| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
២. ទុតិយវគ្គោ
2. Dutiyavaggo
១. ចូឡវច្ឆត្ថេរគាថាវណ្ណនា
1. Cūḷavacchattheragāthāvaṇṇanā
បាមោជ្ជពហុលោតិ អាយស្មតោ ចូឡវច្ឆត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? សោ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ ទលិទ្ទកុលេ និព្ពត្តិត្វា បរេសំ ភតិយា ជីវិកំ កប្បេន្តោ ភគវតោ សាវកំ សុជាតំ នាម ថេរំ បំសុកូលំ បរិយេសន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ ឧបសង្កមិត្វា វត្ថំ ទត្វា បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន តេត្តិំសក្ខត្តុំ ទេវរជ្ជំ ការេសិ។ សត្តសត្តតិក្ខត្តុំ ចក្កវត្តី រាជា អហោសិ។ អនេកវារំ បទេសរាជា។ ឯវំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ សាសនេ ឱសក្កមានេ បព្ពជិត្វា សមណធម្មំ កត្វា ឯកំ ពុទ្ធន្តរំ ទេវមនុស្សគតីសុ អបរាបរំ បរិវត្តន្តោ អម្ហាកំ ភគវតោ កាលេ កោសម្ពិយំ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិ។ ចូឡវច្ឆោតិស្ស នាមំ អហោសិ។ សោ វយប្បត្តោ ព្រាហ្មណសិប្បេសុ និប្ផត្តិំ គតោ ពុទ្ធគុណេ សុត្វា បសន្នមានសោ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិ, តស្ស ភគវា ធម្មំ កថេសិ។ សោ បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា លទ្ធូបសម្បទោ កតបុព្ពកិច្ចោ ចរិតានុកូលំ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា ភាវេន្តោ វិហរិ។ តេន ច សមយេន កោសម្ពិកា ភិក្ខូ ភណ្ឌនជាតា អហេសុំ។ តទា ចូឡវច្ឆត្ថេរោ ឧភយេសំ ភិក្ខូនំ លទ្ធិំ អនាទាយ ភគវតា ទិន្នោវាទេ ឋត្វា វិបស្សនំ ព្រូហេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥០.៣១-៤០) –
Pāmojjabahuloti āyasmato cūḷavacchattherassa gāthā. Kā uppatti? So kira padumuttarassa bhagavato kāle daliddakule nibbattitvā paresaṃ bhatiyā jīvikaṃ kappento bhagavato sāvakaṃ sujātaṃ nāma theraṃ paṃsukūlaṃ pariyesantaṃ disvā pasannamānaso upasaṅkamitvā vatthaṃ datvā pañcapatiṭṭhitena vandi. So tena puññakammena tettiṃsakkhattuṃ devarajjaṃ kāresi. Sattasattatikkhattuṃ cakkavattī rājā ahosi. Anekavāraṃ padesarājā. Evaṃ devamanussesu saṃsaranto kassapassa bhagavato sāsane osakkamāne pabbajitvā samaṇadhammaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussagatīsu aparāparaṃ parivattanto amhākaṃ bhagavato kāle kosambiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti. Cūḷavacchotissa nāmaṃ ahosi. So vayappatto brāhmaṇasippesu nipphattiṃ gato buddhaguṇe sutvā pasannamānaso bhagavantaṃ upasaṅkami, tassa bhagavā dhammaṃ kathesi. So paṭiladdhasaddho pabbajitvā laddhūpasampado katapubbakicco caritānukūlaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā bhāvento vihari. Tena ca samayena kosambikā bhikkhū bhaṇḍanajātā ahesuṃ. Tadā cūḷavacchatthero ubhayesaṃ bhikkhūnaṃ laddhiṃ anādāya bhagavatā dinnovāde ṭhatvā vipassanaṃ brūhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.50.31-40) –
‘‘បទុមុត្តរភគវតោ, សុជាតោ នាម សាវកោ;
‘‘Padumuttarabhagavato, sujāto nāma sāvako;
បំសុកូលំ គវេសន្តោ, សង្ការេ ចរតី តទា។
Paṃsukūlaṃ gavesanto, saṅkāre caratī tadā.
‘‘នគរេ ហំសវតិយា, បរេសំ ភតកោ អហំ;
‘‘Nagare haṃsavatiyā, paresaṃ bhatako ahaṃ;
ឧបឌ្ឍុទុស្សំ ទត្វាន, សិរសា អភិវាទយិំ។
Upaḍḍhudussaṃ datvāna, sirasā abhivādayiṃ.
‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;
‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca;
ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ។
Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ.
‘‘តេត្តិំសក្ខត្តុំ ទេវិន្ទោ, ទេវរជ្ជមការយិំ;
‘‘Tettiṃsakkhattuṃ devindo, devarajjamakārayiṃ;
សត្តសត្តតិក្ខត្តុញ្ច, ចក្កវត្តី អហោសហំ។
Sattasattatikkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ.
‘‘បទេសរជ្ជំ វិបុលំ, គណនាតោ អសង្ខិយំ;
‘‘Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ;
ឧបឌ្ឍទុស្សទានេន, មោទាមិ អកុតោភយោ។
Upaḍḍhadussadānena, modāmi akutobhayo.
‘‘ឥច្ឆមានោ ចហំ អជ្ជ, សកាននំ សបព្ពតំ;
‘‘Icchamāno cahaṃ ajja, sakānanaṃ sapabbataṃ;
ខោមទុស្សេហិ ឆាទេយ្យំ, អឌ្ឍុទុស្សស្សិទំ ផលំ។
Khomadussehi chādeyyaṃ, aḍḍhudussassidaṃ phalaṃ.
‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, យំ ទានមទទិំ តទា;
‘‘Satasahassito kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, អឌ្ឍុទុស្សស្សិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, aḍḍhudussassidaṃ phalaṃ.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អថ ចូឡវច្ឆត្ថេរោ អរហត្តំ បត្វា តេសំ ភិក្ខូនំ កលហាភិរតិយា សកត្ថវិនាសំ ទិស្វា ធម្មសំវេគប្បត្តោ, អត្តនោ ច បត្តវិសេសំ បច្ចវេក្ខិត្វា បីតិសោមនស្សវសេន ‘‘បាមោជ្ជពហុលោ’’តិ គាថំ អភាសិ។
Atha cūḷavacchatthero arahattaṃ patvā tesaṃ bhikkhūnaṃ kalahābhiratiyā sakatthavināsaṃ disvā dhammasaṃvegappatto, attano ca pattavisesaṃ paccavekkhitvā pītisomanassavasena ‘‘pāmojjabahulo’’ti gāthaṃ abhāsi.
១១. តត្ថ បាមោជ្ជពហុលោតិ សុបរិសុទ្ធសីលតាយ វិប្បដិសារាភាវតោ អធិកុសលេសុ ធម្មេសុ អភិរតិវសេន បមោទពហុលោ។ តេនេវាហ ‘‘ធម្មេ ពុទ្ធប្បវេទិតេ’’តិ។ តត្ថ ធម្មេតិ។ សត្តតិំសាយ ពោធិបក្ខិយធម្មេ នវវិធេ វា លោកុត្តរធម្មេ។ សោ ហិ សព្ពញ្ញុពុទ្ធេន សាមុក្កំសិកាយ ទេសនាយ បកាសិតត្តា សាតិសយំ ពុទ្ធប្បវេទិតោ នាម។ តស្ស បន អធិគមូបាយភាវតោ ទេសនាធម្មោបិ ឥធ លព្ភតេវ។ បទំ សន្តន្តិ និព្ពានំ សន្ធាយ វទតិ។ ឯវរូបោ ហិ ភិក្ខុ សន្តំ បទំ សន្តំ កោដ្ឋាសំ សព្ពសង្ខារានំ ឧបសមភាវតោ សង្ខារូបសមំ បរមសុខតាយ សុខំ និព្ពានំ អធិគច្ឆតិ វិន្ទតិយេវ។ បរិសុទ្ធសីលោ ហិ ភិក្ខុ វិប្បដិសារាភាវេន បាមោជ្ជពហុលោ សទ្ធម្មេ យុត្តប្បយុត្តោ វិមុត្តិបរិយោសានា សព្ពសម្បត្តិយោ បាបុណាតិ។ យថាហ – ‘‘អវិប្បដិសារត្ថានិ ខោ , អានន្ទ, កុសលានិ សីលានិ, អវិប្បដិសារោ បាមោជ្ជត្ថាយា’’តិអាទិ (អ. និ. ១០.១)។ អថ វា បាមោជ្ជពហុលោតិ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ភគវា, ស្វាក្ខាតោ ធម្មោ, សុប្បដិបន្នោ សង្ឃោតិ រតនត្តយំ សន្ធាយ បមោទពហុលោ។ តត្ថ បន សោ បមោទពហុលោ កិំ វា ករោតីតិ អាហ ‘‘ធម្មេ ពុទ្ធប្បវេទិតេ’’តិអាទិ។ សទ្ធាសម្បន្នស្ស ហិ សប្បុរិសសំសេវនសទ្ធម្មស្សវនយោនិសោមនសិការធម្មានុធម្មបដិបត្តីនំ សុខេនេវ សម្ភវតោ សម្បត្តិយោ ហត្ថគតា ឯវ ហោន្តិ, យថាហ – ‘‘សទ្ធាជាតោ ឧបសង្កមតិ, ឧបសង្កមន្តោ បយិរុបាសតី’’តិអាទិ (ម. និ. ២.១៨៣)។
11. Tattha pāmojjabahuloti suparisuddhasīlatāya vippaṭisārābhāvato adhikusalesu dhammesu abhirativasena pamodabahulo. Tenevāha ‘‘dhamme buddhappavedite’’ti. Tattha dhammeti. Sattatiṃsāya bodhipakkhiyadhamme navavidhe vā lokuttaradhamme. So hi sabbaññubuddhena sāmukkaṃsikāya desanāya pakāsitattā sātisayaṃ buddhappavedito nāma. Tassa pana adhigamūpāyabhāvato desanādhammopi idha labbhateva. Padaṃ santanti nibbānaṃ sandhāya vadati. Evarūpo hi bhikkhu santaṃ padaṃ santaṃ koṭṭhāsaṃ sabbasaṅkhārānaṃ upasamabhāvato saṅkhārūpasamaṃ paramasukhatāya sukhaṃ nibbānaṃ adhigacchati vindatiyeva. Parisuddhasīlo hi bhikkhu vippaṭisārābhāvena pāmojjabahulo saddhamme yuttappayutto vimuttipariyosānā sabbasampattiyo pāpuṇāti. Yathāha – ‘‘avippaṭisāratthāni kho , ānanda, kusalāni sīlāni, avippaṭisāro pāmojjatthāyā’’tiādi (a. ni. 10.1). Atha vā pāmojjabahuloti sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto dhammo, suppaṭipanno saṅghoti ratanattayaṃ sandhāya pamodabahulo. Tattha pana so pamodabahulo kiṃ vā karotīti āha ‘‘dhamme buddhappavedite’’tiādi. Saddhāsampannassa hi sappurisasaṃsevanasaddhammassavanayonisomanasikāradhammānudhammapaṭipattīnaṃ sukheneva sambhavato sampattiyo hatthagatā eva honti, yathāha – ‘‘saddhājāto upasaṅkamati, upasaṅkamanto payirupāsatī’’tiādi (ma. ni. 2.183).
ចូឡវច្ឆត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Cūḷavacchattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ១. ចូឡវច្ឆត្ថេរគាថា • 1. Cūḷavacchattheragāthā
