| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / ทีฆนิกาย • Dīghanikāya |
๙. อาฎานาฎิยสุตฺตํ
9. Āṭānāṭiyasuttaṃ
ปฐมภาณวาโร
Paṭhamabhāṇavāro
๒๗๕. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฎ ปพฺพเตฯ อถ โข จตฺตาโร มหาราชา 1 มหติยา จ ยกฺขเสนาย มหติยา จ คนฺธพฺพเสนาย มหติยา จ กุมฺภณฺฑเสนาย มหติยา จ นาคเสนาย จตุทฺทิสํ รกฺขํ ฐเปตฺวา จตุทฺทิสํ คุมฺพํ ฐเปตฺวา จตุทฺทิสํ โอวรณํ ฐเปตฺวา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ คิชฺฌกูฎํ ปพฺพตํ โอภาเสตฺวา 2 เยน ภควา เตนุปสงฺกมิํสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิํสุฯ เตปิ โข ยกฺขา อเปฺปกเจฺจ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิํสุ, อเปฺปกเจฺจ ภควตา สทฺธิํ สโมฺมทิํสุ, สโมฺมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิํสุ, อเปฺปกเจฺจ เยน ภควา เตนญฺชลิํ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิํสุ, อเปฺปกเจฺจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิํสุ, อเปฺปกเจฺจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทิํสุฯ
275. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Atha kho cattāro mahārājā 3 mahatiyā ca yakkhasenāya mahatiyā ca gandhabbasenāya mahatiyā ca kumbhaṇḍasenāya mahatiyā ca nāgasenāya catuddisaṃ rakkhaṃ ṭhapetvā catuddisaṃ gumbaṃ ṭhapetvā catuddisaṃ ovaraṇaṃ ṭhapetvā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ gijjhakūṭaṃ pabbataṃ obhāsetvā 4 yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Tepi kho yakkhā appekacce bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, appekacce bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, appekacce yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, appekacce nāmagottaṃ sāvetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
๒๗๖. เอกมนฺตํ นิสิโนฺน โข เวสฺสวโณ มหาราชา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สนฺติ หิ, ภเนฺต, อุฬารา ยกฺขา ภควโต อปฺปสนฺนาฯ สนฺติ หิ, ภเนฺต, อุฬารา ยกฺขา ภควโต ปสนฺนาฯ สนฺติ หิ , ภเนฺต, มชฺฌิมา ยกฺขา ภควโต อปฺปสนฺนาฯ สนฺติ หิ, ภเนฺต, มชฺฌิมา ยกฺขา ภควโต ปสนฺนาฯ สนฺติ หิ, ภเนฺต, นีจา ยกฺขา ภควโต อปฺปสนฺนาฯ สนฺติ หิ, ภเนฺต, นีจา ยกฺขา ภควโต ปสนฺนาฯ เยภุเยฺยน โข ปน, ภเนฺต, ยกฺขา อปฺปสนฺนาเยว ภควโตฯ ตํ กิสฺส เหตุ? ภควา หิ, ภเนฺต, ปาณาติปาตา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ, อทินฺนาทานา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ, มุสาวาทา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ, สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฎฺฐานา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติฯ เยภุเยฺยน โข ปน, ภเนฺต, ยกฺขา อปฺปฎิวิรตาเยว ปาณาติปาตา, อปฺปฎิวิรตา อทินฺนาทานา, อปฺปฎิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา, อปฺปฎิวิรตา มุสาวาทา, อปฺปฎิวิรตา สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฎฺฐานา ฯ เตสํ ตํ โหติ อปฺปิยํ อมนาปํฯ สนฺติ หิ, ภเนฺต, ภควโต สาวกา อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฎิเสวนฺติ อปฺปสทฺทานิ อปฺปนิโคฺฆสานิ วิชนวาตานิ มนุสฺสราหเสฺสยฺยกานิ 5 ปฎิสลฺลานสารุปฺปานิฯ ตตฺถ สนฺติ อุฬารา ยกฺขา นิวาสิโน, เย อิมสฺมิํ ภควโต ปาวจเน อปฺปสนฺนาฯ เตสํ ปสาทาย อุคฺคณฺหาตุ, ภเนฺต, ภควา อาฎานาฎิยํ รกฺขํ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหิํสาย ผาสุวิหารายา’’ติฯ อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวนฯ
276. Ekamantaṃ nisinno kho vessavaṇo mahārājā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘santi hi, bhante, uḷārā yakkhā bhagavato appasannā. Santi hi, bhante, uḷārā yakkhā bhagavato pasannā. Santi hi , bhante, majjhimā yakkhā bhagavato appasannā. Santi hi, bhante, majjhimā yakkhā bhagavato pasannā. Santi hi, bhante, nīcā yakkhā bhagavato appasannā. Santi hi, bhante, nīcā yakkhā bhagavato pasannā. Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appasannāyeva bhagavato. Taṃ kissa hetu? Bhagavā hi, bhante, pāṇātipātā veramaṇiyā dhammaṃ deseti, adinnādānā veramaṇiyā dhammaṃ deseti, kāmesumicchācārā veramaṇiyā dhammaṃ deseti, musāvādā veramaṇiyā dhammaṃ deseti, surāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇiyā dhammaṃ deseti. Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appaṭiviratāyeva pāṇātipātā, appaṭiviratā adinnādānā, appaṭiviratā kāmesumicchācārā, appaṭiviratā musāvādā, appaṭiviratā surāmerayamajjappamādaṭṭhānā . Tesaṃ taṃ hoti appiyaṃ amanāpaṃ. Santi hi, bhante, bhagavato sāvakā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni 6 paṭisallānasāruppāni. Tattha santi uḷārā yakkhā nivāsino, ye imasmiṃ bhagavato pāvacane appasannā. Tesaṃ pasādāya uggaṇhātu, bhante, bhagavā āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāyā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
อถ โข เวสฺสวโณ มหาราชา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อาฎานาฎิยํ รกฺขํ อภาสิ –
Atha kho vessavaṇo mahārājā bhagavato adhivāsanaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ abhāsi –
๒๗๗. ‘‘วิปสฺสิสฺส จ 7 นมตฺถุ, จกฺขุมนฺตสฺส สิรีมโตฯ
277. ‘‘Vipassissa ca 8 namatthu, cakkhumantassa sirīmato.
นมตฺถุ กกุสนฺธสฺส, มารเสนาปมทฺทิโนฯ
Namatthu kakusandhassa, mārasenāpamaddino.
‘‘โกณาคมนสฺส นมตฺถุ, พฺราหฺมณสฺส วุสีมโต;
‘‘Koṇāgamanassa namatthu, brāhmaṇassa vusīmato;
‘‘องฺคีรสสฺส นมตฺถุ, สกฺยปุตฺตสฺส สิรีมโต;
‘‘Aṅgīrasassa namatthu, sakyaputtassa sirīmato;
‘‘เย จาปิ นิพฺพุตา โลเก, ยถาภูตํ วิปสฺสิสุํ;
‘‘Ye cāpi nibbutā loke, yathābhūtaṃ vipassisuṃ;
‘‘หิตํ เทวมนุสฺสานํ, ยํ นมสฺสนฺติ โคตมํ;
‘‘Hitaṃ devamanussānaṃ, yaṃ namassanti gotamaṃ;
วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, มหนฺตํ วีตสารทํฯ
Vijjācaraṇasampannaṃ, mahantaṃ vītasāradaṃ.
๒๗๘. ‘‘ยโต อุคฺคจฺฉติ สูริโย 19, อาทิโจฺจ มณฺฑลี มหาฯ
278. ‘‘Yato uggacchati sūriyo 20, ādicco maṇḍalī mahā.
ยสฺส จุคฺคจฺฉมานสฺส, สํวรีปิ นิรุชฺฌติ;
Yassa cuggacchamānassa, saṃvarīpi nirujjhati;
ยสฺส จุคฺคเต สูริเย, ‘ทิวโส’ติ ปวุจฺจติฯ
Yassa cuggate sūriye, ‘divaso’ti pavuccati.
‘‘รหโทปิ ตตฺถ คมฺภีโร, สมุโทฺท สริโตทโก;
‘‘Rahadopi tattha gambhīro, samuddo saritodako;
เอวํ ตํ ตตฺถ ชานนฺติ, ‘สมุโทฺท สริโตทโก’ฯ
Evaṃ taṃ tattha jānanti, ‘samuddo saritodako’.
‘‘อิโต ‘สา ปุริมา ทิสา’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;
‘‘Ito ‘sā purimā disā’, iti naṃ ācikkhatī jano;
ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โสฯ
Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.
รมตี นจฺจคีเตหิ, คนฺธเพฺพหิ ปุรกฺขโตฯ
Ramatī naccagītehi, gandhabbehi purakkhato.
‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;
‘‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;
อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลาฯ
Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;
Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;
ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํฯ
Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.
‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;
‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;
กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;
Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;
สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺมา เอวํ วเทมเสฯ
Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tasmā evaṃ vademase.
‘‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;
‘‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;
วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ’ฯ
Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotamaṃ’.
๒๗๙. ‘‘เยน เปตา ปวุจฺจนฺติ, ปิสุณา ปิฎฺฐิมํสิกาฯ
279. ‘‘Yena petā pavuccanti, pisuṇā piṭṭhimaṃsikā.
‘‘อิโต ‘สา ทกฺขิณา ทิสา’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;
‘‘Ito ‘sā dakkhiṇā disā’, iti naṃ ācikkhatī jano;
ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โสฯ
Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.
‘‘กุมฺภณฺฑานํ อธิปติ, ‘วิรูโฬฺห’ อิติ นามโส;
‘‘Kumbhaṇḍānaṃ adhipati, ‘virūḷho’ iti nāmaso;
รมตี นจฺจคีเตหิ, กุมฺภเณฺฑหิ ปุรกฺขโตฯ
Ramatī naccagītehi, kumbhaṇḍehi purakkhato.
‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;
‘‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;
อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลาฯ
Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;
Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;
ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํฯ
Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.
‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;
‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;
กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;
Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;
สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺมา เอวํ วเทมเสฯ
Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tasmā evaṃ vademase.
‘‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;
‘‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;
วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ’ฯ
Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotamaṃ’.
๒๘๐. ‘‘ยตฺถ โจคฺคจฺฉติ สูริโย, อาทิโจฺจ มณฺฑลี มหาฯ
280. ‘‘Yattha coggacchati sūriyo, ādicco maṇḍalī mahā.
ยสฺส โจคฺคจฺฉมานสฺส, ทิวโสปิ นิรุชฺฌติ;
Yassa coggacchamānassa, divasopi nirujjhati;
ยสฺส โจคฺคเต สูริเย, ‘สํวรี’ติ ปวุจฺจติฯ
Yassa coggate sūriye, ‘saṃvarī’ti pavuccati.
‘‘รหโทปิ ตตฺถ คมฺภีโร, สมุโทฺท สริโตทโก;
‘‘Rahadopi tattha gambhīro, samuddo saritodako;
เอวํ ตํ ตตฺถ ชานนฺติ, ‘สมุโทฺท สริโตทโก’ฯ
Evaṃ taṃ tattha jānanti, ‘samuddo saritodako’.
‘‘อิโต ‘สา ปจฺฉิมา ทิสา’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;
‘‘Ito ‘sā pacchimā disā’, iti naṃ ācikkhatī jano;
ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โสฯ
Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.
‘‘นาคานญฺจ อธิปติ, ‘วิรูปโกฺข’ติ นามโส;
‘‘Nāgānañca adhipati, ‘virūpakkho’ti nāmaso;
รมตี นจฺจคีเตหิ, นาเคเหว ปุรกฺขโตฯ
Ramatī naccagītehi, nāgeheva purakkhato.
‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;
‘‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;
อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลาฯ
Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;
Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;
ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํฯ
Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.
‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;
‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;
กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;
Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;
สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺมา เอวํ วเทมเสฯ
Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tasmā evaṃ vademase.
‘‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;
‘‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;
วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ’ฯ
Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotamaṃ’.
มนุสฺสา ตตฺถ ชายนฺติ, อมมา อปริคฺคหาฯ
Manussā tattha jāyanti, amamā apariggahā.
‘‘น เต พีชํ ปวปนฺติ, นปิ นียนฺติ นงฺคลา;
‘‘Na te bījaṃ pavapanti, napi nīyanti naṅgalā;
อกฎฺฐปากิมํ สาลิํ, ปริภุญฺชนฺติ มานุสาฯ
Akaṭṭhapākimaṃ sāliṃ, paribhuñjanti mānusā.
‘‘อกณํ อถุสํ สุทฺธํ, สุคนฺธํ ตณฺฑุลปฺผลํ;
‘‘Akaṇaṃ athusaṃ suddhaṃ, sugandhaṃ taṇḍulapphalaṃ;
ตุณฺฑิกีเร ปจิตฺวาน, ตโต ภุญฺชนฺติ โภชนํฯ
Tuṇḍikīre pacitvāna, tato bhuñjanti bhojanaṃ.
‘‘คาวิํ เอกขุรํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ;
‘‘Gāviṃ ekakhuraṃ katvā, anuyanti disodisaṃ;
ปสุํ เอกขุรํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํฯ
Pasuṃ ekakhuraṃ katvā, anuyanti disodisaṃ.
ปุริสํ วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํฯ
Purisaṃ vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ.
‘‘กุมาริํ วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ;
‘‘Kumāriṃ vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ;
กุมารํ วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํฯ
Kumāraṃ vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ.
‘‘เต ยาเน อภิรุหิตฺวา,
‘‘Te yāne abhiruhitvā,
ปจารา ตสฺส ราชิโนฯ
Pacārā tassa rājino.
‘‘หตฺถิยานํ อสฺสยานํ, ทิพฺพํ ยานํ อุปฎฺฐิตํ;
‘‘Hatthiyānaṃ assayānaṃ, dibbaṃ yānaṃ upaṭṭhitaṃ;
ปาสาทา สิวิกา เจว, มหาราชสฺส ยสสฺสิโนฯ
Pāsādā sivikā ceva, mahārājassa yasassino.
‘‘ตสฺส จ นครา อหุ,
‘‘Tassa ca nagarā ahu,
อนฺตลิเกฺข สุมาปิตา;
Antalikkhe sumāpitā;
อาฎานาฎา กุสินาฎา ปรกุสินาฎา,
Āṭānāṭā kusināṭā parakusināṭā,
ชโนฆมปเรน จ;
Janoghamaparena ca;
นวนวุติโย อมฺพรอมฺพรวติโย,
Navanavutiyo ambaraambaravatiyo,
อาฬกมนฺทา นาม ราชธานีฯ
Āḷakamandā nāma rājadhānī.
‘‘กุเวรสฺส โข ปน, มาริส, มหาราชสฺส วิสาณา นาม ราชธานี;
‘‘Kuverassa kho pana, mārisa, mahārājassa visāṇā nāma rājadhānī;
ตสฺมา กุเวโร มหาราชา, ‘เวสฺสวโณ’ติ ปวุจฺจติฯ
Tasmā kuvero mahārājā, ‘vessavaṇo’ti pavuccati.
‘‘ปเจฺจสโนฺต ปกาเสนฺติ, ตโตลา ตตฺตลา ตโตตลา;
‘‘Paccesanto pakāsenti, tatolā tattalā tatotalā;
โอชสิ เตชสิ ตโตชสี, สูโร ราชา อริโฎฺฐ เนมิฯ
Ojasi tejasi tatojasī, sūro rājā ariṭṭho nemi.
‘‘รหโทปิ ตตฺถ ธรณี นาม, ยโต เมฆา ปวสฺสนฺติ;
‘‘Rahadopi tattha dharaṇī nāma, yato meghā pavassanti;
วสฺสา ยโต ปตายนฺติ, สภาปิ ตตฺถ สาลวตี 35 นามฯ
Vassā yato patāyanti, sabhāpi tattha sālavatī 36 nāma.
‘‘ยตฺถ ยกฺขา ปยิรุปาสนฺติ, ตตฺถ นิจฺจผลา รุกฺขา;
‘‘Yattha yakkhā payirupāsanti, tattha niccaphalā rukkhā;
นานา ทิชคณา ยุตา, มยูรโกญฺจาภิรุทา;
Nānā dijagaṇā yutā, mayūrakoñcābhirudā;
โกกิลาทีหิ วคฺคุหิฯ
Kokilādīhi vagguhi.
‘‘ชีวญฺชีวกสเทฺทตฺถ, อโถ โอฎฺฐวจิตฺตกา;
‘‘Jīvañjīvakasaddettha, atho oṭṭhavacittakā;
‘‘สุกสาฬิกสเทฺทตฺถ, ทณฺฑมาณวกานิ จ;
‘‘Sukasāḷikasaddettha, daṇḍamāṇavakāni ca;
โสภติ สพฺพกาลํ สา, กุเวรนฬินี สทาฯ
Sobhati sabbakālaṃ sā, kuveranaḷinī sadā.
‘‘อิโต ‘สา อุตฺตรา ทิสา’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;
‘‘Ito ‘sā uttarā disā’, iti naṃ ācikkhatī jano;
ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โสฯ
Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.
‘‘ยกฺขานญฺจ อธิปติ, ‘กุเวโร’ อิติ นามโส;
‘‘Yakkhānañca adhipati, ‘kuvero’ iti nāmaso;
รมตี นจฺจคีเตหิ, ยเกฺขเหว ปุรกฺขโตฯ
Ramatī naccagītehi, yakkheheva purakkhato.
‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;
‘‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;
อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลาฯ
Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
‘‘เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;
‘‘Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;
ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํฯ
Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.
‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;
‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;
กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;
Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;
สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺมา เอวํ วเทมเสฯ
Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tasmā evaṃ vademase.
‘‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;
‘‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;
วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตม’’’นฺติฯ
Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotama’’’nti.
‘‘อยํ โข สา, มาริส, อาฎานาฎิยา รกฺขา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหิํสาย ผาสุวิหารายฯ
‘‘Ayaṃ kho sā, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāya.
๒๘๒. ‘‘ยสฺส กสฺสจิ, มาริส, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา อุปาสกสฺส วา อุปาสิกาย วา อยํ อาฎานาฎิยา รกฺขา สุคฺคหิตา ภวิสฺสติ สมตฺตา ปริยาปุตา 39ฯ ตํ เจ อมนุโสฺส ยโกฺข วา ยกฺขินี วา ยกฺขโปตโก วา ยกฺขโปติกา วา ยกฺขมหามโตฺต วา ยกฺขปาริสโชฺช วา ยกฺขปจาโร วา, คนฺธโพฺพ วา คนฺธพฺพี วา คนฺธพฺพโปตโก วา คนฺธพฺพโปติกา วา คนฺธพฺพมหามโตฺต วา คนฺธพฺพปาริสโชฺช วา คนฺธพฺพปจาโร วา, กุมฺภโณฺฑ วา กุมฺภณฺฑี วา กุมฺภณฺฑโปตโก วา กุมฺภณฺฑโปติกา วา กุมฺภณฺฑมหามโตฺต วา กุมฺภณฺฑปาริสโชฺช วา กุมฺภณฺฑปจาโร วา, นาโค วา นาคี วา นาคโปตโก วา นาคโปติกา วา นาคมหามโตฺต วา นาคปาริสโชฺช วา นาคปจาโร วา, ปทุฎฺฐจิโตฺต ภิกฺขุํ วา ภิกฺขุนิํ วา อุปาสกํ วา อุปาสิกํ วา คจฺฉนฺตํ วา อนุคเจฺฉยฺย, ฐิตํ วา อุปติเฎฺฐยฺย, นิสินฺนํ วา อุปนิสีเทยฺย, นิปนฺนํ วา อุปนิปเชฺชยฺยฯ น เม โส, มาริส, อมนุโสฺส ลเภยฺย คาเมสุ วา นิคเมสุ วา สกฺการํ วา ครุการํ วาฯ น เม โส, มาริส, อมนุโสฺส ลเภยฺย อาฬกมนฺทาย นาม ราชธานิยา วตฺถุํ วา วาสํ วาฯ น เม โส, มาริส, อมนุโสฺส ลเภยฺย ยกฺขานํ สมิติํ คนฺตุํฯ อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา อนาวยฺหมฺปิ นํ กเรยฺยุํ อวิวยฺหํฯ อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา อตฺตาหิปิ ปริปุณฺณาหิ ปริภาสาหิ ปริภาเสยฺยุํฯ อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา ริตฺตํปิสฺส ปตฺตํ สีเส นิกฺกุเชฺชยฺยุํฯ อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา สตฺตธาปิสฺส มุทฺธํ ผาเลยฺยุํฯ
282. ‘‘Yassa kassaci, mārisa, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā upāsakassa vā upāsikāya vā ayaṃ āṭānāṭiyā rakkhā suggahitā bhavissati samattā pariyāputā 40. Taṃ ce amanusso yakkho vā yakkhinī vā yakkhapotako vā yakkhapotikā vā yakkhamahāmatto vā yakkhapārisajjo vā yakkhapacāro vā, gandhabbo vā gandhabbī vā gandhabbapotako vā gandhabbapotikā vā gandhabbamahāmatto vā gandhabbapārisajjo vā gandhabbapacāro vā, kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā kumbhaṇḍapotako vā kumbhaṇḍapotikā vā kumbhaṇḍamahāmatto vā kumbhaṇḍapārisajjo vā kumbhaṇḍapacāro vā, nāgo vā nāgī vā nāgapotako vā nāgapotikā vā nāgamahāmatto vā nāgapārisajjo vā nāgapacāro vā, paduṭṭhacitto bhikkhuṃ vā bhikkhuniṃ vā upāsakaṃ vā upāsikaṃ vā gacchantaṃ vā anugaccheyya, ṭhitaṃ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṃ vā upanisīdeyya, nipannaṃ vā upanipajjeyya. Na me so, mārisa, amanusso labheyya gāmesu vā nigamesu vā sakkāraṃ vā garukāraṃ vā. Na me so, mārisa, amanusso labheyya āḷakamandāya nāma rājadhāniyā vatthuṃ vā vāsaṃ vā. Na me so, mārisa, amanusso labheyya yakkhānaṃ samitiṃ gantuṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā anāvayhampi naṃ kareyyuṃ avivayhaṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā attāhipi paripuṇṇāhi paribhāsāhi paribhāseyyuṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā rittaṃpissa pattaṃ sīse nikkujjeyyuṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā sattadhāpissa muddhaṃ phāleyyuṃ.
‘‘สนฺติ หิ, มาริส, อมนุสฺสา จณฺฑา รุทฺธา 41 รภสา, เต เนว มหาราชานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติฯ เต โข เต, มาริส, อมนุสฺสา มหาราชานํ อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติฯ เสยฺยถาปิ, มาริส, รโญฺญ มาคธสฺส วิชิเต มหาโจราฯ เต เนว รโญฺญ มาคธสฺส อาทิยนฺติ, น รโญฺญ มาคธสฺส ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น รโญฺญ มาคธสฺส ปุริสกานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติฯ เต โข เต, มาริส, มหาโจรา รโญฺญ มาคธสฺส อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติฯ เอวเมว โข, มาริส, สนฺติ อมนุสฺสา จณฺฑา รุทฺธา รภสา, เต เนว มหาราชานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติฯ เต โข เต, มาริส, อมนุสฺสา มหาราชานํ อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติฯ โย หิ โกจิ, มาริส, อมนุโสฺส ยโกฺข วา ยกฺขินี วา…เป.… คนฺธโพฺพ วา คนฺธพฺพี วา … กุมฺภโณฺฑ วา กุมฺภณฺฑี วา… นาโค วา นาคี วา นาคโปตโก วา นาคโปติกา วา นาคมหามโตฺต วา นาคปาริสโชฺช วา นาคปจาโร วา ปทุฎฺฐจิโตฺต ภิกฺขุํ วา ภิกฺขุนิํ วา อุปาสกํ วา อุปาสิกํ วา คจฺฉนฺตํ วา อนุคเจฺฉยฺย, ฐิตํ วา อุปติเฎฺฐยฺย, นิสินฺนํ วา อุปนิสีเทยฺย, นิปนฺนํ วา อุปนิปเชฺชยฺยฯ อิเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ เสนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ อุชฺฌาเปตพฺพํ วิกฺกนฺทิตพฺพํ วิรวิตพฺพํ – ‘อยํ ยโกฺข คณฺหาติ, อยํ ยโกฺข อาวิสติ, อยํ ยโกฺข เหเฐติ, อยํ ยโกฺข วิเหเฐติ, อยํ ยโกฺข หิํสติ, อยํ ยโกฺข วิหิํสติ, อยํ ยโกฺข น มุญฺจตี’ติฯ
‘‘Santi hi, mārisa, amanussā caṇḍā ruddhā 42 rabhasā, te neva mahārājānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ purisakānaṃ ādiyanti. Te kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṃ avaruddhā nāma vuccanti. Seyyathāpi, mārisa, rañño māgadhassa vijite mahācorā. Te neva rañño māgadhassa ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṃ ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṃ purisakānaṃ ādiyanti. Te kho te, mārisa, mahācorā rañño māgadhassa avaruddhā nāma vuccanti. Evameva kho, mārisa, santi amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā, te neva mahārājānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ purisakānaṃ ādiyanti. Te kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṃ avaruddhā nāma vuccanti. Yo hi koci, mārisa, amanusso yakkho vā yakkhinī vā…pe… gandhabbo vā gandhabbī vā … kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā… nāgo vā nāgī vā nāgapotako vā nāgapotikā vā nāgamahāmatto vā nāgapārisajjo vā nāgapacāro vā paduṭṭhacitto bhikkhuṃ vā bhikkhuniṃ vā upāsakaṃ vā upāsikaṃ vā gacchantaṃ vā anugaccheyya, ṭhitaṃ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṃ vā upanisīdeyya, nipannaṃ vā upanipajjeyya. Imesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabbaṃ vikkanditabbaṃ viravitabbaṃ – ‘ayaṃ yakkho gaṇhāti, ayaṃ yakkho āvisati, ayaṃ yakkho heṭheti, ayaṃ yakkho viheṭheti, ayaṃ yakkho hiṃsati, ayaṃ yakkho vihiṃsati, ayaṃ yakkho na muñcatī’ti.
๒๘๓. ‘‘กตเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ เสนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ?
283. ‘‘Katamesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ?
‘‘อิโนฺท โสโม วรุโณ จ, ภารทฺวาโช ปชาปติ;
‘‘Indo somo varuṇo ca, bhāradvājo pajāpati;
จนฺทโน กามเสโฎฺฐ จ, กินฺนุฆณฺฑุ นิฆณฺฑุ จฯ
Candano kāmaseṭṭho ca, kinnughaṇḍu nighaṇḍu ca.
‘‘ปนาโท โอปมโญฺญ จ, เทวสูโต จ มาตลิ;
‘‘Panādo opamañño ca, devasūto ca mātali;
‘‘สาตาคิโร เหมวโต, ปุณฺณโก กรติโย คุโฬ;
‘‘Sātāgiro hemavato, puṇṇako karatiyo guḷo;
สิวโก มุจลิโนฺท จ, เวสฺสามิโตฺต ยุคนฺธโรฯ
Sivako mucalindo ca, vessāmitto yugandharo.
ปญฺจาลจโณฺฑ อาฬวโก, ปชฺชุโนฺน สุมโน สุมุโข;
Pañcālacaṇḍo āḷavako, pajjunno sumano sumukho;
‘‘อิเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ เสนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ อุชฺฌาเปตพฺพํ วิกฺกนฺทิตพฺพํ วิรวิตพฺพํ – ‘อยํ ยโกฺข คณฺหาติ, อยํ ยโกฺข อาวิสติ, อยํ ยโกฺข เหเฐติ, อยํ ยโกฺข วิเหเฐติ, อยํ ยโกฺข หิํสติ, อยํ ยโกฺข วิหิํสติ, อยํ ยโกฺข น มุญฺจตี’ติฯ
‘‘Imesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabbaṃ vikkanditabbaṃ viravitabbaṃ – ‘ayaṃ yakkho gaṇhāti, ayaṃ yakkho āvisati, ayaṃ yakkho heṭheti, ayaṃ yakkho viheṭheti, ayaṃ yakkho hiṃsati, ayaṃ yakkho vihiṃsati, ayaṃ yakkho na muñcatī’ti.
‘‘อยํ โข สา, มาริส, อาฎานาฎิยา รกฺขา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหิํสาย ผาสุวิหารายฯ หนฺท จ ทานิ มยํ, มาริส, คจฺฉาม พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’ติฯ ‘‘ยสฺสทานิ ตุเมฺห มหาราชาโน กาลํ มญฺญถา’’ติฯ
‘‘Ayaṃ kho sā, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāya. Handa ca dāni mayaṃ, mārisa, gacchāma bahukiccā mayaṃ bahukaraṇīyā’’ti. ‘‘Yassadāni tumhe mahārājāno kālaṃ maññathā’’ti.
๒๘๔. อถ โข จตฺตาโร มหาราชา อุฎฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตเตฺถวนฺตรธายิํสุฯ เตปิ โข ยกฺขา อุฎฺฐายาสนา อเปฺปกเจฺจ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตเตฺถวนฺตรธายิํสุฯ อเปฺปกเจฺจ ภควตา สทฺธิํ สโมฺมทิํสุ, สโมฺมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา ตเตฺถวนฺตรธายิํสุ ฯ อเปฺปกเจฺจ เยน ภควา เตนญฺชลิํ ปณาเมตฺวา ตเตฺถวนฺตรธายิํสุฯ อเปฺปกเจฺจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา ตเตฺถวนฺตรธายิํสุฯ อเปฺปกเจฺจ ตุณฺหีภูตา ตเตฺถวนฺตรธายิํสูติฯ
284. Atha kho cattāro mahārājā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyiṃsu. Tepi kho yakkhā uṭṭhāyāsanā appekacce bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā tatthevantaradhāyiṃsu . Appekacce yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce nāmagottaṃ sāvetvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce tuṇhībhūtā tatthevantaradhāyiṃsūti.
ปฐมภาณวาโร นิฎฺฐิโตฯ
Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.
ทุติยภาณวาโร
Dutiyabhāṇavāro
๒๘๕. อถ โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ภิกฺขู อามเนฺตสิ – ‘‘อิมํ, ภิกฺขเว, รตฺติํ จตฺตาโร มหาราชา มหติยา จ ยกฺขเสนาย มหติยา จ คนฺธพฺพเสนาย มหติยา จ กุมฺภณฺฑเสนาย มหติยา จ นาคเสนาย จตุทฺทิสํ รกฺขํ ฐเปตฺวา จตุทฺทิสํ คุมฺพํ ฐเปตฺวา จตุทฺทิสํ โอวรณํ ฐเปตฺวา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ คิชฺฌกูฎํ ปพฺพตํ โอภาเสตฺวา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิํสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิํสุฯ เตปิ โข, ภิกฺขเว, ยกฺขา อเปฺปกเจฺจ มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิํสุฯ อเปฺปกเจฺจ มยา สทฺธิํ สโมฺมทิํสุ, สโมฺมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิํสุฯ อเปฺปกเจฺจ เยนาหํ เตนญฺชลิํ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิํสุฯ อเปฺปกเจฺจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิํสุฯ อเปฺปกเจฺจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทิํสุฯ
285. Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena bhikkhū āmantesi – ‘‘imaṃ, bhikkhave, rattiṃ cattāro mahārājā mahatiyā ca yakkhasenāya mahatiyā ca gandhabbasenāya mahatiyā ca kumbhaṇḍasenāya mahatiyā ca nāgasenāya catuddisaṃ rakkhaṃ ṭhapetvā catuddisaṃ gumbaṃ ṭhapetvā catuddisaṃ ovaraṇaṃ ṭhapetvā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ gijjhakūṭaṃ pabbataṃ obhāsetvā yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Tepi kho, bhikkhave, yakkhā appekacce maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Appekacce mayā saddhiṃ sammodiṃsu, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Appekacce yenāhaṃ tenañjaliṃ paṇāmetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Appekacce nāmagottaṃ sāvetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
๒๘๖. ‘‘เอกมนฺตํ นิสิโนฺน โข, ภิกฺขเว, เวสฺสวโณ มหาราชา มํ เอตทโวจ – ‘สนฺติ หิ, ภเนฺต, อุฬารา ยกฺขา ภควโต อปฺปสนฺนา…เป.… สนฺติ หิ , ภเนฺต นีจา ยกฺขา ภควโต ปสนฺนาฯ เยภุเยฺยน โข ปน, ภเนฺต, ยกฺขา อปฺปสนฺนาเยว ภควโตฯ ตํ กิสฺส เหตุ? ภควา หิ, ภเนฺต, ปาณาติปาตา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ… สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฎฺฐานา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติฯ เยภุเยฺยน โข ปน, ภเนฺต, ยกฺขา อปฺปฎิวิรตาเยว ปาณาติปาตา… อปฺปฎิวิรตา สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฎฺฐานาฯ เตสํ ตํ โหติ อปฺปิยํ อมนาปํฯ สนฺติ หิ, ภเนฺต, ภควโต สาวกา อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฎิเสวนฺติ อปฺปสทฺทานิ อปฺปนิโคฺฆสานิ วิชนวาตานิ มนุสฺสราหเสฺสยฺยกานิ ปฎิสลฺลานสารุปฺปานิฯ ตตฺถ สนฺติ อุฬารา ยกฺขา นิวาสิโน, เย อิมสฺมิํ ภควโต ปาวจเน อปฺปสนฺนา, เตสํ ปสาทาย อุคฺคณฺหาตุ, ภเนฺต, ภควา อาฎานาฎิยํ รกฺขํ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหิํสาย ผาสุวิหารายา’ติฯ อธิวาเสสิํ โข อหํ, ภิกฺขเว, ตุณฺหีภาเวนฯ อถ โข, ภิกฺขเว, เวสฺสวโณ มหาราชา เม อธิวาสนํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อาฎานาฎิยํ รกฺขํ อภาสิ –
286. ‘‘Ekamantaṃ nisinno kho, bhikkhave, vessavaṇo mahārājā maṃ etadavoca – ‘santi hi, bhante, uḷārā yakkhā bhagavato appasannā…pe… santi hi , bhante nīcā yakkhā bhagavato pasannā. Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appasannāyeva bhagavato. Taṃ kissa hetu? Bhagavā hi, bhante, pāṇātipātā veramaṇiyā dhammaṃ deseti… surāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇiyā dhammaṃ deseti. Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appaṭiviratāyeva pāṇātipātā… appaṭiviratā surāmerayamajjappamādaṭṭhānā. Tesaṃ taṃ hoti appiyaṃ amanāpaṃ. Santi hi, bhante, bhagavato sāvakā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni. Tattha santi uḷārā yakkhā nivāsino, ye imasmiṃ bhagavato pāvacane appasannā, tesaṃ pasādāya uggaṇhātu, bhante, bhagavā āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāyā’ti. Adhivāsesiṃ kho ahaṃ, bhikkhave, tuṇhībhāvena. Atha kho, bhikkhave, vessavaṇo mahārājā me adhivāsanaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ abhāsi –
๒๘๗. ‘วิปสฺสิสฺส จ นมตฺถุ, จกฺขุมนฺตสฺส สิรีมโตฯ
287. ‘Vipassissa ca namatthu, cakkhumantassa sirīmato.
สิขิสฺสปิ จ นมตฺถุ, สพฺพภูตานุกมฺปิโนฯ
Sikhissapi ca namatthu, sabbabhūtānukampino.
‘เวสฺสภุสฺส จ นมตฺถุ, นฺหาตกสฺส ตปสฺสิโน;
‘Vessabhussa ca namatthu, nhātakassa tapassino;
นมตฺถุ กกุสนฺธสฺส, มารเสนาปมทฺทิโนฯ
Namatthu kakusandhassa, mārasenāpamaddino.
‘โกณาคมนสฺส นมตฺถุ, พฺราหฺมณสฺส วุสีมโต;
‘Koṇāgamanassa namatthu, brāhmaṇassa vusīmato;
กสฺสปสฺส จ นมตฺถุ, วิปฺปมุตฺตสฺส สพฺพธิฯ
Kassapassa ca namatthu, vippamuttassa sabbadhi.
‘องฺคีรสสฺส นมตฺถุ, สกฺยปุตฺตสฺส สิรีมโต;
‘Aṅgīrasassa namatthu, sakyaputtassa sirīmato;
โย อิมํ ธมฺมํ เทเสสิ, สพฺพทุกฺขาปนูทนํฯ
Yo imaṃ dhammaṃ desesi, sabbadukkhāpanūdanaṃ.
‘เย จาปิ นิพฺพุตา โลเก, ยถาภูตํ วิปสฺสิสุํ;
‘Ye cāpi nibbutā loke, yathābhūtaṃ vipassisuṃ;
เต ชนา อปิสุณาถ, มหนฺตา วีตสารทาฯ
Te janā apisuṇātha, mahantā vītasāradā.
‘หิตํ เทวมนุสฺสานํ, ยํ นมสฺสนฺติ โคตมํ;
‘Hitaṃ devamanussānaṃ, yaṃ namassanti gotamaṃ;
วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, มหนฺตํ วีตสารทํฯ
Vijjācaraṇasampannaṃ, mahantaṃ vītasāradaṃ.
๒๘๘. ‘ยโต อุคฺคจฺฉติ สูริโย, อาทิโจฺจ มณฺฑลี มหาฯ
288. ‘Yato uggacchati sūriyo, ādicco maṇḍalī mahā.
ยสฺส จุคฺคจฺฉมานสฺส, สํวรีปิ นิรุชฺฌติ;
Yassa cuggacchamānassa, saṃvarīpi nirujjhati;
ยสฺส จุคฺคเต สูริเย, ‘‘ทิวโส’’ติ ปวุจฺจติฯ
Yassa cuggate sūriye, ‘‘divaso’’ti pavuccati.
‘รหโทปิ ตตฺถ คมฺภีโร, สมุโทฺท สริโตทโก;
‘Rahadopi tattha gambhīro, samuddo saritodako;
เอวํ ตํ ตตฺถ ชานนฺติ, ‘‘สมุโทฺท สริโตทโก’’ฯ
Evaṃ taṃ tattha jānanti, ‘‘samuddo saritodako’’.
‘อิโต ‘‘สา ปุริมา ทิสา’’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;
‘Ito ‘‘sā purimā disā’’, iti naṃ ācikkhatī jano;
ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โสฯ
Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.
‘คนฺธพฺพานํ อธิปติ, ‘‘ธตรโฎฺฐ’’ติ นามโส;
‘Gandhabbānaṃ adhipati, ‘‘dhataraṭṭho’’ti nāmaso;
รมตี นจฺจคีเตหิ, คนฺธเพฺพหิ ปุรกฺขโตฯ
Ramatī naccagītehi, gandhabbehi purakkhato.
‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;
‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;
อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลาฯ
Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
‘เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;
‘Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;
ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํฯ
Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.
‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;
‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;
กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;
Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;
สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺสา เอวํ วเทมเสฯ
Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tassā evaṃ vademase.
‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;
‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;
วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ’’ฯ
Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotamaṃ’’.
๒๘๙. ‘เยน เปตา ปวุจฺจนฺติ, ปิสุณา ปิฎฺฐิมํสิกาฯ
289. ‘Yena petā pavuccanti, pisuṇā piṭṭhimaṃsikā.
ปาณาติปาติโน ลุทฺทา, โจรา เนกติกา ชนาฯ
Pāṇātipātino luddā, corā nekatikā janā.
‘อิโต ‘‘สา ทกฺขิณา ทิสา’’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;
‘Ito ‘‘sā dakkhiṇā disā’’, iti naṃ ācikkhatī jano;
ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โสฯ
Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.
‘กุมฺภณฺฑานํ อธิปติ, ‘‘วิรูโฬฺห’’ อิติ นามโส;
‘Kumbhaṇḍānaṃ adhipati, ‘‘virūḷho’’ iti nāmaso;
รมตี นจฺจคีเตหิ, กุมฺภเณฺฑหิ ปุรกฺขโตฯ
Ramatī naccagītehi, kumbhaṇḍehi purakkhato.
‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;
‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;
อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลาฯ
Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
‘เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;
‘Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;
ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํฯ
Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.
‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;
‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;
กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;
Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;
สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺมา เอวํ วเทมเสฯ
Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tasmā evaṃ vademase.
‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;
‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;
วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ’’ฯ
Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotamaṃ’’.
๒๙๐. ‘ยตฺถ โจคฺคจฺฉติ สูริโย, อาทิโจฺจ มณฺฑลี มหาฯ
290. ‘Yattha coggacchati sūriyo, ādicco maṇḍalī mahā.
ยสฺส โจคฺคจฺฉมานสฺส, ทิวโสปิ นิรุชฺฌติ;
Yassa coggacchamānassa, divasopi nirujjhati;
ยสฺส โจคฺคเต สูริเย, ‘‘สํวรี’’ติ ปวุจฺจติฯ
Yassa coggate sūriye, ‘‘saṃvarī’’ti pavuccati.
‘รหโทปิ ตตฺถ คมฺภีโร, สมุโทฺท สริโตทโก;
‘Rahadopi tattha gambhīro, samuddo saritodako;
เอวํ ตํ ตตฺถ ชานนฺติ, สมุโทฺท สริโตทโกฯ
Evaṃ taṃ tattha jānanti, samuddo saritodako.
‘อิโต ‘‘สา ปจฺฉิมา ทิสา’’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;
‘Ito ‘‘sā pacchimā disā’’, iti naṃ ācikkhatī jano;
ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โสฯ
Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.
‘นาคานญฺจ อธิปติ, ‘‘วิรูปโกฺข’’ติ นามโส;
‘Nāgānañca adhipati, ‘‘virūpakkho’’ti nāmaso;
รมตี นจฺจคีเตหิ, นาเคเหว ปุรกฺขโตฯ
Ramatī naccagītehi, nāgeheva purakkhato.
‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;
‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;
อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลาฯ
Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
‘เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;
‘Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;
ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํฯ
Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.
‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;
‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;
กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;
Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;
สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺมา เอวํ วเทมเสฯ
Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tasmā evaṃ vademase.
‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;
‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;
วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ’’ฯ
Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotamaṃ’’.
๒๙๑. ‘เยน อุตฺตรกุรุโวฺห, มหาเนรุ สุทสฺสโนฯ
291. ‘Yena uttarakuruvho, mahāneru sudassano.
มนุสฺสา ตตฺถ ชายนฺติ, อมมา อปริคฺคหาฯ
Manussā tattha jāyanti, amamā apariggahā.
‘น เต พีชํ ปวปนฺติ, นาปิ นียนฺติ นงฺคลา;
‘Na te bījaṃ pavapanti, nāpi nīyanti naṅgalā;
อกฎฺฐปากิมํ สาลิํ, ปริภุญฺชนฺติ มานุสาฯ
Akaṭṭhapākimaṃ sāliṃ, paribhuñjanti mānusā.
‘อกณํ อถุสํ สุทฺธํ, สุคนฺธํ ตณฺฑุลปฺผลํ;
‘Akaṇaṃ athusaṃ suddhaṃ, sugandhaṃ taṇḍulapphalaṃ;
ตุณฺฑิกีเร ปจิตฺวาน, ตโต ภุญฺชนฺติ โภชนํฯ
Tuṇḍikīre pacitvāna, tato bhuñjanti bhojanaṃ.
‘คาวิํ เอกขุรํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ;
‘Gāviṃ ekakhuraṃ katvā, anuyanti disodisaṃ;
ปสุํ เอกขุรํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํฯ
Pasuṃ ekakhuraṃ katvā, anuyanti disodisaṃ.
‘อิตฺถิํ วา วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ;
‘Itthiṃ vā vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ;
ปุริสํ วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํฯ
Purisaṃ vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ.
‘กุมาริํ วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ;
‘Kumāriṃ vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ;
กุมารํ วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํฯ
Kumāraṃ vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ.
‘เต ยาเน อภิรุหิตฺวา,
‘Te yāne abhiruhitvā,
สพฺพา ทิสา อนุปริยายนฺติ;
Sabbā disā anupariyāyanti;
ปจารา ตสฺส ราชิโนฯ
Pacārā tassa rājino.
‘หตฺถิยานํ อสฺสยานํ,
‘Hatthiyānaṃ assayānaṃ,
ทิพฺพํ ยานํ อุปฎฺฐิตํ;
Dibbaṃ yānaṃ upaṭṭhitaṃ;
ปาสาทา สิวิกา เจว,
Pāsādā sivikā ceva,
มหาราชสฺส ยสสฺสิโนฯ
Mahārājassa yasassino.
‘ตสฺส จ นครา อหุ,
‘Tassa ca nagarā ahu,
อนฺตลิเกฺข สุมาปิตา;
Antalikkhe sumāpitā;
อาฎานาฎา กุสินาฎา ปรกุสินาฎา,
Āṭānāṭā kusināṭā parakusināṭā,
นาฎสุริยา ปรกุสิฎนาฎาฯ
Nāṭasuriyā parakusiṭanāṭā.
‘อุตฺตเรน กสิวโนฺต,
‘Uttarena kasivanto,
ชโนฆมปเรน จ;
Janoghamaparena ca;
นวนวุติโย อมฺพรอมฺพรวติโย,
Navanavutiyo ambaraambaravatiyo,
อาฬกมนฺทา นาม ราชธานีฯ
Āḷakamandā nāma rājadhānī.
‘กุเวรสฺส โข ปน, มาริส, มหาราชสฺส วิสาณา นาม ราชธานี;
‘Kuverassa kho pana, mārisa, mahārājassa visāṇā nāma rājadhānī;
ตสฺมา กุเวโร มหาราชา, ‘‘เวสฺสวโณ’’ติ ปวุจฺจติฯ
Tasmā kuvero mahārājā, ‘‘vessavaṇo’’ti pavuccati.
‘ปเจฺจสโนฺต ปกาเสนฺติ, ตโตลา ตตฺตลา ตโตตลา;
‘Paccesanto pakāsenti, tatolā tattalā tatotalā;
โอชสิ เตชสิ ตโตชสี, สูโร ราชา อริโฎฺฐ เนมิฯ
Ojasi tejasi tatojasī, sūro rājā ariṭṭho nemi.
‘รหโทปิ ตตฺถ ธรณี นาม, ยโต เมฆา ปวสฺสนฺติ;
‘Rahadopi tattha dharaṇī nāma, yato meghā pavassanti;
วสฺสา ยโต ปตายนฺติ, สภาปิ ตตฺถ สาลวตี นามฯ
Vassā yato patāyanti, sabhāpi tattha sālavatī nāma.
‘ยตฺถ ยกฺขา ปยิรุปาสนฺติ, ตตฺถ นิจฺจผลา รุกฺขา;
‘Yattha yakkhā payirupāsanti, tattha niccaphalā rukkhā;
นานา ทิชคณา ยุตา, มยูรโกญฺจาภิรุทา;
Nānā dijagaṇā yutā, mayūrakoñcābhirudā;
โกกิลาทีหิ วคฺคุหิฯ
Kokilādīhi vagguhi.
‘ชีวญฺชีวกสเทฺทตฺถ, อโถ โอฎฺฐวจิตฺตกา;
‘Jīvañjīvakasaddettha, atho oṭṭhavacittakā;
กุกฺกุฎกา กุฬีรกา, วเน โปกฺขรสาตกาฯ
Kukkuṭakā kuḷīrakā, vane pokkharasātakā.
‘สุกสาฬิก สเทฺทตฺถ, ทณฺฑมาณวกานิ จ;
‘Sukasāḷika saddettha, daṇḍamāṇavakāni ca;
โสภติ สพฺพกาลํ สา, กุเวรนฬินี สทาฯ
Sobhati sabbakālaṃ sā, kuveranaḷinī sadā.
‘อิโต ‘‘สา อุตฺตรา ทิสา’’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;
‘Ito ‘‘sā uttarā disā’’, iti naṃ ācikkhatī jano;
ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โสฯ
Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.
‘ยกฺขานญฺจ อธิปติ, ‘‘กุเวโร’’ อิติ นามโส;
‘Yakkhānañca adhipati, ‘‘kuvero’’ iti nāmaso;
รมตี นจฺจคีเตหิ, ยเกฺขเหว ปุรกฺขโตฯ
Ramatī naccagītehi, yakkheheva purakkhato.
‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;
‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;
อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลาฯ
Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
‘เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;
‘Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;
ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํฯ
Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.
‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;
‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;
กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;
Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;
สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺมา เอวํ วเทมเสฯ
Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tasmā evaṃ vademase.
‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;
‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;
วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตม’’นฺติฯ
Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotama’’nti.
๒๙๒. ‘อยํ โข สา, มาริส , อาฎานาฎิยา รกฺขา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหิํสาย ผาสุวิหารายฯ ยสฺส กสฺสจิ, มาริส, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา อุปาสกสฺส วา อุปาสิกาย วา อยํ อาฎานาฎิยา รกฺขา สุคฺคหิตา ภวิสฺสติ สมตฺตา ปริยาปุตา ตํ เจ อมนุโสฺส ยโกฺข วา ยกฺขินี วา…เป.… คนฺธโพฺพ วา คนฺธพฺพี วา…เป.… กุมฺภโณฺฑ วา กุมฺภณฺฑี วา…เป.… นาโค วา นาคี วา นาคโปตโก วา นาคโปติกา วา นาคมหามโตฺต วา นาคปาริสโชฺช วา นาคปจาโร วา, ปทุฎฺฐจิโตฺต ภิกฺขุํ วา ภิกฺขุนิํ วา อุปาสกํ วา อุปาสิกํ วา คจฺฉนฺตํ วา อนุคเจฺฉยฺย, ฐิตํ วา อุปติเฎฺฐยฺย, นิสินฺนํ วา อุปนิสีเทยฺย, นิปนฺนํ วา อุปนิปเชฺชยฺยฯ น เม โส, มาริส, อมนุโสฺส ลเภยฺย คาเมสุ วา นิคเมสุ วา สกฺการํ วา ครุการํ วาฯ น เม โส, มาริส, อมนุโสฺส ลเภยฺย อาฬกมนฺทาย นาม ราชธานิยา วตฺถุํ วา วาสํ วาฯ น เม โส, มาริส, อมนุโสฺส ลเภยฺย ยกฺขานํ สมิติํ คนฺตุํฯ อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา อนาวยฺหมฺปิ นํ กเรยฺยุํ อวิวยฺหํฯ อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา อตฺตาหิ ปริปุณฺณาหิ ปริภาสาหิ ปริภาเสยฺยุํฯ อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา ริตฺตํปิสฺส ปตฺตํ สีเส นิกฺกุเชฺชยฺยุํฯ อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา สตฺตธาปิสฺส มุทฺธํ ผาเลยฺยุํฯ สนฺติ หิ, มาริส, อมนุสฺสา จณฺฑา รุทฺธา รภสา, เต เนว มหาราชานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติฯ เต โข เต, มาริส, อมนุสฺสา มหาราชานํ อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติฯ เสยฺยถาปิ, มาริส, รโญฺญ มาคธสฺส วิชิเต มหาโจราฯ เต เนว รโญฺญ มาคธสฺส อาทิยนฺติ, น รโญฺญ มาคธสฺส ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น รโญฺญ มาคธสฺส ปุริสกานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติฯ เต โข เต, มาริส, มหาโจรา รโญฺญ มาคธสฺส อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติฯ เอวเมว โข, มาริส, สนฺติ อมนุสฺสา จณฺฑา รุทฺธา รภสา, เต เนว มหาราชานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติฯ เต โข เต, มาริส, อมนุสฺสา มหาราชานํ อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติฯ โย หิ โกจิ, มาริส, อมนุโสฺส ยโกฺข วา ยกฺขินี วา…เป.… คนฺธโพฺพ วา คนฺธพฺพี วา…เป.… กุมฺภโณฺฑ วา กุมฺภณฺฑี วา…เป.… นาโค วา นาคี วา…เป.… ปทุฎฺฐจิโตฺต ภิกฺขุํ วา ภิกฺขุนิํ วา อุปาสกํ วา อุปาสิกํ วา คจฺฉนฺตํ วา อุปคเจฺฉยฺย, ฐิตํ วา อุปติเฎฺฐยฺย, นิสินฺนํ วา อุปนิสีเทยฺย, นิปนฺนํ วา อุปนิปเชฺชยฺยฯ อิเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ เสนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ อุชฺฌาเปตพฺพํ วิกฺกนฺทิตพฺพํ วิรวิตพฺพํ – ‘อยํ ยโกฺข คณฺหาติ, อยํ ยโกฺข อาวิสติ, อยํ ยโกฺข เหเฐติ, อยํ ยโกฺข วิเหเฐติ, อยํ ยโกฺข หิํสติ, อยํ ยโกฺข วิหิํสติ, อยํ ยโกฺข น มุญฺจตี’ติฯ
292. ‘Ayaṃ kho sā, mārisa , āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāya. Yassa kassaci, mārisa, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā upāsakassa vā upāsikāya vā ayaṃ āṭānāṭiyā rakkhā suggahitā bhavissati samattā pariyāputā taṃ ce amanusso yakkho vā yakkhinī vā…pe… gandhabbo vā gandhabbī vā…pe… kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā…pe… nāgo vā nāgī vā nāgapotako vā nāgapotikā vā nāgamahāmatto vā nāgapārisajjo vā nāgapacāro vā, paduṭṭhacitto bhikkhuṃ vā bhikkhuniṃ vā upāsakaṃ vā upāsikaṃ vā gacchantaṃ vā anugaccheyya, ṭhitaṃ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṃ vā upanisīdeyya, nipannaṃ vā upanipajjeyya. Na me so, mārisa, amanusso labheyya gāmesu vā nigamesu vā sakkāraṃ vā garukāraṃ vā. Na me so, mārisa, amanusso labheyya āḷakamandāya nāma rājadhāniyā vatthuṃ vā vāsaṃ vā. Na me so, mārisa, amanusso labheyya yakkhānaṃ samitiṃ gantuṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā anāvayhampi naṃ kareyyuṃ avivayhaṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā attāhi paripuṇṇāhi paribhāsāhi paribhāseyyuṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā rittaṃpissa pattaṃ sīse nikkujjeyyuṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā sattadhāpissa muddhaṃ phāleyyuṃ. Santi hi, mārisa, amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā, te neva mahārājānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ purisakānaṃ ādiyanti. Te kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṃ avaruddhā nāma vuccanti. Seyyathāpi, mārisa, rañño māgadhassa vijite mahācorā. Te neva rañño māgadhassa ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṃ ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṃ purisakānaṃ ādiyanti. Te kho te, mārisa, mahācorā rañño māgadhassa avaruddhā nāma vuccanti. Evameva kho, mārisa, santi amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā, te neva mahārājānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ purisakānaṃ ādiyanti. Te kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṃ avaruddhā nāma vuccanti. Yo hi koci, mārisa, amanusso yakkho vā yakkhinī vā…pe… gandhabbo vā gandhabbī vā…pe… kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā…pe… nāgo vā nāgī vā…pe… paduṭṭhacitto bhikkhuṃ vā bhikkhuniṃ vā upāsakaṃ vā upāsikaṃ vā gacchantaṃ vā upagaccheyya, ṭhitaṃ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṃ vā upanisīdeyya, nipannaṃ vā upanipajjeyya. Imesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabbaṃ vikkanditabbaṃ viravitabbaṃ – ‘ayaṃ yakkho gaṇhāti, ayaṃ yakkho āvisati, ayaṃ yakkho heṭheti, ayaṃ yakkho viheṭheti, ayaṃ yakkho hiṃsati, ayaṃ yakkho vihiṃsati, ayaṃ yakkho na muñcatī’ti.
๒๙๓. ‘กตเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ เสนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ?
293. ‘Katamesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ?
‘อิโนฺท โสโม วรุโณ จ, ภารทฺวาโช ปชาปติ;
‘Indo somo varuṇo ca, bhāradvājo pajāpati;
จนฺทโน กามเสโฎฺฐ จ, กินฺนุฆณฺฑุ นิฆณฺฑุ จฯ
Candano kāmaseṭṭho ca, kinnughaṇḍu nighaṇḍu ca.
‘ปนาโท โอปมโญฺญ จ, เทวสูโต จ มาตลิ;
‘Panādo opamañño ca, devasūto ca mātali;
จิตฺตเสโน จ คนฺธโพฺพ, นโฬ ราชา ชเนสโภฯ
Cittaseno ca gandhabbo, naḷo rājā janesabho.
‘สาตาคิโร เหวมโต, ปุณฺณโก กรติโย คุโฬ;
‘Sātāgiro hevamato, puṇṇako karatiyo guḷo;
สิวโก มุจลิโนฺท จ, เวสฺสามิโตฺต ยุคนฺธโรฯ
Sivako mucalindo ca, vessāmitto yugandharo.
‘โคปาโล สุปฺปโรโธ จ, หิริ เนตฺติ จ มนฺทิโย;
‘Gopālo supparodho ca, hiri netti ca mandiyo;
ปญฺจาลจโณฺฑ อาฬวโก, ปชฺชุโนฺน สุมโน สุมุโข;
Pañcālacaṇḍo āḷavako, pajjunno sumano sumukho;
ทธิมุโข มณิ มาณิวโร ทีโฆ, อโถ เสรีสโก สหฯ
Dadhimukho maṇi māṇivaro dīgho, atho serīsako saha.
‘อิเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ เสนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ อุชฺฌาเปตพฺพํ วิกฺกนฺทิตพฺพํ วิรวิตพฺพํ – ‘‘อยํ ยโกฺข คณฺหาติ, อยํ ยโกฺข อาวิสติ, อยํ ยโกฺข เหเฐติ, อยํ ยโกฺข วิเหเฐติ, อยํ ยโกฺข หิํสติ, อยํ ยโกฺข วิหิํสติ, อยํ ยโกฺข น มุญฺจตี’’ติฯ อยํ โข, มาริส, อาฎานาฎิยา รกฺขา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหิํสาย ผาสุวิหารายฯ หนฺท จ ทานิ มยํ, มาริส, คจฺฉาม, พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’’ติฯ ‘‘‘ยสฺส ทานิ ตุเมฺห มหาราชาโน กาลํ มญฺญถา’’’ติฯ
‘Imesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabbaṃ vikkanditabbaṃ viravitabbaṃ – ‘‘ayaṃ yakkho gaṇhāti, ayaṃ yakkho āvisati, ayaṃ yakkho heṭheti, ayaṃ yakkho viheṭheti, ayaṃ yakkho hiṃsati, ayaṃ yakkho vihiṃsati, ayaṃ yakkho na muñcatī’’ti. Ayaṃ kho, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāya. Handa ca dāni mayaṃ, mārisa, gacchāma, bahukiccā mayaṃ bahukaraṇīyā’’’ti. ‘‘‘Yassa dāni tumhe mahārājāno kālaṃ maññathā’’’ti.
๒๙๔. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร มหาราชา อุฎฺฐายาสนา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตเตฺถวนฺตรธายิํสุฯ เตปิ โข, ภิกฺขเว, ยกฺขา อุฎฺฐายาสนา อเปฺปกเจฺจ มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตเตฺถวนฺตรธายิํสุฯ อเปฺปกเจฺจ มยา สทฺธิํ สโมฺมทิํสุ, สโมฺมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา ตเตฺถวนฺตรธายิํสุฯ อเปฺปกเจฺจ เยนาหํ เตนญฺชลิํ ปณาเมตฺวา ตเตฺถวนฺตรธายิํสุฯ อเปฺปกเจฺจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา ตเตฺถวนฺตรธายิํสุฯ อเปฺปกเจฺจ ตุณฺหีภูตา ตเตฺถวนฺตรธายิํสุฯ
294. ‘‘Atha kho, bhikkhave, cattāro mahārājā uṭṭhāyāsanā maṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyiṃsu. Tepi kho, bhikkhave, yakkhā uṭṭhāyāsanā appekacce maṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce mayā saddhiṃ sammodiṃsu, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce yenāhaṃ tenañjaliṃ paṇāmetvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce nāmagottaṃ sāvetvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce tuṇhībhūtā tatthevantaradhāyiṃsu.
๒๙๕. ‘‘อุคฺคณฺหาถ , ภิกฺขเว, อาฎานาฎิยํ รกฺขํฯ ปริยาปุณาถ, ภิกฺขเว, อาฎานาฎิยํ รกฺขํฯ ธาเรถ, ภิกฺขเว, อาฎานาฎิยํ รกฺขํฯ อตฺถสํหิตา 51, ภิกฺขเว, อาฎานาฎิยา รกฺขา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหิํสาย ผาสุวิหารายา’’ติฯ อิทมโวจ ภควาฯ อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติฯ
295. ‘‘Uggaṇhātha , bhikkhave, āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ. Pariyāpuṇātha, bhikkhave, āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ. Dhāretha, bhikkhave, āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ. Atthasaṃhitā 52, bhikkhave, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāyā’’ti. Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
อาฎานาฎิยสุตฺตํ นิฎฺฐิตํ นวมํฯ
Āṭānāṭiyasuttaṃ niṭṭhitaṃ navamaṃ.
Footnotes:
Related texts:
อฎฺฐกถา • Aṭṭhakathā / สุตฺตปิฎก (อฎฺฐกถา) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ทีฆ นิกาย (อฎฺฐกถา) • Dīgha nikāya (aṭṭhakathā) / ๙. อาฎานาฎิยสุตฺตวณฺณนา • 9. Āṭānāṭiyasuttavaṇṇanā
ฎีกา • Tīkā / สุตฺตปิฎก (ฎีกา) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ทีฆนิกาย (ฎีกา) • Dīghanikāya (ṭīkā) / ๙. อาฎานาฎิยสุตฺตวณฺณนา • 9. Āṭānāṭiyasuttavaṇṇanā
