| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ (ដីកា) • Majjhimanikāya (ṭīkā) |
២. ភិក្ខុវគ្គោ
2. Bhikkhuvaggo
១. អម្ពលដ្ឋិករាហុលោវាទសុត្តវណ្ណនា
1. Ambalaṭṭhikarāhulovādasuttavaṇṇanā
១០៧. អម្ពលដ្ឋិកាយន្តិ ឯត្ថ អម្ពលដ្ឋិកា វុច្ចតិ សុជាតោ តរុណម្ពរុក្ខោ, តស្ស បន អវិទូរេ កតោ បាសាទោ ឥធ ‘‘អម្ពលដ្ឋិកា’’តិ អធិប្បេតោ។ តេនាហ ‘‘វេឡុវនវិហារស្សា’’តិអាទិ។ បធានឃរសង្ខេបេតិ ភាវនាគេហប្បការេ យោគីនំ គេហេតិ អត្ថោ។ តិខិណោវ ហោតិ, ន តស្ស តិខិណភាវោ កេនចិ កាតព្ពោ សភាវសិទ្ធត្តា។ ឯវមេវ អត្តនោ វិមុត្តិបរិបាចនកម្មុនា តិក្ខវិសទភាវប្បត្តិយា អយម្បិ អាយស្មា…បេ.… តត្ថ វិហាសិ។ បកតិបញ្ញត្តមេវាតិ បកតិយា បញ្ញត្តំ ពុទ្ធានំ ឧបគមនតោ បុរេតរមេវ ចារិត្តវសេន បញ្ញត្តំ។
107.Ambalaṭṭhikāyanti ettha ambalaṭṭhikā vuccati sujāto taruṇambarukkho, tassa pana avidūre kato pāsādo idha ‘‘ambalaṭṭhikā’’ti adhippeto. Tenāha ‘‘veḷuvanavihārassā’’tiādi. Padhānagharasaṅkhepeti bhāvanāgehappakāre yogīnaṃ geheti attho. Tikhiṇova hoti, na tassa tikhiṇabhāvo kenaci kātabbo sabhāvasiddhattā. Evameva attano vimuttiparipācanakammunā tikkhavisadabhāvappattiyā ayampi āyasmā…pe… tattha vihāsi. Pakatipaññattamevāti pakatiyā paññattaṃ buddhānaṃ upagamanato puretarameva cārittavasena paññattaṃ.
១០៨. ឧទកំ អនេន ធីយតិ, ឋបីយតិ វា ឯត្ថាតិ ឧទកាធានំ។ ឧទកដ្ឋានន្តិ ច ខុទ្ទកភាជនំ។ ‘‘ឱវាទទានត្ថំ អាមន្តេសី’’តិ វត្វា តំ បនស្ស ឱវាទទានំ ន ឥធេវ, អថ ខោ ពហូសុ ឋានេសុ ពហុក្ខត្តុំ បវត្តិតន្តិ តានិ តានិ សង្ខេបតោ ទស្សេត្វា ឥធ សំវណ្ណនត្ថំ ‘‘ភគវតា ហី’’តិអាទិ វុត្តំ។
108. Udakaṃ anena dhīyati, ṭhapīyati vā etthāti udakādhānaṃ. Udakaṭṭhānanti ca khuddakabhājanaṃ. ‘‘Ovādadānatthaṃ āmantesī’’ti vatvā taṃ panassa ovādadānaṃ na idheva, atha kho bahūsu ṭhānesu bahukkhattuṃ pavattitanti tāni tāni saṅkhepato dassetvā idha saṃvaṇṇanatthaṃ ‘‘bhagavatā hī’’tiādi vuttaṃ.
តត្ថ សព្ពពុទ្ធេហិ អវិជហិតន្តិ ឥមិនា សព្ពេសំ ពុទ្ធានំ សាសនេ កុមារបញ្ហា នាម ហោតីតិ ទស្សេតិ។ ឯកេកតោ បដ្ឋាយ យាវ ទសកា បវត្តា ទស បុច្ឆា ឯតស្សាតិ ទសបុច្ឆំ, ឯកេកតោ បដ្ឋាយ យាវ ទសកា ឯកុត្តរវសេន បវត្តំ វិស្សជ្ជនត្ថាយ បញ្ចបណ្ណសវិស្សជ្ជនំ សាមណេរបញ្ហន្តិ សម្ពន្ធោ។ យំ បនេត្ថ វត្តព្ពំ, តំ បរមត្ថជោតិកាយំ ខុទ្ទកដ្ឋកថាយំ (ខុ. បា. អដ្ឋ. ៤.កុមារបញ្ហវណ្ណនា) វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ។ អនាទីនវទស្សិតាយ អភិណ្ហំ មុសា សមុទាចរណតោ ‘‘បិយមុសាវាទា’’តិ វុត្តំ, ឧទកាវសេសឆឌ្ឌនឧទកាធាននិកុជ្ជនឧក្កុជ្ជនទស្សនសញ្ញិតា ចតស្សោ ឧទកាធានូបមាយោ សព្ពស្ស យុទ្ធកម្មស្ស អករណករណវសេន ទស្សិតា ទ្វេ ហត្ថិឧបមាយោ។
Tattha sabbabuddhehi avijahitanti iminā sabbesaṃ buddhānaṃ sāsane kumārapañhā nāma hotīti dasseti. Ekekato paṭṭhāya yāva dasakā pavattā dasa pucchā etassāti dasapucchaṃ, ekekato paṭṭhāya yāva dasakā ekuttaravasena pavattaṃ vissajjanatthāya pañcapaṇṇasavissajjanaṃ sāmaṇerapañhanti sambandho. Yaṃ panettha vattabbaṃ, taṃ paramatthajotikāyaṃ khuddakaṭṭhakathāyaṃ (khu. pā. aṭṭha. 4.kumārapañhavaṇṇanā) vuttanayeneva veditabbaṃ. Anādīnavadassitāya abhiṇhaṃ musā samudācaraṇato ‘‘piyamusāvādā’’ti vuttaṃ, udakāvasesachaḍḍanaudakādhānanikujjanaukkujjanadassanasaññitā catasso udakādhānūpamāyo sabbassa yuddhakammassa akaraṇakaraṇavasena dassitā dve hatthiupamāyo.
តត្ថ រាហុលសុត្តន្តិ សុត្តនិបាតេ អាគតំ រាហុលសុត្តំ (សុ. និ. ៣៣៧ អាទយោ)។ អភិណ្ហោវាទវសេន វុត្តន្តិ ឥមិនា អន្តរន្តរា តំ សុត្តំ កថេត្វា ភគវា ថេរំ ឱវទតីតិ ទស្សេតិ។ ឥទញ្ច បនាតិ ឥទំ យថាវុត្តំ ភគវតោ តំតំកាលានុរូបំ អត្តនោ ឱវាទទានំ សន្ធាយ។ ពីជន្តិ អណ្ឌំ។ បស្សសិ នូតិ នុ-សទ្ទោ អនុជាននេ, ននុ បស្សសីតិ អត្ថោ។ សច្ចធម្មំ លង្ឃិត្វា ឋិតស្ស កិញ្ចិបិ អកត្តព្ពំ នាម បាបំ នត្ថីតិ អាហ – ‘‘សម្បជានមុសាវាទេ សំវររហិតស្ស ឱបម្មទស្សនត្ថំ វុត្តា’’តិ។ តថា ហិ –
Tattharāhulasuttanti suttanipāte āgataṃ rāhulasuttaṃ (su. ni. 337 ādayo). Abhiṇhovādavasena vuttanti iminā antarantarā taṃ suttaṃ kathetvā bhagavā theraṃ ovadatīti dasseti. Idañca panāti idaṃ yathāvuttaṃ bhagavato taṃtaṃkālānurūpaṃ attano ovādadānaṃ sandhāya. Bījanti aṇḍaṃ. Passasi nūti nu-saddo anujānane, nanu passasīti attho. Saccadhammaṃ laṅghitvā ṭhitassa kiñcipi akattabbaṃ nāma pāpaṃ natthīti āha – ‘‘sampajānamusāvāde saṃvararahitassa opammadassanatthaṃ vuttā’’ti. Tathā hi –
‘‘ឯកំ ធម្មមតីតស្ស, មុសាវាទិស្ស ជន្តុនោ;
‘‘Ekaṃ dhammamatītassa, musāvādissa jantuno;
វិតិណ្ណបរលោកស្ស, នត្ថិ បាបមការិយ’’ន្តិ។ (ធ. ប. ១៧៦);
Vitiṇṇaparalokassa, natthi pāpamakāriya’’nti. (dha. pa. 176);
ឧរុឡ្ហវាតិ ឧរុឡ្ហោ ហុត្វា ឧស្សិតោ។ សោ បន ទមវសេន អភិរុយ្ហ វឌ្ឍិតោ អារោហនយោគ្យោ ច ហោតីតិ អាហ ‘‘អភិវឌ្ឍិតោ អារោហសម្បន្នោ’’តិ។ អាគតាគតេតិ អត្តនោ យោគ្យបទេសំ អាគតាគតេ។ បដិសេនាយ ផលកកោដ្ឋកមុណ្ឌបាការាទយោតិ បដិសេនាយ អត្តនោ អារក្ខត្ថាយ ឋបិតេ ផលកកោដ្ឋកេ ចេវ ឧទ្ធច្ឆទបាការាទិកេ ច។ ឯតំ បទេសន្តិ ឯតំ បរសេនាបទេសំ។ ឯត្តកេនាតិ ឱលោកនមត្តេន។ តស្ស ឱលោកនាការទស្សនេនេវ។ សតម្បិ សហស្សម្បិ សេនានីកំ ទ្វេធា ភិជ្ជតិ, តីរបាតិកំ មទ្ទិតំ ហុត្វា បទាតា ហុត្វា ទ្វេធា ហុត្វា បលាយន្តិ។ កណ្ណេហិ បហរិត្វាតិ បគេវ សរានំ អាគមនសទ្ទំ ឧបធារេត្វា យថា វេគោ ន ហោតិ, ឯវំ សមុដ្ឋាបេត្វា តេហិ បហរិត្វា បាតនំ។ បដិហត្ថិបដិអស្សាតិអាទិនា បច្ចេកំ បតិ-សទ្ទោ យោជេតព្ពោតិ។ ទីឃាសិលដ្ឋិយាតិ ទីឃលតាយ អសិលដ្ឋិយា។
Uruḷhavāti uruḷho hutvā ussito. So pana damavasena abhiruyha vaḍḍhito ārohanayogyo ca hotīti āha ‘‘abhivaḍḍhito ārohasampanno’’ti. Āgatāgateti attano yogyapadesaṃ āgatāgate. Paṭisenāya phalakakoṭṭhakamuṇḍapākārādayoti paṭisenāya attano ārakkhatthāya ṭhapite phalakakoṭṭhake ceva uddhacchadapākārādike ca. Etaṃ padesanti etaṃ parasenāpadesaṃ. Ettakenāti olokanamattena. Tassa olokanākāradassaneneva. Satampi sahassampi senānīkaṃ dvedhā bhijjati, tīrapātikaṃ madditaṃ hutvā padātā hutvā dvedhā hutvā palāyanti. Kaṇṇehi paharitvāti pageva sarānaṃ āgamanasaddaṃ upadhāretvā yathā vego na hoti, evaṃ samuṭṭhāpetvā tehi paharitvā pātanaṃ. Paṭihatthipaṭiassātiādinā paccekaṃ pati-saddo yojetabboti. Dīghāsilaṭṭhiyāti dīghalatāya asilaṭṭhiyā.
ករណេតិ កម្មករណេ។ មញ្ញតិ ហត្ថារោហោ។ អយមុគ្គរន្តិ តាទិសេ កាលេ គហិតមុគ្គរំ។ ឱលោកេត្វាតិ ញាណចក្ខុនា ទិស្វា, អភិណ្ហំ សម្បជញ្ញំ ឧបដ្ឋបេត្វាតិ អត្ថោ។
Karaṇeti kammakaraṇe. Maññati hatthāroho. Ayamuggaranti tādise kāle gahitamuggaraṃ. Oloketvāti ñāṇacakkhunā disvā, abhiṇhaṃ sampajaññaṃ upaṭṭhapetvāti attho.
១០៩. សសក្កន្តិ បស្សិតុំ យុត្តំ កត្វា ឧស្សាហំ ជនេត្វា ន ករណីយំ, តាទិសំ និយមតោ អកត្តព្ពំ ហោតីតិ អាហ ‘‘ឯកំសេនេវ ន កាតព្ព’’ន្តិ។ បដិសំហរេយ្យាសីតិ ករណតោ សង្កោចំ អាបជ្ជេយ្យាសិ។ យថាភូតោ អសន្តោ និវត្តោ អករោន្តោ នាម ហោតីតិ អាហ ‘‘និវត្តេយ្យាសិ មា ករេយ្យាសី’’តិ។ អនុបទេយ្យាសីតិ អនុពលប្បទាយី ភវេយ្យាសិ។ តេនាហ ‘‘ឧបត្ថម្ភេយ្យាសី’’តិ។ តំ បន អនុពលប្បទានំ ឧបត្ថម្ភនំ បុនប្បុនំ ករណមេវាតិ អាហ ‘‘បុនប្បុនំ ករេយ្យាសី’’តិ ។ សិក្ខមានោតិ តំយេវ អធិសីលសិក្ខំ តន្និស្សយញ្ច សិក្ខាទ្វយំ សិក្ខន្តោ សម្បាទេន្តោ។
109.Sasakkanti passituṃ yuttaṃ katvā ussāhaṃ janetvā na karaṇīyaṃ, tādisaṃ niyamato akattabbaṃ hotīti āha ‘‘ekaṃseneva na kātabba’’nti. Paṭisaṃhareyyāsīti karaṇato saṅkocaṃ āpajjeyyāsi. Yathābhūto asanto nivatto akaronto nāma hotīti āha ‘‘nivatteyyāsi mā kareyyāsī’’ti. Anupadeyyāsīti anubalappadāyī bhaveyyāsi. Tenāha ‘‘upatthambheyyāsī’’ti. Taṃ pana anubalappadānaṃ upatthambhanaṃ punappunaṃ karaṇamevāti āha ‘‘punappunaṃ kareyyāsī’’ti . Sikkhamānoti taṃyeva adhisīlasikkhaṃ tannissayañca sikkhādvayaṃ sikkhanto sampādento.
១១១. កិត្តកេ បន ឋានេតិ កិត្តកេ ឋានេ បវត្តានិ។ អវិទូរេ ឯវ បវត្តានីតិ ទស្សេន្តោ ‘‘ឯកស្មិំ បុរេភត្តេយេវ សោធេតព្ពានី’’តិ អាហ។ ឯវញ្ហិ តានិ សុសោធិតានិ ហោន្តិ សុបរិសុទ្ធានិ។ បរេសំ អប្បិយំ គរុំ គារយ្ហំ, យថាវុត្តដ្ឋានតោ បន អញ្ញំ វា កម្មដ្ឋានមនសិការេនេវ កាយកម្មាទីនិ បរិសោធិតានិ ហោន្តីតិ ន គហិតំ។ បដិឃំ វាតិ ឯត្ថ វា-សទ្ទេន អសមបេក្ខណេ មោហស្ស សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ។
111.Kittakepana ṭhāneti kittake ṭhāne pavattāni. Avidūre eva pavattānīti dassento ‘‘ekasmiṃ purebhatteyeva sodhetabbānī’’ti āha. Evañhi tāni susodhitāni honti suparisuddhāni. Paresaṃ appiyaṃ garuṃ gārayhaṃ, yathāvuttaṭṭhānato pana aññaṃ vā kammaṭṭhānamanasikāreneva kāyakammādīni parisodhitāni hontīti na gahitaṃ. Paṭighaṃ vāti ettha vā-saddena asamapekkhaṇe mohassa saṅgaho daṭṭhabbo.
១១២. វុត្តនយេន កាយកម្មាទិបរិសោធនំ នាម ឥធេវ, ន ឥតោ ពហិទ្ធាតិ អាហ ‘‘ពុទ្ធា…បេ.… សាវកា វា’’តិ។ តេ ហិ អត្ថតោ សមណព្រាហ្មណា វាតិ។ តស្មាតិ យស្មា សព្ពពុទ្ធបច្ចេកពុទ្ធសាវកេហិ អារុឡ្ហមគ្គោ, រាហុល, មយា តុយ្ហំ អាចិក្ខិតោ, តស្មា។ តេន អនុសិក្ខន្តេន តយា ឯវំ សិក្ខិតព្ពន្តិ ឱវាទំ អទាសិ។ សេសំ វុត្តនយត្តា សុវិញ្ញេយ្យមេវ។
112. Vuttanayena kāyakammādiparisodhanaṃ nāma idheva, na ito bahiddhāti āha ‘‘buddhā…pe… sāvakā vā’’ti. Te hi atthato samaṇabrāhmaṇā vāti. Tasmāti yasmā sabbabuddhapaccekabuddhasāvakehi āruḷhamaggo, rāhula, mayā tuyhaṃ ācikkhito, tasmā. Tena anusikkhantena tayā evaṃ sikkhitabbanti ovādaṃ adāsi. Sesaṃ vuttanayattā suviññeyyameva.
អម្ពលដ្ឋិករាហុលោវាទសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា
Ambalaṭṭhikarāhulovādasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā
សមត្តា។
Samattā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ • Majjhimanikāya / ១. អម្ពលដ្ឋិករាហុលោវាទសុត្តំ • 1. Ambalaṭṭhikarāhulovādasuttaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / សុត្តបិដក (អដ្ឋកថា) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / មជ្ឈិមនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) / ១. អម្ពលដ្ឋិករាហុលោវាទសុត្តវណ្ណនា • 1. Ambalaṭṭhikarāhulovādasuttavaṇṇanā
