| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / วินยาลงฺการ-ฎีกา • Vinayālaṅkāra-ṭīkā |
๙. จีวรวิปฺปวาสวินิจฺฉยกถา
9. Cīvaravippavāsavinicchayakathā
๕๑. เอวํ อธิฎฺฐานวิกปฺปนวินิจฺฉยกถํ ทเสฺสตฺวา อิทานิ จีวเรน วินาวาสวินิจฺฉยกรณํ ทเสฺสตุํ ‘‘จีวเรนวินาวาโส’’ตฺยาทิมาหฯ ตตฺถ จียตีติ จีวรํ, จยํ สญฺจยํ กรียตีติ อโตฺถ, อริยทฺธโช วตฺถวิเสโสฯ อิธ ปน ติจีวราธิฎฺฐาเนน อธิฎฺฐหิตฺวา ธาริตํ จีวรตฺตยเมวฯ วินาติ วชฺชนเตฺถ นิปาโตฯ วสนํ วาโส, วินา วาโส วินาวาโส, จีวเรน วินาวาโส จีวรวินาวาโส, ‘‘จีวรวิปฺปวาโส’’ติ วตฺตเพฺพ วตฺติจฺฉาวเสน, คาถาปาทปูรณตฺถาย วา อลุตฺตสมาสํ กตฺวา เอวํ วุตฺตนฺติ ทฎฺฐพฺพํฯ ตถา จ วกฺขติ ‘‘ติจีวราธิฎฺฐาเนน…เป.… วิปฺปวาโส’’ติ, ‘‘อิมํ สงฺฆาฎิํ อธิฎฺฐามิ, อิมํ อุตฺตราสงฺคํ อธิฎฺฐามิ, อิมํ อนฺตรวาสกํ อธิฎฺฐามี’’ติ เอวํ นาเมน อธิฎฺฐิตานํ ติณฺณํ จีวรานํ เอเกเกน วิปฺปวาโสติ อโตฺถ, เอเกนปิ วินา วสิตุํ น วฎฺฎติ, วสนฺตสฺส ภิกฺขุโน สห อรุณุคฺคมนา จีวรํ นิสฺสคฺคิยํ โหติ, ปาจิตฺติยญฺจ อาปชฺชตีติ สมฺพโนฺธฯ วสิตพฺพนฺติ เอตฺถ วสนกิริยา จตุอิริยาปถสาธารณา, ตสฺมา กายลคฺคํ วา โหตุ อลคฺคํ วา, อฑฺฒเตยฺยรตนสฺส ปเทสสฺส อโนฺต กตฺวา ติฎฺฐโนฺตปิ จรโนฺตปิ นิสิโนฺนปิ นิปโนฺนปิ หตฺถปาเส กตฺวา วสโนฺต นาม โหติฯ
51. Evaṃ adhiṭṭhānavikappanavinicchayakathaṃ dassetvā idāni cīvarena vināvāsavinicchayakaraṇaṃ dassetuṃ ‘‘cīvarenavināvāso’’tyādimāha. Tattha cīyatīti cīvaraṃ, cayaṃ sañcayaṃ karīyatīti attho, ariyaddhajo vatthaviseso. Idha pana ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhahitvā dhāritaṃ cīvarattayameva. Vināti vajjanatthe nipāto. Vasanaṃ vāso, vinā vāso vināvāso, cīvarena vināvāso cīvaravināvāso, ‘‘cīvaravippavāso’’ti vattabbe vatticchāvasena, gāthāpādapūraṇatthāya vā aluttasamāsaṃ katvā evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Tathā ca vakkhati ‘‘ticīvarādhiṭṭhānena…pe… vippavāso’’ti, ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmi, imaṃ uttarāsaṅgaṃ adhiṭṭhāmi, imaṃ antaravāsakaṃ adhiṭṭhāmī’’ti evaṃ nāmena adhiṭṭhitānaṃ tiṇṇaṃ cīvarānaṃ ekekena vippavāsoti attho, ekenapi vinā vasituṃ na vaṭṭati, vasantassa bhikkhuno saha aruṇuggamanā cīvaraṃ nissaggiyaṃ hoti, pācittiyañca āpajjatīti sambandho. Vasitabbanti ettha vasanakiriyā catuiriyāpathasādhāraṇā, tasmā kāyalaggaṃ vā hotu alaggaṃ vā, aḍḍhateyyaratanassa padesassa anto katvā tiṭṭhantopi carantopi nisinnopi nipannopi hatthapāse katvā vasanto nāma hoti.
เอวํ สามญฺญโต อวิปฺปวาสลกฺขณํ ทเสฺสตฺวา อิทานิ คามาทิปนฺนรโสกาสวเสน วิเสสโต ทเสฺสตุมาห ‘‘คามิ’’จฺจาทิฯ ตตฺถ คามนิเวสนานิ ปากฎาเนวฯ อุโทสิโต นาม ยานาทีนํ ภณฺฑานํ สาลาฯ อโฎฺฎ นาม ปฎิราชาทิปฎิพาหนตฺถํ อิฎฺฐกาหิ กโต พหลภิตฺติโก จตุปญฺจภูมิโก ปติสฺสยวิเสโสฯ มาโฬ นาม เอกกูฎสงฺคหิโต จตุรสฺสปาสาโทฯ ปาสาโท นาม ทีฆปาสาโทฯ หมฺมิยํ นาม มุณฺฑจฺฉทนปาสาโท, มุณฺฑจฺฉทนปาสาโทติ จ จนฺทิกงฺคณยุโตฺต ปาสาโทติ วุจฺจติฯ สโตฺถ นาม ชงฺฆสโตฺถ วา สกฎสโตฺถ วาฯ เขตฺตํ นาม ปุพฺพณฺณาปรณฺณานํ วิรุหนฎฺฐานํฯ ธญฺญกรณํ นาม ขลมณฺฑลํฯ อาราโม นาม ปุปฺผาราโม ผลาราโมฯ วิหาราทโย ปากฎา เอวฯ ตตฺถ นิเวสนาทีนิ คามโต พหิ สนฺนิวิฎฺฐานิ คหิตานีติ เวทิตพฺพํฯ อโนฺตคาเม ฐิตานญฺหิ คามคฺคหเณน คหิตตฺตา คามปริหาโรเยวาติฯ คามคฺคหเณน จ นิคมนครานิปิ คหิตาเนว โหนฺติฯ
Evaṃ sāmaññato avippavāsalakkhaṇaṃ dassetvā idāni gāmādipannarasokāsavasena visesato dassetumāha ‘‘gāmi’’ccādi. Tattha gāmanivesanāni pākaṭāneva. Udosito nāma yānādīnaṃ bhaṇḍānaṃ sālā. Aṭṭo nāma paṭirājādipaṭibāhanatthaṃ iṭṭhakāhi kato bahalabhittiko catupañcabhūmiko patissayaviseso. Māḷo nāma ekakūṭasaṅgahito caturassapāsādo. Pāsādo nāma dīghapāsādo. Hammiyaṃ nāma muṇḍacchadanapāsādo, muṇḍacchadanapāsādoti ca candikaṅgaṇayutto pāsādoti vuccati. Sattho nāma jaṅghasattho vā sakaṭasattho vā. Khettaṃ nāma pubbaṇṇāparaṇṇānaṃ viruhanaṭṭhānaṃ. Dhaññakaraṇaṃ nāma khalamaṇḍalaṃ. Ārāmo nāma pupphārāmo phalārāmo. Vihārādayo pākaṭā eva. Tattha nivesanādīni gāmato bahi sanniviṭṭhāni gahitānīti veditabbaṃ. Antogāme ṭhitānañhi gāmaggahaṇena gahitattā gāmaparihāroyevāti. Gāmaggahaṇena ca nigamanagarānipi gahitāneva honti.
ปริขาย วา ปริกฺขิโตฺตติ อิมินา สมนฺตา นทีตฬากาทิอุทเกน ปริกฺขิโตฺตปิ ปริกฺขิโตฺตเยวาติ ทเสฺสติฯ ตํ ปมาณํ อติกฺกมิตฺวาติ ฆรสฺส อุปริ อากาเส อฑฺฒเตยฺยรตนปฺปมาณํ อติกฺกมิตฺวาฯ สภาเย วา วตฺถพฺพนฺติ อิมินา สภาสทฺทสฺส ปริยาโย สภายสโทฺท นปุํสกลิโงฺค อตฺถีติ ทเสฺสติฯ สภาสโทฺท หิ อิตฺถิลิโงฺค, สภายสโทฺท นปุํสกลิโงฺคติฯ ทฺวารมูเล วาติ นครสฺส ทฺวารมูเล วาฯ เตสนฺติ สภายนครทฺวารมูลานํฯ ตสฺสา วีถิยา สภายทฺวารานํ คหเณเนว ตตฺถ สพฺพานิปิ เคหานิ, สา จ อนฺตรวีถิ คหิตาเยว โหติฯ เอตฺถ จ ทฺวารวีถิฆเรสุ วสเนฺตน คามปฺปเวสนสหเสยฺยาทิโทสํ ปริหริตฺวา สุปฺปฎิจฺฉนฺนตาทิยุเตฺตเนว ภวิตพฺพํฯ สภา ปน ยทิ สเพฺพสํ วสนตฺถาย ปปาสทิสา กตา, อนฺตราราเม วิย ยถาสุขํ วสิตุํ วฎฺฎตีติ เวทิตพฺพํฯ อติหริตฺวา ฆเร นิกฺขิปตีติ วีถิํ มุญฺจิตฺวา ฐิเต อญฺญสฺมิํ ฆเร นิกฺขิปติฯ เตนาห ‘‘วีถิหตฺถปาโส น รกฺขตี’’ติฯ ปุรโต วา ปจฺฉโต วา หตฺถปาเสติ ฆรสฺส หตฺถปาสํ สนฺธาย วทติฯ
Parikhāya vā parikkhittoti iminā samantā nadītaḷākādiudakena parikkhittopi parikkhittoyevāti dasseti. Taṃ pamāṇaṃ atikkamitvāti gharassa upari ākāse aḍḍhateyyaratanappamāṇaṃ atikkamitvā. Sabhāye vā vatthabbanti iminā sabhāsaddassa pariyāyo sabhāyasaddo napuṃsakaliṅgo atthīti dasseti. Sabhāsaddo hi itthiliṅgo, sabhāyasaddo napuṃsakaliṅgoti. Dvāramūle vāti nagarassa dvāramūle vā. Tesanti sabhāyanagaradvāramūlānaṃ. Tassā vīthiyā sabhāyadvārānaṃ gahaṇeneva tattha sabbānipi gehāni, sā ca antaravīthi gahitāyeva hoti. Ettha ca dvāravīthigharesu vasantena gāmappavesanasahaseyyādidosaṃ pariharitvā suppaṭicchannatādiyutteneva bhavitabbaṃ. Sabhā pana yadi sabbesaṃ vasanatthāya papāsadisā katā, antarārāme viya yathāsukhaṃ vasituṃ vaṭṭatīti veditabbaṃ. Atiharitvā ghare nikkhipatīti vīthiṃ muñcitvā ṭhite aññasmiṃ ghare nikkhipati. Tenāha ‘‘vīthihatthapāso na rakkhatī’’ti. Purato vā pacchato vā hatthapāseti gharassa hatthapāsaṃ sandhāya vadati.
เอวํ คามวเสน วิปฺปวาสาวิปฺปวาสํ ทเสฺสตฺวา อิทานิ นิเวสนวเสน ทเสฺสโนฺต ‘‘สเจ เอกกุลสฺส สนฺตกํ นิเวสนํ โหตี’’ติอาทิมาหฯ ตตฺถ โอวรโก นาม คพฺภสฺส อพฺภนฺตเร อโญฺญ คโพฺภติ วทนฺติ, คพฺภสฺส วา ปริยายวจนเมตํฯ อิทานิ อุโทสิตาทิวเสน ทเสฺสโนฺต ‘‘อุโทสิติ’’จฺจาทิมาหฯ ตตฺถ วุตฺตนเยเนวาติ ‘‘เอกกุลสฺส สนฺตโก อุโทสิโต โหติ ปริกฺขิโตฺต จา’’ติอาทินา นิเวสเน วุตฺตนเยนฯ เอว-สโทฺท วิเสสนิวตฺติ อโตฺถฯ เตน วิเสโส นตฺถีติ ทเสฺสติฯ
Evaṃ gāmavasena vippavāsāvippavāsaṃ dassetvā idāni nivesanavasena dassento ‘‘sace ekakulassa santakaṃ nivesanaṃ hotī’’tiādimāha. Tattha ovarako nāma gabbhassa abbhantare añño gabbhoti vadanti, gabbhassa vā pariyāyavacanametaṃ. Idāni udositādivasena dassento ‘‘udositi’’ccādimāha. Tattha vuttanayenevāti ‘‘ekakulassa santako udosito hoti parikkhitto cā’’tiādinā nivesane vuttanayena. Eva-saddo visesanivatti attho. Tena viseso natthīti dasseti.
อิทานิ เยสุ วิเสโส อตฺถิ, เต ทเสฺสโนฺต ‘‘สเจ เอกกุลสฺส นาวา’’ติอาทิมาหฯ ตตฺถ ปริยาทิยิตฺวาติ วินิวิชฺฌิตฺวา, อโชฺฌตฺถริตฺวา วาฯ วุตฺตเมวตฺถํ วิภาเวติ ‘‘อโนฺตปวิเฎฺฐนา’’ติอาทินาฯ ตตฺถ อโนฺตปวิเฎฺฐนาติ คามสฺส, นทิยา วา อโนฺตปวิเฎฺฐนฯ ‘‘สเตฺถนา’’ติ ปาฐเสโสฯ นทีปริหาโร ลพฺภตีติ เอตฺถ ‘‘วิสุํ นทีปริหารสฺส อวุตฺตตฺตา คามาทีหิ อญฺญตฺถ วิย จีวรหตฺถปาโสเยว นทีปริหาโร’’ติ ตีสุปิ คณฺฐิปเทสุ วุตฺตํฯ อเญฺญ ปน ‘‘อิมินา อฎฺฐกถาวจเนน นทีปริหาโรปิ วิสุํ สิโทฺธติ นทีหตฺถปาโส น วิชหิตโพฺพ’’ติ วทนฺติฯ ยถา ปน อโชฺฌกาเส สตฺตพฺภนฺตรวเสน อรญฺญปริหาโร ลพฺภติ, เอวํ นทิยํ อุทกุเกฺขปวเสน นทีปริหาโร ลพฺภตีติ กตฺวา อฎฺฐกถายํ นทีปริหาโร วิสุํ อวุโตฺต สิยา สตฺตพฺภนฺตรอุทกุเกฺขปสีมานํ อรญฺญนทีสุ อพทฺธสีมาวเสน ลพฺภมานตฺตาฯ เอวญฺจ สติ สมุทฺทชาตสฺสเรสุปิ ปริหาโร อวุตฺตสิโทฺธ โหติ นทิยา สมานลกฺขณตฺตา, นทีหตฺถปาโส น วิชหิตโพฺพติ ปน อเตฺถ สติ นทิยา อติวิตฺถารตฺตา พหุสาธารณตฺตา จ อโนฺตนทิยํ จีวรํ ฐเปตฺวา นทีหตฺถปาเส ฐิเตน จีวรสฺส ปวตฺติํ ชานิตุํ น สกฺกา ภเวยฺยฯ เอส นโย สมุทฺทชาตสฺสเรสุปิฯ อโนฺตอุทกุเกฺขเป วา ตสฺส หตฺถปาเส วา ฐิเตน ปน สกฺกาติ อยํ อมฺหากํ อตฺตโนมติ, วิจาเรตฺวา คเหตพฺพํฯ วิหารสีมนฺติ อวิปฺปวาสสีมํ สนฺธายาหฯ เอตฺถ จ วิหารสฺส นานากุลสนฺตกภาเวปิ อวิปฺปวาสสีมาปริเจฺฉทพฺภนฺตเร สพฺพตฺถ จีวรอวิปฺปวาสสมฺภวโต ปธานตฺตา ตตฺถ สตฺถปริหาโร น ลพฺภตีติ ‘‘วิหารํ คนฺตฺวา วสิตพฺพ’’นฺติ วุตฺตํฯ สตฺถสมีเปติ อิทํ ยถาวุตฺตอพฺภนฺตรปริเจฺฉทวเสน วุตฺตํฯ
Idāni yesu viseso atthi, te dassento ‘‘sace ekakulassa nāvā’’tiādimāha. Tattha pariyādiyitvāti vinivijjhitvā, ajjhottharitvā vā. Vuttamevatthaṃ vibhāveti ‘‘antopaviṭṭhenā’’tiādinā. Tattha antopaviṭṭhenāti gāmassa, nadiyā vā antopaviṭṭhena. ‘‘Satthenā’’ti pāṭhaseso. Nadīparihāro labbhatīti ettha ‘‘visuṃ nadīparihārassa avuttattā gāmādīhi aññattha viya cīvarahatthapāsoyeva nadīparihāro’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Aññe pana ‘‘iminā aṭṭhakathāvacanena nadīparihāropi visuṃ siddhoti nadīhatthapāso na vijahitabbo’’ti vadanti. Yathā pana ajjhokāse sattabbhantaravasena araññaparihāro labbhati, evaṃ nadiyaṃ udakukkhepavasena nadīparihāro labbhatīti katvā aṭṭhakathāyaṃ nadīparihāro visuṃ avutto siyā sattabbhantaraudakukkhepasīmānaṃ araññanadīsu abaddhasīmāvasena labbhamānattā. Evañca sati samuddajātassaresupi parihāro avuttasiddho hoti nadiyā samānalakkhaṇattā, nadīhatthapāso na vijahitabboti pana atthe sati nadiyā ativitthārattā bahusādhāraṇattā ca antonadiyaṃ cīvaraṃ ṭhapetvā nadīhatthapāse ṭhitena cīvarassa pavattiṃ jānituṃ na sakkā bhaveyya. Esa nayo samuddajātassaresupi. Antoudakukkhepe vā tassa hatthapāse vā ṭhitena pana sakkāti ayaṃ amhākaṃ attanomati, vicāretvā gahetabbaṃ. Vihārasīmanti avippavāsasīmaṃ sandhāyāha. Ettha ca vihārassa nānākulasantakabhāvepi avippavāsasīmāparicchedabbhantare sabbattha cīvaraavippavāsasambhavato padhānattā tattha satthaparihāro na labbhatīti ‘‘vihāraṃ gantvā vasitabba’’nti vuttaṃ. Satthasamīpeti idaṃ yathāvuttaabbhantaraparicchedavasena vuttaṃ.
ยสฺมา ‘‘นานากุลสฺส ปริกฺขิเตฺต เขเตฺต จีวรํ นิกฺขิปิตฺวา เขตฺตทฺวารมูเล วา ตสฺส หตฺถปาเส วา วตฺถพฺพ’’นฺติ วุตฺตํ, ตสฺมา ทฺวารมูลโต อญฺญตฺถ เขเตฺตปิ วสเนฺตน จีวรํ นิกฺขิปิตฺวา หตฺถปาเส กตฺวาเยว วสิตพฺพํฯ
Yasmā ‘‘nānākulassa parikkhitte khette cīvaraṃ nikkhipitvā khettadvāramūle vā tassa hatthapāse vā vatthabba’’nti vuttaṃ, tasmā dvāramūlato aññattha khettepi vasantena cīvaraṃ nikkhipitvā hatthapāse katvāyeva vasitabbaṃ.
วิหาโร นาม สปริกฺขิโตฺต วา อปริกฺขิโตฺต วา สกโล อาวาโสติ วทนฺติฯ ยสฺมิํ วิหาเรติ เอตฺถ ปน เอกเคหเมว วุตฺตํฯ วิมติวิโนทนิยํ (วิ. วิ. ฎี. ๑.๔๙๑-๔๙๔) ปน ‘‘วิหาโร นาม อุปจารสีมาฯ ยสฺมิํ วิหาเรติ ตสฺส อโนฺตปริเวณาทิํ สนฺธาย วุตฺต’’นฺติ วุตฺตํฯ เอกกุลาทิสนฺตกตา เจตฺถ การาปกานํ วเสน เวทิตพฺพาฯ
Vihāro nāma saparikkhitto vā aparikkhitto vā sakalo āvāsoti vadanti. Yasmiṃ vihāreti ettha pana ekagehameva vuttaṃ. Vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. 1.491-494) pana ‘‘vihāro nāma upacārasīmā. Yasmiṃ vihāreti tassa antopariveṇādiṃ sandhāya vutta’’nti vuttaṃ. Ekakulādisantakatā cettha kārāpakānaṃ vasena veditabbā.
ยํ มชฺฌนฺหิเก กาเล สมนฺตา ฉายา ผรตีติ ยทา มหาวีถิยํ อุชุกเมว คจฺฉนฺตํ สูริยมณฺฑลํ มชฺฌนฺหิกํ ปาปุณาติ, ตทา ยํ โอกาสํ ฉายา ผรติ, ตํ สนฺธาย วุตฺตํฯ วิมติวิโนทนิยํ ปน ‘‘ฉายาย ผุโฎฺฐกาสสฺสาติ อุชุกํ อวิกฺขิตฺตเลฑฺฑุปาตพฺภนฺตรํ สนฺธาย วทตี’’ติ วุตฺตํฯ อคมนปเถติ ตทเหว คนฺตฺวา นิวเตฺตตุํ อสกฺกุเณยฺยเก สมุทฺทมเชฺฌ เย ทีปกา, เตสูติ โยชนาฯ อิตรสฺมินฺติ ปุรตฺถิมทิสาย จีวเรฯ
Yaṃ majjhanhike kāle samantā chāyā pharatīti yadā mahāvīthiyaṃ ujukameva gacchantaṃ sūriyamaṇḍalaṃ majjhanhikaṃ pāpuṇāti, tadā yaṃ okāsaṃ chāyā pharati, taṃ sandhāya vuttaṃ. Vimativinodaniyaṃ pana ‘‘chāyāya phuṭṭhokāsassāti ujukaṃ avikkhittaleḍḍupātabbhantaraṃ sandhāya vadatī’’ti vuttaṃ. Agamanapatheti tadaheva gantvā nivattetuṃ asakkuṇeyyake samuddamajjhe ye dīpakā, tesūti yojanā. Itarasminti puratthimadisāya cīvare.
๕๒. นทิํ โอตรตีติ หตฺถปาสํ มุญฺจิตฺวา โอตรติฯ นาปชฺชตีติ ปริโภคปจฺจยา ทุกฺกฎํ นาปชฺชติฯ เตนาห ‘‘โส หี’’ติอาทิฯ อปริโภคารหตฺตาติ อิมินา นิสฺสคฺคิยจีวรํ อนิสฺสชฺชิตฺวา ปริภุญฺชนฺตสฺส ทุกฺกฎํ อจิตฺตกนฺติ สิทฺธํฯ เอกํ ปารุปิตฺวา เอกํ อํสกูเฎ ฐเปตฺวา คนฺตพฺพนฺติ อิทํ พหูนํ สญฺจรณฎฺฐาเน เอวํ อกตฺวา คมนํ น สารุปฺปนฺติ กตฺวา วุตฺตํ, น อาปตฺติองฺคตฺตาฯ พหิคาเม ฐเปตฺวาปิ อปารุปิตพฺพตาย วุตฺตํ ‘‘วินยกมฺมํ กาตพฺพ’’นฺติฯ อถ วา วิหาเร สภาคํ ภิกฺขุํ น ปสฺสติ, เอวํ สติ อาสนสาลํ คนฺตฺวา วินยกมฺมํ กาตพฺพนฺติ โยชนาฯ อาสนสาลํ คจฺฉเนฺตน กิํ ตีหิ จีวเรหิ คนฺตพฺพนฺติ อาห ‘‘สนฺตรุตฺตเรนา’’ติ นฎฺฐจีวรสฺส สนฺตรุตฺตรสาทิยนโตฯ สงฺฆาฎิ ปน กิํ กาตพฺพาติ อาห ‘‘สงฺฆาฎิํ พหิคาเม ฐเปตฺวา’’ติฯ อุตฺตราสเงฺค จ พหิคาเม ฐปิตสงฺฆาฎิยญฺจ ปฐมํ วินยกมฺมํ กตฺวา ปจฺฉา อุตฺตราสงฺคํ นิวาเสตฺวา อนฺตรวาสเก กาตพฺพํฯ เอตฺถ จ พหิคาเม ฐปิตสฺสปิ วินยกมฺมวจนโต ปรมฺมุขาปิ ฐิตํ นิสฺสชฺชิตุํ, นิสฺสฎฺฐํ ทาตุญฺจ วฎฺฎตีติ เวทิตพฺพํฯ
52.Nadiṃ otaratīti hatthapāsaṃ muñcitvā otarati. Nāpajjatīti paribhogapaccayā dukkaṭaṃ nāpajjati. Tenāha ‘‘so hī’’tiādi. Aparibhogārahattāti iminā nissaggiyacīvaraṃ anissajjitvā paribhuñjantassa dukkaṭaṃ acittakanti siddhaṃ. Ekaṃpārupitvā ekaṃ aṃsakūṭe ṭhapetvā gantabbanti idaṃ bahūnaṃ sañcaraṇaṭṭhāne evaṃ akatvā gamanaṃ na sāruppanti katvā vuttaṃ, na āpattiaṅgattā. Bahigāme ṭhapetvāpi apārupitabbatāya vuttaṃ ‘‘vinayakammaṃ kātabba’’nti. Atha vā vihāre sabhāgaṃ bhikkhuṃ na passati, evaṃ sati āsanasālaṃ gantvā vinayakammaṃ kātabbanti yojanā. Āsanasālaṃ gacchantena kiṃ tīhi cīvarehi gantabbanti āha ‘‘santaruttarenā’’ti naṭṭhacīvarassa santaruttarasādiyanato. Saṅghāṭi pana kiṃ kātabbāti āha ‘‘saṅghāṭiṃbahigāme ṭhapetvā’’ti. Uttarāsaṅge ca bahigāme ṭhapitasaṅghāṭiyañca paṭhamaṃ vinayakammaṃ katvā pacchā uttarāsaṅgaṃ nivāsetvā antaravāsake kātabbaṃ. Ettha ca bahigāme ṭhapitassapi vinayakammavacanato parammukhāpi ṭhitaṃ nissajjituṃ, nissaṭṭhaṃ dātuñca vaṭṭatīti veditabbaṃ.
ทหรานํ คมเน สอุสฺสาหตฺตา ‘‘นิสฺสโย ปน น ปฎิปฺปสฺสมฺภตี’’ติ วุตฺตํฯ มุหุตฺตํ…เป.… ปฎิปฺปสฺสมฺภตีติ สอุสฺสาหเตฺต คมนสฺส อุปจฺฉินฺนตฺตา วุตฺตํ, เตสํ ปน ปุรารุณา อุฎฺฐหิตฺวา สอุสฺสาเหน คจฺฉนฺตานํ อรุเณ อนฺตรา อุฎฺฐิเตปิ น ปฎิปฺปสฺสมฺภติ ‘‘ยาว อรุณุคฺคมนา สยนฺตี’’ติ วุตฺตตฺตาฯ เตเนว ‘‘คามํ ปวิสิตฺวา…เป.… น ปฎิปฺปสฺสมฺภตี’’ติ วุตฺตํฯ อญฺญมญฺญสฺส วจนํ อคฺคเหตฺวาติอาทิมฺหิ สอุสฺสาหตฺตา คมนกฺขเณ ปฎิปฺปสฺสทฺธิ น วุตฺตาฯ เธนุภเยนาติ ตรุณวจฺฉคาวีนํ อาธาวิตฺวา สิเงฺคน ปหรณภเยนฯ นิสฺสโย จ ปฎิปฺปสฺสมฺภตีติ เอตฺถ เธนุภยาทีหิ ฐิตานํ ยาว ภยวูปสมา ฐาตพฺพโต ‘‘อโนฺตอรุเณเยว คมิสฺสามี’’ติ นิยเมตุํ อสกฺกุเณยฺยตฺตา วุตฺตํฯ ยตฺถ ปน เอวํ นิยเมตุํ สกฺกา, ตตฺถ อนฺตรา อรุเณ อุคฺคเตปิ นิสฺสโย น ปฎิปฺปสฺสมฺภติ เภสชฺชตฺถาย คามํ ปวิฎฺฐทหรานํ วิยฯ
Daharānaṃ gamane saussāhattā ‘‘nissayo pana na paṭippassambhatī’’ti vuttaṃ. Muhuttaṃ…pe… paṭippassambhatīti saussāhatte gamanassa upacchinnattā vuttaṃ, tesaṃ pana purāruṇā uṭṭhahitvā saussāhena gacchantānaṃ aruṇe antarā uṭṭhitepi na paṭippassambhati ‘‘yāva aruṇuggamanā sayantī’’ti vuttattā. Teneva ‘‘gāmaṃ pavisitvā…pe… na paṭippassambhatī’’ti vuttaṃ. Aññamaññassa vacanaṃ aggahetvātiādimhi saussāhattā gamanakkhaṇe paṭippassaddhi na vuttā. Dhenubhayenāti taruṇavacchagāvīnaṃ ādhāvitvā siṅgena paharaṇabhayena. Nissayo ca paṭippassambhatīti ettha dhenubhayādīhi ṭhitānaṃ yāva bhayavūpasamā ṭhātabbato ‘‘antoaruṇeyeva gamissāmī’’ti niyametuṃ asakkuṇeyyattā vuttaṃ. Yattha pana evaṃ niyametuṃ sakkā, tattha antarā aruṇe uggatepi nissayo na paṭippassambhati bhesajjatthāya gāmaṃ paviṭṭhadaharānaṃ viya.
อโนฺตสีมายํ คามนฺติ อวิปฺปวาสสีมาสมฺมุติโต ปจฺฉา ปติฎฺฐาปิตคามํ สนฺธาย วทติ คามญฺจ คามูปจารญฺจ ฐเปตฺวา สมฺมนฺนิตพฺพโตฯ ปวิฎฺฐานนฺติ อาจริยเนฺตวาสิกานํ วิสุํ วิสุํ คตานํ อวิปฺปวาสสีมตฺตา เนว จีวรานิ นิสฺสคฺคิยานิ โหนฺติ, สอุสฺสาหตาย น นิสฺสโย ปฎิปฺปสฺสมฺภติฯ อนฺตรามเคฺคติ ธมฺมํ สุตฺวา อาคจฺฉนฺตานํ อนฺตรามเคฺคฯ
Antosīmāyaṃgāmanti avippavāsasīmāsammutito pacchā patiṭṭhāpitagāmaṃ sandhāya vadati gāmañca gāmūpacārañca ṭhapetvā sammannitabbato. Paviṭṭhānanti ācariyantevāsikānaṃ visuṃ visuṃ gatānaṃ avippavāsasīmattā neva cīvarāni nissaggiyāni honti, saussāhatāya na nissayo paṭippassambhati. Antarāmaggeti dhammaṃ sutvā āgacchantānaṃ antarāmagge.
อิติ วินยสงฺคหสํวณฺณนาภูเต วินยาลงฺกาเร
Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre
จีวรวิปฺปวาสวินิจฺฉยกถาลงฺกาโร นาม
Cīvaravippavāsavinicchayakathālaṅkāro nāma
นวโม ปริเจฺฉโทฯ
Navamo paricchedo.
