| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មិលិន្ទបញ្ហបាឡិ • Milindapañhapāḷi |
៦. អកាលមរណបញ្ហោ
6. Akālamaraṇapañho
៦. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, យេ តេ សត្តា មរន្តិ, សព្ពេ តេ កាលេ យេវ មរន្តិ, ឧទាហុ អកាលេបិ មរន្តី’’តិ? ‘‘អត្ថិ, មហារាជ, កាលេបិ មរណំ, អត្ថិ អកាលេបិ មរណ’’ន្តិ។
6. ‘‘Bhante nāgasena, ye te sattā maranti, sabbe te kāle yeva maranti, udāhu akālepi marantī’’ti? ‘‘Atthi, mahārāja, kālepi maraṇaṃ, atthi akālepi maraṇa’’nti.
‘‘ភន្តេ នាគសេន, កេ កាលេ មរន្តិ, កេ អកាលេ មរន្តី’’តិ? ‘‘ទិដ្ឋបុព្ពា បន, មហារាជ, តយា អម្ពរុក្ខា វា ជម្ពុរុក្ខា វា, អញ្ញស្មា វា បន ផលរុក្ខា ផលានិ បតន្តានិ អាមានិ ច បក្កានិ ចា’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ’’តិ។ ‘‘យានិ តានិ, មហារាជ, ផលានិ រុក្ខតោ បតន្តិ, សព្ពានិ តានិ កាលេ យេវ បតន្តិ, ឧទាហុ អកាលេបី’’តិ? ‘‘យានិ តានិ, ភន្តេ នាគសេន, ផលានិ បរិបក្កានិ វិលីនានិ បតន្តិ, សព្ពានិ តានិ កាលេ បតន្តិ។ យានិ បន តានិ អវសេសានិ ផលានិ តេសុ កានិចិ កិមិវិទ្ធានិ បតន្តិ, កានិចិ លគុឡហតានិ 1 បតន្តិ, កានិចិ វាតប្បហតានិ បតន្តិ, កានិចិ អន្តោបូតិកានិ ហុត្វា បតន្តិ, សព្ពានិ តានិ អកាលេ បតន្តី’’តិ។ ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យេ តេ ជរាវេគហតា មរន្តិ, តេ យេវ កាលេ មរន្តិ, អវសេសា កេចិ កម្មប្បដិពាឡ្ហា មរន្តិ, កេចិ គតិប្បដិពាឡ្ហា មរន្តិ, កេចិ កិរិយប្បដិពាឡ្ហា មរន្តី’’តិ។
‘‘Bhante nāgasena, ke kāle maranti, ke akāle marantī’’ti? ‘‘Diṭṭhapubbā pana, mahārāja, tayā ambarukkhā vā jamburukkhā vā, aññasmā vā pana phalarukkhā phalāni patantāni āmāni ca pakkāni cā’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Yāni tāni, mahārāja, phalāni rukkhato patanti, sabbāni tāni kāle yeva patanti, udāhu akālepī’’ti? ‘‘Yāni tāni, bhante nāgasena, phalāni paripakkāni vilīnāni patanti, sabbāni tāni kāle patanti. Yāni pana tāni avasesāni phalāni tesu kānici kimividdhāni patanti, kānici laguḷahatāni 2 patanti, kānici vātappahatāni patanti, kānici antopūtikāni hutvā patanti, sabbāni tāni akāle patantī’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ye te jarāvegahatā maranti, te yeva kāle maranti, avasesā keci kammappaṭibāḷhā maranti, keci gatippaṭibāḷhā maranti, keci kiriyappaṭibāḷhā marantī’’ti.
‘‘ភន្តេ នាគសេន, យេ តេ កម្មប្បដិពាឡ្ហា មរន្តិ, យេបិ តេ គតិប្បដិពាឡ្ហា មរន្តិ, យេបិ តេ កិរិយប្បដិពាឡ្ហា មរន្តិ, យេបិ តេ ជរាវេគប្បដិពាឡ្ហា មរន្តិ, សព្ពេ តេ កាលេ យេវ មរន្តិ, យោបិ មាតុកុច្ឆិគតោ មរតិ, សោ តស្ស កាលោ, កាលេ យេវ សោ មរតិ។ យោបិ វិជាតឃរេ មរតិ, សោ តស្ស កាលោ , សោបិ កាលេ យេវ មរតិ។ យោបិ មាសិកោ មរតិ…បេ.… យោបិ វស្សសតិកោ មរតិ, សោ តស្ស កាលោ, កាលេ យេវ សោ មរតិ, តេន ហិ, ភន្តេ នាគសេន, អកាលេ មរណំ នាម ន ហោតិ, យេ កេចិ មរន្តិ, សព្ពេ តេ កាលេ យេវ មរន្តី’’តិ។
‘‘Bhante nāgasena, ye te kammappaṭibāḷhā maranti, yepi te gatippaṭibāḷhā maranti, yepi te kiriyappaṭibāḷhā maranti, yepi te jarāvegappaṭibāḷhā maranti, sabbe te kāle yeva maranti, yopi mātukucchigato marati, so tassa kālo, kāle yeva so marati. Yopi vijātaghare marati, so tassa kālo , sopi kāle yeva marati. Yopi māsiko marati…pe… yopi vassasatiko marati, so tassa kālo, kāle yeva so marati, tena hi, bhante nāgasena, akāle maraṇaṃ nāma na hoti, ye keci maranti, sabbe te kāle yeva marantī’’ti.
‘‘សត្តិមេ , មហារាជ, វិជ្ជមានេបិ ឧត្តរិំ អាយុស្មិំ អកាលេ មរន្តិ។ កតមេ សត្ត? ជិឃច្ឆិតោ, មហារាជ, ភោជនំ អលភមានោ ឧបហតព្ភន្តរោ វិជ្ជមានេបិ ឧត្តរិំ អាយុស្មិំ អកាលេ មរតិ, បិបាសិតោ, មហារាជ, បានីយំ អលភមានោ បរិសុក្ខហទយោ វិជ្ជមានេបិ ឧត្តរិំ អាយុស្មិំ អកាលេ មរតិ, អហិនា ទដ្ឋោ, មហារាជ, វិសវេគាភិហតោ តិកិច្ឆកំ អលភមានោ វិជ្ជមានេបិ ឧត្តរិំ អាយុស្មិំ អកាលេ មរតិ, វិសមាសិតោ, មហារាជ, ឌយ្ហន្តេសុ អង្គបច្ចង្គេសុ អគទំ អលភមានោ វិជ្ជមានេបិ ឧត្តរិំ អាយុស្មិំ អកាលេ មរតិ, អគ្គិគតោ, មហារាជ, ឈាយមានោ និព្ពាបនំ អលភមានោ វិជ្ជមានេបិ ឧត្តរិំ អាយុស្មិំ អកាលេ មរតិ, ឧទកគតោ, មហារាជ, បតិដ្ឋំ អលភមានោ វិជ្ជមានេបិ ឧត្តរិំ អាយុស្មិំ អកាលេ មរតិ, សត្តិហតោ, មហារាជ, អាពាធិកោ ភិសក្កំ អលភមានោ វិជ្ជមានេបិ ឧត្តរិំ អាយុស្មិំ អកាលេ មរតិ, ឥមេ ខោ, មហារាជ, សត្ត វិជ្ជមានេបិ ឧត្តរិំ អាយុស្មិំ អកាលេ មរន្តិ។ តត្រាបាហំ, មហារាជ, ឯកំសេន វទាមិ។
‘‘Sattime , mahārāja, vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle maranti. Katame satta? Jighacchito, mahārāja, bhojanaṃ alabhamāno upahatabbhantaro vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, pipāsito, mahārāja, pānīyaṃ alabhamāno parisukkhahadayo vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, ahinā daṭṭho, mahārāja, visavegābhihato tikicchakaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, visamāsito, mahārāja, ḍayhantesu aṅgapaccaṅgesu agadaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, aggigato, mahārāja, jhāyamāno nibbāpanaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, udakagato, mahārāja, patiṭṭhaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, sattihato, mahārāja, ābādhiko bhisakkaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, ime kho, mahārāja, satta vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle maranti. Tatrāpāhaṃ, mahārāja, ekaṃsena vadāmi.
‘‘អដ្ឋវិធេន, មហារាជ, សត្តានំ កាលង្កិរិយា ហោតិ, វាតសមុដ្ឋានេន បិត្តសមុដ្ឋានេន សេម្ហសមុដ្ឋានេន សន្និបាតិកេន ឧតុវិបរិណាមេន វិសមបរិហារេន ឱបក្កមិកេន កម្មវិបាកេន, មហារាជ, សត្តានំ កាលង្កិរិយា ហោតិ។ តត្រ, មហារាជ, យទិទំ កម្មវិបាកេន កាលង្កិរិយា, សា យេវ តត្ថ សាមយិកា 3 កាលង្កិរិយា, អវសេសា អសាមយិកា កាលង្កិរិយាតិ។ ភវតិ ច –
‘‘Aṭṭhavidhena, mahārāja, sattānaṃ kālaṅkiriyā hoti, vātasamuṭṭhānena pittasamuṭṭhānena semhasamuṭṭhānena sannipātikena utuvipariṇāmena visamaparihārena opakkamikena kammavipākena, mahārāja, sattānaṃ kālaṅkiriyā hoti. Tatra, mahārāja, yadidaṃ kammavipākena kālaṅkiriyā, sā yeva tattha sāmayikā 4 kālaṅkiriyā, avasesā asāmayikā kālaṅkiriyāti. Bhavati ca –
អគ្គិឧទកសត្តីហិ, អកាលេ តត្ថ មីយតិ;
Aggiudakasattīhi, akāle tattha mīyati;
វាតបិត្តេន សេម្ហេន, សន្និបាតេនុតូហិ ច;
Vātapittena semhena, sannipātenutūhi ca;
វិសមោបក្កមកម្មេហិ, អកាលេ តត្ថ មីយតី’តិ។
Visamopakkamakammehi, akāle tattha mīyatī’ti.
‘‘កេចិ , មហារាជ, សត្តា បុព្ពេ កតេន តេន តេន អកុសលកម្មវិបាកេន មរន្តិ។ ឥធ, មហារាជ, យោ បុព្ពេ បរេ ជិឃច្ឆាយ មារេតិ, សោ ពហូនិ វស្សសតសហស្សានិ ជិឃច្ឆាយ បរិបីឡិតោ ឆាតោ បរិកិលន្តោ សុក្ខមិលាតហទយោ ពុភុក្ខិតោ 7 វិសុក្ខិតោ ឈាយន្តោ អព្ភន្តរំ បរិឌយ្ហន្តោ ជិឃច្ឆាយ យេវ មរតិ ទហរោបិ មជ្ឈិមោបិ មហល្លកោបិ, ឥទម្បិ តស្ស សាមយិកមរណំ។
‘‘Keci , mahārāja, sattā pubbe katena tena tena akusalakammavipākena maranti. Idha, mahārāja, yo pubbe pare jighacchāya māreti, so bahūni vassasatasahassāni jighacchāya paripīḷito chāto parikilanto sukkhamilātahadayo bubhukkhito 8 visukkhito jhāyanto abbhantaraṃ pariḍayhanto jighacchāya yeva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.
‘‘យោ បុព្ពេ បរេ បិបាសាយ មារេតិ, សោ ពហូនិ វស្សសតសហស្សានិ បេតោ ហុត្វា និជ្ឈាមតណ្ហិកោ សមានោ លូខោ កិសោ បរិសុក្ខិតហទយោ បិបាសាយ យេវ មរតិ ទហរោបិ មជ្ឈិមោបិ មហល្លកោបិ, ឥទម្បិ តស្ស សាមយិកមរណំ។
‘‘Yo pubbe pare pipāsāya māreti, so bahūni vassasatasahassāni peto hutvā nijjhāmataṇhiko samāno lūkho kiso parisukkhitahadayo pipāsāya yeva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.
‘‘យោ បុព្ពេ បរេ អហិនា ឌំសាបេត្វា មារេតិ, សោ ពហូនិ វស្សសតសហស្សានិ អជគរមុខេនេវ អជគរមុខំ កណ្ហសប្បមុខេនេវ កណ្ហសប្បមុខំ បរិវត្តិត្វា តេហិ ខាយិតខាយិតោ អហីហិ ទដ្ឋោ យេវ មរតិ ទហរោបិ មជ្ឈិមោបិ មហល្លកោបិ, ឥទម្បិ តស្ស សាមយិកមរណំ។
‘‘Yo pubbe pare ahinā ḍaṃsāpetvā māreti, so bahūni vassasatasahassāni ajagaramukheneva ajagaramukhaṃ kaṇhasappamukheneva kaṇhasappamukhaṃ parivattitvā tehi khāyitakhāyito ahīhi daṭṭho yeva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.
‘‘យោ បុព្ពេ បរេ វិសំ ទត្វា មារេតិ, សោ ពហូនិ វស្សសតសហស្សានិ ឌយ្ហន្តេហិ អង្គបច្ចង្គេហិ ភិជ្ជមានេន សរីរេន កុណបគន្ធំ វាយន្តោ វិសេនេវ មរតិ ទហរោបិ មជ្ឈិមោបិ មហល្លកោបិ, ឥទម្បិ តស្ស សាមយិកមរណំ។
‘‘Yo pubbe pare visaṃ datvā māreti, so bahūni vassasatasahassāni ḍayhantehi aṅgapaccaṅgehi bhijjamānena sarīrena kuṇapagandhaṃ vāyanto viseneva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.
‘‘យោ បុព្ពេ បរេ អគ្គិនា មារេតិ, សោ ពហូនិ វស្សសតសហស្សានិ អង្គារបព្ពតេនេវ អង្គារបព្ពតំ យមវិសយេនេវ យមវិសយំ បរិវត្តិត្វា ទឌ្ឍវិទឌ្ឍគត្តោ អគ្គិនា យេវ មរតិ ទហរោបិ មជ្ឈិមោបិ មលល្លកោបិ, ឥទម្បិ តស្ស សាមយិកមរណំ។
‘‘Yo pubbe pare agginā māreti, so bahūni vassasatasahassāni aṅgārapabbateneva aṅgārapabbataṃ yamavisayeneva yamavisayaṃ parivattitvā daḍḍhavidaḍḍhagatto agginā yeva marati daharopi majjhimopi malallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.
‘‘យោ បុព្ពេ បរេ សត្តិយា មារេតិ, សោ ពហូនិ វស្សសតសហស្សានិ ឆិន្នភិន្នកោដ្ដិតវិកោដ្ដិតោ សត្តិមុខសមាហតោ សត្តិយា យេវ មរតិ ទហរោបិ មជ្ឈិមោបិ មហល្លកោបិ, ឥទម្បិ តស្ស សាមយិកមរណំ’’។
‘‘Yo pubbe pare sattiyā māreti, so bahūni vassasatasahassāni chinnabhinnakoṭṭitavikoṭṭito sattimukhasamāhato sattiyā yeva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ’’.
‘‘ភន្តេ នាគសេន, អកាលេ មរណំ អត្ថីតិ យំ វទេតិ, ឥង្ឃ មេ ត្វំ តត្ថ ការណំ អតិទិសាតិ’’។ ‘‘យថា, មហារាជ, មហតិមហាអគ្គិក្ខន្ធោ អាទិន្នតិណកដ្ឋសាខាបលាសោ បរិយាទិន្នភក្ខោ ឧបាទានសង្ខយា និព្ពាយតិ, សោ អគ្គិ វុច្ចតិ ‘អនីតិកោ អនុបទ្ទវោ សមយេ និព្ពុតោ នាមា’តិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោ កោចិ ពហូនិ ទិវសសហស្សានិ ជីវិត្វា ជរាជិណ្ណោ អាយុក្ខយា អនីតិកោ អនុបទ្ទវោ មរតិ, សោ វុច្ចតិ ‘សមយេ មរណមុបគតោ’តិ។
‘‘Bhante nāgasena, akāle maraṇaṃ atthīti yaṃ vadeti, iṅgha me tvaṃ tattha kāraṇaṃ atidisāti’’. ‘‘Yathā, mahārāja, mahatimahāaggikkhandho ādinnatiṇakaṭṭhasākhāpalāso pariyādinnabhakkho upādānasaṅkhayā nibbāyati, so aggi vuccati ‘anītiko anupaddavo samaye nibbuto nāmā’ti, evameva kho, mahārāja, yo koci bahūni divasasahassāni jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘samaye maraṇamupagato’ti.
‘‘យថា វា បន, មហារាជ, មហតិមហាអគ្គិក្ខន្ធោ អាទិន្នតិណកដ្ឋសាខាបលាសោ អស្ស, តំ អបរិយាទិន្នេ យេវ តិណកដ្ឋសាខាបលាសេ មហតិមហាមេឃោ អភិប្បវស្សិត្វា និព្ពាបេយ្យ, អបិ នុ ខោ, មហារាជ, មហាអគ្គិក្ខន្ធោ សមយេ និព្ពុតោ នាម ហោតី’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ។ ‘‘កិស្ស បន សោ, មហារាជ, បច្ឆិមោ អគ្គិក្ខន្ធោ បុរិមកេន អគ្គិក្ខន្ធេន សមសមគតិកោ នាហោសី’’តិ? ‘‘អាគន្តុកេន, ភន្តេ, មេឃេន បដិបីឡិតោ សោ អគ្គិក្ខន្ធោ អសមយេ និព្ពុតោ’’តិ។ ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោ កោចិ អកាលេ មរតិ, សោ អាគន្តុកេន រោគេន បដិបីឡិតោ វាតសមុដ្ឋានេន វា បិត្តសមុដ្ឋានេន វា សេម្ហសមុដ្ឋានេន វា សន្និបាតិកេន វា ឧតុបរិណាមជេន វា វិសមបរិហារជេន វា ឱបក្កមិកេន វា ជិឃច្ឆាយ វា បិបាសាយ វា សប្បទដ្ឋេន វា វិសមាសិតេន វា អគ្គិនា វា ឧទកេន វា សត្តិវេគប្បដិបីឡិតោ វា អកាលេ មរតិ។ ឥទមេត្ថ, មហារាជ, ការណំ, យេន ការណេន អកាលេ មរណំ អត្ថិ។
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, mahatimahāaggikkhandho ādinnatiṇakaṭṭhasākhāpalāso assa, taṃ apariyādinne yeva tiṇakaṭṭhasākhāpalāse mahatimahāmegho abhippavassitvā nibbāpeyya, api nu kho, mahārāja, mahāaggikkhandho samaye nibbuto nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana so, mahārāja, pacchimo aggikkhandho purimakena aggikkhandhena samasamagatiko nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, meghena paṭipīḷito so aggikkhandho asamaye nibbuto’’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā pittasamuṭṭhānena vā semhasamuṭṭhānena vā sannipātikena vā utupariṇāmajena vā visamaparihārajena vā opakkamikena vā jighacchāya vā pipāsāya vā sappadaṭṭhena vā visamāsitena vā agginā vā udakena vā sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthi.
‘‘យថា វា បន, មហារាជ, គគនេ មហតិមហាវលាហកោ ឧដ្ឋហិត្វា និន្នញ្ច ថលញ្ច បរិបូរយន្តោ អភិវស្សតិ, សោ វុច្ចតិ ‘មេឃោ អនីតិកោ អនុបទ្ទវោ វស្សតី’តិ។ ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោ កោចិ ចិរំ ជីវិត្វា ជរាជិណ្ណោ អាយុក្ខយា អនីតិកោ អនុបទ្ទវោ មរតិ, សោ វុច្ចតិ ‘សមយេ មរណមុបគតោ’តិ។
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, gagane mahatimahāvalāhako uṭṭhahitvā ninnañca thalañca paripūrayanto abhivassati, so vuccati ‘megho anītiko anupaddavo vassatī’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci ciraṃ jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘samaye maraṇamupagato’ti.
‘‘យថា វា បន, មហារាជ, គគនេ មហតិមហាវលាហកោ ឧដ្ឋហិត្វា អន្តរាយេវ មហតា វាតេន អព្ភត្ថំ គច្ឆេយ្យ, អបិ នុ ខោ សោ, មហារាជ, មហាវលាហកោ សមយេ វិគតោ នាម ហោតី’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ។ ‘‘កិស្ស បន សោ, មហារាជ, បច្ឆិមោ វលាហកោ បុរិមេន វលាហកេន សមសមគតិកោ នាហោសី’’តិ? ‘‘អាគន្តុកេន, ភន្តេ, វាតេន បដិបីឡិតោ សោ វលាហកោ អសមយប្បត្តោ យេវ វិគតោ’’តិ ។ ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោ កោចិ អកាលេ មរតិ, សោ អាគន្តុកេន រោគេន បដិបីឡិតោ វាតសមុដ្ឋានេន វា…បេ.… សត្តិវេគប្បដិបីឡិតោ វា អកាលេ មរតិ។ ឥទមេត្ថ, មហារាជ, ការណំ, យេន ការណេន អកាលេ មរណំ អត្ថីតិ។
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, gagane mahatimahāvalāhako uṭṭhahitvā antarāyeva mahatā vātena abbhatthaṃ gaccheyya, api nu kho so, mahārāja, mahāvalāhako samaye vigato nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana so, mahārāja, pacchimo valāhako purimena valāhakena samasamagatiko nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, vātena paṭipīḷito so valāhako asamayappatto yeva vigato’’ti . ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
‘‘យថា វា បន, មហារាជ, ពលវា អាសីវិសោ កុបិតោ កិញ្ចិទេវ បុរិសំ ឌំសេយ្យ, តស្ស តំ វិសំ អនីតិកំ អនុបទ្ទវំ មរណំ បាបេយ្យ, តំ វិសំ វុច្ចតិ ‘អនីតិកមនុបទ្ទវំ កោដិគត’ន្តិ។ ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោ កោចិ ចិរំ ជីវិត្វា ជរាជិណ្ណោ អាយុក្ខយា អនីតិកោ អនុបទ្ទវោ មរតិ, សោ វុច្ចតិ ‘អនីតិកោ អនុបទ្ទវោ ជីវិតកោដិគតោ សាមយិកំ មរណមុបគតោ’តិ។
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, balavā āsīviso kupito kiñcideva purisaṃ ḍaṃseyya, tassa taṃ visaṃ anītikaṃ anupaddavaṃ maraṇaṃ pāpeyya, taṃ visaṃ vuccati ‘anītikamanupaddavaṃ koṭigata’nti. Evameva kho, mahārāja, yo koci ciraṃ jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘anītiko anupaddavo jīvitakoṭigato sāmayikaṃ maraṇamupagato’ti.
‘‘យថា វា បន, មហារាជ, ពលវតា អាសីវិសេន ទដ្ឋស្ស អន្តរាយេវ អាហិតុណ្ឌិកោ អគទំ ទត្វា អវិសំ ករេយ្យ, អបិ នុ ខោ តំ, មហារាជ, វិសំ សមយេ វិគតំ នាម ហោតី’’តិ? ‘‘ន ហិ ភន្តេ’’តិ។ ‘‘កិស្ស បន តំ, មហារាជ, បច្ឆិមំ វិសំ បុរិមកេន វិសេន សមសមគតិកំ នាហោសី’’តិ? ‘‘អាគន្តុកេន, ភន្តេ, អគទេន បដិបីឡិតំ វិសំ អកោដិគតំ យេវ វិគត’’ន្តិ។ ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោ កោចិ អកាលេ មរតិ, សោ អាគន្តុកេន រោគេន បដិបីឡិតោ វាតសមុដ្ឋានេន វា…បេ.… សត្តិវេគប្បដិបីឡិតោ វា អកាលេ មរតិ។ ឥទមេត្ថ, មហារាជ, ការណំ, យេន ការណេន អកាលេ មរណំ អត្ថីតិ។
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, balavatā āsīvisena daṭṭhassa antarāyeva āhituṇḍiko agadaṃ datvā avisaṃ kareyya, api nu kho taṃ, mahārāja, visaṃ samaye vigataṃ nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Kissa pana taṃ, mahārāja, pacchimaṃ visaṃ purimakena visena samasamagatikaṃ nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, agadena paṭipīḷitaṃ visaṃ akoṭigataṃ yeva vigata’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
‘‘យថា វា បន, មហារាជ, ឥស្សាសោ សរំ បាតេយ្យ, សចេ សោ សរោ យថាគតិគមនបថមត្ថកំ គច្ឆតិ, សោ សរោ វុច្ចតិ ‘អនីតិកោ អនុបទ្ទវោ យថាគតិគមនបថមត្ថកំ គតោ នាមា’តិ។ ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោ កោចិ ចិរំ ជីវិត្វា ជរាជិណ្ណោ អាយុក្ខយា អនីតិកោ អនុបទ្ទវោ មរតិ, សោ វុច្ចតិ ‘អនីតិកោ អនុបទ្ទវោ សមយេ មរណមុបគតោ’តិ។
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, issāso saraṃ pāteyya, sace so saro yathāgatigamanapathamatthakaṃ gacchati, so saro vuccati ‘anītiko anupaddavo yathāgatigamanapathamatthakaṃ gato nāmā’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci ciraṃ jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘anītiko anupaddavo samaye maraṇamupagato’ti.
‘‘យថា វា បន, មហារាជ, ឥស្សាសោ សរំ បាតេយ្យ, តស្ស តំ សរំ តស្មិំ យេវ ខណេ កោចិ គណ្ហេយ្យ, អបិ នុ ខោ សោ, មហារាជ, សរោ យថាគតិគមនបថមត្ថកំ គតោ នាម ហោតី’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ។ ‘‘កិស្ស បន សោ, មហារាជ, បច្ឆិមោ សរោ បុរិមកេន សរេន សមសមគតិកោ នាហោសី’’តិ? ‘‘អាគន្តុកេន, ភន្តេ, គហណេន តស្ស សរស្ស គមនំ ឧបច្ឆិន្ន’’ន្តិ។ ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោ កោចិ អកាលេ មរតិ, សោ អាគន្តុកេន រោគេន បដិបីឡិតោ វាតសមុដ្ឋានេន វា…បេ.… សត្តិវេគប្បដិបីឡិតោ វា អកាលេ មរតិ។ ឥទមេត្ថ, មហារាជ, ការណំ, យេន ការណេន អកាលេ មរណំ អត្ថីតិ។
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, issāso saraṃ pāteyya, tassa taṃ saraṃ tasmiṃ yeva khaṇe koci gaṇheyya, api nu kho so, mahārāja, saro yathāgatigamanapathamatthakaṃ gato nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana so, mahārāja, pacchimo saro purimakena sarena samasamagatiko nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, gahaṇena tassa sarassa gamanaṃ upacchinna’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
‘‘យថា វា បន, មហារាជ, យោ កោចិ លោហមយំ ភាជនំ អាកោដេយ្យ, តស្ស អាកោដនេន សទ្ទោ និព្ពត្តិត្វា យថាគតិគមនបថមត្ថកំ គច្ឆតិ, សោ សទ្ទោ វុច្ចតិ ‘អនីតិកោ អនុបទ្ទវោ យថាគតិគមនបថមត្ថកំ គតោ នាមា’តិ។ ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោ កោចិ ពហូនិ ទិវសសហស្សានិ ជីវិត្វា ជរាជិណ្ណោ អាយុក្ខយា អនីតិកោ អនុបទ្ទវោ មរតិ, សោ វុច្ចតិ ‘អនីតិកោ អនុបទ្ទវោ សមយេ មរណមុបាគតោ’តិ។
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, yo koci lohamayaṃ bhājanaṃ ākoṭeyya, tassa ākoṭanena saddo nibbattitvā yathāgatigamanapathamatthakaṃ gacchati, so saddo vuccati ‘anītiko anupaddavo yathāgatigamanapathamatthakaṃ gato nāmā’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci bahūni divasasahassāni jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘anītiko anupaddavo samaye maraṇamupāgato’ti.
‘‘យថា វា បន, មហារាជ, យោ កោចិ លោហមយំ ភាជនំ អាកោដេយ្យ, តស្ស អាកោដនេន សទ្ទោ និព្ពត្តេយ្យ, និព្ពត្តេ សទ្ទេ អទូរគតេ កោចិ អាមសេយ្យ, សហ អាមសនេន សទ្ទោ និរុជ្ឈេយ្យ , អបិ នុ ខោ សោ, មហារាជ, សទ្ទោ យថាគតិគមនបថមត្ថកំ គតោ នាម ហោតី’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ។ ‘‘កិស្ស បន, មហារាជ, បច្ឆិមោ សទ្ទោ បុរិមកេន សទ្ទេន សមសមគតិកោ នាហោសី’’តិ? ‘‘អាគន្តុកេន, ភន្តេ, អាមសនេន សោ សទ្ទោ ឧបរតោ’’តិ ។ ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោ កោចិ អកាលេ មរតិ, សោ អាគន្តុកេន រោគេន បដិបីឡិតោ វាតសមុដ្ឋានេន វា…បេ.… សត្តិវេគប្បដិបីឡិតោ វា អកាលេ មរតិ។ ឥទមេត្ថ មហារាជ ការណំ, យេន ការណេន អកាលេ មរណំ អត្ថីតិ។
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, yo koci lohamayaṃ bhājanaṃ ākoṭeyya, tassa ākoṭanena saddo nibbatteyya, nibbatte sadde adūragate koci āmaseyya, saha āmasanena saddo nirujjheyya , api nu kho so, mahārāja, saddo yathāgatigamanapathamatthakaṃ gato nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana, mahārāja, pacchimo saddo purimakena saddena samasamagatiko nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, āmasanena so saddo uparato’’ti . ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha mahārāja kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
‘‘យថា វា បន, មហារាជ, ខេត្តេ សុវិរូឡ្ហំ ធញ្ញពីជំ សម្មា បវត្តមានេន វស្សេន ឱតតវិតតអាកិណ្ណពហុផលំ ហុត្វា 13 សស្សុដ្ឋានសមយំ បាបុណាតិ, តំ ធញ្ញំ វុច្ចតិ ‘អនីតិកមនុបទ្ទវំ សមយសម្បត្តំ នាម ហោតី’តិ។ ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោ កោចិ ពហូនិ ទិវសសហស្សានិ ជីវិត្វា ជរាជិណ្ណោ អាយុក្ខយា អនីតិកោ អនុបទ្ទវោ មរតិ, សោ វុច្ចតិ ‘អនីតិកោ អនុបទ្ទវោ សមយេ មរណមុបគតោ’តិ។
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, khette suvirūḷhaṃ dhaññabījaṃ sammā pavattamānena vassena otatavitataākiṇṇabahuphalaṃ hutvā 14 sassuṭṭhānasamayaṃ pāpuṇāti, taṃ dhaññaṃ vuccati ‘anītikamanupaddavaṃ samayasampattaṃ nāma hotī’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci bahūni divasasahassāni jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘anītiko anupaddavo samaye maraṇamupagato’ti.
‘‘យថា វា បន, មហារាជ, ខេត្តេ សុវិរូឡ្ហំ ធញ្ញពីជំ ឧទកេន វិកលំ មរេយ្យ, អបិ នុ ខោ តំ, មហារាជ, ធញ្ញំ អសមយសម្បត្តំ នាម ហោតី’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ។ ‘‘កិស្ស បន តំ, មហារាជ, បច្ឆិមំ ធញ្ញំ បុរិមកេន ធញ្ញេន សមសមគតិកំ នាហោសី’’តិ? ‘‘អាគន្តុកេន, ភន្តេ, ឧណ្ហេន បដិបីឡិតំ តំ ធញ្ញំ មត’’ន្តិ។ ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោ កោចិ អកាលេ មរតិ, សោ អាគន្តុកេន រោគេន បដិបីឡិតោ វាតសមុដ្ឋានេន វា…បេ.… សត្តិវេគប្បដិបីឡិតោ វា អកាលេ មរតិ។ ឥទមេត្ថ, មហារាជ, ការណំ, យេន ការណេន អកាលេ មរណំ អត្ថីតិ។
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, khette suvirūḷhaṃ dhaññabījaṃ udakena vikalaṃ mareyya, api nu kho taṃ, mahārāja, dhaññaṃ asamayasampattaṃ nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana taṃ, mahārāja, pacchimaṃ dhaññaṃ purimakena dhaññena samasamagatikaṃ nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, uṇhena paṭipīḷitaṃ taṃ dhaññaṃ mata’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
‘‘សុតបុព្ពំ បន តយា, មហារាជ, ‘សម្បន្នតរុណសស្សំ កិមយោ ឧដ្ឋហិត្វា សមូលំ នាសេន្តី’’’តិ? ‘‘សុតបុព្ពញ្ចេវ តំ, ភន្តេ, អម្ហេហិ ទិដ្ឋបុព្ពញ្ចា’’តិ។ ‘‘កិំ នុ ខោ តំ, មហារាជ, សស្សំ កាលេ នដ្ឋំ, ឧទាហុ អកាលេ នដ្ឋ’’ន្តិ? ‘‘អកាលេ, ភន្តេ, យទិ ខោ តំ, ភន្តេ, សស្សំ កិមយោ ន ខាទេយ្យុំ, សស្សុទ្ធរណសមយំ បាបុណេយ្យា’’តិ។ ‘‘កិំ បន, មហារាជ, អាគន្តុកេន ឧបឃាតេន សស្សំ វិនស្សតិ, និរុបឃាតំ សស្សំ សស្សុទ្ធរណសមយំ បាបុណាតី’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ’’តិ។ ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោ កោចិ អកាលេ មរតិ, សោ អាគន្តុកេន រោគេន បដិបីឡិតោ វាតសមុដ្ឋានេន វា…បេ.… សត្តិវេគប្បដិបីឡិតោ វា មរតិ។ ឥទមេត្ថ, មហារាជ, ការណំ, យេន ការណេន អកាលេ មរណំ អត្ថីតិ។
‘‘Sutapubbaṃ pana tayā, mahārāja, ‘sampannataruṇasassaṃ kimayo uṭṭhahitvā samūlaṃ nāsentī’’’ti? ‘‘Sutapubbañceva taṃ, bhante, amhehi diṭṭhapubbañcā’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho taṃ, mahārāja, sassaṃ kāle naṭṭhaṃ, udāhu akāle naṭṭha’’nti? ‘‘Akāle, bhante, yadi kho taṃ, bhante, sassaṃ kimayo na khādeyyuṃ, sassuddharaṇasamayaṃ pāpuṇeyyā’’ti. ‘‘Kiṃ pana, mahārāja, āgantukena upaghātena sassaṃ vinassati, nirupaghātaṃ sassaṃ sassuddharaṇasamayaṃ pāpuṇātī’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
‘‘សុតបុព្ពំ បន តយា, មហារាជ, ‘សម្បន្នេ សស្សេ ផលភារនមិតេ មញ្ចរិតបត្តេ ករកវស្សំ នាម វស្សជាតិ និបតិត្វា វិនាសេតិ អផលំ ករោតី’តិ? ‘‘សុតបុព្ពញ្ចេវ តំ, ភន្តេ, អម្ហេហិ ទិដ្ឋបុព្ពញ្ចា’’តិ។ ‘‘អបិ នុ ខោ តំ, មហារាជ, សស្សំ កាលេ នដ្ឋំ, ឧទាហុ អកាលេ នដ្ឋ’’ន្តិ? ‘‘អកាលេ, ភន្តេ, យទិ ខោ តំ, ភន្តេ, សស្សំ ករកវស្សំ ន វស្សេយ្យ សស្សុទ្ធរណសមយំ បាបុណេយ្យា’’តិ។ ‘‘កិំ បន, មហារាជ, អាគន្តុកេន ឧបឃាតេន សស្សំ វិនស្សតិ, និរុបឃាតំ សស្សំ សស្សុទ្ធរណសមយំ បាបុណាតី’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ’’តិ។ ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោ កោចិ អកាលេ មរតិ, សោ អាគន្តុកេន រោគេន បដិបីឡិតោ វាតសមុដ្ឋានេន វា បិត្តសមុដ្ឋានេន វា សេម្ហសមុដ្ឋានេន វា សន្និបាតិកេន វា ឧតុបរិណាមជេន វា វិសមបរិហារជេន វា ឱបក្កមិកេន វា ជិឃច្ឆាយ វា បិបាសាយ វា សប្បទដ្ឋេន វា វិសមាសិតេន វា អគ្គិនា វា ឧទកេន វា សត្តិវេគប្បដិបីឡិតោ វា អកាលេ មរតិ។ យទិ បន អាគន្តុកេន រោគេន បដិបីឡិតោ ន ភវេយ្យ, សមយេវ មរណំ បាបុណេយ្យ។ ឥទមេត្ថ, មហារាជ, ការណំ, យេន ការណេន អកាលេ មរណំ អត្ថី’’តិ។
‘‘Sutapubbaṃ pana tayā, mahārāja, ‘sampanne sasse phalabhāranamite mañcaritapatte karakavassaṃ nāma vassajāti nipatitvā vināseti aphalaṃ karotī’ti? ‘‘Sutapubbañceva taṃ, bhante, amhehi diṭṭhapubbañcā’’ti. ‘‘Api nu kho taṃ, mahārāja, sassaṃ kāle naṭṭhaṃ, udāhu akāle naṭṭha’’nti? ‘‘Akāle, bhante, yadi kho taṃ, bhante, sassaṃ karakavassaṃ na vasseyya sassuddharaṇasamayaṃ pāpuṇeyyā’’ti. ‘‘Kiṃ pana, mahārāja, āgantukena upaghātena sassaṃ vinassati, nirupaghātaṃ sassaṃ sassuddharaṇasamayaṃ pāpuṇātī’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā pittasamuṭṭhānena vā semhasamuṭṭhānena vā sannipātikena vā utupariṇāmajena vā visamaparihārajena vā opakkamikena vā jighacchāya vā pipāsāya vā sappadaṭṭhena vā visamāsitena vā agginā vā udakena vā sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Yadi pana āgantukena rogena paṭipīḷito na bhaveyya, samayeva maraṇaṃ pāpuṇeyya. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthī’’ti.
‘‘អច្ឆរិយំ , ភន្តេ នាគសេន, អព្ភុតំ ភន្តេ នាគសេន, សុទស្សិតំ ការណំ, សុទស្សិតំ ឱបម្មំ អកាលេ មរណស្ស បរិទីបនាយ, ‘អត្ថិ អកាលេ មរណ’ន្តិ ឧត្តានីកតំ បាកដំ កតំ វិភូតំ កតំ, អចិត្តវិក្ខិត្តកោបិ, ភន្តេ នាគសេន, មនុជោ ឯកមេកេនបិ តាវ ឱបម្មេន និដ្ឋំ គច្ឆេយ្យ ‘អត្ថិ អកាលេ មរណ’ន្តិ , កិំ បន មនុជោ សចេតនោ? បឋមោបម្មេនេវាហំ, ភន្តេ, សញ្ញត្តោ ‘អត្ថិ អកាលេ មរណ’ន្តិ, អបិ ច អបរាបរំ និព្ពាហនំ សោតុកាមោ ន សម្បដិច្ឆិ’’ន្តិ។
‘‘Acchariyaṃ , bhante nāgasena, abbhutaṃ bhante nāgasena, sudassitaṃ kāraṇaṃ, sudassitaṃ opammaṃ akāle maraṇassa paridīpanāya, ‘atthi akāle maraṇa’nti uttānīkataṃ pākaṭaṃ kataṃ vibhūtaṃ kataṃ, acittavikkhittakopi, bhante nāgasena, manujo ekamekenapi tāva opammena niṭṭhaṃ gaccheyya ‘atthi akāle maraṇa’nti , kiṃ pana manujo sacetano? Paṭhamopammenevāhaṃ, bhante, saññatto ‘atthi akāle maraṇa’nti, api ca aparāparaṃ nibbāhanaṃ sotukāmo na sampaṭicchi’’nti.
អកាលមរណបញ្ហោ ឆដ្ឋោ។
Akālamaraṇapañho chaṭṭho.
Footnotes:
