visesena, satisampannacetasā;

อปฺปมเตฺตน โหตพฺพํ, ปิยสีเลน ภิกฺขุนาฯ

Appamattena hotabbaṃ, piyasīlena bhikkhunā.

อรญฺญฎฺฐกถาฯ

Araññaṭṭhakathā.

๑๗๕.

175.

โตยทุลฺลภกาลสฺมิํ, ภาชเน โคปิตํ ชลํ;

Toyadullabhakālasmiṃ, bhājane gopitaṃ jalaṃ;

อาวิญฺชิตฺวา ปเวเสตฺวา, ฉิทฺทํ กตฺวาปิ วา ตถาฯ

Āviñjitvā pavesetvā, chiddaṃ katvāpi vā tathā.

๑๗๖.

176.

วาปิยํ วา ตฬาเก วา, ภาชนํ อตฺตโน ปน;

Vāpiyaṃ vā taḷāke vā, bhājanaṃ attano pana;

คณฺหนฺตสฺส ปเวเสตฺวา, ภณฺฑเคฺฆน วินิทฺทิเสฯ

Gaṇhantassa pavesetvā, bhaṇḍagghena viniddise.

๑๗๗.

177.

ฉินฺทโต มริยาทํ ตุ, อทินฺนาทานปุพฺพโต;

Chindato mariyādaṃ tu, adinnādānapubbato;

ภูตคาเมน สทฺธิมฺปิ, ทุกฺกฎํ ปริทีปิตํฯ

Bhūtagāmena saddhimpi, dukkaṭaṃ paridīpitaṃ.

๑๗๘.

178.

อโนฺต ฐตฺวา พหิ ฐตฺวา, ฉินฺทโนฺต อุภยตฺถปิ;

Anto ṭhatvā bahi ṭhatvā, chindanto ubhayatthapi;

พหิอเนฺตน กาตโพฺพ, อโนฺตอเนฺตน มชฺฌโตฯ

Bahiantena kātabbo, antoantena majjhato.

อุทกกถาฯ

Udakakathā.

๑๗๙.

179.

วาเรน สามเณรา ยํ, ทนฺตกฎฺฐมรญฺญโต;

Vārena sāmaṇerā yaṃ, dantakaṭṭhamaraññato;

อาเนตฺวาจริยานมฺปิ, อาหรนฺติ สเจ ปนฯ

Ānetvācariyānampi, āharanti sace pana.

๑๘๐.

180.

ฉินฺทิตฺวา ยาว สงฺฆสฺส, น นิยฺยาเทนฺติ เต ปน;

Chinditvā yāva saṅghassa, na niyyādenti te pana;

อาภตํ ตาว ตํ สพฺพํ, เตสเมว จ สนฺตกํฯ

Ābhataṃ tāva taṃ sabbaṃ, tesameva ca santakaṃ.

๑๘๑.

181.

ตสฺมา ตํ เถยฺยจิเตฺตน, คณฺหนฺตสฺส จ ภิกฺขุโน;

Tasmā taṃ theyyacittena, gaṇhantassa ca bhikkhuno;

ครุภณฺฑญฺจ สงฺฆสฺส, ภณฺฑเคฺฆน ปราภโวฯ

Garubhaṇḍañca saṅghassa, bhaṇḍagghena parābhavo.

๑๘๒.

182.

ยทา นิยฺยาทิตํ เตหิ, ตโต ปฎฺฐาย สงฺฆิกํ;

Yadā niyyāditaṃ tehi, tato paṭṭhāya saṅghikaṃ;

คณฺหนฺตสฺสาปิ เถยฺยาย, อวหาโร น วิชฺชติฯ

Gaṇhantassāpi theyyāya, avahāro na vijjati.

๑๘๓.

183.

อรกฺขตฺตา ยถาวุฑฺฒ-มภาเชตพฺพโตปิ จ;

Arakkhattā yathāvuḍḍha-mabhājetabbatopi ca;

สพฺพสาธารณตฺตา จ, อญฺญํ วิย น โหติทํฯ

Sabbasādhāraṇattā ca, aññaṃ viya na hotidaṃ.

ทนฺตกฎฺฐกถาฯ

Dantakaṭṭhakathā.

๑๘๔.

184.

อคฺคิํ วา เทติ สเตฺถน, อาโกเฎติ สมนฺตโต;

Aggiṃ vā deti satthena, ākoṭeti samantato;

อาโกเฎติ วิสํ วาปิ, มณฺฑูกณฺฎกนามกํฯ

Ākoṭeti visaṃ vāpi, maṇḍūkaṇṭakanāmakaṃ.

๑๘๕.

185.

เยน วา เตน วา รุโกฺข, วินสฺสติ จ ฑยฺหติ;

Yena vā tena vā rukkho, vinassati ca ḍayhati;

สพฺพตฺถ ภิกฺขุโน ตสฺส, ภณฺฑเทยฺยํ ปกาสิตํฯ

Sabbattha bhikkhuno tassa, bhaṇḍadeyyaṃ pakāsitaṃ.

วนปฺปติกถาฯ

Vanappatikathā.

๑๘๖.

186.

สีสโต กณฺณโต วาปิ, คีวโต หตฺถโตปิ วา;

Sīsato kaṇṇato vāpi, gīvato hatthatopi vā;

ฉินฺทิตฺวา วาปิ โมเจตฺวา, คณฺหโต เถยฺยเจตสาฯ

Chinditvā vāpi mocetvā, gaṇhato theyyacetasā.

๑๘๗.

187.

โหติ โมจิตมตฺตสฺมิํ, สีสาทีหิ ปราชโย;

Hoti mocitamattasmiṃ, sīsādīhi parājayo;

ถุลฺลจฺจยํ กโรนฺตสฺส, อากฑฺฒนวิกฑฺฒนํฯ

Thullaccayaṃ karontassa, ākaḍḍhanavikaḍḍhanaṃ.

๑๘๘.

188.

หตฺถา อนีหริตฺวาว, วลยํ กฎกมฺปิ วา;

Hatthā anīharitvāva, valayaṃ kaṭakampi vā;

อคฺคพาหุญฺจ ฆํสโนฺต, จาเรติ อปราปรํฯ

Aggabāhuñca ghaṃsanto, cāreti aparāparaṃ.

๑๘๙.

189.

ตมากาสคตํ โจโร, กโรติ ยทิ รกฺขติ;

Tamākāsagataṃ coro, karoti yadi rakkhati;

สวิญฺญาณกโต มูเล, วลยํว น โหติทํฯ

Saviññāṇakato mūle, valayaṃva na hotidaṃ.

๑๙๐.

190.

นิวตฺถํ ปน วตฺถํ โย, อจฺฉินฺทติ ปรสฺส เจ;

Nivatthaṃ pana vatthaṃ yo, acchindati parassa ce;

ปโรปิ ปน ลชฺชาย, สหสา ตํ น มุญฺจติฯ

Paropi pana lajjāya, sahasā taṃ na muñcati.

๑๙๑.

191.

อากฑฺฒติ จ โจโรปิ, โส ปโร ตาว รกฺขติ;

Ākaḍḍhati ca coropi, so paro tāva rakkhati;

ปรสฺส หตฺถโต วเตฺถ, มุตฺตมเตฺต ปราชโยฯ

Parassa hatthato vatthe, muttamatte parājayo.

๑๙๒.

192.

สภณฺฑหารกํ ภณฺฑํ, เนนฺตสฺส ปฐเม ปเท;

Sabhaṇḍahārakaṃ bhaṇḍaṃ, nentassa paṭhame pade;

ถุลฺลจฺจยมติกฺกเนฺต, ทุติเยว จุโต สิยาฯ

Thullaccayamatikkante, dutiyeva cuto siyā.

๑๙๓.

193.

ปาตาเปติ สเจ ภณฺฑํ, ตเชฺชตฺวา เถยฺยเจตโน;

Pātāpeti sace bhaṇḍaṃ, tajjetvā theyyacetano;

ปรสฺส หตฺถโต ภเณฺฑ, มุตฺตมเตฺต ปราชโยฯ

Parassa hatthato bhaṇḍe, muttamatte parājayo.

๑๙๔.

194.

อถาปิ ปริกเปฺปตฺวา, ปาตาเปติ ว โย ปน;

Athāpi parikappetvā, pātāpeti va yo pana;

ตสฺส ปาตาปเน วุตฺตํ, ทุกฺกฎามสเนปิ จฯ

Tassa pātāpane vuttaṃ, dukkaṭāmasanepi ca.

๑๙๕.

195.

ผนฺทาเปติ ยถาวตฺถุํ, ฐานา จาเวติ เจ จุโต;

Phandāpeti yathāvatthuṃ, ṭhānā cāveti ce cuto;

‘‘ติฎฺฐ ติฎฺฐา’’ติ วทโต, น โทโส ฉฑฺฑิเตปิ จฯ

‘‘Tiṭṭha tiṭṭhā’’ti vadato, na doso chaḍḍitepi ca.

๑๙๖.

196.

อาคนฺตฺวา เถยฺยจิเตฺตน, ปจฺฉา ตํ คณฺหโต สิยา;

Āgantvā theyyacittena, pacchā taṃ gaṇhato siyā;

ปาราชิกํ ตทุทฺธาเร, สาลเย สามิเก คเตฯ

Pārājikaṃ taduddhāre, sālaye sāmike gate.

๑๙๗.

197.

คณฺหโต สกสญฺญาย, คหเณ ปน รกฺขติ;

Gaṇhato sakasaññāya, gahaṇe pana rakkhati;

ภณฺฑเทยฺยํ ตถา ปํสุ-กูลสญฺญาย คณฺหโตฯ

Bhaṇḍadeyyaṃ tathā paṃsu-kūlasaññāya gaṇhato.

๑๙๘.

198.

‘‘ติฎฺฐ ติฎฺฐา’’ติ วุโตฺต จ, ฉเฑฺฑตฺวา ปน ภณฺฑกํ;

‘‘Tiṭṭha tiṭṭhā’’ti vutto ca, chaḍḍetvā pana bhaṇḍakaṃ;

กตฺวาว ธุรนิเกฺขปํ, ภีโต โจรา ปลายติฯ

Katvāva dhuranikkhepaṃ, bhīto corā palāyati.

๑๙๙.

199.

คณฺหโต เถยฺยจิเตฺตน, อุทฺธาเร ทุกฺกฎํ ปุน;

Gaṇhato theyyacittena, uddhāre dukkaṭaṃ puna;

ทาตพฺพมาหราเปเนฺต, อเทนฺตสฺส ปราชโยฯ

Dātabbamāharāpente, adentassa parājayo.

๒๐๐.

200.

‘‘กสฺมา? ตสฺส ปโยเคน, ฉฑฺฑิตตฺตา’’ติ สาทรํ;

‘‘Kasmā? Tassa payogena, chaḍḍitattā’’ti sādaraṃ;

มหาอฎฺฐกถายํ ตุ, วุตฺตมญฺญาสุ นาคตํฯ

Mahāaṭṭhakathāyaṃ tu, vuttamaññāsu nāgataṃ.

หรณกถาฯ

Haraṇakathā.

๒๐๑.

201.

สมฺปชานมุสาวาทํ, ‘‘น คณฺหามี’’ติ ภาสโต;

Sampajānamusāvādaṃ, ‘‘na gaṇhāmī’’ti bhāsato;

อทินฺนาทานปุพฺพตฺตา, ทุกฺกฎํ โหติ ภิกฺขุโนฯ

Adinnādānapubbattā, dukkaṭaṃ hoti bhikkhuno.

๒๐๒.

202.

‘‘รโห มยา ปเนตสฺส, ฐปิตํ กิํ นุ ทสฺสติ’’;

‘‘Raho mayā panetassa, ṭhapitaṃ kiṃ nu dassati’’;

อิเจฺจวํ วิมตุปฺปาเท, ตสฺส ถุลฺลจฺจยํ สิยาฯ

Iccevaṃ vimatuppāde, tassa thullaccayaṃ siyā.

๒๐๓.

203.

ตสฺมิํ ทาเน นิรุสฺสาเห, ปโร เจ นิกฺขิเป ธุรํ;

Tasmiṃ dāne nirussāhe, paro ce nikkhipe dhuraṃ;

อุภินฺนํ ธุรนิเกฺขเป, ภิกฺขุ โหติ ปราชิโตฯ

Ubhinnaṃ dhuranikkhepe, bhikkhu hoti parājito.

๒๐๔.

204.

จิเตฺตนาทาตุกาโมว, ‘‘ทสฺสามี’’ติ มุเขน เจ;

Cittenādātukāmova, ‘‘dassāmī’’ti mukhena ce;

วทโต ธุรนิเกฺขเป, สามิโน หิ ปราชโยฯ

Vadato dhuranikkhepe, sāmino hi parājayo.

อุปนิธิกถาฯ

Upanidhikathā.

๒๐๕.

205.

สุงฺกฆาตสฺส อโนฺตว, ฐตฺวา ปาเตติ เจ พหิ;

Suṅkaghātassa antova, ṭhatvā pāteti ce bahi;

ธุวํ ปตติ เจ หตฺถา, มุตฺตมเตฺต ปราชโยฯ

Dhuvaṃ patati ce hatthā, muttamatte parājayo.

๒๐๖.

206.

ตํ รุเกฺข ขาณุเก วาปิ, หุตฺวา ปฎิหตํ ปุน;

Taṃ rukkhe khāṇuke vāpi, hutvā paṭihataṃ puna;

วาตุกฺขิตฺตมฺปิ วา อโนฺต, สเจ ปตติ รกฺขติฯ

Vātukkhittampi vā anto, sace patati rakkhati.

๒๐๗.

207.

ปติตฺวา ภูมิยํ ปจฺฉา, วฎฺฎนฺตํ ปน ภณฺฑกํ;

Patitvā bhūmiyaṃ pacchā, vaṭṭantaṃ pana bhaṇḍakaṃ;

สเจ ปวิสตฺยโนฺตว, ตสฺส ปาราชิกํ สิยาฯ

Sace pavisatyantova, tassa pārājikaṃ siyā.

๒๐๘.

208.

ฐตฺวา ฐตฺวา ปวฎฺฎนฺตํ, ปวิฎฺฐํ เจ ปราชโย;

Ṭhatvā ṭhatvā pavaṭṭantaṃ, paviṭṭhaṃ ce parājayo;

อติฎฺฐมานํ วฎฺฎิตฺวา, ปวิฎฺฐํ ปน รกฺขติฯ

Atiṭṭhamānaṃ vaṭṭitvā, paviṭṭhaṃ pana rakkhati.

๒๐๙.

209.

อิติ วุตฺตํ ทฬฺหํ กตฺวา, กุรุนฺทฎฺฐกถาทิสุ;

Iti vuttaṃ daḷhaṃ katvā, kurundaṭṭhakathādisu;

สารโต ตํ คเหตพฺพํ, ยุตฺตํ วิย จ ทิสฺสติฯ

Sārato taṃ gahetabbaṃ, yuttaṃ viya ca dissati.

๒๑๐.

210.

สยํ วา ยทิ วเฎฺฎติ, วฎฺฎาเปติ ปเรน วา;

Sayaṃ vā yadi vaṭṭeti, vaṭṭāpeti parena vā;

อฎฺฐตฺวา วฎฺฎมานํ ตํ, คตํ นาสกรํ สิยาฯ

Aṭṭhatvā vaṭṭamānaṃ taṃ, gataṃ nāsakaraṃ siyā.

๒๑๑.

211.

ฐตฺวา ฐตฺวา สเจ อโนฺต, พหิ คจฺฉติ รกฺขติ;

Ṭhatvā ṭhatvā sace anto, bahi gacchati rakkhati;

ฐปิเต สุทฺธจิเตฺตน, สยํ วฎฺฎติ วฎฺฎติฯ

Ṭhapite suddhacittena, sayaṃ vaṭṭati vaṭṭati.

๒๑๒.

212.

คจฺฉเนฺต ปน ยาเน วา, คเช วา ตํ ฐเปติ เจ;

Gacchante pana yāne vā, gaje vā taṃ ṭhapeti ce;

พหิ นีหรณตฺถาย, นาวหาโรปิ นีหเฎฯ

Bahi nīharaṇatthāya, nāvahāropi nīhaṭe.

๒๑๓.

213.

ฐปิเต ฐิตยาเน วา, ปโยเคน วินา คเต;

Ṭhapite ṭhitayāne vā, payogena vinā gate;

สติปิ เถยฺยจิตฺตสฺมิํ, อวหาโร น วิชฺชติฯ

Satipi theyyacittasmiṃ, avahāro na vijjati.

๒๑๔.

214.

สเจ ปาเชติ ตํ ยานํ, ฐเปตฺวา ยานเก มณิํ;

Sace pājeti taṃ yānaṃ, ṭhapetvā yānake maṇiṃ;

สิยา ปาราชิกํ ตสฺส, สีมาติกฺกมเน ปนฯ

Siyā pārājikaṃ tassa, sīmātikkamane pana.

๒๑๕.

215.

สุงฺกฎฺฐาเน มตํ สุงฺกํ, คนฺตุํ ทตฺวาว วฎฺฎติ;

Suṅkaṭṭhāne mataṃ suṅkaṃ, gantuṃ datvāva vaṭṭati;

เสโส อิธ กถามโคฺค, อรญฺญฎฺฐกถาสโมฯ

Seso idha kathāmaggo, araññaṭṭhakathāsamo.

สุงฺกฆาตกถาฯ

Suṅkaghātakathā.

๒๑๖.

216.

อโนฺตชาตํ ธนกฺกีตํ, ทินฺนํ วา ปน เกนจิ;

Antojātaṃ dhanakkītaṃ, dinnaṃ vā pana kenaci;

ทาสํ กรมรานีตํ, หรนฺตสฺส ปราชโยฯ

Dāsaṃ karamarānītaṃ, harantassa parājayo.

๒๑๗.

217.

ภุชิสฺสํ วา หรนฺตสฺส, มานุสํ มาตราปิ วา;

Bhujissaṃ vā harantassa, mānusaṃ mātarāpi vā;

ปิตราฐปิตํ วาปิ, อวหาโร น วิชฺชติฯ

Pitarāṭhapitaṃ vāpi, avahāro na vijjati.

๒๑๘.

218.

ตํ ปลาเปตุกาโมว, อุกฺขิปิตฺวา ภุเชหิ วา;

Taṃ palāpetukāmova, ukkhipitvā bhujehi vā;

ตํ ฐิตฎฺฐานโต กิญฺจิ, สงฺกาเมติ ปราชโยฯ

Taṃ ṭhitaṭṭhānato kiñci, saṅkāmeti parājayo.

๒๑๙.

219.

ตเชฺชตฺวา ปทสา ทาสํ, เนนฺตสฺส ปทวารโต;

Tajjetvā padasā dāsaṃ, nentassa padavārato;

โหนฺติ อาปตฺติโย วุตฺตา, ตสฺส ถุลฺลจฺจยาทโยฯ

Honti āpattiyo vuttā, tassa thullaccayādayo.

๒๒๐.

220.

หตฺถาทีสุ คเหตฺวา ตํ, กฑฺฒโตปิ ปราชโย;

Hatthādīsu gahetvā taṃ, kaḍḍhatopi parājayo;

‘‘คจฺฉ ยาหิ ปลายา’’ติ, วทโตปิ อยํ นโยฯ

‘‘Gaccha yāhi palāyā’’ti, vadatopi ayaṃ nayo.

๒๒๑.

221.

เวคสาว ปลายนฺตํ, ‘‘ปลายา’’ติ จ ภาสโต;

Vegasāva palāyantaṃ, ‘‘palāyā’’ti ca bhāsato;

โหติ ปาราชิเกนสฺส, อนาปตฺติ หิ ภิกฺขุโนฯ

Hoti pārājikenassa, anāpatti hi bhikkhuno.

๒๒๒.

222.

สณิกํ ปน คจฺฉนฺตํ, สเจ วทติ โสปิ จ;

Saṇikaṃ pana gacchantaṃ, sace vadati sopi ca;

สีฆํ คจฺฉติ เจ ตสฺส, วจเนน ปราชโยฯ

Sīghaṃ gacchati ce tassa, vacanena parājayo.

๒๒๓.

223.

ปลายิตฺวา สเจ อญฺญํ, คามํ วา นิคมมฺปิ วา;

Palāyitvā sace aññaṃ, gāmaṃ vā nigamampi vā;

คตํ ทิสฺวา ตโต ตเญฺจ, ปลาเปติ ปราชโยฯ

Gataṃ disvā tato tañce, palāpeti parājayo.

ปาณกถาฯ

Pāṇakathā.

๒๒๔.

224.

เถยฺยา สปฺปกรณฺฑํ เจ, ปรามสติ ทุกฺกฎํ;

Theyyā sappakaraṇḍaṃ ce, parāmasati dukkaṭaṃ;

ผนฺทาเปติ ยถาวตฺถุํ, ฐานโต จาวเน จุโตฯ

Phandāpeti yathāvatthuṃ, ṭhānato cāvane cuto.

๒๒๕.

225.

อุคฺฆาเฎตฺวา กรณฺฑํ ตุ, สปฺปมุทฺธรโต ปน;

Ugghāṭetvā karaṇḍaṃ tu, sappamuddharato pana;

กรณฺฑตลโต มุเตฺต, นงฺคุเฎฺฐ ตุ ปราชโยฯ

Karaṇḍatalato mutte, naṅguṭṭhe tu parājayo.

๒๒๖.

226.

ฆํสิตฺวา กฑฺฒโต สปฺปํ, นงฺคุเฎฺฐ มุขวฎฺฎิโต;

Ghaṃsitvā kaḍḍhato sappaṃ, naṅguṭṭhe mukhavaṭṭito;

ตสฺส สปฺปกรณฺฑสฺส, มุตฺตมเตฺต ปราชโยฯ

Tassa sappakaraṇḍassa, muttamatte parājayo.

๒๒๗.

227.

กรณฺฑํ วิวริตฺวา เจ, ปโกฺกสนฺตสฺส นามโต;

Karaṇḍaṃ vivaritvā ce, pakkosantassa nāmato;

โส นิกฺขมติ เจ สโปฺป, ตสฺส ปาราชิกํ สิยาฯ

So nikkhamati ce sappo, tassa pārājikaṃ siyā.

๒๒๘.

228.

ตถา กตฺวา ตุ มณฺฑูก-มูสิกานํ รวมฺปิ วา;

Tathā katvā tu maṇḍūka-mūsikānaṃ ravampi vā;

ปโกฺกสนฺตสฺส นาเมน, นิกฺขเนฺตปิ ปราชโยฯ

Pakkosantassa nāmena, nikkhantepi parājayo.

๒๒๙.

229.

มุขํ อวิวริตฺวาว, กโรนฺตเสฺสวเมว จ;

Mukhaṃ avivaritvāva, karontassevameva ca;

เยน เกนจิ นิกฺขเนฺต, สเปฺป ปาราชิกํ สิยาฯ

Yena kenaci nikkhante, sappe pārājikaṃ siyā.

๒๓๐.

230.

มุเข วิวริเต สโปฺป, สยเมว ปลายติ;

Mukhe vivarite sappo, sayameva palāyati;

น ปโกฺกสติ เจ ตสฺส, ภณฺฑเทยฺยมุทีริตํฯ

Na pakkosati ce tassa, bhaṇḍadeyyamudīritaṃ.

อปทกถาฯ

Apadakathā.

๒๓๑.

231.

เถยฺยจิเตฺตน โย หตฺถิํ, กโรตามสนาทโย;

Theyyacittena yo hatthiṃ, karotāmasanādayo;

โหนฺติ อาปตฺติโย ตสฺส, ติวิธา ทุกฺกฎาทโยฯ

Honti āpattiyo tassa, tividhā dukkaṭādayo.

๒๓๒.

232.

สาลายํ ฐิตหตฺถิสฺส, อโนฺตวตฺถงฺคเณสุปิ;

Sālāyaṃ ṭhitahatthissa, antovatthaṅgaṇesupi;

ฐานํ สาลา จ วตฺถุ จ, องฺคณํ สกลํ สิยาฯ

Ṭhānaṃ sālā ca vatthu ca, aṅgaṇaṃ sakalaṃ siyā.

๒๓๓.

233.

อพทฺธสฺส หิ พทฺธสฺส, ฐิตฎฺฐานญฺจ พนฺธนํ;

Abaddhassa hi baddhassa, ṭhitaṭṭhānañca bandhanaṃ;

ตสฺมา เตสํ วสา หตฺถิํ, หรโต การเย พุโธฯ

Tasmā tesaṃ vasā hatthiṃ, harato kāraye budho.

๒๓๔.

234.

นครสฺส พหิทฺธา ตุ, ฐิตสฺส ปน หตฺถิโน;

Nagarassa bahiddhā tu, ṭhitassa pana hatthino;

ฐิตฎฺฐานํ ภเว ฐานํ, ปทวาเรน การเยฯ

Ṭhitaṭṭhānaṃ bhave ṭhānaṃ, padavārena kāraye.

๒๓๕.

235.

นิปนฺนสฺส คชเสฺสกํ, ฐานํ ตํ อุฎฺฐเปติ เจ;

Nipannassa gajassekaṃ, ṭhānaṃ taṃ uṭṭhapeti ce;

ตสฺมิํ อุฎฺฐิตมเตฺต ตุ, ตสฺส ปาราชิกํ สิยาฯ

Tasmiṃ uṭṭhitamatte tu, tassa pārājikaṃ siyā.

๒๓๖.

236.

เอเสว จ นโย เญโยฺย, ตุรงฺคมหิสาทิสุ;

Eseva ca nayo ñeyyo, turaṅgamahisādisu;

นตฺถิ กิญฺจิปิ วตฺตพฺพํ, ทฺวิปเทปิ พหุปฺปเทฯ

Natthi kiñcipi vattabbaṃ, dvipadepi bahuppade.

จตุปฺปทกถาฯ

Catuppadakathā.

๒๓๗.

237.

ปเรสนฺติ วิชานิตฺวา, ปเรสํ สนฺตกํ ธนํ;

Paresanti vijānitvā, paresaṃ santakaṃ dhanaṃ;

ครุกํ เถยฺยจิเตฺตน, ฐานา จาเวติ เจ จุโตฯ

Garukaṃ theyyacittena, ṭhānā cāveti ce cuto.

๒๓๘.

238.

อนาปตฺติ สสญฺญิสฺส, ติรจฺฉานปริคฺคเห;

Anāpatti sasaññissa, tiracchānapariggahe;

ตาวกาลิกวิสฺสาส-คฺคาเห เปตปริคฺคเหฯ

Tāvakālikavissāsa-ggāhe petapariggahe.

๒๓๙.

239.

โย ปเนตฺถ จ วตฺตโพฺพ, ปาฬิมุตฺตวินิจฺฉโย;

Yo panettha ca vattabbo, pāḷimuttavinicchayo;

ตํ มยํ ปรโตเยว, ภณิสฺสาม ปกิณฺณเกฯ

Taṃ mayaṃ paratoyeva, bhaṇissāma pakiṇṇake.

๒๔๐.

240.

ปราชิตาเนกมเลน วุตฺตํ;

Parājitānekamalena vuttaṃ;

ปาราชิกํ ยํ ทุติยํ ชิเนน;

Pārājikaṃ yaṃ dutiyaṃ jinena;

วุโตฺต สมาเสน มยสฺส จโตฺถ;

Vutto samāsena mayassa cattho;

วตฺตุํ อเสเสน หิ โก สมโตฺถฯ

Vattuṃ asesena hi ko samattho.

อิติ วินยวินิจฺฉเย ทุติยปาราชิกกถา นิฎฺฐิตาฯ

Iti vinayavinicchaye dutiyapārājikakathā niṭṭhitā.





© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact