| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ (ដីកា) • Majjhimanikāya (ṭīkā) |
៩. ចូឡសកុលុទាយិសុត្តវណ្ណនា
9. Cūḷasakuludāyisuttavaṇṇanā
២៧១. បញ្ហោតិ ញាតុំ ឥច្ឆិតោ អត្ថោ, តទេវ ធម្មទេសនាយ និមិត្តភាវតោ ការណំ។ ឧបដ្ឋាតូតិ ញាណស្ស គោចរភាវំ ឧបគច្ឆតុ។ យេន ការណេនាតិ យេន តុយ្ហំ ឧបដ្ឋិតេន ការណេន ធម្មទេសនា ឧបដ្ឋហេយ្យ, តំ បន បរិព្ពាជកស្ស អជ្ឈាសយវសេន តថា វុត្តំ។ តេនាហ ‘‘ឯតេន ហិ…បេ.… ទីបេតី’’តិ។ ឯកង្គណានីតិ បិធានាភាវេន ឯកង្គណសទិសានិ។ តេនាហ ‘‘បាកដានី’’តិ។
271.Pañhoti ñātuṃ icchito attho, tadeva dhammadesanāya nimittabhāvato kāraṇaṃ. Upaṭṭhātūti ñāṇassa gocarabhāvaṃ upagacchatu. Yena kāraṇenāti yena tuyhaṃ upaṭṭhitena kāraṇena dhammadesanā upaṭṭhaheyya, taṃ pana paribbājakassa ajjhāsayavasena tathā vuttaṃ. Tenāha ‘‘etena hi…pe… dīpetī’’ti. Ekaṅgaṇānīti pidhānābhāvena ekaṅgaṇasadisāni. Tenāha ‘‘pākaṭānī’’ti.
ជានន្តោតិ អត្តនោ តថាភាវំ សយំ ជានន្តោ។ សក្កច្ចំ សុស្សូសតីតិ ‘‘តថាភូតំយេវ មំ តថា អវោចា’’តិ សាទរំ សុស្សូសតិ។ តស្មាតិ ទិព្ពចក្ខុលាភិនោ អនាគតំសញាណលាភតោ។ ឯវមាហាតិ ‘‘យោ ខោ, ឧទាយិ, ទិព្ពេន ចក្ខុនា’’តិ អារភិត្វា ‘‘សោ វា មំ អបរន្តំ អារព្ភ បញ្ហំ បុច្ឆេយ្យា’’តិ ឯវំ អវោច។
Jānantoti attano tathābhāvaṃ sayaṃ jānanto. Sakkaccaṃ sussūsatīti ‘‘tathābhūtaṃyeva maṃ tathā avocā’’ti sādaraṃ sussūsati. Tasmāti dibbacakkhulābhino anāgataṃsañāṇalābhato. Evamāhāti ‘‘yo kho, udāyi, dibbena cakkhunā’’ti ārabhitvā ‘‘so vā maṃ aparantaṃ ārabbha pañhaṃ puccheyyā’’ti evaṃ avoca.
ឥតរន្តិ អវសិដ្ឋំ ឥមស្មិំ ឋានេ វត្តព្ពំ។ វុត្តនយមេវាតិ ‘‘យោ ហិ លាភី’’តិអាទិនា វុត្តនយមេវ។ អតីតេតិ បុព្ពេនិវាសានុស្សតិញាណស្ស វិសយភូតេ អត្ថេ។ អនាគតេតិ អនាគតំសញាណស្ស វិសយភូតេ អនាគតេ អត្ថេ។
Itaranti avasiṭṭhaṃ imasmiṃ ṭhāne vattabbaṃ. Vuttanayamevāti ‘‘yo hi lābhī’’tiādinā vuttanayameva. Atīteti pubbenivāsānussatiñāṇassa visayabhūte atthe. Anāgateti anāgataṃsañāṇassa visayabhūte anāgate atthe.
បំសុបទេសេ និព្ពត្តនតោ បំសុសមោកិណ្ណសរីរតាយ បំសុបិសាចកំ។ ឯកំ មូលំ គហេត្វាតិ ទីឃសោ ហេដ្ឋិមន្តេន ចតុរង្គុលំ, ឧបរិមន្តេន វិទត្ថិកំ រុក្ខគច្ឆលតាទីសុ យស្ស កស្សចិ ឯកំ មូលំ គហេត្វា អញ្ញជាតិកានំ អទិស្សមានកាយោ ហោតិ។ អយំ កិរ នេសំ ជាតិសិទ្ធា ធម្មតា។ តត្រាតិ តស្ស មូលវសេន អទិស្សមានកតាយ។ ន ទិស្សតិ ញាណេន ន បស្សតិ។
Paṃsupadese nibbattanato paṃsusamokiṇṇasarīratāya paṃsupisācakaṃ. Ekaṃ mūlaṃ gahetvāti dīghaso heṭṭhimantena caturaṅgulaṃ, uparimantena vidatthikaṃ rukkhagacchalatādīsu yassa kassaci ekaṃ mūlaṃ gahetvā aññajātikānaṃ adissamānakāyo hoti. Ayaṃ kira nesaṃ jātisiddhā dhammatā. Tatrāti tassa mūlavasena adissamānakatāya. Na dissati ñāṇena na passati.
២៧២. ន ច អត្ថំ ទីបេយ្យាតិ អធិប្បេតមត្ថំ សា វាចា សរូបតោ ន ច ទីបេយ្យ, កេវលំ វាចាមត្តមេវាតិ អធិប្បាយោ។ បដិហរិតព្ពដ្ឋេន បរសន្តានេ នេតព្ពដ្ឋេន បដិហារិយ-សទ្ទទ្វារេន វិញ្ញាតព្ពោ ភាវត្ថោ, សោវ បាដិហីរកោ និរុត្តិនយេន, នត្ថិ ឯតស្ស បាដិហីរកន្តិ អប្បាដិហីរកតំ, ត-សទ្ទេន បទំ វឌ្ឍេត្វា តថា វុត្តំ, អនិយ្យានំ។ តេនាហ ‘‘និរត្ថកំ សម្បជ្ជតី’’តិ។ សុភកិណ្ហទេវលោកេ ខន្ធា វិយ ជោតេតីតិ ឥមិនា – ‘‘ទិព្ពោ រូបី មនោមយោ សព្ពង្គបច្ចង្គី អហីនិន្ទ្រិយោ អត្តា’’តិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតិ។
272.Na ca atthaṃ dīpeyyāti adhippetamatthaṃ sā vācā sarūpato na ca dīpeyya, kevalaṃ vācāmattamevāti adhippāyo. Paṭiharitabbaṭṭhena parasantāne netabbaṭṭhena paṭihāriya-saddadvārena viññātabbo bhāvattho, sova pāṭihīrako niruttinayena, natthi etassa pāṭihīrakanti appāṭihīrakataṃ, ta-saddena padaṃ vaḍḍhetvā tathā vuttaṃ, aniyyānaṃ. Tenāha ‘‘niratthakaṃ sampajjatī’’ti. Subhakiṇhadevaloke khandhā viya jotetīti iminā – ‘‘dibbo rūpī manomayo sabbaṅgapaccaṅgī ahīnindriyo attā’’ti imamatthaṃ dasseti.
២៧៣. សឧបសគ្គបទស្ស អត្ថោ ឧបសគ្គេន វិនាបិ វិញ្ញាយតីតិ អាហ ‘‘វិទ្ធេតិ ឧព្ពិទ្ធេ’’តិ។ សា ចស្ស ឧព្ពិទ្ធតា ឧបក្កិលេសវិគមេន សុចិភាវេន ឧបដ្ឋានន្តិ អាហ ‘‘មេឃវិគមេន ទូរីភូតេ’’តិ។ ឥន្ទនីលមណិ វិយ ទិព្ពតិ ជោតេតីតិ ទេវោ, អាកាសោ។ ‘‘អឌ្ឍរត្តសមយេ’’តិ វត្តព្ពេ ភុម្មត្ថេ វិហិតវចនានំ អច្ចន្តសំយោគាភាវា ឧបយោគវចនំ វេទិតព្ពំ។ បុណ្ណមាសិយញ្ហិ គគនមជ្ឈស្ស បុរតោ វា បច្ឆតោ វា អន្តេ ឋិតេ អឌ្ឍរត្តេ សមយោ ភិន្នោ នាម ហោតិ, មជ្ឈេ ឯវ បន ឋិតោ អភិន្នោ នាម។ តេនាហ ‘‘អភិន្នេ អឌ្ឍរត្តសមយេ’’តិ។
273. Saupasaggapadassa attho upasaggena vināpi viññāyatīti āha ‘‘viddheti ubbiddhe’’ti. Sā cassa ubbiddhatā upakkilesavigamena sucibhāvena upaṭṭhānanti āha ‘‘meghavigamena dūrībhūte’’ti. Indanīlamaṇi viya dibbati jotetīti devo, ākāso. ‘‘Aḍḍharattasamaye’’ti vattabbe bhummatthe vihitavacanānaṃ accantasaṃyogābhāvā upayogavacanaṃ veditabbaṃ. Puṇṇamāsiyañhi gaganamajjhassa purato vā pacchato vā ante ṭhite aḍḍharatte samayo bhinno nāma hoti, majjhe eva pana ṭhito abhinno nāma. Tenāha ‘‘abhinne aḍḍharattasamaye’’ti.
យេ អនុភោន្តីតិ យេ ទេវា ចន្ទិមសូរិយានំ អាភា អនុភោន្តិ វិនិភុញ្ជន្តិ វឡញ្ជន្តិ ច តេហិ ទេវេហិ ពហូ ចេវ ពហុតរា ច ចន្ទិមសូរិយានំ អាភា អននុភោន្តោ។ តេនាហ – ‘‘អត្តនោ សរីរោភាសេនេវ អាលោកំ ផរិត្វា វិហរន្តី’’តិ។
Ye anubhontīti ye devā candimasūriyānaṃ ābhā anubhonti vinibhuñjanti vaḷañjanti ca tehi devehi bahū ceva bahutarā ca candimasūriyānaṃ ābhā ananubhonto. Tenāha – ‘‘attano sarīrobhāseneva ālokaṃ pharitvā viharantī’’ti.
២៧៤. បុច្ឆាមូឡ្ហោ បន ជាតោ ‘‘អយំ បរមោ វណ្ណោ’’តិ គហិតបទស្ស វិធមនេន។ អចេលកបាឡិន្តិ ‘‘អចេលកោ ហោតិ មុត្តាចារោ’’តិអាទិនយប្បវត្តំ (ទី. និ. ១.៣៩៤) អចេលកបដិបត្តិទីបកគន្ថំ, គន្ថសីសេនេវ តេន បកាសិតវាទានិ វទតិ។ សុរាមេរយបានមនុយុត្តបុគ្គលស្ស សុរាបានតោ វិរតិ តស្ស កាយំ ចិត្តញ្ច តាបេន្តី សំវត្តតីតិ សុរាបានវិរតិ (តបោ, សោយេវ គុណោ។ តេនាហ ‘‘សុរាបានវិរតីតិ អត្ថោ’’តិ)។
274.Pucchāmūḷho pana jāto ‘‘ayaṃ paramo vaṇṇo’’ti gahitapadassa vidhamanena. Acelakapāḷinti ‘‘acelako hoti muttācāro’’tiādinayappavattaṃ (dī. ni. 1.394) acelakapaṭipattidīpakaganthaṃ, ganthasīseneva tena pakāsitavādāni vadati. Surāmerayapānamanuyuttapuggalassa surāpānato virati tassa kāyaṃ cittañca tāpentī saṃvattatīti surāpānavirati (tapo, soyeva guṇo. Tenāha ‘‘surāpānaviratīti attho’’ti).
២៧៥. ឯកន្តំ អច្ចន្តមេវ សុខំ អស្សាតិ ឯកន្តសុខំ។ បញ្ចសុ ធម្មេសូតិ ‘‘បាណាតិបាតា បដិវិរតី’’តិអាទីសុ បញ្ចសុ សីលាចារធម្មេសុ។ ន ជានិំសូតិ សម្មោសេន អនុបដ្ឋហន្តិ តទត្ថំ ន ពុជ្ឈន្តិ។ ពុទ្ធុប្បាទេន កិរ វិហតតេជានិ មហានុភាវានិ មន្តបទានិ វិយ ពាហិរកានំ យោគាវចរគន្ថេន សទ្ធិំ យោគាវចរបដិបទា នស្សតិ។ ឧគ្គណ្ហិំសូតិ ‘‘បញ្ច បុព្ពភាគធម្មេ’’តិអាទិវចនមត្តំ ឧគ្គណ្ហិំសុ។ តតិយជ្ឈានតោតិ ការណោបចារេន ផលំ វទតិ, ផលភូតតោ តតិយជ្ឈានតោ។
275. Ekantaṃ accantameva sukhaṃ assāti ekantasukhaṃ. Pañcasu dhammesūti ‘‘pāṇātipātā paṭiviratī’’tiādīsu pañcasu sīlācāradhammesu. Na jāniṃsūti sammosena anupaṭṭhahanti tadatthaṃ na bujjhanti. Buddhuppādena kira vihatatejāni mahānubhāvāni mantapadāni viya bāhirakānaṃ yogāvacaraganthena saddhiṃ yogāvacarapaṭipadā nassati. Uggaṇhiṃsūti ‘‘pañca pubbabhāgadhamme’’tiādivacanamattaṃ uggaṇhiṃsu. Tatiyajjhānatoti kāraṇopacārena phalaṃ vadati, phalabhūtato tatiyajjhānato.
២៧៦. ឯកន្តសុខស្ស លោកស្ស បដិលាភេន បត្តិយា តត្ថ និព្ពត្តិ បដិលាភសច្ឆិកិរិយា។ ឯកន្តសុខេ លោកេ អនភិនិព្ពត្តិត្វា ឯវ ឥទ្ធិយា តត្ថ គន្ត្វា តស្ស សត្តលោកស្ស ភាជនលោកស្ស ច បច្ចក្ខតោ ទស្សនំ បច្ចក្ខសច្ឆិកិរិយា។ តេនាហ ‘‘តត្ថា’’តិអាទិ។
276. Ekantasukhassa lokassa paṭilābhena pattiyā tattha nibbatti paṭilābhasacchikiriyā. Ekantasukhe loke anabhinibbattitvā eva iddhiyā tattha gantvā tassa sattalokassa bhājanalokassa ca paccakkhato dassanaṃ paccakkhasacchikiriyā. Tenāha ‘‘tatthā’’tiādi.
២៧៧. ឧទញ្ចនិកោតិ ឧទញ្ចនោ។ វិញ្ឈុបព្ពតបស្សេ គាមានំ អនិវិដ្ឋត្តា តិំសយោជនមត្តំ ឋានំ អដវី នាម, តត្ថ សេនាសនំ, តស្មិំ អដវិសេនាសនេ បធានកម្មិកានំ ភិក្ខូនំ ពហូនំ តត្ថ និវាសេន ឯកំ បធានឃរំ អហោសិ។
277.Udañcanikoti udañcano. Viñjhupabbatapasse gāmānaṃ aniviṭṭhattā tiṃsayojanamattaṃ ṭhānaṃ aṭavī nāma, tattha senāsanaṃ, tasmiṃ aṭavisenāsane padhānakammikānaṃ bhikkhūnaṃ bahūnaṃ tattha nivāsena ekaṃ padhānagharaṃ ahosi.
ចូឡសកុលុទាយិសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា។
Cūḷasakuludāyisuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ • Majjhimanikāya / ៩. ចូឡសកុលុទាយិសុត្តំ • 9. Cūḷasakuludāyisuttaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / សុត្តបិដក (អដ្ឋកថា) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / មជ្ឈិមនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) / ៩. ចូឡសកុលុទាយិសុត្តវណ្ណនា • 9. Cūḷasakuludāyisuttavaṇṇanā
