Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / เถรคาถา-อฎฺฐกถา • Theragāthā-aṭṭhakathā

๑๕. โสฬสกนิปาโต

15. Soḷasakanipāto

๑. อญฺญาสิโกณฺฑญฺญเตฺถรคาถาวณฺณนา

1. Aññāsikoṇḍaññattheragāthāvaṇṇanā

โสฬสกนิปาเต เอส ภิโยฺยติอาทิกา อายสฺมโต อญฺญาสิโกณฺฑญฺญเตฺถรสฺส คาถาฯ กา อุปฺปตฺติ? อยมฺปิ ปทุมุตฺตรสฺส ภควโต กาเล หํสวตีนคเร คหปติมหาสาลกุเล นิพฺพตฺติตฺวา วิญฺญุตํ ปตฺวา เอกทิวสํ สตฺถุ สนฺติเก ธมฺมํ สุณโนฺต สตฺถารํ เอกํ ภิกฺขุํ อตฺตโน สาสเน ปฐมํ ปฎิวิทฺธธมฺมรตฺตญฺญูนํ อคฺคฎฺฐาเน ฐเปนฺตํ ทิสฺวา สยมฺปิ ตํ ฐานนฺตรํ ปเตฺถโนฺต สตสหสฺสภิกฺขุปริวารสฺส สตฺถุโน สตฺตาหํ มหาทานํ ปวเตฺตตฺวา ปณิธานํ อกาสิฯ สตฺถาปิสฺส อนนฺตรายตํ ทิสฺวา ภาวินิํ สมฺปตฺติํ พฺยากาสิฯ โส ยาวชีวํ ปุญฺญานิ กตฺวา สตฺถริ ปรินิพฺพุเต เจติเย ปติฎฺฐาปิยมาเน อโนฺตเจติเย รตนฆรํ กาเรสิ, เจติยํ ปริวาเรตฺวา สหสฺสรตนคฺฆิยานิ จ กาเรสิฯ

Soḷasakanipāte esa bhiyyotiādikā āyasmato aññāsikoṇḍaññattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare gahapatimahāsālakule nibbattitvā viññutaṃ patvā ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ attano sāsane paṭhamaṃ paṭividdhadhammarattaññūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento satasahassabhikkhuparivārassa satthuno sattāhaṃ mahādānaṃ pavattetvā paṇidhānaṃ akāsi. Satthāpissa anantarāyataṃ disvā bhāviniṃ sampattiṃ byākāsi. So yāvajīvaṃ puññāni katvā satthari parinibbute cetiye patiṭṭhāpiyamāne antocetiye ratanagharaṃ kāresi, cetiyaṃ parivāretvā sahassaratanagghiyāni ca kāresi.

โส เอวํ ปุญฺญานิ กตฺวา, ตโต จวิตฺวา, เทวมนุเสฺสสุ สํสรโนฺต วิปสฺสิสฺส ภควโต กาเล มหากาโล นาม กุฎุมฺพิโก หุตฺวา อฎฺฐกรีสมเตฺต เขเตฺต สาลิคพฺภํ ผาเลตฺวา, คหิตสาลิตณฺฑุเลหิ อสมฺภินฺนขีรปายาสํ สมฺปาเทตฺวา, ตตฺถ มธุสปฺปิสกฺกราทโย ปกฺขิปิตฺวา, พุทฺธปฺปมุขสฺส สงฺฆสฺส อทาสิฯ สาลิคพฺภํ ผาเลตฺวา คหิตคหิตฎฺฐานํ ปุน ปูรติ, ปุถุกกาเล ปุถุกคฺคํ นาม อทาสิฯ ลายเน ลายนคฺคํ, เวณิกรเณ เวณคฺคํ, กลาปาทิกรเณ กลาปคฺคํ, ขลคฺคํ, ภณฺฑคฺคํ, มินคฺคํ, โกฎฺฐคฺคนฺติ; เอวํ เอกสเสฺส นว วาเร อคฺคทานํ นาม อทาสิฯ ตมฺปิ สสฺสํ อติเรกตรํ สมฺปนฺนํ อโหสิฯ

So evaṃ puññāni katvā, tato cavitvā, devamanussesu saṃsaranto vipassissa bhagavato kāle mahākālo nāma kuṭumbiko hutvā aṭṭhakarīsamatte khette sāligabbhaṃ phāletvā, gahitasālitaṇḍulehi asambhinnakhīrapāyāsaṃ sampādetvā, tattha madhusappisakkarādayo pakkhipitvā, buddhappamukhassa saṅghassa adāsi. Sāligabbhaṃ phāletvā gahitagahitaṭṭhānaṃ puna pūrati, puthukakāle puthukaggaṃ nāma adāsi. Lāyane lāyanaggaṃ, veṇikaraṇe veṇaggaṃ, kalāpādikaraṇe kalāpaggaṃ, khalaggaṃ, bhaṇḍaggaṃ, minaggaṃ, koṭṭhagganti; evaṃ ekasasse nava vāre aggadānaṃ nāma adāsi. Tampi sassaṃ atirekataraṃ sampannaṃ ahosi.

เอวํ ยาวชีวํ ปุญฺญานิ กตฺวา, ตโต จุโต เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา เทเวสุ จ มนุเสฺสสุ จ สํสรโนฺต, อมฺหากํ ภควโต อุปฺปตฺติโต ปุเรตรเมว กปิลวตฺถุนครสฺส อวิทูเร โทณวตฺถุนามเก พฺราหฺมณคาเม พฺราหฺมณมหาสาลกุเล นิพฺพตฺติฯ ตสฺส โกณฺฑโญฺญติ โคตฺตโต อาคตํ นามํ อโหสิฯ โส วยปฺปโตฺต ตโย เวเท อุคฺคเหตฺวา ลกฺขณมเนฺตสุ จ ปารํ อคมาสิฯ เตน สมเยน อมฺหากํ โพธิสโตฺต ตุสิตปุรโต จวิตฺวา กปิลวตฺถุปุเร สุโทฺธทนมหาราชสฺส เคเห นิพฺพตฺติฯ ตสฺส นามคฺคหณทิวเส อฎฺฐุตฺตรสเตสุ พฺราหฺมเณสุ อุปนีเตสุ เย อฎฺฐ พฺราหฺมณา ลกฺขณปริคฺคหณตฺถํ มหาตลํ อุปนีตาฯ โส เตสุ สพฺพนวโก หุตฺวา, มหาปุริสสฺส ลกฺขณนิปฺผตฺติํ ทิสฺวา, ‘‘เอกํเสน อยํ พุโทฺธ ภวิสฺสตี’’ติ นิฎฺฐํ คนฺตฺวา มหาสตฺตสฺส อภินิกฺขมนํ อุทิกฺขโนฺต วิจรติฯ

Evaṃ yāvajīvaṃ puññāni katvā, tato cuto devaloke nibbattitvā devesu ca manussesu ca saṃsaranto, amhākaṃ bhagavato uppattito puretarameva kapilavatthunagarassa avidūre doṇavatthunāmake brāhmaṇagāme brāhmaṇamahāsālakule nibbatti. Tassa koṇḍaññoti gottato āgataṃ nāmaṃ ahosi. So vayappatto tayo vede uggahetvā lakkhaṇamantesu ca pāraṃ agamāsi. Tena samayena amhākaṃ bodhisatto tusitapurato cavitvā kapilavatthupure suddhodanamahārājassa gehe nibbatti. Tassa nāmaggahaṇadivase aṭṭhuttarasatesu brāhmaṇesu upanītesu ye aṭṭha brāhmaṇā lakkhaṇapariggahaṇatthaṃ mahātalaṃ upanītā. So tesu sabbanavako hutvā, mahāpurisassa lakkhaṇanipphattiṃ disvā, ‘‘ekaṃsena ayaṃ buddho bhavissatī’’ti niṭṭhaṃ gantvā mahāsattassa abhinikkhamanaṃ udikkhanto vicarati.

โพธิสโตฺตปิ โข มหตา ปริวาเรน วฑฺฒมาโน อนุกฺกเมน วุทฺธิปฺปโตฺต ญาณปริปากํ คนฺตฺวา เอกูนติํสติเม วเสฺส มหาภินิกฺขมนํ นิกฺขมโนฺต อโนมานทีตีเร ปพฺพชิตฺวา อนุกฺกเมน อุรุเวลํ คนฺตฺวา ปธานํ ปทหิฯ ตทา โกณฺฑโญฺญ มาณโว มหาสตฺตสฺส ปพฺพชิตภาวํ สุตฺวา, ลกฺขณปริคฺคาหกพฺราหฺมณานํ ปุเตฺตหิ วปฺปมาณวาทีหิ สทฺธิํ อตฺตปญฺจโม ปพฺพชิตฺวา, อนุกฺกเมน โพธิสตฺตสฺส สนฺติกํ อุปสงฺกมิตฺวา, ฉพฺพสฺสานิ ตํ อุปฎฺฐหโนฺต ตสฺส โอฬาริกาหารปริโภเคน นิพฺพิโนฺน อปกฺกมิตฺวา อิสิปตนํ อคมาสิฯ อถ โข โพธิสโตฺต โอฬาริกาหารปริโภเคน ลทฺธกายพโล เวสาขปุณฺณมายํ โพธิรุกฺขมูเล อปราชิตปลฺลเงฺก นิสิโนฺน ติณฺณํ มารานํ มตฺถกํ มทฺทิตฺวา, อภิสมฺพุโทฺธ หุตฺวา, สตฺตสตฺตาหํ โพธิมเณฺฑเยว วีตินาเมตฺวา, ปญฺจวคฺคิยานํ ญาณปริปากํ ญตฺวา, อาสาฬฺหีปุณฺณมายํ อิสิปตนํ คนฺตฺวา, เตสํ ธมฺมจกฺกปวตฺตนสุตฺตนฺตํ (มหาว. ๑๓ อาทโย; สํ. นิ. ๕.๑๐๘๑) เทเสสิฯ เทสนาปริโยสาเน โกณฺฑญฺญเตฺถโร อฎฺฐารสหิ พฺรหฺมโกฎีหิ สทฺธิํ โสตาปตฺติผเล ปติฎฺฐาสิฯ อถ ปญฺจมิยํ ปกฺขสฺส อนตฺตลกฺขณสุตฺตนฺตเทสนาย (มหาว. ๒๐; สํ. นิ. ๓.๕๙) อรหตฺตํ สจฺฉากาสิฯ เตน วุตฺตํ อปทาเน (อป. เถร ๑.๑.๕๙๖-๖๑๒) –

Bodhisattopi kho mahatā parivārena vaḍḍhamāno anukkamena vuddhippatto ñāṇaparipākaṃ gantvā ekūnatiṃsatime vasse mahābhinikkhamanaṃ nikkhamanto anomānadītīre pabbajitvā anukkamena uruvelaṃ gantvā padhānaṃ padahi. Tadā koṇḍañño māṇavo mahāsattassa pabbajitabhāvaṃ sutvā, lakkhaṇapariggāhakabrāhmaṇānaṃ puttehi vappamāṇavādīhi saddhiṃ attapañcamo pabbajitvā, anukkamena bodhisattassa santikaṃ upasaṅkamitvā, chabbassāni taṃ upaṭṭhahanto tassa oḷārikāhāraparibhogena nibbinno apakkamitvā isipatanaṃ agamāsi. Atha kho bodhisatto oḷārikāhāraparibhogena laddhakāyabalo vesākhapuṇṇamāyaṃ bodhirukkhamūle aparājitapallaṅke nisinno tiṇṇaṃ mārānaṃ matthakaṃ madditvā, abhisambuddho hutvā, sattasattāhaṃ bodhimaṇḍeyeva vītināmetvā, pañcavaggiyānaṃ ñāṇaparipākaṃ ñatvā, āsāḷhīpuṇṇamāyaṃ isipatanaṃ gantvā, tesaṃ dhammacakkapavattanasuttantaṃ (mahāva. 13 ādayo; saṃ. ni. 5.1081) desesi. Desanāpariyosāne koṇḍaññatthero aṭṭhārasahi brahmakoṭīhi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhāsi. Atha pañcamiyaṃ pakkhassa anattalakkhaṇasuttantadesanāya (mahāva. 20; saṃ. ni. 3.59) arahattaṃ sacchākāsi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.1.596-612) –

‘‘ปทุมุตฺตรสมฺพุทฺธํ, โลกเชฎฺฐํ วินายกํ;

‘‘Padumuttarasambuddhaṃ, lokajeṭṭhaṃ vināyakaṃ;

พุทฺธภูมิมนุปฺปตฺตํ, ปฐมํ อทฺทสํ อหํฯ

Buddhabhūmimanuppattaṃ, paṭhamaṃ addasaṃ ahaṃ.

‘‘ยาวตา โพธิยา มูเล, ยกฺขา สเพฺพ สมาคตา;

‘‘Yāvatā bodhiyā mūle, yakkhā sabbe samāgatā;

สมฺพุทฺธํ ปริวาเรตฺวา, วนฺทนฺติ ปญฺชลีกตาฯ

Sambuddhaṃ parivāretvā, vandanti pañjalīkatā.

‘‘สเพฺพ เทวา ตุฎฺฐมนา, อากาเส สญฺจรนฺติ เต;

‘‘Sabbe devā tuṭṭhamanā, ākāse sañcaranti te;

พุโทฺธ อยํ อนุปฺปโตฺต, อนฺธการตโมนุโทฯ

Buddho ayaṃ anuppatto, andhakāratamonudo.

‘‘เตสํ หาสปเรตานํ, มหานาโท อวตฺตถ;

‘‘Tesaṃ hāsaparetānaṃ, mahānādo avattatha;

กิเลเส ฌาปยิสฺสาม, สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเนฯ

Kilese jhāpayissāma, sammāsambuddhasāsane.

‘‘เทวานํ คิรมญฺญาย, วาจาสภิมุทีริหํ;

‘‘Devānaṃ giramaññāya, vācāsabhimudīrihaṃ;

หโฎฺฐ หเฎฺฐน จิเตฺตน, อาทิภิกฺขมทาสหํฯ

Haṭṭho haṭṭhena cittena, ādibhikkhamadāsahaṃ.

‘‘มม สงฺกปฺปมญฺญาย, สตฺถา โลเก อนุตฺตโร;

‘‘Mama saṅkappamaññāya, satthā loke anuttaro;

เทวสเงฺฆ นิสีทิตฺวา, อิมา คาถา อภาสถฯ

Devasaṅghe nisīditvā, imā gāthā abhāsatha.

‘‘สตฺตาหํ อภินิกฺขมฺม, โพธิํ อชฺฌคมํ อหํ;

‘‘Sattāhaṃ abhinikkhamma, bodhiṃ ajjhagamaṃ ahaṃ;

อิทํ เม ปฐมํ ภตฺตํ, พฺรหฺมจาริสฺส ยาปนํฯ

Idaṃ me paṭhamaṃ bhattaṃ, brahmacārissa yāpanaṃ.

‘‘ตุสิตา หิ อิธาคนฺตฺวา, โย เม ภิกฺขํ อุปานยิ;

‘‘Tusitā hi idhāgantvā, yo me bhikkhaṃ upānayi;

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ, สุโณถ มม ภาสโตฯ

Tamahaṃ kittayissāmi, suṇotha mama bhāsato.

‘‘ติํสกปฺปสหสฺสานิ, เทวรชฺชํ กริสฺสติ;

‘‘Tiṃsakappasahassāni, devarajjaṃ karissati;

สเพฺพ เทเว อภิโภตฺวา, ติทิวํ อาวสิสฺสติฯ

Sabbe deve abhibhotvā, tidivaṃ āvasissati.

‘‘เทวโลกา จวิตฺวาน, มนุสฺสตฺตํ คมิสฺสติ;

‘‘Devalokā cavitvāna, manussattaṃ gamissati;

สหสฺสธา จกฺกวตฺตี, ตตฺถ รชฺชํ กริสฺสติฯ

Sahassadhā cakkavattī, tattha rajjaṃ karissati.

‘‘กปฺปสตสหสฺสมฺหิ, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

‘‘Kappasatasahassamhi, okkākakulasambhavo;

โคตโม นาม โคเตฺตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติฯ

Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati.

‘‘ติทสา โส จวิตฺวาน, มนุสฺสตฺตํ คมิสฺสติ;

‘‘Tidasā so cavitvāna, manussattaṃ gamissati;

อคารา ปพฺพชิตฺวาน, ฉพฺพสฺสานิ วสิสฺสติฯ

Agārā pabbajitvāna, chabbassāni vasissati.

‘‘ตโต สตฺตมเก วเสฺส, พุโทฺธ สจฺจํ กเถสฺสติ;

‘‘Tato sattamake vasse, buddho saccaṃ kathessati;

โกณฺฑโญฺญ นาม นาเมน, ปฐมํ สจฺฉิกาหิติฯ

Koṇḍañño nāma nāmena, paṭhamaṃ sacchikāhiti.

‘‘นิกฺขเนฺตนานุปพฺพชิํ, ปธานํ สุกตํ มยา;

‘‘Nikkhantenānupabbajiṃ, padhānaṃ sukataṃ mayā;

กิเลเส ฌาปนตฺถาย, ปพฺพชิํ, อนคาริยํฯ

Kilese jhāpanatthāya, pabbajiṃ, anagāriyaṃ.

‘‘อภิคนฺตฺวาน สพฺพญฺญู, พุโทฺธ โลเก สเทวเก;

‘‘Abhigantvāna sabbaññū, buddho loke sadevake;

อิสินาเม มิคารเญฺญ, อมตเภริมาหนิฯ

Isināme migāraññe, amatabherimāhani.

‘‘โส ทานิ ปโตฺต อมตํ, สนฺติปทมนุตฺตรํ;

‘‘So dāni patto amataṃ, santipadamanuttaraṃ;

สพฺพาสเว ปริญฺญาย, วิหรามิ อนาสโวฯ

Sabbāsave pariññāya, viharāmi anāsavo.

‘‘ปฎิสมฺภิทา จตโสฺส…เป.… กตํ พุทฺธสฺส สาสน’’นฺติฯ

‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.

อถ นํ สตฺถา อปรภาเค เชตวนมหาวิหาเร ภิกฺขุสงฺฆมเชฺฌ ปญฺญตฺตวรพุทฺธาสเน นิสิโนฺน ปฐมํ ปฎิวิทฺธธมฺมภาวํ ทีเปโนฺต, ‘‘เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ รตฺตญฺญูนํ ยทิทํ อญฺญาสิโกณฺฑโญฺญ’’ติ (อ. นิ. ๑.๑๘๘) เอตทเคฺค ฐเปสิฯ โส ทฺวีหิ อคฺคสาวเกหิ อตฺตนิ กรียมานํ ปรมนิปจฺจการํ คามนฺตเสนาสเน อากิณฺณวิหารญฺจ ปริหริตุกาโม, วิเวกาภิรติยา วิหริตุกาโม จ อตฺตโน สนฺติกํ อุปคตานํ คหฎฺฐปพฺพชิตานํ ปฎิสนฺถารกรณมฺปิ ปปญฺจํ มญฺญมาโน สตฺถารํ อาปุจฺฉิตฺวา หิมวนฺตํ ปวิสิตฺวา ฉทฺทเนฺตหิ นาเคหิ อุปฎฺฐิยมาโน ฉทฺทนฺตทหตีเร ทฺวาทส วสฺสานิ วสิฯ เอวํ ตตฺถ วสนฺตํ เถรํ เอกทิวสํ สโกฺก เทวราชา อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา ฐิโต เอวมาห – ‘‘สาธุ เม, ภเนฺต, อโยฺย ธมฺมํ เทเสตู’’ติฯ เถโร ตสฺส จตุสจฺจคพฺภํ ติลกฺขณาหตํ สุญฺญตปฎิสํยุตฺตํ นานานยวิจิตฺตํ อมโตคธํ พุทฺธลีลาย ธมฺมํ เทเสสิฯ ตํ สุตฺวา สโกฺก อตฺตโน ปสาทํ ปเวเทโนฺต –

Atha naṃ satthā aparabhāge jetavanamahāvihāre bhikkhusaṅghamajjhe paññattavarabuddhāsane nisinno paṭhamaṃ paṭividdhadhammabhāvaṃ dīpento, ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ rattaññūnaṃ yadidaṃ aññāsikoṇḍañño’’ti (a. ni. 1.188) etadagge ṭhapesi. So dvīhi aggasāvakehi attani karīyamānaṃ paramanipaccakāraṃ gāmantasenāsane ākiṇṇavihārañca pariharitukāmo, vivekābhiratiyā viharitukāmo ca attano santikaṃ upagatānaṃ gahaṭṭhapabbajitānaṃ paṭisanthārakaraṇampi papañcaṃ maññamāno satthāraṃ āpucchitvā himavantaṃ pavisitvā chaddantehi nāgehi upaṭṭhiyamāno chaddantadahatīre dvādasa vassāni vasi. Evaṃ tattha vasantaṃ theraṃ ekadivasaṃ sakko devarājā upasaṅkamitvā vanditvā ṭhito evamāha – ‘‘sādhu me, bhante, ayyo dhammaṃ desetū’’ti. Thero tassa catusaccagabbhaṃ tilakkhaṇāhataṃ suññatapaṭisaṃyuttaṃ nānānayavicittaṃ amatogadhaṃ buddhalīlāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā sakko attano pasādaṃ pavedento –

๖๗๓.

673.

‘‘เอส ภิโยฺย ปสีทามิ, สุตฺวา ธมฺมํ มหารสํ;

‘‘Esa bhiyyo pasīdāmi, sutvā dhammaṃ mahārasaṃ;

วิราโค เทสิโต ธโมฺม, อนุปาทาย สพฺพโส’’ติฯ – ปฐมํ คาถมาห;

Virāgo desito dhammo, anupādāya sabbaso’’ti. – paṭhamaṃ gāthamāha;

ตตฺถ เอส ภิโยฺย ปสีทามิ, สุตฺวา ธมฺมํ มหารสนฺติ ยทิปิ อเนกวารํ สตฺถุ สนฺติเก ธมฺมํ สุตฺวา ตตฺถ อภิปฺปสโนฺนฯ อิทานิ ปน ตุเมฺหหิ กถิตํ นานานยวิจิตฺตตาย อเสจนกตาย จ มหารสํ ธมฺมํ สุตฺวา เอโส อหํ ตโต ภิโยฺย ปสีทามิฯ วิราโค เทสิโต ธโมฺม, อนุปาทาย สพฺพโสติ สพฺพสํกิเลสโต สพฺพสงฺขารโต จ วิรชฺชนโต วิราคชนนโต วิราโคฯ ตโต เอว รูปาทีสุ กญฺจิ ธมฺมํ อนุปาทาย อคฺคเหตฺวา วิมุตฺติสาธนวเสน ปวตฺตตฺตา สพฺพโส อนุปาทาย เทสิโตฯ

Tattha esa bhiyyo pasīdāmi, sutvā dhammaṃ mahārasanti yadipi anekavāraṃ satthu santike dhammaṃ sutvā tattha abhippasanno. Idāni pana tumhehi kathitaṃ nānānayavicittatāya asecanakatāya ca mahārasaṃ dhammaṃ sutvā eso ahaṃ tato bhiyyo pasīdāmi. Virāgo desito dhammo, anupādāya sabbasoti sabbasaṃkilesato sabbasaṅkhārato ca virajjanato virāgajananato virāgo. Tato eva rūpādīsu kañci dhammaṃ anupādāya aggahetvā vimuttisādhanavasena pavattattā sabbaso anupādāya desito.

เอวํ สโกฺก เทวราชา เถรสฺส เทสนํ โถเมตฺวา เถรํ อภิวาเทตฺวา สกฎฺฐานเมว คโตฯ อเถกทิวสํ เถโร มิจฺฉาวิตเกฺกหิ อภิภุยฺยมานานํ เอกจฺจานํ ปุถุชฺชนานํ จิตฺตาจารํ ทิสฺวา ตปฺปฎิปกฺขภูตญฺจสฺส อนุกฺกมํ อนุสฺสริตฺวา, อตฺตโน จ สพฺพโส ตโต วินิวตฺติตมานสตํ อาวเชฺชตฺวา ตทตฺถํ ทีเปตฺวา –

Evaṃ sakko devarājā therassa desanaṃ thometvā theraṃ abhivādetvā sakaṭṭhānameva gato. Athekadivasaṃ thero micchāvitakkehi abhibhuyyamānānaṃ ekaccānaṃ puthujjanānaṃ cittācāraṃ disvā tappaṭipakkhabhūtañcassa anukkamaṃ anussaritvā, attano ca sabbaso tato vinivattitamānasataṃ āvajjetvā tadatthaṃ dīpetvā –

๖๗๔.

674.

‘‘พหูนิ โลเก จิตฺรานิ, อสฺมิํ ปถวิมณฺฑเล;

‘‘Bahūni loke citrāni, asmiṃ pathavimaṇḍale;

มเถนฺติ มเญฺญ สงฺกปฺปํ, สุภํ ราคูปสํหิตํฯ

Mathenti maññe saṅkappaṃ, subhaṃ rāgūpasaṃhitaṃ.

๖๗๕.

675.

‘‘รชมุหตญฺจ วาเตน, ยถา เมโฆปสมฺมเย;

‘‘Rajamuhatañca vātena, yathā meghopasammaye;

เอวํ สมฺมนฺติ สงฺกปฺปา, ยทา ปญฺญาย ปสฺสตี’’ติฯ – เทฺว คาถา อภาสิ;

Evaṃ sammanti saṅkappā, yadā paññāya passatī’’ti. – dve gāthā abhāsi;

ตตฺถ พหูนิ โลเก จิตฺรานีติ รูปาทิวเสน ตตฺถาปิ นีลปีตาทิวเสน อิตฺถิปุริสาทิวเสน จ อเนกานิ โลเก จิตฺตวิจิตฺตานิ อารมฺมณชาตานิฯ อสฺมิํ ปถวิมณฺฑเลติ ปจฺจกฺขภูตํ มนุสฺสโลกํ สนฺธาย วทติฯ มเถนฺติ มเญฺญ สงฺกปฺปนฺติ ตชฺชํ ปุริสวายามสหิตํ อรณิสหิตํ วิย อคฺคิํ อโยนิโสมนสิการาภิสงฺขาตานิ มิจฺฉาสงฺกปฺปานิ มเถนฺติ มเญฺญ มเถนฺตานิ วิย ติฎฺฐนฺติฯ กีทิสํ? สุภํ ราคูปสํหิตํ, กามวิตกฺกนฺติ อโตฺถฯ โส หิ สุภาการคฺคหเณน ‘‘สุโภ’’ติ โวหรียติฯ

Tattha bahūni loke citrānīti rūpādivasena tatthāpi nīlapītādivasena itthipurisādivasena ca anekāni loke cittavicittāni ārammaṇajātāni. Asmiṃ pathavimaṇḍaleti paccakkhabhūtaṃ manussalokaṃ sandhāya vadati. Mathenti maññe saṅkappanti tajjaṃ purisavāyāmasahitaṃ araṇisahitaṃ viya aggiṃ ayonisomanasikārābhisaṅkhātāni micchāsaṅkappāni mathenti maññe mathentāni viya tiṭṭhanti. Kīdisaṃ? Subhaṃ rāgūpasaṃhitaṃ, kāmavitakkanti attho. So hi subhākāraggahaṇena ‘‘subho’’ti voharīyati.

รชมุหตญฺจ วาเตนาติ -อิติ นิปาตมตฺตํฯ ยถา คิมฺหานํ ปจฺฉิเม มาเส วาเตน อูหตํ อุฎฺฐิตํ รชํ มหาเมโฆ วสฺสโนฺต อุปสมฺมเย, วูปสเมยฺยฯ เอวํ สมฺมนฺติ สงฺกปฺปา, ยทา ปญฺญาย ปสฺสตีติ ยทา อริยสาวโก ตานิ โลกจิตฺรานิ สมุทยโต, อสฺสาทโต, อาทีนวโต, นิสฺสรณโต จ ยถาภูตํ ปญฺญาย ปสฺสติ, อถ ยถา ตํ รชํ อุหตํ เมเฆน, เอวํ สมฺมนฺติ ปญฺญาย สเพฺพปิ มิจฺฉาสงฺกปฺปาฯ น หิ อุปฺปนฺนาย สมฺมาทิฎฺฐิยา มิจฺฉาสงฺกปฺปา ปติฎฺฐํ ลภนฺติฯ ยถา ปน ปญฺญาย ปสฺสติ, ตํ ทเสฺสโนฺต –

Rajamuhatañcavātenāti ca-iti nipātamattaṃ. Yathā gimhānaṃ pacchime māse vātena ūhataṃ uṭṭhitaṃ rajaṃ mahāmegho vassanto upasammaye, vūpasameyya. Evaṃ sammanti saṅkappā, yadā paññāya passatīti yadā ariyasāvako tāni lokacitrāni samudayato, assādato, ādīnavato, nissaraṇato ca yathābhūtaṃ paññāya passati, atha yathā taṃ rajaṃ uhataṃ meghena, evaṃ sammanti paññāya sabbepi micchāsaṅkappā. Na hi uppannāya sammādiṭṭhiyā micchāsaṅkappā patiṭṭhaṃ labhanti. Yathā pana paññāya passati, taṃ dassento –

๖๗๖.

676.

‘‘สเพฺพ สงฺขารา อนิจฺจาติ, ยทา ปญฺญาย ปสฺสติ;

‘‘Sabbe saṅkhārā aniccāti, yadā paññāya passati;

อถ นิพฺพินฺทติ ทุเกฺข, เอส มโคฺค วิสุทฺธิยาฯ

Atha nibbindati dukkhe, esa maggo visuddhiyā.

๖๗๗.

677.

‘‘สเพฺพ สงฺขารา ทุกฺขาติ…เป.… เอส มโคฺค วิสุทฺธิยาฯ

‘‘Sabbe saṅkhārā dukkhāti…pe… esa maggo visuddhiyā.

๖๗๘.

678.

‘‘สเพฺพ ธมฺมา อนตฺตาติ, ยทา ปญฺญาย ปสฺสติ;

‘‘Sabbe dhammā anattāti, yadā paññāya passati;

อถ นิพฺพินฺทติ ทุเกฺข, เอส มโคฺค วิสุทฺธิยา’’ติฯ –

Atha nibbindati dukkhe, esa maggo visuddhiyā’’ti. –

ติโสฺส คาถา อภาสิฯ

Tisso gāthā abhāsi.

ตตฺถ สเพฺพ สงฺขาราติ ฉฬารมฺมณสงฺคหา สเพฺพ เตภูมกา ปญฺจกฺขนฺธาฯ อนิจฺจาติ ‘‘อาทิมชฺฌอนฺตวนฺตโต, อนิจฺจนฺติกโต, ตาวกาลิกโต, ตตฺถ ตตฺถ ภิชฺชนโต น นิจฺจา’’ติ ยทา วิปสฺสนาปญฺญาย ปสฺสติฯ อถ นิพฺพินฺทติ ทุเกฺขติ อถ อิมสฺมิํ วฎฺฎทุเกฺข นิพฺพินฺทติ, นิพฺพินฺทโนฺต ทุกฺขปริชานนาทิวิธินา สจฺจานิ ปฎิวิชฺฌติฯ เอส มโคฺค วิสุทฺธิยาติ เอส ยถาวุโตฺต วิปสฺสนาวิธิ ญาณทสฺสนวิสุทฺธิยา, อจฺจนฺตวิสุทฺธิยา จ มโคฺค อธิคมุปาโยฯ

Tattha sabbe saṅkhārāti chaḷārammaṇasaṅgahā sabbe tebhūmakā pañcakkhandhā. Aniccāti ‘‘ādimajjhaantavantato, aniccantikato, tāvakālikato, tattha tattha bhijjanato na niccā’’ti yadā vipassanāpaññāya passati. Atha nibbindati dukkheti atha imasmiṃ vaṭṭadukkhe nibbindati, nibbindanto dukkhaparijānanādividhinā saccāni paṭivijjhati. Esa maggo visuddhiyāti esa yathāvutto vipassanāvidhi ñāṇadassanavisuddhiyā, accantavisuddhiyā ca maggo adhigamupāyo.

ทุกฺขาติ สปฺปฎิภยโต, อุทยพฺพยสมฺปฎิปีฬนโต, ทุกฺขมโต, สุขปฎิเกฺขปโต จ ทุกฺขาฯ เสสํ วุตฺตนยเมวฯ

Dukkhāti sappaṭibhayato, udayabbayasampaṭipīḷanato, dukkhamato, sukhapaṭikkhepato ca dukkhā. Sesaṃ vuttanayameva.

สเพฺพ ธมฺมา อนตฺตาติ สเพฺพปิ จตุภูมกา ธมฺมา อนตฺตาฯ อิธ ปน เตภูมกธมฺมาว คเหตพฺพาฯ เต หิ อสารโต, อวสวตฺตนโต, สุญฺญโต, อตฺตปฎิเกฺขปโต จ อนตฺตาติ วิปสฺสิตพฺพาฯ เสสํ ปุริมสทิสเมวฯ

Sabbe dhammā anattāti sabbepi catubhūmakā dhammā anattā. Idha pana tebhūmakadhammāva gahetabbā. Te hi asārato, avasavattanato, suññato, attapaṭikkhepato ca anattāti vipassitabbā. Sesaṃ purimasadisameva.

เอวํ วิปสฺสนาวิธิํ ทเสฺสตฺวา เตน วิธินา กตกิจฺจํ อตฺตานํ อญฺญํ วิย กตฺวา ทเสฺสโนฺต –

Evaṃ vipassanāvidhiṃ dassetvā tena vidhinā katakiccaṃ attānaṃ aññaṃ viya katvā dassento –

๖๗๙.

679.

‘‘พุทฺธานุพุโทฺธ โย เถโร, โกณฺฑโญฺญ ติพฺพนิกฺกโม;

‘‘Buddhānubuddho yo thero, koṇḍañño tibbanikkamo;

ปหีนชาติมรโณ, พฺรหฺมจริยสฺส เกวลีฯ

Pahīnajātimaraṇo, brahmacariyassa kevalī.

๖๘๐.

680.

‘‘โอฆปาโส ทฬฺหขิโล, ปพฺพโต ทุปฺปทาลโย;

‘‘Oghapāso daḷhakhilo, pabbato duppadālayo;

เฉตฺวา ขิลญฺจ ปาสญฺจ, เสลํ เภตฺวาน ทุพฺภิทํ;

Chetvā khilañca pāsañca, selaṃ bhetvāna dubbhidaṃ;

ติโณฺณ ปารงฺคโต ฌายี, มุโตฺต โส มารพนฺธนา’’ติฯ –

Tiṇṇo pāraṅgato jhāyī, mutto so mārabandhanā’’ti. –

คาถาทฺวยมาหฯ

Gāthādvayamāha.

ตตฺถ พุทฺธานุพุโทฺธติ พุทฺธานํ อนุพุโทฺธ, สมฺมาสมฺพุเทฺธหิ พุชฺฌิตานิ สจฺจานิ เตสํ เทสนานุสาเรน พุชฺฌตีติ อโตฺถฯ ถิเรหิ อเสเกฺขหิ สีลสาราทีหิ สมนฺนาคโตติ, เถโรฯ โกณฺฑโญฺญติ โคตฺตกิตฺตนํฯ ติพฺพนิกฺกโมติ ทฬฺหวีริโย, ถิรปรกฺกโมฯ ชาติมรณานํ ปหีนการณตฺตา ปหีนชาติมรโณฯ พฺรหฺมจริยสฺส เกวลีติ มคฺคพฺรหฺมจริยสฺส อนวเสสํ, อนวเสสโต วา มคฺคพฺรหฺมจริยสฺส ปาริปูรโก, อถ วา เกวลี นาม กิเลเสหิ อสมฺมิสฺสตาย มคฺคญาณํ ผลญาณญฺจ, ตํ อิมสฺมิํ อตฺถีติ เกวลีฯ ยสฺมา ปน ตทุภยมฺปิ มคฺคพฺรหฺมจริยสฺส วเสน โหติ น อญฺญถา, ตสฺมา ‘‘พฺรหฺมจริยสฺส เกวลี’’ติ วุตฺตํฯ

Tattha buddhānubuddhoti buddhānaṃ anubuddho, sammāsambuddhehi bujjhitāni saccāni tesaṃ desanānusārena bujjhatīti attho. Thirehi asekkhehi sīlasārādīhi samannāgatoti, thero. Koṇḍaññoti gottakittanaṃ. Tibbanikkamoti daḷhavīriyo, thiraparakkamo. Jātimaraṇānaṃ pahīnakāraṇattā pahīnajātimaraṇo. Brahmacariyassa kevalīti maggabrahmacariyassa anavasesaṃ, anavasesato vā maggabrahmacariyassa pāripūrako, atha vā kevalī nāma kilesehi asammissatāya maggañāṇaṃ phalañāṇañca, taṃ imasmiṃ atthīti kevalī. Yasmā pana tadubhayampi maggabrahmacariyassa vasena hoti na aññathā, tasmā ‘‘brahmacariyassa kevalī’’ti vuttaṃ.

โอฆปาโสติ ‘‘กาโมโฆ, ภโวโฆ, ทิโฎฺฐโฆ, อวิโชฺชโฆ’’ติ (ธ. ส. ๑๑๕๖; วิภ. ๙๓๘) เอวํ วุตฺตา จตฺตาโร โอฆา – ‘‘อนฺตลิกฺขจโร ปาโส, ยฺวายํ จรติ มานโส’’ติ (มหาว. ๓๓; สํ. นิ. ๑.๑๕๑) เอวํ วุโตฺต ราคปาโส จฯ ทฬฺหขิโลติ ‘‘สตฺถริ กงฺขติ, ธเมฺม กงฺขติ, สเงฺฆ กงฺขติ, สิกฺขาย กงฺขติ, สพฺรหฺมจารีสุ กุปิโต โหติ อนตฺตมโน อาหตจิโตฺต ขิลชาโต’’ติ (ม. นิ. ๑.๑๘๕; อ. นิ. ๕.๒๐๕) เอวํ วุโตฺต ทโฬฺห ถิโร ปญฺจวิโธ เจโตขิโล จฯ ปจุรชเนหิ ปทาเลตุํ อสกฺกุเณยฺยตาย ทุปฺปทาลโยฯ ตโต เอว ปพฺพตสทิสตาย ปพฺพโตติ จ สงฺขํ คโตฯ ‘‘ทุเกฺข อญฺญาณ’’นฺติอาทินา (วิภ. ๒๒๖; สํ. นิ. ๒.๒) วา นเยน วุโตฺต อญฺญาณปฺปเภโท จฯ อิติ เอตํ สพฺพํ เฉตฺวา ขิลญฺจ ปาสญฺจาติ เอเตสุ จตุพฺพิเธสุ สํกิเลสธเมฺมสุ โย ขิลญฺจ ปาสญฺจ อริยมคฺคญาณาสินา ฉินฺทิตฺวาฯ เสลํ เภตฺวาน ทุพฺภิทนฺติ เยน เกนจิ ญาเณน ฉินฺทิตุํ อสกฺกุเณยฺยํ อญฺญาณเสลํ วชิรูปมญาเณน ฉินฺทิตฺวา, จตฺตาโรปิ โอเฆ ตริตฺวา, เตสํ ปรตีเร นิพฺพาเน ฐิตตฺตา ติโณฺณ ปารงฺคโตฯ อารมฺมณูปนิชฺฌานลกฺขเณน ลกฺขณูปนิชฺฌานลกฺขเณนาติ ทุวิเธนปิ ฌายี; มุโตฺต โส มารพนฺธนาติ โส เอวรูโป ขีณาสโว สพฺพสฺมาปิ กิเลสมารพนฺธนา มุโตฺต วิปฺปมุโตฺต วิสํยุโตฺตติฯ อตฺตานเมว สนฺธาย เถโร วทติฯ

Oghapāsoti ‘‘kāmogho, bhavogho, diṭṭhogho, avijjogho’’ti (dha. sa. 1156; vibha. 938) evaṃ vuttā cattāro oghā – ‘‘antalikkhacaro pāso, yvāyaṃ carati mānaso’’ti (mahāva. 33; saṃ. ni. 1.151) evaṃ vutto rāgapāso ca. Daḷhakhiloti ‘‘satthari kaṅkhati, dhamme kaṅkhati, saṅghe kaṅkhati, sikkhāya kaṅkhati, sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto’’ti (ma. ni. 1.185; a. ni. 5.205) evaṃ vutto daḷho thiro pañcavidho cetokhilo ca. Pacurajanehi padāletuṃ asakkuṇeyyatāya duppadālayo. Tato eva pabbatasadisatāya pabbatoti ca saṅkhaṃ gato. ‘‘Dukkhe aññāṇa’’ntiādinā (vibha. 226; saṃ. ni. 2.2) vā nayena vutto aññāṇappabhedo ca. Iti etaṃ sabbaṃ chetvā khilañca pāsañcāti etesu catubbidhesu saṃkilesadhammesu yo khilañca pāsañca ariyamaggañāṇāsinā chinditvā. Selaṃ bhetvāna dubbhidanti yena kenaci ñāṇena chindituṃ asakkuṇeyyaṃ aññāṇaselaṃ vajirūpamañāṇena chinditvā, cattāropi oghe taritvā, tesaṃ paratīre nibbāne ṭhitattā tiṇṇo pāraṅgato. Ārammaṇūpanijjhānalakkhaṇena lakkhaṇūpanijjhānalakkhaṇenāti duvidhenapi jhāyī; mutto so mārabandhanāti so evarūpo khīṇāsavo sabbasmāpi kilesamārabandhanā mutto vippamutto visaṃyuttoti. Attānameva sandhāya thero vadati.

อเถกทิวสํ เถโร, อตฺตโน สทฺธิวิหาริกํ เอกํ ภิกฺขุํ อกลฺยาณมิตฺตสํสเคฺคน กุสีตํ หีนวีริยํ อุทฺธตํ อุนฺนฬํ วิหรนฺตํ ทิสฺวา, อิทฺธิยา ตตฺถ คนฺตฺวา, ตํ ‘‘มา, อาวุโส, เอวํ กริ, อกลฺยาณมิเตฺต ปหาย กลฺยาณมิเตฺต เสวโนฺต สมณธมฺมํ กโรหี’’ติ โอวทิฯ โส เถรสฺส วจนํ นาทิยิฯ เถโร ตสฺส อนาทิยเนน ธมฺมสํเวคปฺปโตฺต ปุคฺคลาธิฎฺฐานาย กถาย มิจฺฉาปฎิปตฺติํ ครหโนฺต สมฺมาปฎิปตฺติํ วิเวกวาสญฺจ ปสํสโนฺต –

Athekadivasaṃ thero, attano saddhivihārikaṃ ekaṃ bhikkhuṃ akalyāṇamittasaṃsaggena kusītaṃ hīnavīriyaṃ uddhataṃ unnaḷaṃ viharantaṃ disvā, iddhiyā tattha gantvā, taṃ ‘‘mā, āvuso, evaṃ kari, akalyāṇamitte pahāya kalyāṇamitte sevanto samaṇadhammaṃ karohī’’ti ovadi. So therassa vacanaṃ nādiyi. Thero tassa anādiyanena dhammasaṃvegappatto puggalādhiṭṭhānāya kathāya micchāpaṭipattiṃ garahanto sammāpaṭipattiṃ vivekavāsañca pasaṃsanto –

๖๘๑.

681.

‘‘อุทฺธโต จปโล ภิกฺขุ, มิเตฺต อาคมฺม ปาปเก;

‘‘Uddhato capalo bhikkhu, mitte āgamma pāpake;

สํสีทติ มโหฆสฺมิํ, อูมิยา ปฎิกุชฺชิโตฯ

Saṃsīdati mahoghasmiṃ, ūmiyā paṭikujjito.

๖๘๒.

682.

‘‘อนุทฺธโต อจปโล, นิปโก สํวุตินฺทฺริโย;

‘‘Anuddhato acapalo, nipako saṃvutindriyo;

กลฺยาณมิโตฺต เมธาวี, ทุกฺขสฺสนฺตกโร สิยาฯ

Kalyāṇamitto medhāvī, dukkhassantakaro siyā.

๖๘๓.

683.

‘‘กาลปพฺพงฺคสงฺกาโส, กิโส ธมนิสนฺถโต;

‘‘Kālapabbaṅgasaṅkāso, kiso dhamanisanthato;

มตฺตญฺญู อนฺนปานสฺมิํ, อทีนมนโส นโรฯ

Mattaññū annapānasmiṃ, adīnamanaso naro.

๖๘๔.

684.

‘‘ผุโฎฺฐ ฑํเสหิ มกเสหิ, อรญฺญสฺมิํ พฺรหาวเน;

‘‘Phuṭṭho ḍaṃsehi makasehi, araññasmiṃ brahāvane;

นาโค สงฺคามสีเสว, สโต ตตฺราธิวาสเยฯ

Nāgo saṅgāmasīseva, sato tatrādhivāsaye.

๖๘๕-๖.

685-6.

‘‘นาภินนฺทามิ มรณํ…เป.… สมฺปชาโน ปติสฺสโตฯ

‘‘Nābhinandāmi maraṇaṃ…pe… sampajāno patissato.

๖๘๗.

687.

‘‘ปริจิโณฺณ มยา สตฺถา…เป.… ภวเนตฺติ สมูหตาฯ

‘‘Pariciṇṇo mayā satthā…pe… bhavanetti samūhatā.

๖๘๘.

688.

‘‘ยสฺส จตฺถาย ปพฺพชิโต, อคารสฺมานคาริยํ;

‘‘Yassa catthāya pabbajito, agārasmānagāriyaṃ;

โส เม อโตฺถ อนุปฺปโตฺต, กิํ เม สทฺธิวิหารินา’’ติฯ –

So me attho anuppatto, kiṃ me saddhivihārinā’’ti. –

อิมา คาถา อภาสิฯ

Imā gāthā abhāsi.

ตตฺถ อุทฺธโตติ อุทฺธจฺจยุโตฺต อสมาหิโต วิกฺขิตฺตจิโตฺตฯ จปโลติ ปตฺตจีวรมณฺฑนาทินา จาปเลฺยน สมนฺนาคโต โลลปกติโกฯ มิเตฺต อาคมฺม ปาปเกติ อกลฺยาณมิเตฺต นิสฺสาย สมณธมฺมํ อกโรโนฺตฯ สํสีทติ มโหฆสฺมิํ, อูมิยา ปฎิกุชฺชิโตติ ยถา มหาสมุเทฺท ปติตปุริโส สมุทฺทวีจีหิ โอตฺถโฎ สีสํ อุกฺขิปิตุํ อลภโนฺต ตเตฺถว สํสีทติ, เอวํ สํสารมโหฆสฺมิํ ปริพฺภมโนฺต โกธุปายาสอูมิยา ปฎิกุชฺชิโต โอตฺถโฎ วิปสฺสนาวเสน ปญฺญาสีสํ อุกฺขิปิตุํ อลภโนฺต ตเตฺถว สํสีทติฯ

Tattha uddhatoti uddhaccayutto asamāhito vikkhittacitto. Capaloti pattacīvaramaṇḍanādinā cāpalyena samannāgato lolapakatiko. Mitte āgamma pāpaketi akalyāṇamitte nissāya samaṇadhammaṃ akaronto. Saṃsīdati mahoghasmiṃ, ūmiyā paṭikujjitoti yathā mahāsamudde patitapuriso samuddavīcīhi otthaṭo sīsaṃ ukkhipituṃ alabhanto tattheva saṃsīdati, evaṃ saṃsāramahoghasmiṃ paribbhamanto kodhupāyāsaūmiyā paṭikujjito otthaṭo vipassanāvasena paññāsīsaṃ ukkhipituṃ alabhanto tattheva saṃsīdati.

นิปโกติ นิปุโณ, อตฺตตฺถปรเตฺถสุ กุสโลฯ สํวุตินฺทฺริโยติ มนจฺฉฎฺฐานํ อินฺทฺริยานํ สํวรเณน ปิหิตินฺทฺริโยฯ กลฺยาณมิโตฺตติ กลฺยาเณหิ มิเตฺตหิ สมนฺนาคโตฯ เมธาวีติ ธโมฺมชปญฺญาย สมงฺคีภูโตฯ ทุกฺขสฺสนฺตกโร สิยาติ โส ตาทิโส สกลสฺสาปิ วฎฺฎทุกฺขสฺส อนฺตกโร ภเวยฺยฯ

Nipakoti nipuṇo, attatthaparatthesu kusalo. Saṃvutindriyoti manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ saṃvaraṇena pihitindriyo. Kalyāṇamittoti kalyāṇehi mittehi samannāgato. Medhāvīti dhammojapaññāya samaṅgībhūto. Dukkhassantakaro siyāti so tādiso sakalassāpi vaṭṭadukkhassa antakaro bhaveyya.

กาลปพฺพงฺคสงฺกาโสติอาทิ วิเวกาภิรติกิตฺตนํฯ นาภินนฺทามีติอาทิ ปน กตกิจฺจภาวทสฺสนํฯ ตํ สพฺพํ เหฎฺฐา (เถรคา. อฎฺฐ. ๒.๖๐๗) วุตฺตตฺถเมวฯ โอสาเน ปน กิํ เม สทฺธิวิหารินาติ อตฺตโน สทฺธิวิหาริกํ สนฺธาย วุตฺตํฯ ตสฺมา เอทิเสน ทุพฺพเจน อนาทเรน สทฺธิวิหารินา กิํ เม ปโยชนํ เอกวิหาโรเยว มยฺหํ รุจฺจตีติ อโตฺถฯ

Kālapabbaṅgasaṅkāsotiādi vivekābhiratikittanaṃ. Nābhinandāmītiādi pana katakiccabhāvadassanaṃ. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā (theragā. aṭṭha. 2.607) vuttatthameva. Osāne pana kiṃ me saddhivihārināti attano saddhivihārikaṃ sandhāya vuttaṃ. Tasmā edisena dubbacena anādarena saddhivihārinā kiṃ me payojanaṃ ekavihāroyeva mayhaṃ ruccatīti attho.

เอวํ ปน วตฺวา ฉทฺทนฺตทหเมว คโตฯ ตตฺถ ทฺวาทส วสฺสานิ วสิตฺวา อุปกเฎฺฐ ปรินิพฺพาเน สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ปรินิพฺพานํ อนุชานาเปตฺวา ตเตฺถว คนฺตฺวา ปรินิพฺพายิฯ

Evaṃ pana vatvā chaddantadahameva gato. Tattha dvādasa vassāni vasitvā upakaṭṭhe parinibbāne satthāraṃ upasaṅkamitvā parinibbānaṃ anujānāpetvā tattheva gantvā parinibbāyi.

อญฺญาสิโกณฺฑญฺญเตฺถรคาถาวณฺณนา นิฎฺฐิตาฯ

Aññāsikoṇḍaññattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.







Related texts:



ติปิฎก (มูล) • Tipiṭaka (Mūla) / สุตฺตปิฎก • Suttapiṭaka / ขุทฺทกนิกาย • Khuddakanikāya / เถรคาถาปาฬิ • Theragāthāpāḷi / ๑. อญฺญาสิโกณฺฑญฺญเตฺถรคาถา • 1. Aññāsikoṇḍaññattheragāthā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact