| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា • Khuddasikkhā-mūlasikkhā |
៤២. ទេសនានិទ្ទេសវណ្ណនា
42. Desanāniddesavaṇṇanā
៣៨២. ភិក្ខុភាវស្ស (បារា. អដ្ឋ. ២.១៩៨) យោ ចាគោ, សា បារាជិកទេសនាតិ អត្ថោ។ វុត្តញ្ហេតំ ‘‘វិសុទ្ធាបេក្ខោតិ គិហិ វា ហោតុកាមោ ឧបាសកោ វា ហោតុកាមោ អារាមិកោ វា ហោតុកាមោ សាមណេរោ វា ហោតុកាមោ’’តិ (បារា. ១៩៨)។ តស្មា គិហិភាវាទិកំយេវ បារាជិកំ អាបន្នស្ស វិសុទ្ធិ នាម, អញ្ញតរស្ស វិសុទ្ធិ ឯវ នត្ថិ។ ‘‘ឆាទេតិ ជានមាបន្នំ, បរិវសេយ្យ តាវតា’’តិអាទិនា នយេន ហេដ្ឋា វុត្តវិធិំ សន្ធាយ ‘‘យថាវុត្តេន វុដ្ឋាន’’ន្តិ វុត្តំ។
382. Bhikkhubhāvassa (pārā. aṭṭha. 2.198) yo cāgo, sā pārājikadesanāti attho. Vuttañhetaṃ ‘‘visuddhāpekkhoti gihi vā hotukāmo upāsako vā hotukāmo ārāmiko vā hotukāmo sāmaṇero vā hotukāmo’’ti (pārā. 198). Tasmā gihibhāvādikaṃyeva pārājikaṃ āpannassa visuddhi nāma, aññatarassa visuddhi eva natthi. ‘‘Chādeti jānamāpannaṃ, parivaseyya tāvatā’’tiādinā nayena heṭṭhā vuttavidhiṃ sandhāya ‘‘yathāvuttena vuṭṭhāna’’nti vuttaṃ.
៣៨៣. ឥទានិ វត្តព្ពតំ សន្ធាយ ‘‘ឯវ’’ន្តិ វុត្តំ។
383. Idāni vattabbataṃ sandhāya ‘‘eva’’nti vuttaṃ.
៣៨៤. បដិទេសេមីតិ អារោចេមិ។ ឯតានិ អហំ ឯតានាហំ។
384.Paṭidesemīti ārocemi. Etāni ahaṃ etānāhaṃ.
៣៨៦. (ក) យំ សង្ឃោ គិលានស្ស តិចីវរេន វិប្បវាសសម្មុតិំ ទេតិ, តំ អញ្ញត្រាតិ អត្ថោ។
386. (Ka) yaṃ saṅgho gilānassa ticīvarena vippavāsasammutiṃ deti, taṃ aññatrāti attho.
(ខ) អកាលចីវរំ (បារា. ៥០០) នាម ‘‘អនត្ថតេ កថិនេ ឯកាទសមាសេ ឧប្បន្នំ, អត្ថតេ កថិនេ សត្តមាសេ ឧប្បន្នំ, កាលេបិ អាទិស្ស ទិន្នំ, ឯតំ អកាលចីវរំ នាមា’’តិ។
(Kha) akālacīvaraṃ (pārā. 500) nāma ‘‘anatthate kathine ekādasamāse uppannaṃ, atthate kathine sattamāse uppannaṃ, kālepi ādissa dinnaṃ, etaṃ akālacīvaraṃ nāmā’’ti.
(គ) បុរាណចីវរំ (បារា. ៥០៥) នាម ‘‘សកិំ និវត្ថម្បិ សកិំ បារុតម្បី’’តិ វុត្តំ។ អញ្ញាតិកា នាម មាតិតោ វា បិតិតោ វា យាវ សត្តមា កុលបរិវដ្ដា អសម្ពន្ធា។ និសីទនបច្ចត្ថរណធោវាបនេ ទុក្កដំ។
(Ga) purāṇacīvaraṃ (pārā. 505) nāma ‘‘sakiṃ nivatthampi sakiṃ pārutampī’’ti vuttaṃ. Aññātikā nāma mātito vā pitito vā yāva sattamā kulaparivaṭṭā asambandhā. Nisīdanapaccattharaṇadhovāpane dukkaṭaṃ.
(ឃ) អញ្ញត្រ បារិវត្តកាតិ (បារា. ៥១២) ឯត្ថ ហរីតកីខណ្ឌម្បិ វដ្ដតិ។ ចីវរំ នាម ឥធ វិកប្បនូបគបច្ឆិមតោ បដ្ឋាយ អធិប្បេតំ។
(Gha) aññatra pārivattakāti (pārā. 512) ettha harītakīkhaṇḍampi vaṭṭati. Cīvaraṃ nāma idha vikappanūpagapacchimato paṭṭhāya adhippetaṃ.
(ង) អញ្ញត្រ សមយាតិ (បារា. ៥១៩) ឯត្ថ ‘‘អច្ឆិន្នចីវរោ វា ហោតិ ភិក្ខុ នដ្ឋចីវរោ វា’’តិ ឯវំ វុត្តំ សមយន្តិ អត្ថោ។
(Ṅa) aññatra samayāti (pārā. 519) ettha ‘‘acchinnacīvaro vā hoti bhikkhu naṭṭhacīvaro vā’’ti evaṃ vuttaṃ samayanti attho.
(ច) ‘‘សន្តរុត្តរបរមំ តេន ភិក្ខុនា តតោ ចីវរំ សាទិតព្ព’’ន្តិ (បារា. ៥២៤) វុត្តត្តា ‘‘តតុត្តរី’’តិ វុត្តំ។ ឯត្ថ បន ‘‘សចេ តីណិ នដ្ឋានិ ហោន្តិ, ទ្វេ សាទិតព្ពានិ។ ទ្វេ នដ្ឋានិ, ឯកំ សាទិតព្ពំ, ឯកំ នដ្ឋំ, ន កិញ្ចិ សាទិតព្ព’’ន្តិ (បារា. ៥២៤) វុត្តំ។
(Ca) ‘‘santaruttaraparamaṃ tena bhikkhunā tato cīvaraṃ sāditabba’’nti (pārā. 524) vuttattā ‘‘tatuttarī’’ti vuttaṃ. Ettha pana ‘‘sace tīṇi naṭṭhāni honti, dve sāditabbāni. Dve naṭṭhāni, ekaṃ sāditabbaṃ, ekaṃ naṭṭhaṃ, na kiñci sāditabba’’nti (pārā. 524) vuttaṃ.
(ឆ-ជ) ‘‘កីទិសេន តេ (បារា. ៥២៩), ភន្តេ, ចីវរេន អត្ថោ, កីទិសំ តេ ចីវរំ ចេតាបេមី’’តិ ឯវំ អប្បវារិតោតិ អត្ថោ។ វិកប្បន្តិ វិសិដ្ឋកប្បំ អធិកវិធានំ អាបន្នំ។ ឥធ បុរិមំ ឯកស្ស, ទុតិយំ ពហូនំ វសេន វុត្តំ, ឯត្តកំ នានត្តំ។
(Cha-ja) ‘‘kīdisena te (pārā. 529), bhante, cīvarena attho, kīdisaṃ te cīvaraṃ cetāpemī’’ti evaṃ appavāritoti attho. Vikappanti visiṭṭhakappaṃ adhikavidhānaṃ āpannaṃ. Idha purimaṃ ekassa, dutiyaṃ bahūnaṃ vasena vuttaṃ, ettakaṃ nānattaṃ.
(ឈ) អតិរេកតិក្ខត្តុន្តិ ឯត្ថ កេនចិ យំ កិញ្ចិ អកប្បិយវត្ថុំ អានេត្វា ‘‘ឥទំ ខោ មេ, ភន្តេ, អាយស្មន្តំ ឧទ្ទិស្ស ចីវរចេតាបន្នំ អាភតំ, បដិគ្គណ្ហតុ អាយស្មា ចីវរចេតាបន្ន’’ន្តិ វុត្តេ ‘‘ន ខោ មយំ, អាវុសោ, ចីវរចេតាបន្នំ បដិគ្គណ្ហាម, ចីវរញ្ច ខោ មយំ បដិគ្គណ្ហាម កាលេន កប្បិយ’’ន្តិ វត្តព្ពំ។ ឯវំ វុត្តេ សចេ សោ ‘‘អត្ថិ កោចិ កប្បិយការកោ’’តិ វទតិ, ចីវរត្ថិកេន ឋបេត្វា បញ្ច សហធម្មិកេ យោ កោចិ ឧទ្ទិសិតព្ពោ ‘‘ឯសោ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខូនំ វេយ្យាវច្ចករោ’’តិ, ឯត្តកមេវ វត្តព្ពំ។ ឯវំ វុត្តេ សចេ ទាយកោ តស្ស ហត្ថេ អកប្បិយវត្ថុំ ទត្វា ‘‘ឯសោ អយ្យស្ស ចីវរំ ចេតាបេត្វា ទស្សតី’’តិ វត្វា គច្ឆតិ, តំ ឧបសង្កមិត្វា ទ្វត្តិក្ខត្តុំ ចោទេតព្ពោ សារេតព្ពោ ‘‘អត្ថោ មេ, អាវុសោ, ចីវរេនា’’តិ, ឯត្តកមេវ វត្តព្ពំ, ‘‘ទេហិ មេ ចីវរ’’ន្តិអាទិនា ន វត្តព្ពំ។ ឯវំ តិក្ខត្តុំ ចោទនាយ តំ ចីវរំ លភតិ, ឥច្ចេតំ កុសលំ។ នោ ចេ លភតិ, ឆក្ខត្តុបរមំ តុណ្ហីភូតេន ឋាតព្ពំ, ន អាសនេ និសីទិតព្ពំ, ន អាមិសំ បដិគ្គហេតព្ពំ, ន ធម្មោ ភាសិតព្ពោ។ ‘‘កិំ ការណា អាគតោសី’’តិ វុត្តេ ‘‘ជានាហិ, អាវុសោ’’តិ ឯត្តកមេវ វត្តព្ពំ។ សចេ និសជ្ជាទីនិ ករោតិ, ឋានំ ភញ្ជតិ។ វត្តភេទទុក្កដញ្ច អាបជ្ជតីតិ វទន្តិ។ ឯវំ បន អប្បដិបជ្ជិត្វា អតិរេកតិក្ខត្តុំ ចោទនាយ អតិរេកឆក្ខត្តុំ ឋានេន សចេ និប្ផាទេតិ, និស្សគ្គិយន្តិ អត្ថោ។
(Jha) atirekatikkhattunti ettha kenaci yaṃ kiñci akappiyavatthuṃ ānetvā ‘‘idaṃ kho me, bhante, āyasmantaṃ uddissa cīvaracetāpannaṃ ābhataṃ, paṭiggaṇhatu āyasmā cīvaracetāpanna’’nti vutte ‘‘na kho mayaṃ, āvuso, cīvaracetāpannaṃ paṭiggaṇhāma, cīvarañca kho mayaṃ paṭiggaṇhāma kālena kappiya’’nti vattabbaṃ. Evaṃ vutte sace so ‘‘atthi koci kappiyakārako’’ti vadati, cīvaratthikena ṭhapetvā pañca sahadhammike yo koci uddisitabbo ‘‘eso kho, āvuso, bhikkhūnaṃ veyyāvaccakaro’’ti, ettakameva vattabbaṃ. Evaṃ vutte sace dāyako tassa hatthe akappiyavatthuṃ datvā ‘‘eso ayyassa cīvaraṃ cetāpetvā dassatī’’ti vatvā gacchati, taṃ upasaṅkamitvā dvattikkhattuṃ codetabbo sāretabbo ‘‘attho me, āvuso, cīvarenā’’ti, ettakameva vattabbaṃ, ‘‘dehi me cīvara’’ntiādinā na vattabbaṃ. Evaṃ tikkhattuṃ codanāya taṃ cīvaraṃ labhati, iccetaṃ kusalaṃ. No ce labhati, chakkhattuparamaṃ tuṇhībhūtena ṭhātabbaṃ, na āsane nisīditabbaṃ, na āmisaṃ paṭiggahetabbaṃ, na dhammo bhāsitabbo. ‘‘Kiṃ kāraṇā āgatosī’’ti vutte ‘‘jānāhi, āvuso’’ti ettakameva vattabbaṃ. Sace nisajjādīni karoti, ṭhānaṃ bhañjati. Vattabhedadukkaṭañca āpajjatīti vadanti. Evaṃ pana appaṭipajjitvā atirekatikkhattuṃ codanāya atirekachakkhattuṃ ṭhānena sace nipphādeti, nissaggiyanti attho.
(ញ) សន្ថតំ (បារា. ៥៤៤) នាម សន្ថរិត្វា កតំ ហោតិ អវាយិមំ។ ឯកកោសិយំសុនាបិ ចេ មិស្សេត្វា ករោតិ, និស្សគ្គិយំ។
(Ña) santhataṃ (pārā. 544) nāma santharitvā kataṃ hoti avāyimaṃ. Ekakosiyaṃsunāpi ce missetvā karoti, nissaggiyaṃ.
(ដ) សុទ្ធកាឡកានន្តិ (បារា. ៥៤៧-៥៤៩) អញ្ញេហិ អមិស្សិតានន្តិ អត្ថោ។ ‘‘កាឡកំ នាម ទ្វេ កាឡកានិ ជាតិកាឡកំ វា រជនកាឡកំ វា’’តិ វុត្តំ។
(Ṭa) suddhakāḷakānanti (pārā. 547-549) aññehi amissitānanti attho. ‘‘Kāḷakaṃ nāma dve kāḷakāni jātikāḷakaṃ vā rajanakāḷakaṃ vā’’ti vuttaṃ.
(ឋ) អនាទិយិត្វា…បេ.… តុលន្តិ (បារា. ៥៥៤) ឯត្ថ បន យត្តកេហិ ឯឡកលោមេហិ កត្តុកាមោ ហោតិ, តេសុ ទ្វេ កោដ្ឋាសា កាឡកានំ, ឯកោ ឱទាតានំ, ឯកោ គោចរិយានំ អាទាតព្ពោតិ វិនិច្ឆយោ។ ឯកស្សាបិ កាឡកលោមស្ស អតិរេកភាគេ សតិ និស្សគ្គិយមេវ។
(Ṭha) anādiyitvā…pe… tulanti (pārā. 554) ettha pana yattakehi eḷakalomehi kattukāmo hoti, tesu dve koṭṭhāsā kāḷakānaṃ, eko odātānaṃ, eko gocariyānaṃ ādātabboti vinicchayo. Ekassāpi kāḷakalomassa atirekabhāge sati nissaggiyameva.
(ឌ) ឩនកឆព្ពស្សានីតិ (បារា. ៥៦២) ឆព្ពស្សតោ ឱរភាគេ។
(Ḍa) ūnakachabbassānīti (pārā. 562) chabbassato orabhāge.
(ឍ) និសីទនសន្ថតំ (បារា. ៥៦៧) បន ការាបេន្តេន បុរាណសន្ថតស្ស ឯកបស្សតោ វដ្ដំ វា ចតុរស្សំ វា ឆិន្ទិត្វា គហិតដ្ឋានំ យថា វិទត្ថិមត្តំ ហោតិ, ឯវំ គហេត្វា ឯកទេសំ វា សន្ថរិតព្ពំ, វិជដេត្វា វា សន្ថរិតព្ពំ។
(Ḍha) nisīdanasanthataṃ (pārā. 567) pana kārāpentena purāṇasanthatassa ekapassato vaṭṭaṃ vā caturassaṃ vā chinditvā gahitaṭṭhānaṃ yathā vidatthimattaṃ hoti, evaṃ gahetvā ekadesaṃ vā santharitabbaṃ, vijaṭetvā vā santharitabbaṃ.
(ត) ន កេវលំ ធោវាបនេ (បារា. ៥៧៨) ឯវ និស្សគ្គិយំ, រជនេបិ និស្សគ្គិយមេវ។
(Ta) na kevalaṃ dhovāpane (pārā. 578) eva nissaggiyaṃ, rajanepi nissaggiyameva.
(ទ) រូបិយបដិគ្គហណស្សេវ (បារា. ៥៨៩) បដិក្ខិត្តត្តា បដិគ្គហិតបរិវត្តនេ ទោសំ អបស្សន្តា កតាកតាទិវសេន អនេកវិធំ ជាតរូបបរិវត្តនំ ករោន្តិ, តំ សន្ធាយ ‘‘នានប្បការក’’ន្តិ វុត្តំ។
(Da) rūpiyapaṭiggahaṇasseva (pārā. 589) paṭikkhittattā paṭiggahitaparivattane dosaṃ apassantā katākatādivasena anekavidhaṃ jātarūpaparivattanaṃ karonti, taṃ sandhāya ‘‘nānappakāraka’’nti vuttaṃ.
៣៨៧-៩. អាបត្តិំ ទេសេត្វា បច្ឆា កត្តព្ពំ ទស្សេតុំ ‘‘អថា’’តិ វុត្តំ។ គិហិំ វទេតិ សចេ តត្ថ អាគច្ឆតិ អារាមិកោ វា ឧបាសកោ វា, តំ វទេយ្យាតិ អត្ថោ។ ឯវំ វុត្តោ សោ ‘‘ឥមិនា កិំ អាហរាមី’’តិ ចេ វទេយ្យាតិ អត្ថោ។ អវត្វាមន្តិ ‘‘ឥមំ វា ឥមំ វា អាហរា’’តិ អវត្វាតិ អត្ថោ។ វទេតិ ‘‘កប្បិយំ អាចិក្ខិតព្ព’’ន្តិ (បារា. ៥៨៤, ៥៨៩) វចនតោ ‘‘បព្ពជិតានំ សប្បិ វា តេលំ វា មធុ វា ផាណិតំ វា វដ្ដតី’’តិ ឯវំ អាចិក្ខិតព្ពំ, ‘‘ឥមំ នាម អាហរា’’តិ ន វត្តព្ពមេវ។ ទ្វេបេតេតិ ទ្វេបិ ឯតេ រូបិយបដិគ្គាហកញ្ច រូបិយសព្យោហារិកញ្ចាតិ អត្ថោ។ អញ្ញេនាតិ អន្តមសោ អារាមិកេនាបិ លទ្ធភាគោ ន កប្បតិ ឯវ។
387-9. Āpattiṃ desetvā pacchā kattabbaṃ dassetuṃ ‘‘athā’’ti vuttaṃ. Gihiṃ vadeti sace tattha āgacchati ārāmiko vā upāsako vā, taṃ vadeyyāti attho. Evaṃ vutto so ‘‘iminā kiṃ āharāmī’’ti ce vadeyyāti attho. Avatvāmanti ‘‘imaṃ vā imaṃ vā āharā’’ti avatvāti attho. Vadeti ‘‘kappiyaṃ ācikkhitabba’’nti (pārā. 584, 589) vacanato ‘‘pabbajitānaṃ sappi vā telaṃ vā madhu vā phāṇitaṃ vā vaṭṭatī’’ti evaṃ ācikkhitabbaṃ, ‘‘imaṃ nāma āharā’’ti na vattabbameva. Dvepeteti dvepi ete rūpiyapaṭiggāhakañca rūpiyasabyohārikañcāti attho. Aññenāti antamaso ārāmikenāpi laddhabhāgo na kappati eva.
៣៩០. អន្តមសោ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៨៣-៤) តន្និព្ពត្តា រុក្ខច្ឆាយាបិ ន កប្បតីតិ។ និស្សដ្ឋំ បដិលទ្ធម្បីតិ ឯត្ថ យថា រូបិយសំវោហារំ កត្វា លទ្ធវត្ថុតោ អាភតំ ន កប្បតិ, តថា កោសិយមិស្សកសន្ថតាទិត្តយម្បិ ន កប្បតិ។ ន កេវលំ តស្សេវ, អញ្ញេសម្បិ ន កប្បតេវ ‘‘អញ្ញេន កតំ បដិលភិត្វា បរិភុញ្ជតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (បារា. ៥៤៥, ៥៥០, ៥៥៥) វុត្តត្តា។
390. Antamaso (pārā. aṭṭha. 2.583-4) tannibbattā rukkhacchāyāpi na kappatīti. Nissaṭṭhaṃ paṭiladdhampīti ettha yathā rūpiyasaṃvohāraṃ katvā laddhavatthuto ābhataṃ na kappati, tathā kosiyamissakasanthatādittayampi na kappati. Na kevalaṃ tasseva, aññesampi na kappateva ‘‘aññena kataṃ paṭilabhitvā paribhuñjati, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 545, 550, 555) vuttattā.
៣៩១. ឯវំ នោ ចេ លភេថ, សោ អារាមិកាទិកោ ‘‘ឥមំ ឆឌ្ឌេហី’’តិ សំសិយោ វត្តព្ពោតិ អត្ថោ។ ឯវម្បិ នោ ចេ លភេយ្យ, សម្មតោ ភិក្ខុ ឆឌ្ឌេយ្យាតិ អត្ថោ។
391. Evaṃ no ce labhetha, so ārāmikādiko ‘‘imaṃ chaḍḍehī’’ti saṃsiyo vattabboti attho. Evampi no ce labheyya, sammato bhikkhu chaḍḍeyyāti attho.
៣៩២. បដិគ្គហិតរូបិយញ្ច បរិវត្តិតរូបិយញ្ច សន្ធាយ ‘‘ឯតានី’’តិ វុត្តំ។ ទុតិយបត្តោ នាម ‘‘ឩនបញ្ចពន្ធនេន បត្តេន អញ្ញំ នវំ បត្តំ ចេតាបេយ្យ, និស្សគ្គិយ’’ន្តិ (បារា. ៦១២) វុត្តបត្តោ។ សោ ច ឯតានិ ច សង្ឃេ និស្សដ្ឋុំ លព្ភរេតិ សម្ពន្ធោ។ ‘‘សង្ឃមជ្ឈេ និស្សជ្ជិតព្ពំ, ភិក្ខុបរិសាយ និស្សជ្ជិតព្ព’’ន្តិ (បារា. ៥៨៤, ៥៨៩) ច វុត្តត្តា ន គណបុគ្គលានំ និស្សជ្ជិតុំ វដ្ដតិ។ សេសានិ បន តីណិ ចីវរាទិវត្ថូនិ ‘‘និស្សជ្ជិតព្ពំ សង្ឃស្ស វា គណស្ស វា បុគ្គលស្ស វា’’តិ វុត្តត្តា (បារា. ៤៦៣) សង្ឃាទីនំ និស្សជ្ជិតុំ វដ្ដតិ។ ភាសន្តរេនបីតិ បាឡិយា វត្តុំ អសក្កោន្តេន ទមិឡភាសាទីសុ អញ្ញតរាយបិ និស្សជ្ជិតុំ វដ្ដតីតិ អត្ថោ។
392. Paṭiggahitarūpiyañca parivattitarūpiyañca sandhāya ‘‘etānī’’ti vuttaṃ. Dutiyapatto nāma ‘‘ūnapañcabandhanena pattena aññaṃ navaṃ pattaṃ cetāpeyya, nissaggiya’’nti (pārā. 612) vuttapatto. So ca etāni ca saṅghe nissaṭṭhuṃ labbhareti sambandho. ‘‘Saṅghamajjhe nissajjitabbaṃ, bhikkhuparisāya nissajjitabba’’nti (pārā. 584, 589) ca vuttattā na gaṇapuggalānaṃ nissajjituṃ vaṭṭati. Sesāni pana tīṇi cīvarādivatthūni ‘‘nissajjitabbaṃ saṅghassa vā gaṇassa vā puggalassa vā’’ti vuttattā (pārā. 463) saṅghādīnaṃ nissajjituṃ vaṭṭati. Bhāsantarenapīti pāḷiyā vattuṃ asakkontena damiḷabhāsādīsu aññatarāyapi nissajjituṃ vaṭṭatīti attho.
៣៩៣. (ក-គ) នានប្បការកំ នាម ‘‘ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារា, ‘‘អន្តមសោ ចុណ្ណបិណ្ឌោបិ ទន្តកដ្ឋម្បិ ទសិកសុត្តម្បី’’តិ (បារា. ៥៩៥) បាឡិយំ វុត្តំ។ ចេតាបិតោតិ (បារា. ៦១៣) យាចិត្វា គហិតោ។
393. (Ka-ga) nānappakārakaṃ nāma ‘‘cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā, ‘‘antamaso cuṇṇapiṇḍopi dantakaṭṭhampi dasikasuttampī’’ti (pārā. 595) pāḷiyaṃ vuttaṃ. Cetāpitoti (pārā. 613) yācitvā gahito.
៣៩៤. សម្មន្និត្វាន បត្តគាហកំ សង្ឃស្ស បត្តន្តន្តិ (បារា. ៦១៤; កង្ខា. អដ្ឋ. ឩនបញ្ចពទ្ធនសិក្ខាបទវណ្ណនា) យ អន្តិមំ បត្តំ, តំ តស្ស ទាបយេតិ អត្ថោ។
394.Sammannitvāna pattagāhakaṃ saṅghassa pattantanti (pārā. 614; kaṅkhā. aṭṭha. ūnapañcabaddhanasikkhāpadavaṇṇanā) ya antimaṃ pattaṃ, taṃ tassa dāpayeti attho.
៣៩៥. (ខ) បរិទហិតំ និស្សគ្គិយន្តិ ឯត្ថ (បារា. ៦២៦-៦២៨; បារា. អដ្ឋ. ២.៦២៨) បន ឋត្វា វស្សិកសាដិកាយ បរិយេសនក្ខេត្តំ ករណក្ខេត្តំ និវាសនក្ខេត្តំ អធិដ្ឋានក្ខេត្តន្តិ ចតុព្ពិធំ ខេត្តញ្ច កុច្ឆិសមយោ បិដ្ឋិសមយោតិ ទុវិធោ សមយោ ច វេទិតព្ពោ។ កថំ? គិម្ហានមាសេសុ បច្ឆិមមាសស្ស បុរិមោ អឌ្ឍមាសោ បរិយេសនក្ខេត្តំ, បច្ឆិមោ ករណក្ខេត្តញ្ច និវាសនក្ខេត្តញ្ច, បរិយេសិតុម្បិ វដ្ដតិ, អធិដ្ឋាតុំ បន ន វដ្ដតិ។ វស្សិកា បន ចត្តារោ មាសា បរិយេសនាទីនំ ចតុន្នម្បិ ខេត្តំ។ ឯតេ ឯវ បញ្ច មាសា កុច្ឆិសមយោ នាម។ ឥតរេ សត្ត មាសា បិដ្ឋិសមយោ, តត្ថ សតុប្បាទករណំ ន វដ្ដតិ។
395. (Kha) paridahitaṃnissaggiyanti ettha (pārā. 626-628; pārā. aṭṭha. 2.628) pana ṭhatvā vassikasāṭikāya pariyesanakkhettaṃ karaṇakkhettaṃ nivāsanakkhettaṃ adhiṭṭhānakkhettanti catubbidhaṃ khettañca kucchisamayo piṭṭhisamayoti duvidho samayo ca veditabbo. Kathaṃ? Gimhānamāsesu pacchimamāsassa purimo aḍḍhamāso pariyesanakkhettaṃ, pacchimo karaṇakkhettañca nivāsanakkhettañca, pariyesitumpi vaṭṭati, adhiṭṭhātuṃ pana na vaṭṭati. Vassikā pana cattāro māsā pariyesanādīnaṃ catunnampi khettaṃ. Ete eva pañca māsā kucchisamayo nāma. Itare satta māsā piṭṭhisamayo, tattha satuppādakaraṇaṃ na vaṭṭati.
(គ) អច្ឆិន្នន្តិ ឯត្ថ ‘‘យោ បន មម បត្តចីវរាទីនិ វហន្តោ មយា សទ្ធិំ ចរិស្សតី’’តិ សញ្ញាយ ចីវរំ ទត្វា បុន សកសញ្ញាយ ឯវ អត្តនោ វេយ្យាវច្ចំ អករោន្តំ ទិស្វា អច្ឆិន្ទតិ, សោ ឥមំ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ។ កេវលំ បរិច្ចជិត្វា ទិន្នំ គហេតុមេវ ន លភតិ។
(Ga) acchinnanti ettha ‘‘yo pana mama pattacīvarādīni vahanto mayā saddhiṃ carissatī’’ti saññāya cīvaraṃ datvā puna sakasaññāya eva attano veyyāvaccaṃ akarontaṃ disvā acchindati, so imaṃ āpattiṃ āpajjati. Kevalaṃ pariccajitvā dinnaṃ gahetumeva na labhati.
(ឃ) សុត្តំ វិញ្ញាបេត្វាតិ ឯត្ថ ចីវរការសមយាទីសុ ចីវរសិព្ពនាទីនមត្ថាយ សុត្តំ វិញ្ញាបេត្វាតិ អត្ថោ។ អញ្ញថា សុត្តំ វិញ្ញាបេតុមេវ ន វដ្ដតិ។ វិញ្ញត្តិយា ឯវ លទ្ធតន្តវាយេហីតិ អត្ថោ។ សុត្តតន្តវាយានំ អកប្បិយភាវេ សតិ ទីឃតោ វិទត្ថិមត្តេ, តិរិយន្តតោ ហត្ថមត្តេ វីតេ និស្សគ្គិយំ, ឯកតោ អកប្បិយបក្ខេ ទុក្កដំ។
(Gha) suttaṃ viññāpetvāti ettha cīvarakārasamayādīsu cīvarasibbanādīnamatthāya suttaṃ viññāpetvāti attho. Aññathā suttaṃ viññāpetumeva na vaṭṭati. Viññattiyā eva laddhatantavāyehīti attho. Suttatantavāyānaṃ akappiyabhāve sati dīghato vidatthimatte, tiriyantato hatthamatte vīte nissaggiyaṃ, ekato akappiyapakkhe dukkaṭaṃ.
(ង) វិកប្បំ អាបន្នន្តិ (បារា. ៦៤៣) ‘‘ឥទំ ខោ, អាវុសោ, ចីវរំ មំ ឧទ្ទិស្ស វិយ្យតិ, អាយតញ្ច ករោថ វិត្ថតញ្ចា’’តិអាទិនា អធិកំ វិធានំ អាបន្នន្តិ អត្ថោ។
(Ṅa) vikappaṃ āpannanti (pārā. 643) ‘‘idaṃ kho, āvuso, cīvaraṃ maṃ uddissa viyyati, āyatañca karotha vitthatañcā’’tiādinā adhikaṃ vidhānaṃ āpannanti attho.
(ច) អច្ចេកចីវរំ (បារា. ៦៤៩-៦៥០) នាម សេនាយ គន្តុកាមាទីហិ ទិន្នំ។
(Ca) accekacīvaraṃ (pārā. 649-650) nāma senāya gantukāmādīhi dinnaṃ.
(ឆ) អតិរេកឆារត្តន្តិ (បារា. ៦៥៤-៦៥៥) ឆទិវសតោ អតិរេកំ។ ‘‘អត្ថតកថិនានំ វោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច កប្បិស្សន្តិ, អនាមន្តចារោ អសមាទានចារោ គណភោជនំ យាវទត្ថចីវរំ យោ ច តត្ថ ចីវរុប្បាទោ, សោ នេសំ ភវិស្សតី’’តិ (មហាវ. ៣០៦) វុត្តអានិសំសេសុ ចីវរមាសេ អសមាទានចារំ ឋបេត្វា សេសានិសំសា លព្ភន្តិ។ យទិ អសមាទានចារោ លព្ភេយ្យ, បាវេយ្យកា ភិក្ខូ វស្សំវុត្ថា ឱកបុណ្ណេហិ ចីវរេហិ ន ភគវន្តំ ឧបសង្កមេយ្យុំ, យស្មា តំ ន លភន្តិ, តស្មា ចីវរមាសេបិ តិចីវរំ អាទាយ ឯវ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិំសុ។ តស្មា វេទិតព្ពំ អសមាទានចារបរិហារំ អត្ថតកថិនា ឯវ លភន្តិ, ន ឥតរេតិ វទន្តិ។
(Cha) atirekachārattanti (pārā. 654-655) chadivasato atirekaṃ. ‘‘Atthatakathinānaṃ vo, bhikkhave, pañca kappissanti, anāmantacāro asamādānacāro gaṇabhojanaṃ yāvadatthacīvaraṃ yo ca tattha cīvaruppādo, so nesaṃ bhavissatī’’ti (mahāva. 306) vuttaānisaṃsesu cīvaramāse asamādānacāraṃ ṭhapetvā sesānisaṃsā labbhanti. Yadi asamādānacāro labbheyya, pāveyyakā bhikkhū vassaṃvutthā okapuṇṇehi cīvarehi na bhagavantaṃ upasaṅkameyyuṃ, yasmā taṃ na labhanti, tasmā cīvaramāsepi ticīvaraṃ ādāya eva bhagavantaṃ upasaṅkamiṃsu. Tasmā veditabbaṃ asamādānacāraparihāraṃ atthatakathinā eva labhanti, na itareti vadanti.
៣៩៧. (ខ) ‘‘អហំ, ភន្តេ, ឯកំ បាដិទេសនីយាបត្តិំ, ទ្វេ, សម្ពហុលា បាដិទេសនីយាបត្តិយោ អាបជ្ជិ’’ន្តិ ឥមំ បន យេសុ បោត្ថកេសុ លិខិតំ, តំ អភយគិរិវាសីនំ ខុទ្ទសិក្ខាវសេន ទស្សិតំ កិរ។ តត្ថ ‘‘អហំ, អាយស្មា, សម្ពហុលា បាដិទេសនីយា អាបត្តិយោ អាបន្នោ, តាយោ បដិទេសេមិ។ អហំ, អាយស្មា, ឯកំ បាដិទេសនីយំ អាបត្តិំ អាបន្នោ, តំ បដិទេសេមី’’តិ ហិ វុត្តំ។ អម្ហាកំ បន ឯវំ ទេសនាវិធានំ នត្ថិ។ ‘‘គារយ្ហំ, អាវុសោ, ធម្មំ អាបជ្ជិំ អសប្បាយំ បាដិទេសនីយំ, តំ បដិទេសេមី’’តិ (បាចិ. ៥៥៣) វុត្តំ។ សមន្តបាសាទិកាយំ (បាចិ. ៥៥៣) ‘‘គារយ្ហំ អាវុសោ’តិអាទិ បដិទេសេតព្ពាការទស្សន’’ន្តិ វុត្តំ។ កង្ខាវិតរណិយម្បិ (កង្ខា. អដ្ឋ. បឋមបាដិទេសនីយសិក្ខាបទវណ្ណនា) ‘‘តស្សា ទេសេតព្ពាការោ គារយ្ហំ អាវុសោ’តិអាទិនា នយេន សិក្ខាបទេ ទស្សិតោយេវា’’តិ វុត្តត្តា បាឋេ អាគតនយេនេវ ទេសនាវិធានំ វេទិតព្ពំ។ សចេ ទ្វេ ហោន្តិ, ‘‘គារយ្ហេ, អាវុសោ, ទ្វេ ធម្មេ អាបជ្ជិំ អសប្បាយេ បាដិទេសនីយេ, តេ បដិទេសេមី’’តិ, ‘‘បស្សថ, ភន្តេ, តេ ធម្មេ’’តិ ច ‘‘គារយ្ហេ , អាវុសោ, សម្ពហុលេ ធម្មេ អាបជ្ជិំ អសប្បាយេ បាដិទេសនីយេ, តេ បដិទេសេមី’’តិ, ‘‘បស្សថ, ភន្តេ, តេ ធម្មេ’’តិ ច ឯវំ យថានុរូបំ ទេសនាវិធានំ វេទិតព្ពំ។ សេសំ វុត្តប្បការមេវាតិ។
397. (Kha) ‘‘ahaṃ, bhante, ekaṃ pāṭidesanīyāpattiṃ, dve, sambahulā pāṭidesanīyāpattiyo āpajji’’nti imaṃ pana yesu potthakesu likhitaṃ, taṃ abhayagirivāsīnaṃ khuddasikkhāvasena dassitaṃ kira. Tattha ‘‘ahaṃ, āyasmā, sambahulā pāṭidesanīyā āpattiyo āpanno, tāyo paṭidesemi. Ahaṃ, āyasmā, ekaṃ pāṭidesanīyaṃ āpattiṃ āpanno, taṃ paṭidesemī’’ti hi vuttaṃ. Amhākaṃ pana evaṃ desanāvidhānaṃ natthi. ‘‘Gārayhaṃ, āvuso, dhammaṃ āpajjiṃ asappāyaṃ pāṭidesanīyaṃ, taṃ paṭidesemī’’ti (pāci. 553) vuttaṃ. Samantapāsādikāyaṃ (pāci. 553) ‘‘gārayhaṃ āvuso’tiādi paṭidesetabbākāradassana’’nti vuttaṃ. Kaṅkhāvitaraṇiyampi (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapāṭidesanīyasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘tassā desetabbākāro gārayhaṃ āvuso’tiādinā nayena sikkhāpade dassitoyevā’’ti vuttattā pāṭhe āgatanayeneva desanāvidhānaṃ veditabbaṃ. Sace dve honti, ‘‘gārayhe, āvuso, dve dhamme āpajjiṃ asappāye pāṭidesanīye, te paṭidesemī’’ti, ‘‘passatha, bhante, te dhamme’’ti ca ‘‘gārayhe , āvuso, sambahule dhamme āpajjiṃ asappāye pāṭidesanīye, te paṭidesemī’’ti, ‘‘passatha, bhante, te dhamme’’ti ca evaṃ yathānurūpaṃ desanāvidhānaṃ veditabbaṃ. Sesaṃ vuttappakāramevāti.
៣៩៨. អទេសនាគាមិនិយន្តិ (បរិ. ៤២៤ អាទយោ; បរិ. អដ្ឋ. ៤២៥) បារាជិកញ្ច សង្ឃាទិសេសញ្ច ន ទេសយេតិ អត្ថោ។ អនាបត្តិញ្ចាតិ អនាបត្តិំ ឯវ ‘‘អាបត្តិ’’ន្តិ ន ទេសយេ។ លហុកាបត្តិម្បិ បុព្ពេ ទេសិតំ បុន ន ទេសយេតិ សម្ពន្ធោ, នានាសំវាសនិស្សីមដ្ឋិតានំ សន្តិកេ ន ទេសយេតិ អត្ថោ។ ចតុបញ្ចហីតិ ឯត្ថ សមានវស្សិកបវារណាយំ វិយ ចតូហិ វា បញ្ចហិ វា ឯកតោ ហុត្វា ឯកស្ស សន្តិកេ ន ទេសយេតិ អត្ថោ។ ទ្វិន្នំ វា តិណ្ណំ វា វដ្ដតិ។ កថំ ទេសេតព្ពន្តិ ចេ? ឯកស្ស សន្តិកេ តីហិបិ ឯកតោ និសីទិត្វា ‘‘អហំ, ភន្តេ, ឯកំ បាចិត្តិយាបត្តិំ អាបជ្ជិំ, តំ តុម្ហមូលេ បដិទេសេមី’’តិ ឯវំ អត្តនា អាបន្នអាបត្តិវសេន វុត្តេ តេន ‘‘បស្សសិ, អាវុសោ, តំ អាបត្តិ’’ន្តិ ឯវំ តិក្ខត្តុំ វុត្តេ ‘‘អាម, ភន្តេ, បស្សាមី’’តិ វា ‘‘អាមាវុសោ បស្សាមី’’តិ វា វុត្តេ បុន តេន ‘‘អាយតិំ សំវរេយ្យាថា’’តិ វា ‘‘សំវរេយ្យាសី’’តិ វា វុត្តេ ‘‘សាធុ សុដ្ឋុ សំវរិស្សាមី’’តិ វត្តព្ពំ, ឯវំ ទេសេតព្ពំ។ មនសាតិ វចីភេទំ អកត្វា កេវលំ ចិត្តេនេវ ន ទេសយេតិ អត្ថោ។ អបកតត្តានន្តិ អន្តិមវត្ថុំ អជ្ឈាបន្នស្ស វា ឧក្ខិត្តកស្ស វា ឧបោសថោ បវារណា វា ឋបិតា ហោន្តិ, តស្ស សន្តិកេ ន ទេសយេតិ អត្ថោ។ នានេកាតិ នានាបត្តិយោ ‘‘ឯកា’’តិ វត្វា ន ទេសយេតិ អត្ថោ។ ឯកា បន ‘‘សម្ពហុលា’’តិ ទេសិតា ហោតីតិ។ ទេសនាវិនិច្ឆយោ។
398.Adesanāgāminiyanti (pari. 424 ādayo; pari. aṭṭha. 425) pārājikañca saṅghādisesañca na desayeti attho. Anāpattiñcāti anāpattiṃ eva ‘‘āpatti’’nti na desaye. Lahukāpattimpi pubbe desitaṃ puna na desayeti sambandho, nānāsaṃvāsanissīmaṭṭhitānaṃ santike na desayeti attho. Catupañcahīti ettha samānavassikapavāraṇāyaṃ viya catūhi vā pañcahi vā ekato hutvā ekassa santike na desayeti attho. Dvinnaṃ vā tiṇṇaṃ vā vaṭṭati. Kathaṃ desetabbanti ce? Ekassa santike tīhipi ekato nisīditvā ‘‘ahaṃ, bhante, ekaṃ pācittiyāpattiṃ āpajjiṃ, taṃ tumhamūle paṭidesemī’’ti evaṃ attanā āpannaāpattivasena vutte tena ‘‘passasi, āvuso, taṃ āpatti’’nti evaṃ tikkhattuṃ vutte ‘‘āma, bhante, passāmī’’ti vā ‘‘āmāvuso passāmī’’ti vā vutte puna tena ‘‘āyatiṃ saṃvareyyāthā’’ti vā ‘‘saṃvareyyāsī’’ti vā vutte ‘‘sādhu suṭṭhu saṃvarissāmī’’ti vattabbaṃ, evaṃ desetabbaṃ. Manasāti vacībhedaṃ akatvā kevalaṃ citteneva na desayeti attho. Apakatattānanti antimavatthuṃ ajjhāpannassa vā ukkhittakassa vā uposatho pavāraṇā vā ṭhapitā honti, tassa santike na desayeti attho. Nānekāti nānāpattiyo ‘‘ekā’’ti vatvā na desayeti attho. Ekā pana ‘‘sambahulā’’ti desitā hotīti. Desanāvinicchayo.
ទេសនានិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Desanāniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
